Πρώταρχος. Μου φαίνεσαι ότι εννοείς την αριθμητικήν και τας άλλας τέχνας τας οποίας επρόφερες προ ολίγου.
Σωκράτης. Βεβαιότατα. Αλλά, φίλε Πρώταρχε, άραγε δεν πρέπει πάλιν και αυτάς να τας θεωρήσωμεν δύο ειδών ; Ή πώς αλλέως ;
Πρώταρχος.
Ποίας λοιπόν εννοείς ;
Σωκράτης. Ως προς την άριθμητικήν πρώτον, άραγε δεν πρέπει να δεχθώμεν ότι άλλη μεν είναι η αριθμητική των κοινών ανθρώπων, και άλλη των φιλοσόφων ;
Πρώταρχος.
Με ποίαν άραγε διάκρισιν θα δεχθή κανείς δύο ειδών αριθμητικήν ;
Σωκράτης. Δεν είναι εύκολος ο ορισμός των συνόρων, φίλε Πρώταρχε. Δηλαδή, νομίζω, εκείνοι μεν μετρούν με αριθμούς μονάδας ανίσους, λόγου χάριν δύο στρατόπεδα και δύο βώδια, και δύο όλως διόλου μικρά ή τα μεγαλίτερα από όλα τα πράγματα. Αυτοί όμως ποτέ δεν δέχονται να συμφωνήσουν με αυτούς, εάν κανείς δεν παραδεχθή ότι καμμία μονάς δεν διαφέρει από άλλην μονάδα μεταξύ όλων των εκατομμυρίων.
Πρώταρχος. Πραγματικώς αυτή η διαφορά που λέγεις δεν είναι μικρά μεταξύ των ασχολουμένων εις τους αριθμούς, ώστε είναι λογικόν να θεωρούμεν δύο αυτάς τας τέχνας.
Σωκράτης. Και λοιπόν ; Η λογιστική και η μετρική η εφαρμοζόμενη εις την αρχιτεκτονικήν και το εμπόριον απέναντι της φιλοσοφικής γεωμετρίας και των αναλυτικών υπολογισμών — άραγε ως μία πρέπει να θεωρηθή καθεμία ή να δεχθώμεν δύο ;
Πρώταρχος. Συμφώνως με τα προηγούμενα εγώ τουλάχιστον με την ψήφόν μου θα θεωρήσω ως δύο καθεμίαν από αυτάς.
Σωκράτης. Πολύ ορθά. Αλλά εννοείς άραγε διά ποίον σκοπόν εφέραμεν αυτά εις το μέσον ;
Πρώταρχος. Ίσως, αλλά επιθυμώ συ πρώτος να απαντήσης εις αυτήν την ερώτησίν μας (!).
Σωκράτης. Λοιπόν μου φαίνεται ότι αυτός ο λόγος όχι ολιγώτερον λέγει, τόρα παρ' ό,τι έλεγε εις την αρχήν, όταν εζητούσε να εύρη το αντίστροφον από τας ηδονάς, και ότι εξετάζει μήπως άραγε υπάρχει καμμία επιστήμη καθαρωτέρα από άλλην επιστήμην καθώς και ηδονή από ηδονήν.
Πρώταρχος. Αυτό είναι πολύ σαφές, ότι δηλαδή αυτά δι' αυτόν τον λόγον τα εδοκίμασε.
Σωκράτης. Και λοιπόν; Άραγε εις τα προηγούμενα δεν εύρισκε ότι εις άλλα πράγματα άλλη τέχνη είναι σαφεστέρα από άλλην και άλλη ασαφεστέρα από άλλην ;
Πρώταρχος.
Βεβαιότατα.
Σωκράτης. Εις αυτά λοιπόν άραγε δεν αποκαλεί κάποιαν τέχνην ομώνυμον, αφού τας παρέστησε εις την κρίσιν μας ως μίαν, και τόρα πάλιν ερωτά εκ νέου μεταξύ αυτών την σαφήνειαν και την καθαρότητα ως προς αυτά ποία την περιέχει ακριβέστερον, άραγε η τέχνη των φιλοσόφων ή των ασόφων ;
Πρώταρχος.
Βεβαιότατα μου φαίνεται ότι αυτό ερωτά.
Σωκράτης. Ποίαν απάντησιν λοιπόν, καλέ Πρώταρχε, θέλεις να δώσωμεν (!) εις αυτόν ;
Πρώταρχος. Καλέ Σωκράτη, εις πολύ μεγάλον βαθμόν διαφοράς εφθάσαμεν ως προς την σαφήνειαν των επιστημών.
Σωκράτης.
Τότε λοιπόν δεν θα απαντήσωμεν ευκολώτερον ;
Πρώταρχος. Αμέ τι άλλο ; Και βεβαίως ας ειπούμεν ότι και αυταί πολύ διαφέρουν από τας άλλας τέχνας, από τας ιδίας όμως αναμεταξύ των διαφέρουν απείρως κατά την ακρίβειαν και την αλήθειαν ως προς τα μέτρα και τους αριθμούς αι περιστρεφόμεναι εις τους πόθους των φιλοσοφούντων.
Σωκράτης. Αυτά ας τα παραδεχθώμεν κατά την ιδικήν σου γνώμην και λοιπόν τόρα έχοντες πεποίθησιν εις εσέ ας απαντήσωμεν με θάρρος εις τους δεινούς σκοπευτάς των λόγων….
Πρώταρχος.
Τι πράγμα ;
Σωκράτης. Ότι υπάρχουν δύο αριθμητικαί και δύο μετρικαί και αυτάς ακολουθούν άλλαι πολλαί παρόμοιαι, αι οποίαι έχουν την ιδίαν διδυμικήν συγγένειαν, αλλά απέκτησαν έν μόνον όνομα.
Πρώταρχος. Ας απαντήσωμεν (!) με το καλό, Σωκράτη μου. με αυτήν την απάντησιν εις αυτούς τους οποίους ονομάζεις δεινούς.
Σωκράτης.
Αυτάς λοιπόν θεωρούμεν ως κυρίως ακριβείς επιστήμας ;
Πρώταρχος.
Βεβαιότατα.
Σωκράτης. Αλλά, φίλε Πρώταρχε, προηγουμένως θα εξαντληθή η συζητητική δύναμίς μας, εάν θελήσωμεν να προτιμήσωμεν καμμίαν άλλην από αυτήν.
Πρώταρχος.
Ποίαν λοιπόν εννοείς τόρα πάλιν ;
Σωκράτης. Είναι προφανές ότι ο καθείς ημπορεί να εννοήση αυτήν που λέγομεν τόρα. Δηλαδή εγώ νομίζω ότι την γνώσιν περί του όντος και του πραγματικού και του εκ φύσεως πάντοτε αναλλοιώτου όλοι χωρίς άλλο, όσοι έχουν έστω και ολίγον μυαλό μόνον, την θεωρούν ως εξόχως αληθεστάτην. Συ όμως τι την θεωρείς; Πώς ημπορείς να κρίνης αυτό το ζήτημα, φίλε Πρώταρχε ;
Πρώταρχος. Εγώ τουλάχιστον βεβαίως, καλέ Σωκράτη, ήκουα κάθε τόσον από τον Γοργίαν πολλάκις, ότι η τέχνη της πειθούς είναι πολύ ανωτέρα από όλας τας τέχνας. Διότι καθιστά εις εαυτήν υποχείρια τα πάντα εκουσίως και όχι διά της βίας, και ότι είναι η υπερόχως αρίστη από όλας τας τέχνας. Τόρα όμως βεβαίως ούτε εις σε θέλω να δώσω αντίθετον γνώμην, ούτε όμως εις εκείνον.
Σωκράτης.
Μου φαίνεται ως να θέλης να ειπής ότι εντρέπεσαι να καταθέσης τα όπλα.
Πρώταρχος.
Τόρα ας είναι όπως θέλεις εσύ.
Σωκράτης.
Αλλ' άραγε πταίω εγώ διότι συ δεν απαντάς καλά;
Πρώταρχος.
Διά τι πράγμα ;.
Σωκράτης. Εγώ, φίλε Πρώταρχε, δεν εξήταζα ακόμη αυτό το ζήτημα, δηλαδή ποία τέχνη ή ποία επιστήμη είναι πολύ ανωτέρα από όλας ως μεγίστη και αρίστη και πολύ ωφέλιμος δι' ημάς, αλλά ποία άραγε εξετάζει το σαφές και το ακριβές και το αληθέστατον, έστω και αν είναι μικρά η ωφελεία της, αυτό είναι που εζητούσαμεν προ ολίγου. Πρόσεχε λοιπόν, διότι και εις τον Γοργίαν δεν θα γίνης μισητός, εις μεν την τέχνην εκείνου απονέμων τα πρωτεία ως προς την χρησιμότητα διά τους ανθρώπους, ως ανωτέραν δε θεωρών αυτήν την ασχολίαν που είπα εγώ τόρα, καθώς ελέγαμεν τότε ως προς το λευκόν, ότι δηλαδή, και όταν είναι μικρόν, είναι όμως καθαρόν, είναι ανώτερον από το πολύ και μη καθαρόν ως προς αυτήν την τελείαν αλήθειαν. Ομοίως λοιπόν και τόρα, αφού σκεφθώμεν υπερβολικά και συλλογισθώμεν αρκετά, &χωρίς να λάβωμεν υπ' όψιν κάποιαν ωφέλειαν των επιστημών ούτε τας ευδοκιμήσεις των, αλλ' αν επλάσθη καμμία δύναμις της ψυχής μας να αγαπά την αλήθειαν και όλα να τα εκτελή χάριν αυτής& και μόνον, αφού εξετάσωμεν το καθαρόν μέρος του νου και της φρονήσεως, να ειπούμεν περί αυτής αν παραδεχόμεθα κατά την λογικήν πιθανότητα ότι αυτήν κυρίως έχομεν εντός μας ή μήπως πρέπει να ζητήσωμεν καμμίαν άλλην εγκυροτέραν από αυτήν.
Πρώταρχος. Προσέχω και μου φαίνεται ότι είναι δύσκολον να παραδεχθή κανείς ότι κάποια άλλη επιστήμη ή τέχνη συνδέεται με την αλήθειαν περισσότερον από αυτήν.
Σωκράτης. Αλλ' άραγε τοιούτον τι εσκέφθης και είπες τόρα αυτά, ότι δηλαδή αι περισσότεραι τέχναι και όσοι ασχολούνται εις αυτάς, πρώτον μεν μεταχειρίζονται γνώμας και αυτάς τας γνώμας τας ερευνούν εντόνως ; Και αν κανείς νομίζη ότι σκέπτεται περί της φύσεως, εννοείς ότι πάλιν ερευνά τα ζητήματα αυτού του κόσμου, δηλαδή πώς παρήχθη και πώς πάσχει και πώς ενεργεί εις όλην του την ζωήν ; Να τα παραδεχθώμεν αυτά ή πώς αλλέως;
Πρώταρχος.
Μάλιστα.
Σωκράτης. Αλλ' άραγε ο τοιούτος δεν επήρε επάνω του αυτόν τον κόπον όχι ως προς τα παντοτινά όντα, αλλά ως προς τα παρόντα και μέλλοντα και παρελθόντα ;
Πρώταρχος.
Έχεις πληρέστατον δίκαιον.
Σωκράτης. Από αυτά όμως θα παραδεχθώμεν ότι υπάρχει τίποτε σαφές συμφώνως με την ακριβεστάστην αλήθειαν, από όσα ούτε υπήρξε ποτέ κανέν αναλλοίωτον ούτε θα υπάρξη ούτε τόρα υπάρχει;
Πρώταρχος.
Πώς είναι δυνατόν;
Σωκράτης. Λοιπόν δι' εκείνα τα οποία δεν έχουν καμμίαν βεβαιότητα, πώς είναι δυνατόν να αποκτήσωμεν ημείς και την παραμικροτέραν βεβαιότητα ;
Πρώταρχος.
Νομίζω, με κανένα τρόπον.
Σωκράτης. Ούτε λοιπόν νους ούτε καμμία επιστήμη υπάρχει δι' αυτά περιέχουσα την τελείαν αλήθειαν.
Πρώταρχος.
Βεβαίως δεν είναι λογικόν.
Σωκράτης. Λοιπόν τον κύριον σε και εμέ και τον Γοργίαν και τον Φίληβον πρέπει συχνά να τους αφήνωμεν κατά μέρος και τούτο να φέρωμεν ως μάρτυρα εις τον λόγον.
Πρώταρχος.
Τι πράγμα ;
Σωκράτης. Ότι δηλαδή ή εις εκείνα περιστρέφεται και το βέβαιον και το καθαρόν και το αληθές και αυτό που είπαμεν καθάρειον, δηλαδή εις τα διαρκώς αναλλοίωτα και εντελώς αμιγή, ή όσον το δυνατόν εις τα συγγενέστερα με εκείνα, όλα δε τα άλλα πρέπει να τα θεωρήσωμεν δεύτερα και υστερώτερα.
Πρώταρχος.
Αυτό είναι πολύ αληθές.
Σωκράτης. Λοιπόν όσα ονόματα είναι ωραιότερα από τα σχετικά με αυτά, δεν είναι άραγε δικαιότατον να τα αποδώσωμεν εις τα ωραιότατα;
Πρώταρχος.
Είναι λογικόν βεβαίως.
Σωκράτης. Λοιπόν ο νους και η φρόνησις δεν είναι τα ονόματα τα οποία ημπορεί κανείς να τα τιμήση περισσότερον από όλα;
Πρώταρχος.
Μάλιστα.
Σωκράτης. Επομένως αυτά είναι με ακρίβειαν νομοθετημένα διά να αποδίδωνται ορθώς εις τας σκέψεις περί του όντως όντος.
Πρώταρχος.
Βεβαιότατα.
Σωκράτης. Και όμως όσα εγώ τότε προσέφερα εις την δίκην μας, δεν είναι διαφορετικά παρά αυτά τα ονόματα.
Πρώταρχος.
Αμέ τι άλλο, καλέ Σωκράτη ;
Σωκράτης. Πολύ καλά. Λοιπόν το ζήτημα της φρονήσεως και της ηδονής χάριν της αναμίξεως μεταξύ των, από όσα ή με όσα υλικά πρόκειται να κατασκευάσωμεν κάτι τι, ωσάν τεχνίται, ότι πρέπει να ευρίσκεται ως παρακαταθήκη, ίσως θα το εσυμπέραινε κανείς ορθώς από τον λόγον μας.
Πρώταρχος.
Πολύ μάλιστα.
Σωκράτης.
Ύστερον λοιπόν από τούτο δεν πρέπει να δοκιμάσωμεν να τας αναμίξωμεν ;
Πρώταρχος.
Αμέ τι άλλο ;
Σωκράτης. Λοιπόν, αν ειπούμεν προηγουμένως και αν ενθυμίσωμεν εις τον εαυτόν μας (!) και τα εξής, άραγε δεν θα ήτο ορθόν ;
Πρώταρχος.
Ποία ;
Σωκράτης. Αυτά που αναφέραμεν και προηγουμένως. Φαίνεται δε ότι είναι ορθή η παροιμία που λέγει ότι δύο και τρεις φοράς πρέπει να επαναλαμβάνωμεν διά λόγου ό,τι είναι ορθόν.
Πρώταρχος.
Αμέ τι;
Σωκράτης. Εμπρός λοιπόν δι' όνομα του Διός. Δηλαδή νομίζω ότι ως εξής κάπως τα είπαμεν τότε, όσα είπαμεν.
Πρώταρχος.
Πώς ;
Σωκράτης. Ο Φίληβος λέγει ότι η ηδονή έγινε εις όλα τα ζώα ορθός σκοπός και όλοι αυτό πρέπει να επιδιώκουν, και μάλιστα ότι και το αγαθόν αυτό το ίδιον είναι δι' όλα εν γένει, και ότι τα δύο ονόματα, το αγαθόν και το ηδονικόν, ορθώς ετέθησαν εις έν και το αυτό πράγμα και εις μίαν φύσιν. Ο Σωκράτης όμως δεν παραδέχεται ότι αυτά είναι έν, αλλά δύο καθώς είναι δύο και τα ονόματά των, και ότι και το αγαθόν και η ηδονή έχουν διαφορετικήν φύσιν μεταξύ των, και ότι μάλλον μετέχει από την τύχην του αγαθού η φρόνησις παρά η ηδονή. Δεν είναι και δεν ήσαν αυτά, καλέ Πρώταρχε, όσα ελέγαμεν τότε ;
Πρώταρχος.
Βεβαιότατα.
Σωκράτης.
Λοιπόν δεν παρεδέχθημεν και το εξής μαζί και τότε και τόρα;
Πρώταρχος.
Ποίον ;
Σωκράτης.
Ότι η φύσις του αγαθού διαφέρει από τα άλλα κατά το εξής.
Πρώταρχος.
Ποίον ;
Σωκράτης. Εις ποίον από τα ζώα θα υπάρχη αυτό πάντοτε μέχρι τέλους παντοιοτρόπως και από παντού, δηλαδή το να μη έχη πλέον ανάγκην από τίποτε άλλο, και να έχη το απαραίτητον πληρέστατον. Δεν είναι έτσι ;
Πρώταρχος.
Βεβαίως.
Σωκράτης. Λοιπόν δεν επροπαθήσαμεν με την συζήτησιν μας να ορίσωμεν χωριστά τον βίον ενός εκάστου, την μεν ηδονήν αμιγή από την φρόνησιν, την δε φρόνησιν επίσης αμέτοχον και από το παραμικρότερον μέρος της ηδονής ;
Πρώταρχος.
Αυτό έγινε πραγματικώς.
Σωκράτης. Μήπως λοιπόν τότε μας εφάνη κανέν από τα δύο ικανοποιητικόν δι' οποιονδήποτε ;
Πρώταρχος.
Πώς είναι δυνατόν;
Σωκράτης. Αλλά εάν εις τίποτε εξετροχιάσθημεν τότε, τόρα οποιοσδήποτε ας αρχίση πάλιν από την αρχήν και ας ειπή ορθότερον, κατατάσσων την μνήμην και την φρόνησιν και την επιστήμην και την αληθή κρίσιν εις την ιδίαν κατηγορίαν, και εξετάζων αν κανείς χωρίς αυτά θα εδέχετο να έχη ή να αποκτήση οτιδήποτε, πολύ δε ολιγώτερον βεβαίως είτε όσον το δυνατόν περισσότερον είτε όσον το δυνατόν ορμητικώτερον, την οποίαν ούτε ορθώς θα έκρινε ότι την απολαμβάνει ούτε καθόλου θα εγνώριζε τι πάθημα άραγε του συμβαίνει, ούτε πάλιν ανάμνησιν του παθήματος θα είχε ουδέ εις ελάχιστον χρόνον. Τα ίδια δε ας λέγη και περί της φρονήσεως. αν δηλαδή θα εδέχετο κανείς χωρίς οποιανδήποτε ηδονήν, έστω και την μικροτέραν, να έχη μάλλον φρόνησιν, παρά μαζί με τας ηδονάς, ή όλας τας ηδονάς μάλλον χωρίς φρόνησιν.
Πρώταρχος. Δεν είναι δυνατόν αυτό, καλέ Σωκράτη, αλλά δεν είναι ανάγκη να ερωτάς πολλάκις το ίδιον.
Σωκράτης. Επομένως το τέλειον βεβαίως και το δι' όλους προτιμητέον και εντελώς αγαθόν δεν είναι αληθές ότι δεν είναι κανέν από αυτά τα δύο;
Πρώταρχος.
Βεβαίως πώς είναι δυνατόν να είναι ;
Σωκράτης. Λοιπόν πρέπει να συλλάβωμεν ή τελείως το αγαθόν ή κάποιον γενικόν τύπον αυτού, διά να έχωμεν, καθώς είπαμεν, εις ποίον να δώσωμεν τα δευτερεία.
Πρώταρχος.
Πολύ ορθά ομιλείς.
Σωκράτης.
Λοιπόν δεν ευρήκαμεν κάποιον δρόμον προς το αγαθόν ;
Πρώταρχος.
Ποίον ;
Σωκράτης. Καθώς, όταν κανείς ζητή ένα άνθρωπον, ερωτά πρώτον ορθώς την κατοικίαν του, όπου κατοικεί, βεβαίως αποκτά σπουδαίον βήμα διά την ανεύρεσιν του ζητουμένου.
Πρώταρχος.
Πώς όχι ;
Σωκράτης. Το ίδιον λοιπόν και τόρα κάποιος λόγος μας εμήνυσε καθώς και εις την αρχήν, να μη ζητούμεν εις τον αμιγή βίον το αγαθόν, αλλά εις τον μικτόν.
Πρώταρχος.
Βεβαιότατα.
Σωκράτης. Αλλά δεν υπάρχει άραγε περισσοτέρα ελπίς να γίνη φανερώτερον το ζήτημά μας εις το καλώς αναμιχθέν παρά εις το μη αναμιχθέν ;
Πρώταρχος.
Πολύ μάλιστα.
Σωκράτης. Λοιπόν ας τα κεράσωμεν μαζί, φίλε Πρώταρχε, και ας ευχώμεθα εις τους θεούς, είτε ο Διόνυσος είτε ο Ήφαιστος είναι είτε οστισδήποτε άλλος ο οποίος έχει ως κλήρον την τιμήν της αναμίξεως.
Πρώταρχος.
Πολύ καλά.
Σωκράτης. Και βεβαίως εμπρός μας, καθώς εις οινοχόους παρουσιάζονται πηγαί, και με πηγήν μεν μέλιτος ημπορεί κανείς να παρομοιάση την πηγήν της ηδονής, την δε πηγήν της φρονήσεως την νηφάλιον και αμέθυστον με την πηγήν του σωφρονικού και υγιεινού νερού. Και αυτάς πρέπει να προθυμοποιηθούμεν να τας κεράσωμεν μαζί όσον το δυνατόν τελειότερον.
Πρώταρχος.
Πώς όχι βεβαίως ;
Σωκράτης. Εμπρός λοιπόν προηγουμένως ας ιδούμεν, άραγε κάθε ηδονήν με κάθε φρόνησιν αν αναμίξωμεν θα επιτύχωμεν όσον το δυνατόν καλλίτερον ;
Πρώταρχος.
Ίσως.
Σωκράτης. Αλλά αυτό δεν είναι ασφαλές. Πώς όμως ημπορούμεν με ολιγώτερον κίνδυνον να τα αναμίξωμεν, νομίζω ότι έχω να ειπώ μίαν γνώμην.
Πρώταρχος.
Λέγε ποίαν.
Σωκράτης. Είπαμεν πραγματικώς ότι υπάρχει, καθώς νομίζομεν, μία ηδονή ανωτέρα από άλλην, και μάλιστα και μία τέχνη ακριβεστέρα από άλλην.
Πρώταρχος.
Πώς όχι ;
Σωκράτης. Και επιστήμη λοιπόν υπάρχει διάφορος από άλλην επιστήμην, και η μία μεν αποβλέπει εις τα γινόμενα και φθειρόμενα, η άλλη όμως εις πράγματα τα οποία ούτε γίνονται ούτε καταστρέφονται, αλλά είναι πάντοτε ομοίως και όμοια. Αυτήν την τελευταίαν εξετάσαντες υπό έποψιν αληθείας την ευρήκαμεν ότι είναι αληθεστέρα από εκείνην.
Πρώταρχος.
Βεβαιότατα.
Σωκράτης. Λοιπόν, εάν παρατηρήσωμεν πρώτον τα αληθέστερα μέρη εκάστης από τας δύο αυτάς αφού τας αναμίξωμεν, άραγε είναι αυτά αρκετά διά να μας δώσουν ετοιμασμένον τον αγαπητότερον βίον ηνωμένα ή μήπως έχομεν ακόμη ανάγκην και από κανέν άλλο ανόμοιον με αυτά;
Πρώταρχος.
Εις εμέ τουλάχιστον φαίνεται ορθόν να εκτελέσωμεν αυτό.
Σωκράτης. Ας υποθέσωμεν λοιπόν ένα άνθρωπον ο οποίος κρίνει σοφώς περί της ιδίας της δικαιοσύνης, τι πράγμα είναι, και έχει λόγον σύμφωνον με την νόησίν του, και μάλιστα ότι και δι' όλα τα άλλα όντα συλλογίζεται κατά τον ίδιον τρόπον.
Πρώταρχος.
Βεβαίως ας υποθέσωμεν.
Σωκράτης. Λοιπόν άραγε αυτός θα είναι ικανοποιημένος, εάν του καθ' αυτό μεν κύκλου και της καθ' αυτό σφαίρας της θείας έχη τον λόγον, αυτήν όμως την ανθρωπίνην σφαίραν και τούτους τους κύκλους δεν τους γνωρίζη και μεταχειρίζεται εις την οικοδόμησιν και εις όλα τα άλλα αδιαφόρως νεοφανείς κανόνας και κύκλους;
Πρώταρχος. Ομιλούμεν, καλέ Σωκράτη, περί μιας γελοίας διαθέσεως ημών, η οποία υπάρχει μόνον εις τας θείας επιστήμας.
Σωκράτης. Πώς εννοείς ; Άραγε πρέπει την αβεβαίαν και ακάθαρτον τέχνην του ψευδούς κανόνος και του ψευδούς κύκλου να τας βάλωμεν μαζί με εκείνην και να τας αναμίξωμεν ;
Πρώταρχος. Βεβαίως αυτό είναι λογικόν, εάν πρόκειται κανείς έστω και τον δρόμον του να εύρη διά την οικίαν του.
Σωκράτης. Άραγε φρονείς ότι και η μουσική η οποία είπαμεν προ ολίγου ότι είναι γεμάτη από επιτηδειότητα και μίμησιν χρειάζεται καθαρειότητα;
Σωκράτης. Μου φαίνεται απαραίτητον αυτό, εάν βεβαίως ο βίος ημών πρόκειται να είναι οπωσδήποτε βίος.
Σωκράτης. Θέλεις λοιπόν, καθώς ο θυρωρός τον οποίον σπρώχνει και παρασύρει ο όχλος, να υποχωρήσω και να ανοίξω διάπλατα τας θύρας και να αφήσω να εισορμήσουν ως ρεύμα όλαι αι επιστήμαι και να ενωθούν η υποδεεστέρα με την καθαράν ;
Πρώταρχος. Εγώ τουλάχιστον, καλέ Σωκράτη, δεν βλέπω τι ζημίαν ημπορεί να πάθη κανείς, εάν δεχθή όλας τας άλλας επιστήμας, όταν κατέχη τας πρώτας.
Σωκράτης. Να τας αφήσωμεν λοιπόν όλας μαζί να ρεύσουν εις το δοχείον της εξόχως ποιητικής μισγαγκείας (ρεμματαριάς) του Ομήρου ;
Πρώταρχος.
Βεβαιότατα.
Σωκράτης. Ιδού τας άφησα. Και τόρα ας γυρίσωμεν πίσω εις την πηγήν των ηδονών. Διότι δεν επετύχαμεν να τας αναμίξωμεν καθώς είχαμεν αποφασίση, δηλαδή πρώτον τα μερίδια των αληθών επιστημών, αλλά επειδή αγαπούμεν ολόκληρον την επιστήμην τας εχύσαμεν εις το ίδιον μέρος σωρηδόν και προηγουμένως από τας ηδονάς.
Πρώταρχος.
Ομιλείς πολύ αληθινά.
Σωκράτης. Τόρα λοιπόν είναι καιρός οι δύο μας (!) να σκεφθώμεν και περί των ηδονών, άραγε και αυτάς όλας σωρηδόν πρέπει να τας απολύσωμεν, ή μήπως πρέπει και από αυτάς να απολύσωμεν πρώτον εκείνας όσαι είναι αληθείς;
Πρώταρχος. Είναι πολύ καλύτερον χάριν ασφαλείας τουλάχιστον να απολύσωμεν πρώτον τας αληθινάς.
Σωκράτης. Ας απολυθούν λοιπόν. Και λοιπόν τι θα κάμωμεν κατόπιν; Άραγε, εάν μερικαί είναι απαραίτητοι, καθώς εκεί, δεν πρέπει και αυτάς να τας αναμίξωμεν μαζί;
Πρώταρχος.
Πώς δεν πρέπει αυτάς βεβαίως τας απαραιτήτους;
Σωκράτης. Καθώς δε δεν βλάπτει αλλά ωφελεί να γνωρίζωμεν εις την ζωήν μας όλας τας τέχνας, εάν το ίδιον ειπούμεν τόρα και διά τας ηδονάς, δηλαδή εάν το να απολαύσωμεν την ζωήν μας όλας τας ηδονάς είναι συμφέρον εις ημάς και αβλαβές δι' όλους, τότε πρέπει όλας να τας αναμίξωμεν. Πως λοιπόν να ομιλούμεν διά τας ιδίας ηδονάς, και πώς να εκτελούμεν ;
Σωκράτης. Δεν πρέπει, καλέ Πρώταρχε, να ερωτούμεν οι ίδιοι τον εαυτον μας (!), αλλά τας ιδίας ηδονάς και τας φρονήσεις μεταξύ των ως εξής.
Πρώταρχος.
Πώς ;
Σωκράτης. «Αγαπηταί κυρίαι (είτε χρειαζόμεθα να τας προσφωνήσωμεν Ηδονάς είτε με οποιονδήποτε άλλο όνομα), μήπως άραγε δεν θα παρεδέχεσθε να συγκατοικήτε με όλην την φρόνησιν, παρά χωρίς φρόνησιν;». Νομίζω ότι εις αυτά είναι λογικώτατον να απαντήσουν αυταί το εξής.
Πρώταρχος.
Τι πράγμα ;
Σωκράτης. «Καθώς ελέχθη προηγουμένως, το να μένη μόνον και έρημον έν καθάρειον γένος δεν είναι τόσον εύκολον ούτε ωφέλιμον. Νομίζομεν όμως βεβαίως ότι είναι το καλλίτερον από όλα τα γένη να συγκατοική μαζί μας ένα με ένα διά να γνωρίζη και όλα τα άλλα και όσον το δυνατόν τελείως εκάστην από ημάς.»
Πρώταρχος.
«Πολύ καλά το είπατε βεβαίως τώρα», θα ειπούμεν ημείς.
Σωκράτης. Πολύ ορθά. Λοιπόν πρέπει κατόπιν να ερωτήσωμεν πάλιν την φρόνησιν και τον νουν : «Άραγε έχετε κάπως ανάγκην των και τας ορθάς κρίσεις που είπαμεν, αυτά δεν είναι κατόπιν από τα τρία το τέταρτον είδος, αφού βεβαίως αυτά είναι περισσότερον συγγενή με το αγαθόν παρά με την ηδονήν;
Πρώταρχος.
Πολύ πιθανόν.
Σωκράτης. Πέμπται λοιπόν δεν είναι άραγε αι ηδοναί τας οποίας εχαρακτηρίσαμεν ως αλύπους, και τας ωνομάσαμεν καθαράς ηδονάς της ιδίας της ψυχής, από τας οποίας μερικαί ακολουθούν τας επιστήμας και μερικαί τας αισθήσεις ;
Πρώταρχος.
Πιθανόν.
Σωκράτης. Εις την έκτην όμως γενεάν, λέγει ο Ορφεύς, παύσατε το πανηγύρι της μουσικής. Αλλά και ο ιδικός μας λόγος πλησιάζει να είναι τελειωμένος εις την έκτην κρίσιν. Επομένως κατόπιν από αυτά δεν μένει πλέον παρά να θέσωμεν κάπως την κορωνίδα εις όσα είπαμεν.
Πρώταρχος.
Τότε λοιπόν πρέπει.
Σωκράτης. Εμπρός λοιπόν διά τρίτην φοράν παρουσιάζοντες μάρτυρα εις τον σωτήρα τον ίδιον λόγον ας τον εξετάσωμεν.
Πρώταρχος.
Ποίον λοιπόν;
Σωκράτης. Ο Φίληβος ώριζε μεταξύ μας ότι το αγαθόν είναι ηδονή ακεραία και πλήρης.
Πρώταρχος. Τρίτον, καθώς φαίνεται, καλέ Σωκράτη, ενοούσες προ ολίγου ότι πρέπει να επαναλάβωμεν τον λόγον από την αρχήν.
Σωκράτης. Μάλιστα και βεβαίως ας ακούσωμεν το κατόπιν από αυτό. Δηλαδή εγώ, αφού ενόησα όσα προ ολίγου είπα, και αγανακτήσας διά τον λόγον του Φιλήβου και όχι μόνον δι' αυτόν αλλά και δι' άλλους απείρους πολλάκις, είπα ότι από την ηδονήν τουλάχιστον ο νους είναι πολύ ωραιότερος και καλλίτερος εις τον βίον των ανθρώπων.
Πρώταρχος.
Αυτά ελέχθησαν.
Σωκράτης. Επειδή όμως υποπτεύομαι ότι υπάρχουν και άλλα πολλά, είπα ότι, αν αποδειχθή κανέν καλλίτερον και από τα δύο αυτά, τότε θα πολεμήσω εναντίον της ηδονής χάριν των δευτερείων διά τον νουν, η δε ηδονή έπρεπε να στερηθή και τα δευτερεία.
Πρώταρχος.
Βεβαίως το είπες.
Σωκράτης. Κατόπιν όμως από όλα αυτά βεβαίως κανέν από τα δύο δεν εφάνη ικανοποιητικώτατον.
Πρώταρχος.
Αυτό είναι πολύ αληθές.
Σωκράτης. Λοιπόν με αυτόν τον λόγον δεν απηλλάγη εντελώς και ο νους και η ηδονή από το να είναι το αγαθόν κανέν από αυτά τα δύο, αφού στερούνται την αυτάρκειαν και την δύναμιν της ικανοποιήσεως και τελειότητος ;
Πρώταρχος.
Πολύ ορθά.
Σωκράτης. Αφού όμως βεβαίως απεδείχθη κάποιον άλλο τρίτον ανώτερον από το καθέν από αυτά τα δύο, μυριάκις συγγενέστερος απεδείχθη τόρα πάλιν ο νους και αρμοδιώτερος προς την μορφήν του νικώντος.
Πρώταρχος.
Πώς όχι;
Σωκράτης. Λοιπόν δεν είναι πέμπτη, συμφώνως με την κρίσιν την οποίαν μας παρουσίασε τόρα ο λόγος, η δύναμις της ηδονής ;
Πρώταρχος.
Φαίνεται.
Σωκράτης. Βεβαίως δε πρώτη δεν είναι ούτε αν όλοι οι βόες και οι ίπποι και όλα μαζί τα ζώα παραδεχθούν την επιδίωξιν των ηδονών. Εις τα οποία πολλοί πιστεύουν ως οι μάντεις εις τα πετεινά, και θεωρούν τας ηδονάς ανωτάτας εις το να ζώμεν ευτυχείς, και νομίζουν ότι οι έρωτες των ζώων είναι περισσότερον έγκυροι μάρτυρες παρά οι λόγοι οι οποίοι μαντεύονται εκάστοτε με φιλοσοφικήν μούσαν.
Πρώταρχος.
Πολύ ορθά, καλέ Σωκράτη, ομολογούμεν όλοι μας τόρα πλέον ότι ωμίλησες.
Σωκράτης.
Τότε λοιπόν θα μου επιτρέψετε και να φύγω ;
Πρώταρχος. Ολίγον μένει ακόμη, καλέ Σωκράτη. Βεβαίως δε δεν θα αποκάμης συ προηγουμένως από ημάς. Εγώ δε θα σε υπενθυμίσω όσα υπολείπονται.
ΤΕΛΟΣ
Η σειρά των Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων, των Εκδόσεων Φέξη, υπήρξεν ένας σταθμός στα ελληνικά χρονικά. Για πρώτη φορά προσφερόταν συστηματικά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η αρχαία ελληνική σκέψη (ιστορία, φιλοσοφία, ποίηση, δράμα, δικανικός και πολιτικός λόγος) σε δημιουργικές μεταφορές από τους άριστους μεταφραστές, του τόπου, στην πιο σύγχρονη μορφή που πήρε εξελισσόμενο το γλωσσικό της όργανο. Ο Όμηρος, οι Τραγικοί κι ο Αριστοφάνης, ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης, ο Πλάτων, ο Ξενοφών, ο Αριστοτέλης, ο Θεόκριτος, ο Θεόφραστος, ο Επίκτητος, ο Πλούταρχος, ο Λουκιανός κλπ, προσφέρονται και σήμερα, στις κλασικές πια μεταφράσεις των Πολυλά, Ραγκαβή, Μωραϊτίδη, Κονδυλάκη, Ποριώτη, Γρυπάρη, Τανάγρα, Πολέμη, Καμπάνη, Καζαντζάκη, Βάρναλη, Αυγέρη, Βουτιερίδη, Ζερβού, Φιλαδελφέως, Τσοκόπουλου, Σίγουρου, Κ. Χρηστομάνου κλπ, σε μια σύγχρονη σειρά εκδόσεων βιβλίου τσέπης, πράγμα που επίσης γίνεται για πρώτη φορά, συστηματικά, στην Ελλάδα.
Φίληβος Στην ερώτηση, πού βασίζεται το αγαθό, ο Φίληβος απαντά προβάλλοντας την ηδονή κι ο Σωκράτη αντιπαραβάλλει τη φρόνηση. Κι αφού δειχτή ότι για τον άνθρωπο είναι σημαντικώτερη η φρόνηση, ως κάτι πεπερασμένο και αντιληπτό, συμπεραίνεται ότι ο συνδυασμός φρονήσεως και αρετής οδηγεί στο αγαθό. Μετάφραση Κ. Ζάμπα.