Agawan ng Dangal

Kapatid: ¡Kay laking pagkabigó mo! Oo, nabigo ka; sapagka’t kaya mo binili at babasahin itong Agawan ng̃ Dang̃al, ay sa paniniwala mong ito ay kagaya ng̃ mg̃a nabasa mo nang akda, na pawang mahahalaga at matatamis. Samantalang ang Agawan ng̃ Dang̃al ay dahóp na dahóp sa palamuti ó hiyas na iyán. Salat sa matatamis na pananagalog. Dukha sa matatayog na isipan. Kapós sa mararang̃al na turo. Paano’y ako sa Lupon ng̃ mg̃a Manunulat ng̃ “Kami Naman”, ay isang baguhan sa larang̃an ng̃ panulat. Lakas-loob lamang ang umakay at nagbunsod sa akin. Gayón ma’y naniniwala akóng pakikinabang̃an mo upang gawing aliwan. At huwag nawang kumupas ang kapuripuri mong pagmamahal sa wikang tagalog.

Ang Kumatha.

Hiniling ng̃ pinagpipitaganang kong Bb. Fausta Cortés, kumatha ng̃ aklat na ito, na ako ang siyang magbigay ng̃ pang-unang salita dito sa kaniyang akdang AGAWAN NG̃ DANG̃AL. Pagkapalibhasa’y naging ugali ko na ang di marunong sumuay sa mg̃a ganitong pithaya, lubha pa’t ang humihiling ay isang gaya ni Bb. Fausta Cortés na di marapat pagkaitan, kaya mahirap man sakali sa akin ang tumungkol sa ganitong bagay ay tutupad ako at tahasang ilalahad ang aking mg̃a kuro-kuro.

May ilan nang taong lumipas ng̃ayon na ang suliranin ng̃ feminismo dito sa ating bayan ay napagtalunan hanggang sa mg̃a pahayagan. Pinagkuro kong matamán ang mg̃a katwirang pinanghawakan ng̃ mg̃a sangayon at di sangayon, hanggang sa ang naging wakás ay napanig ang aking paniniwala sa salung̃at.

Parang pagsurot sa aking pagpanig sa mg̃a di sangayon sa feminismo ay walang kaabogabog ay sumipot naman ang mg̃a kilalang kapisanan ng̃ mg̃a babae na ang mg̃a pamagat ay “Liga de Mujeres Filipinas” at “Ang Babae Ngayon”. Ang mg̃a kapisanang ito, na pawang itinataguyod ng̃ mg̃a babae ay nagpakita ng̃ kanikanilang kasiglahan at kapuripuring kabayanihan. Nang mapagmalas ko ang ganitong kilusan ng̃ mg̃a babae ay unti-unting nahahapay ang aking pananalig sa di pagsangayon sa kababaihan. Unti-unting nawala ang aking pag-aakalang ang mg̃a babae ay dapat lamang maging reina ng̃ mg̃a tahanan, bulaklak na humahalimuyak sa isang halamanan.

Hindi ng̃a lamang ito ang siyang nakapaghawi sa tabing ng̃ mali kong akala, kundi ng̃ matunghayan ko ang mg̃a ilang aklat na katha ng̃ mg̃a babae na ang mg̃a ito ay ang “Sawing Pagasa” ni Bb. Francisca Laurel, ang “Nang Bata pa Kami” ni Bb. Pura L. Medrano, at ang “Tagumpay ng̃ Api” ni Bb. Pascuala Pintor. Ang pagsipot ng̃ mg̃a nasabing aklat ay siyang lubusan na nagpagupo sa aking pananampalataya na ang mg̃a babae ay batbat lamang ng̃ hiwaga, palamuti ng̃ isang tahanan, at aliwan sa magusot na buhay na ito. Ng̃ayon ako nanalig na ang mg̃a babae ay hindi ng̃a lamang pala isang kasangkapan sa loob ng̃ ating mg̃a tahanan, ni bulaklak na samyuan ng̃ bang̃o, kun di ang mg̃a babae ng̃a pala ay isang tunay ding lakás, isang bahagi ng̃ lahi na may karapatan at kakayahang makatulong ng̃ pagpapaanyo ng̃ isang bayan, ng̃ isang lahi, at ng̃ sangkatauhan.

Dapat alisin ang piring ng̃ ating mg̃a mata at ititig diyan, sa mg̃a babaeng may mg̃a ginintuang pagkukuro. Dapat hang̃aan ang kanilang katalinuhan at kailan man ay di nararapat ipalagay ng̃ kahi’t sino na ang babae ay alang̃an sa pagkukuro ng̃ isang lalaki.

¿May alinlang̃an pa kayo?

Naririto ang isa pang matibay na saksi ng̃ aking mg̃a pang̃ung̃usap. Basahin ninyo ang kathang AGAWAN NG DANGAL na bung̃a ng̃ isipan ng̃ isa ding babae na si Bb. Fausta Cortés at pagkatapus ay dilidilihin ninyo ang mg̃a nasasaysay, tutupin ang inyong dibdib at sabay na tanung̃in ang inyong sarili kung tunay ng̃ang ang ganitong panulat ay dapat hang̃aan at sampalatayanan.

Ang aklat na ito ay isang matibay pa ng̃ang saksi (aking inuulit) ng̃ katalinuhan ng̃ mg̃a babae, lalo’t higit ang sa kaniya’y kumatha. Dumadaliri ang aklat na ito sa maling kinahimaling̃an ng̃ ilan na pagmamaimbot ng̃ sandat at imbing karang̃alan, pagwawalang bahala na sa lahat, mangyari na ang ano mang mangyayari makaagaw lamang at magtagumpay ang pagiimbot ng̃ dang̃al. Anopa’t ang aklat na ito ay nararapat maging salaming malinaw ng̃ mg̃a masasama at mabubuting kalooban. Ang suliraning idinudulot ng̃ aklat na ito ay nasa babasa ang kaibigan, alalaon baga’y, kung ang mangbabasa ay walang takot na maging ganid at matapang ang loob na maging asal Kain ay pupulutin niya ang mg̃a pakana ng̃ may masamang asal na nalalarawan sa aklat na ito. Ng̃uni’t kung ikaw na mangbabasa ay kapatid ni Mabuting asal at anak ni Malinis na budhi ay pupulutin mo naman ang mg̃a bagay na kapuripuring tinungkol ng̃ ulirán ng̃ magagandang asal.

Dapat ng̃ang hang̃aan ang panulat at pagkukuro ng̃ babaing may katha ng̃ aklat na ito. Ang isang kabaro ni Eva na may ganitong katalinuhan ay katang̃i-tang̃i. Ito’y talagang taglay ng̃ kabihasnan.

¡Sulong kayo kababaihan! Ng̃ayon ay panahon ng̃ pagkilos. Pagbibigti ang pagwawalang kibo at pagpapakaimbi ang paghahalukipkip.

Rosendo S. Cruz.
Agosto 2, 1914.

Makikislap na Bituin:

Lahat ng̃ búhay ay nagtatapos sa mapanglaw na kamatayan. Lahat naman ng̃ Samahan ay nagwawakas sa masaklap na paghihiwalay. Ang lakad na ito ng̃ kalikasan ay talagang di na mababago ng̃ayon at sa haharapin. Ng̃uni’t ang sanla ng pagaalaala, sagisag ng̃ pagmamahal, ay di kumukupas kailan man. Bagkus lalong nagiibayo habang tumatagal, ang tingkad at uri ng̃ katuturan. Paano’y walang pagmamahal na napariwara.

Ang kalakhan ng̃ aking pananalig, na walang pagaalaalang nasawi, ay siyang nagutos sa akin, ng̃ paghahandog ko ng̃ maralitang akdang ito, sa inyong kapitapitagang mg̃a bakás; saksi ng̃ aking pagmamahal. Inihahandog ko sa inyong mg̃a yapak, hindi upang kayo ay aralan, kung hindi upang aliwin ang inyong mg̃a pusong laging nang̃ang̃arap ng̃ biyayang dulot ng̃ pagibig.

At ¿sino ako sa harap ng̃ makikislap na «Bituin»?

¡Ako!

¿Ako ang mang̃ang̃aral?

¡Ni sa panaginip ay hindi mangyayari!

Kailang̃ang masaulo ko ang dunong ng̃ sangkatauhan; kailang̃ang matarok ko ang lihim ng̃ sangkalang̃itan; kailang̃ang ako ay maging araw muna, bago ako lumuklok sa matayog na karang̃alang guro ng̃ mg̃a «Bituin».... At sapagka’t hindi mangyayari ang ginto kong guniguni, ay manulos na lamang tayo, sa ang AGAWAN NG̃ DANG̃AL ay inihahandog ko sa inyo, tanda pang minsan ng̃ aking pagmamahal.

Inihahandog ko rin namán sa inyo, upang kung kayo ay umaawit na ng̃ bagong búhay, ay magunita man lamang, na kayo ay naging «Bituin» ng̃ «Kami Naman», suló na tumanglaw sa landás na binagtasan ng̃ masisikap na kawal ng̃ kilusan ng̃ mararalita. At mapagukulan nawa ninyo ng̃ dukha mang alaala ang mg̃a nasawi sa pagsisigasig na itanghal ang bayang mahirap. Sa gayon ay mabibilang tayo sa boong sangsinukob na humahang̃a at nagdadang̃al sa mg̃a pinagpala dahil lamang sa pagsisikap na buhayin ang naghihingng̃along pagkakapatiran....

¡Maging dapat nawa sa inyong kadakilaan!...

Nakikipagkapatiran,

Fausta Cortes.
Pako, 5 ng̃ Mayo ng̃ 1914.