Πρωταγόρας
Ναι, είπε.
Σωκράτης
Η γνώσις λοιπόν των φοβερών και των μη φοβερών πραγμάτων δεν είναι
εναντία εις την αμάθειαν αυτών;
— Και εις τούτο ακόμη έκαμε νεύμα ότι το παραδέχεται.
Σωκράτης
Η δε αμάθεια τούτων δεν είναι δειλία;
— Μετά μεγάλης δυσκολίας εδώ έκαμε νεύμα, ότι το παραδέχεται.
Σωκράτης
Η γνώσις λοιπόν των φοβερών και μη φοβερών δεν είναι ανδρεία, η
οποία είναι εναντία εις την αμάθειαν τούτων;
— Εδώ πλέον δεν ηθέλησεν ούτε διά νεύματος να δείξη ότι το
παραδέχεται.
Εγώ δε είπον·
Σωκράτης
Διατί λοιπόν, Πρωταγόρα, συ ούτε παραδέχεσαι ούτε αρνείσαι εκείνα,
τα οποία ερωτώ;
Πρωταγόρας
Μόνος τελείωσέ τα, είπε.
Σωκράτης
Να τελειώσω, είπον εγώ, μόνον, αφ' ου σ' ερωτήσω ακόμη έν πράγμα.
Εάν εξακολουθής ακόμη να νομίζης, όπως κατ' αρχάς, ότι υπάρχουν
μερικοί άνθρωποι αμαθέστατοι μεν, ανδρειότατοι όμως.
Πρωταγόρας
Μου φαίνεσαι, είπε, Σωκράτη, ότι βιάζεσαι να σου αποκριθώ
εγώ· θα σου κάμω λοιπόν την χάριν. Σου λέγω λοιπόν σύμφωνα με όσα
παρεδέχθημεν, ότι φρονώ ότι είναι αδύνατον να υπάρχουν άνθρωποι
αμαθέστατοι μεν, ανδρειότατοι όμως.
Σωκράτης
Διά κανένα άλλον λόγον, είπον εγώ, δεν κάμνω όλας αυτάς τας
ερωτήσεις, ειμή επειδή επιθυμώ να εξετάσω, πώς τάχα είναι τα
αναφερόμενα εις την αρετήν και τι τάχα είναι αυτή η ιδία η αρετή.
Διότι ηξεύρω ότι, όταν τούτο γείνη φανερόν, ημπορεί να γείνη
παραπολύ καθαρόν και εκείνο, διά το οποίον και εγώ και συ εκάμαμεν
μεταξύ μας μεγάλην συζήτησιν, και εγώ μεν υπεστήριζα ότι η αρετή
δεν ημπορεί να διδαχθή, συ δε ότι ημπορεί να διδαχθή. Και μου
φαίνεται ότι το προ ολίγου συμπέρασμα των συζητήσεών μας, ωσάν να
είναι άνθρωπος, μας κατηγορεί και μας περιγελά, και αν ημπορούσε να
ομιλήση, θα έλεγεν ότι εχάσατε τον νουν σας, Σωκράτη και Πρωταγόρα·
συ μεν αφ' ου εις τα προηγούμενα έλεγες ότι η αρετή δεν ημπορεί να
διδαχθή, τώρα βιάζεσαι ν' αντικρούσης τον εαυτόν σου, αναλαμβάνων
ν' αποδείξης ότι όλα τα πράγματα είναι γνώσις, και η δικαιοσύνη και
η εγκράτεια και η ανδρεία, εις τρόπον ώστε ν' αποδειχθή ότι η αρετή
κάλλιστα ημπορεί να διδαχθή· διότι εάν η αρετή ήτο τίποτε άλλο παρά
γνώσις, καθώς ο Πρωταγόρας επροσπάθει να υποστηρίζη, δεν θα ήτο
δυνατόν καθαρά να διδαχθή· τώρα δε, αν αποδειχθή ότι ολόκληρος
είναι γνώσις, καθώς προσπαθείς Σωκράτη, θα ήτο παράξενον αν δεν ήτο
δυνατόν να διδαχθή. Ο Πρωταγόρας δε πάλιν, εν ώ τότε υπεστήριζεν
ότι ημπορεί να διδαχθή, τώρα απεναντίας φαίνεται άνθρωπος
ενδιαφερόμενος ν' αποδεχθή ότι αυτή σχεδόν κάθε τι άλλο είναι παρά
γνώσις· και διά τούτο διόλου δεν είναι δυνατόν να διδαχθή. Εγώ
λοιπόν, Πρωταγόρα, καλώς βλέπων ότι όλα αυτά ανακατεύοντο και
αναποδογύριζαν, έχω όλην την καλήν διάθεσιν να γείνουν αυτά
ολοφάνερα, και επεθύμουν, αφ' ου ημείς τα συζητήσωμεν, να
αποδείξωμεν έπειτα τι πράγμα είναι και η αρετή, και πάλιν έπειτα να
εξετάσωμεν δι' αυτήν, εάν ημπορή να διδαχθή ή δεν ημπορή, μήπως
πολλάς φοράς ο Επιμηθεύς εκείνος και εις την εξέτασίν μας κάμη
λάθος και μας εξαπατήση, καθώς και εις την μοιρασιάν μας
παρημέλησεν, όπως συ λέγεις. Και εις εμέ λοιπόν ήρεσε και εις τον
μύθον ο Προμηθεύς καλύτερα από τον Επιμηθέα· και κατά το παράδειγμά
του εγώ κάμνων προμήθειαν δι' όλην μου την ζωήν, ενασχολούμαι εις
όλα αυτά τα ζητήματα, και εάν συ έχης ευχαρίστησιν, το οποίον και
εις την αρχήν έλεγα, μαζί σου θα εξήταζα αυτά με πολύ μεγάλην
ευχαρίστησιν.
— Και ο Πρωταγόρας είπεν·
Πρωταγόρας,
Εγώ, Σωκράτη, επαινώ την προθυμίαν σου και τον τρόπον, που συζητείς
τα ζητήματα. Διότι ούτε κατά τα άλλα νομίζω ότι είμαι κακός
άνθρωπος, και φθονερός δε είμαι oλιγώτερον από κάθε άνθρωπον,
επειδή και διά σε έχω δα είπη εις πολλούς ανθρώπους ότι από όσους
συναναστρέφομαι πολύ περισσότερον θαυμάζω σε και παρά πολύ μάλιστα
από τους έχοντας την ηλικίαν σου· και λέγω βεβαίως ότι δεν θα μου
εφαίνετο διόλου παράξενον, εάν εγίνεσο μίαν ημέραν είς από τους
περιφήμους διά την σοφίαν άνδρας. Και δι' αυτά δε τα ζητήματα μίαν
άλλην φοράν, όταν έχης ευχαρίστησιν, συζητούμεν τώρα δε είναι πλέον
καιρός να κυττάξωμεν και καμμίαν άλλην υπόθεσιν.
Σωκράτης
Αλλά, είπον, εγώ είναι χρεία έτσι να κάμωμεν, διότι και εγώ είναι
καιρός εκεί όπου έλεγα προ πολλού να υπάγω, αλλ' έμεινα διά να
ευχαριστήσω τον εύμορφον Καλλίαν.
— Αυτά αφ' ου είπομεν και ηκούσαμεν, ανεχωρήσαμεν.
Η Σειρά των Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων, των Εκδόσεων Φέξη, υπήρξεν ένας σταθμός στα ελληνικά χρονικά. Για πρώτη φορά προσφερόταν συστηματικά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η αρχαία ελληνική σκέψη (Ιστορία, φιλοσοφία, ποίηση, δράμα, δικανικός και πολιτικός λόγος) σε δημιουργικές μεταφορές της, από τους άριστους μεταφραστές του τόπου, στην πιο σύγχρονη μορφή που πήρε εξελισσόμενο το γλωσσικό της όργανο. Ο Όμηρος, οι Τραγικοί κι ο Αριστοφάνης, ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης, ο Πλάτων, ο Ξενοφών, ο Αριστοτέλης, ο Θεόκριτος, ο Θεόφραστος, ο Επίκτητος, ο Πλούταρχος, ο Λουκιανός κλπ. προσφέρονται και σήμερα, στις κλασικές πια μεταφράσεις των Πολυλά, Ραγκαβή, Μωραϊτίδη, Κονδυλάκη, Ποριώτη, Γρυπάρη, Τανάγρα, Πολέμη, Καμπάνη, Καζαντζάκη, Βάρναλη, Αυγέρη, Βουτιερίδη, Ζερβού, Φιλαδελφέως, Τσοκόπουλου, Σιγούρου, Κ. Χρηστομάνου κλπ, σε μια σύγχρονη σειρά εκδόσεων βιβλίου τσέπης, πράγμα που επίσης γίνεται για πρώτη φορά, συστηματικά, στην Ελλάδα.
Πρωταγόρας Ύστερα από ωραία και ειρωνική περιγραφή των επιδειχτικών και φαντασμένων τρόπων των σοφιστών, γίνεται συζήτηση, ανάμεσα στον Σωκράτη και τον Πρωταγόρα, περί αρετής. Επιδέξια φέρνοντας σε αδιέξοδο τον σοφιστή, ο Σωκράτης αποδείχνει πως η αρετή είναι αυτοδίδαχτη κ' ύστερα, μεταστρέφοντας τους συλλογισμούς του την παρουσιάζει σαν αποτέλεσμα γνώσης.
Η «ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ» ΑΝΑΤΥΠΩΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ.
ΑΘΗΝΑΙ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 36 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΤΣΙΜΙΣΚΗ 61
ΤΙΜΗ ΤΟΜΟΥ ΔΡΑΧΜΕΣ 10
***
1) Χάριν σαφηνείας τίθενται από του εξής εις επικεφαλίδα τα ονόματα των διαλεγομένων.
2) Ολίγον προ του Ιπποκράτους, επειδή οι ιατροί παραμέλησαν την διαιτητικήν, η οποία απαιτεί γνώσιν των νόμων της φύσεως, ανέλαβαν αυτήν ως άλλο πράγμα αδέσποτον οι διδάσκαλοι της γυμναστικής και εκανόνιζον αυτοί την δίαιταν των μαθητών των σύμφωνα με την κράσιν και τα είδη των ασκήσεών των. Ο Ιπποκράτης όμως πρώτος επανέλαβε την διαιτητικήν και ούτω κατ' ολίγον οι ιατροί ανέκτησαν την θέσιν των. Κατά τους χρόνους του Πλάτωνος ολίγοι ήσαν οι παλαισταί οι μετερχόμενοι ούτω τους ιατρούς.
3) Είχον ιδιαιτέραν ικανότητα οι σοφισταί εις την κατασκευήν και διήγησιν μύθων. Οι δε μύθοι ούτοι διέφθειραν και εξήλειψαν βαθμηδόν την φυσικήν θρησκείαν.
4) Ούτος εποίησε δράμα υπο τον τίτλον «Άγριοι», το οποίον παρεστάθη και του οποίου σκοπός ήτο να δείξη ότι οι πρώτοι άνθρωποι οι ακόμη μη συστήσαντες έννομον και εύτακτον πολιτείαν ήσαν δυστυχείς. Ήθελε δε να διδάξη με τούτο τους Έλληνας να ποθώσι την ειρήνην μεταξύ των και να είναι ευπειθείς εις τους νόμους διά να ευτυχώσι.
5) Ούτοι ήσαν διάσημοι κακούργοι και το όνομά των έμεινε παροιμιώδες.
6) Ούτος ενίκησε τρεις φοράς εις το στάδιον και εβραβεύθη.
7) Ούτοι διήνυον εις κάθε ημέραν μακρόν διάστημα.
8) Πρυτανεία ωνομαζον τους ναούς, εις τους οποίους νυχθημερόν έκαιεν άσβεστον το αφιερωμένον εις την Εστίαν ιερόν πυρ.
9) Οι Κείοι εφημίζοντο ως ευσεβείς και χρηστοήθεις.
10) Η πατρίς τούτου ητο εις την Φωκίδα πλησίον του όρους Οίτη.
11) Υπαινίττεται τας φιλικάς του Σιμωνίδου σχέσεις μετά του βασιλέως των Λακεδαιμονίων Παυσανίου και του σοφού τυράννου των Συρακουσίων Ιέρωνος.