Caput XXXVIII
Positio loci, quo in Catalaunicis campis praelium inter Romanos, & Hunnos est commissum, & descriptio utriusque aciei.
Erat autem positio loci declivi tumore, in modum collis[45] excrescens, quem uterque cupiens exercitus obtinere, quia loci opportunitas non parvum beneficium conferret, dextram partem Hunni cum suis, sinistram Romani, & Vesegothae cum auxiliariis occuparunt. Relictoque de cacuminis ejus jugo certamine, dextrum cornu[46] cum Vesegothis Theodoricus tenebat, sinistrum Aetius cum Romanis, collocantes in medio Sangibanum, quem superiùs retulimus praefuisse Alanis, providentes cautione militari, ut eum, de cujus animo minus praesumebant, fidelium turba concluderent. Facilè namque adsumit pugnandi necessitatem, cui fugiendi imponitur difficultas. E diverso verò fuit Hunnorum acies ordinata, ut in medio Attila cum suis fortissimis locaretur, sibi potiùs Rex hac ordinatione prospiciens, quatenus inter gentis suae robur positus, ab imminenti periculo redderetur exceptus. Cornua verò ejus multiplices populi, & diversae nationes, quas ditioni suae subdiderat, ambiebant. Inter quos Ostrogotharum praeeminebat exercitus, Walamire, & Theodemire, & Widemire germanis ductantibus, ipso etiam Rege, cui tunc serviebant, nobilioribus: quia Amalorum generis eos potentia illustrabat, eratque & Gepidarum agmine innumerabili Rex ille fortissimus, & famosissimus Ardaricus, qui ob nimiam suam fidelitatem erga Attilam, ejus consiliis intererat. Nam perpendens Attila sagacitatem suam,[47] eum, & Walamirem Ostrogotharum Regem super caeteros regulos diligebat. Erat namque Walamir secreti tenax, blandus alloquio, doli ignarus, Ardaricus fide, & consilio, ut diximus, clarus. Quibus non immeritò contra parentes Vesegothas debuit credere pugnatoribus.[48] Reliqua autem, si dici fas est, turba regum, diversarumque nationum ductores, ac si satellites, nutibus Attilae attendebant, & ubi oculo annuisset, absque aliqua murmuratione cum timore, & tremore unusquisque adstabat, aut certè quod jussus fuerat, exsequebatur. Sed solus Attila Rex omnium regum, super omnes, & pro omnibus solicitus erat. Fit ergo de loci, quem diximus, opportunitate certamen. Attila suos dirigit, qui cacumen montis invaderent, sed a Thorismundo, & Aetio praeventus est, qui eluctati collis excelsa ut conscenderent, superiores effecti sunt, venientesque Hunnos montis beneficio facilè turbavere.