Τοιούτος εν ολίγοις ήτο ο Μαρτελάος, ον ο Νικόλαος Δραγούμης, διά της γνωστής επιπολαιότητος των πλείστων των ημετέρων λογίων, εξισόνει με αμαθέστατον πρόσωπον της κωμωδίας του Γουζέλη «ο Χ ά χ η ς» Ο Γουζέλης αναφέρει τον διδάσκαλον αυτού Μαρτελάον, ουχί όπως τον εξευτελίση, ως νομίζει ο Δραγούμης, αλλ' όπως παραστήση κάλλιον τους χρόνους, εν οις έγραφε, καθότι η μεγίστη παιδεία του Μαρτελάου κατέστη τότε τόσον παροιμιώδης, ώστε έλεγον όλοι οι Ζακύνθιοι — «τώπε κη ο Μαρτελάος» — «ρώτα τον Μαρτελάον» κλ. Ο Γουζέλης εις την «Κρίσιν του Πάριδος» ομιλών περί Μαρτελάου τον καλεί και σ ο φ ό ν (σελ. 344), τούτο αν εγνώριζεν ο Δραγούμης, θα έβλεπε τουλάχιστον ότι ο Γουζέλης εσέβετο τον διδάσκαλόν του και δεν τον ανέφερεν ίνα τον σατυρίση. Δεν κατηγορούμεν τον Δραγούμην διότι ηγνόει τον Μαρτελάον, τον κατηγορούμεν μόνον διότι δεν έπρεπε να αναφέρη περιφρονητικώς πρόσωπον χωρίς να έχη γνώσιν αυτού.
Εν Ζακύνθω, κατά Ιανουάριον του 1881.
ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΗΜΟΝ ΓΑΛΛΙΑΝ
ΤΟΝ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΝ ΒΟΝΑΠΑΡΤΗΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΣΤΡΑΓΗΓΟΝ ΓΕΝΤΙΛΛΗΝ
1
ΟΘΕΝ είσθε των Ελλήνων
Παλαιά ανδρειωμένα
Κόκκαλα εσκορπισμένα
Λάβετε τώρα πνοήν·
2
Σταις φωναίς της σάλπιγγός μου
Οχ το μνήμα ανασταθήτε
Και το Γένος σας να ιδήτε
Εις την πρώτην του τιμήν.
3
Η εξακουστή Γαλλία
Δεν βαστά την τυραννίαν,
Μα με αιματοχυσίαν
Αποκτά ελευθερίαν.
4
Καθώς είνε ανδρειωμένη
Το καλόν τούτο σκορπίζει
Και ολούθεν το χαρίζει
Όθεν βλέπει αδικιάν.
5
Εις ημάς τους απογόνους
Όσον είδετε χαμμένον,
Ιδού τώρ' αποκτημένον
Από χείρα δυνατήν·
6
Ένας στρατηγός ανδρείος
Πέμπεται οχ την Γαλλίαν,
Πίπτει εις την Ιταλίαν
Κάμνει θόρυβον πολύν.
7
Έτρεξαν όλα τα έθνη
Ν' αντισταθούν με βίαν,
Μα εκείνος με ανδρείαν
Κατακόπτει τους εχθρούς·
8
Βοναπάρτης δεν φοβείται
Δεν γνωρίζει την δειλίαν,
Να χαρίση Ελευθερίαν
Προσπαθεί· εις τους λαούς.
9
Στο βουνόν σταις άγριαις ράχαις
Αναβαίνει, δεν τρομάζει,
Η καρδιά του δεν σπαράζει
Στους αγώνας τους πολλούς·
10
Χύνονται ωσάν μελίσσια
Οι εχθροί αρματωμένοι
Γύρωθεν αγριωμένοι
Με πολέμους φοβερούς.
11
Αρχινούν, τον τριγυρίζουν
Τύραννοι και η φωτία,
Μα του στήθους του η καρδία
Δεν δειλιάζει παντελώς·
12
Στα βουνά κ' εις τα λαγκάδια
Πέτεται, πέρνει τον δρόμον,
Στους τυράννους δίδει νόμον
Ήρωας ο τρομερός.
13
Όθεν κάμει ευρίσκει κάστρα
Όθεν κάμει τυραννίαν,
Με βροχαίς από φωτίαν
Μ' όθεν κάμει αυτός νικά·
14
Πίπτουν κάτω και τα κάστρα,
Σβένονται και η φωτίαις.
Με πολλαίς 'ματοχυσίαις
Τους τυράννους κυνηγά.
15
Όθεν είσθε των Ελλήνων,
Παλαιά ανδρειωμένα
Κόκαλα εσκορπισμένα,
Λάβετε τώρα πνοήν.
16
Εξυπνήστε, για να ιδήτε
Ήρωα στην Ιταλίαν
Π' έδωκεν ελευθερίαν
Κη έφθασε έως εδώ·
17
Εξυπνήστε, για να ιδήτε
Την μητέρα μας Γαλλίαν
Που χαρίζει ελευθερίαν
Εις της γης σας τον λαό.
18
Εις τον κόλπον του Ανδριάτου
Που φωλεύει ένα λειοντάρι
Με φωνές χωρίς κοντάρι
Το κρημνίζει εις την γην·
19
Τα λειονταράκια φεύγουν,
Την φωλιάν τους αφανίζει,
Εδώ κη εκείθεν τα σκορπίζει
Έρημα με εντροπήν.
20
Πίπτοντας χαμαί ο λέων,
Δυνατά εκειός μουγκρίζει,
Τα οδόντια κατατρίζει
Με θυμόν και στεναγμόν
21
Πίπτοντας χαμαί ο λέων,
Εις εκειό το κρήμνισμόν του
Κη εις εκειόν τον μουγκρισμόν του
Έκαμε πολύν σεισμόν.
22
Εκουνίσθηκαν τα όρη,
Θάλασσαις αναστενάζουν,
Τους λαούς κατατινάζουν
Γύρωθεν της Βενετιάς·
23
Εις ταις ταραχαίς εκείναις,
Έφθασεν εις τα Νησία
Του σεισμού η πολλή βία
Με τρομάρα της καρδιάς.
24
Φόβοι, τρόμοι εις την γην μας
Και φωτίαις τριγυρίζουν,
Απ' ολούθεν φοβερίζουν
Τα μνημεία ν' ανοιχθούν·
25
Νύχτα ημέρα τρέχουν δάκρυα
Και τον ουρανόν σκοτίζουν
Στεναγμοί οπού καπνίζουν
Κη ωσάν νέφαλα οργούν.
26
Άρματα πολλά ετοιμάζουν
Και σπαθία και φωτίαις
Με ορμαίς πολλά δριμείαις
Της Ζακύνθου οι λαοί·
27
Τα μουγκρίσματα ακούουν
Λειονταριού, κη αυτοί σπαράζουν,
Δεν γνωρίζουν και τρομάζουν
Στο καλόν τους το πολύ.
28
Ήρωας ο Βοναπάρτης
Την Ελλάδα ν' αναστήση
Και χωρίς ν' αργοπορήση
Πέμπει ένα στρατηγόν·
29
Του Αδριάτου τα πελάγη
Τα πλεούμενα γεμίζουν
Κάθε λύπην αφανίζουν
Κάθε φόβον και κλαυθμόν.
30
Φθάνουσι εις την Κερκύραν,
Οι λαοί πανηγυρίζουν
Το ελεύθερον γνωρίζουν
Και κροτούσι με χαραίς.
31
Όπου εφώλευεν ο Λέων
Απεδιώχθη με την βία
Κη έλαμψε η Ελευθερία
Με πανήγυρες πολλαίς.
32
Εις εσένα, ω Γεντίλλη,
Τα Νησιά κρατούν και χαίρουν
Και σου τάζουν ν' αναφέρουν
Πανταχού ταις αρεταίς.
33
Τσ' αρεταίς σου, ω Γεντίλλη,
Τα Νησία θα υμνήσουν,
Πανταχού θέλει τιμήσουν
Με περίφημαις ωδαίς.
34
Την ανάστασιν του Γένους
Σταθερά να μας αφήσης
Και να μην εγκαταλείψης
Τους λαούς εδώ ποτέ·
35
Και σου ορκίζομεν ομάδι
Στο φυτόν τσ' Ελευθερίας
Στους επαίνους της Γαλλίας
Πως θα ψάλλωμεν κ' εσέ.
36
Αν η Μούσαις μας ξυπνήσουν
Και τα όργανα αρπάσουν,
Τ' έθνη όλα θα θαυμάσουν
Στης Γαλλίας ταις ωδαίς.
37
Βοναπάρτην και Γεντίλλην,
Θέλει αποθανατίσουν
Όταν θέλη κελαδίσουν
Με πινδαρικαίς φωναίς.
38
Όθεν είσθε των Ελλήνων,
Παλαιά ανδρειωμένα
Κόκκαλα εσκορπισμένα
Λάβετε τώρα πνοήν.
ΠΟΙΗΤΑΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΕΚΔΟΘΕΝΤΕΣ
ΤΥΠΟΙΣ Σ. Χ. ΡΑΦΤΑΝΗ
ΕΝ ΖΑΚΥΝΘΩ
Άπαντα Ιωάννου Ζαμπελίου
Ο Χάσης Δημητρίου Γουζέλη
Άπαντα Ιωάννου Βηλαρά
» Διονυσίου Σολωμού
Ποιήματα Αθαν. Χρηστοπούλου
Η Λύρα Ανδρέου Κάλβου μετά προσθήκης του ανεκδότου Ύμνου Αντωνίου Μαρτελάου
Τιμάται Δρ. 1, 1/2 νέα.