WeRead Powered by ReaderPub
Catulli Carmina cover

Catulli Carmina

Chapter 69: LXIV
Open in WeRead

Explore more books like this:

About This Book

The collection assembles short and long Latin poems in varied meters, shifting between intimate lyric, playful epigram, bitter invective, and mythic or celebratory narratives. Many pieces address erotic passion, yearning, jealousy, and the complexities of friendship, often with candid first‑person voice and conversational immediacy. The poet alternates tender affection and frank eroticism with caustic insults and satirical attacks, while occasional extended compositions draw on myth and ritual. Personal grief appears in a moving lament for a lost sibling, and wit, verbal skill, and formal experimentation unify the corpus despite its tonal contrasts.

LXII

LXII Hoc unum carmen seruatum est in codice saeculi ix Thuaneo, nunc Parisino Lat. 8071 (T), in quo inscriptum est Epithalamium Catulli. EXAMETRVM CARMEN NVPTIALE Ω

IVVENES

Vesper adest, iuuenes, consurgite: Vesper Olympo

exspectata diu uix tandem lumina tollit.

surgere iam tempus, iam pinguis linquere mensas,

iam ueniet uirgo, iam dicetur hymenaeus.

5

Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee!

1 in marg. turba uirorum G: turba uirginum (suprascr. orum) R: t. uirum BVen     Vesper adest] Varro L. L. vii. 50 Vesperugo stella quae uespere oritur, a quo eam Opilius scribit Vesperum, itaque dicitur alterum (alternum Riese) Vesper adest.   2 expect. TΩ

3 tempus iam (suprascr. est) G     pinguis TO: pingues GR et cett.

5 hymens (sicR

VIRGINES

Cernitis, innuptae, iuuenes? consurgite contra;

nimirum Oetaeos ostendit noctifer ignes.

sic certest; uiden ut perniciter exsiluere?

non temere exsiluere, canent quod uisere par est.

10

Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee!

6 in marg. Puelle GRVen     consurgi eretera T: consurgere contra Iac. Mowat Cantabrigiensis, quod ipsum in cod. Canon. Lat. 33 inueni   7 oeta eos T: haec eos O: hoc eos Ω     ignes Ald. I: imbres T: imber uel ymber Ω

8, 9 exsiluere scripsi: exil. codd.   8 sic certest Haupt: siccer tes .i. T: sic certe si O: sic certe GR sed ut in utroque post certe rasura sit: sic certe cett.

9 canent quod uisere par est T Voss: canent (cauent La1) quo uisere parent Ω: c. quos uincere par est Bapt. Guarinus: canent quo uincere par est Auantius: c. quod uincere par est Passeratius: c. quod uespere par est B. Venator

IVVENES

Non facilis nobis, aequalis, palma parata est,

aspicite, innuptae secuta ut meditata requirunt.

non frustra meditantur, habent memorabile quod sit,

nec mirum, penitus quae tota mente laborant.

15

nos alio mentes, alio diuisimus aures,

iure igitur uincemur, amat uictoria curam.

quare nunc animos saltem committite uestros,

dicere iam incipient, iam respondere decebit.

Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee.

11 in marg. puelle GRBVen     nobilis T     aequales Lachm.   12 innupte secum ut meditata requi(ae D)runt TD: in(i Ba)nupte que (queṛụṇṭ O) secum ut meditare querunt Ω

13 memora psile T   14 habet T solus. Spurium putarunt Scal. Naeke Lachm. ed. 1

15 nos] non T     diuisimus (suprascr. diuidamus) G

17 nunc T: non Ω     co(m)mittite Ω: conuertite T   18 incipiaent T

VIRGINES
20

Hespere, qui caelo fertur crudelior ignis?

qui natam possis complexu auellere matris,

complexu matris retinentem auellere natam,

et iuueni ardenti castam donare puellam.

quid faciunt hostes capta crudelius urbe?

25

Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee!

20 in marg. Puelle GRBVen     quis T     fertur] potuit A: patuit Bergk

21 conplexua uellere T     amatris O   22 fort. conplexu a matris     auelle T

24 credelius T

25 Kymeno kymeneę kymenades o kymeneę T, prima littera per k, non per usitatiorem h, notata

IVVENES

Hespere, qui caelo lucet iucundior ignis?

qui desponsa tua firmes conubia flamma,

quae pepigere uiri, pepigerunt ante parentes,

nec iunxere prius quam se tuus extulit ardor.

30

quid datur a diuis felici optatius hora?

Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee!

26 in marg. Iuuenes GRBVen     quis T     iucundior T: ioc. Ω

27 fines T: signes Palmer     conubia T: conn. Ω   28 quae T: quod h2: quo Ω, etiam R, quamuis d post inlatum sit     uir T   29 uinxere O

30 a om. T

31 Kymeno kymeneae kymenades o kymeneę T

VIRGINES

Hesperus e nobis, aequalis, abstulit unam.

............

............

............

............

............

............

[Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee!

32 in marg. Puelle GRBVen     aequalis T: equales O: equaleṣ (suprascr. m) GR: aequalem en Giri

Post 32 excidisse nonnulla iam uidit Auantius. Lacunam sex uersuum posui, quam secutus sit uersus intercalaris Hymen o Hymenaee Hymen ades o Hymenaee, quamuis nec in T nec in Ω legatur

IVVENES

............

............

Namque tuo aduentu uigilat custodia semper,

nocte latent fures, quos idem saepe reuertens,

35

Hespere, mutato comprendis nomine eosdem.

at libet innuptis ficto te carpere questu.

quid tum, si carpunt, tacita quem mente requirunt?

Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee!

35 comperendis T: conprendis O et nunc G     eosdem Ω: eospem T: Eous Schrader

36 at libet Ω: adlucet T

37 quittum T: quod al. quid tamen GVen: quem D: quema T: quam Ω

38 Kymeno kymeneae kymenales kymeno kymeneę T

VIRGINES

Vt flos in saeptis secretus nascitur hortis,

40

ignotus pecori, nullo contusus aratro,

quem mulcent aurae, firmat sol, educat imber;

multi illum pueri, multae optauere puellae:

idem cum tenui carptus defloruit ungui,

nulli illum pueri, nullae optauere puellae:

45

sic uirgo, dum intacta manet, dum cara suis est;

cum castum amisit polluto corpore florem,

nec pueris iucunda manet, nec cara puellis.

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

39 in marg. Puelle GRVenB     saeptis T: septis Ω   40 conuolsus T: conclusus O: contusus Ω et sic R sed ut t super rasuram sit   41 quaemulcens aurefirma T     Post hunc u. excidisse unum uersum censebant Spengel et Hermann: sed nullum lacunae uestigium praebent codices   42 obtauere T   43, 4 om. TO   45 Quintil. Inst. Orat. ix. 3.16 Catullus in Epithalamio ‘dum innupta manet, dum cara suis est,’ cum prius dum significat quoad, sequens usque eo     intacta Ω: innupta Quintilianus     dum cara Quintilianus, BLa1: tum cara TGORVenADa     suis est Quintilianus, T: sui sed BLa1AC: sui. sed GOVen et R m. pr.   46 amisit R, s super rasuram

48 Kymeneo kymeneę kymenades kymeneę T

IVVENES

Vt uidua in nudo uitis quae nascitur aruo,

50

numquam se extollit, numquam mitem educat uuam,

sed tenerum prono deflectens pondere corpus,

iam iam contingit summum radice flagellum,

hanc nulli agricolae, nulli coluere iuuenci:

at si forte eadem est ulmo coniuncta marito,

55

multi illam agricolae, multi accoluere iuuenci:

sic uirgo dum intacta manet, dum inculta senescit;

cum par conubium maturo tempore adepta est,

cara uiro magis et minus est inuisa parenti.

49 in marg. Iuuenes GRVenB   50 Numquam se extollit quam muniteam ducat uuam T   51 per flectens T   52 flacellum T   53 hanc nulli agriġ.cullę multi acoluere T: nulli coluere (accol. La1) Ω   54-55 om. Da   54 apsi T     marita T, Ballin   55 agriculę T     accol. Ω: acol. T   56 dum innupta manet Weber: tum inculta senescit T   57 conubium TB   58 cura TGOD Pleitner     uiro TGOD: uirgo RVenC: cara uiro magis est, minus est inuisa p. Sonny     Post hunc u. excidisse intercalarem duce Hermanno multi crediderunt

et tu ne pugna cum tali coniuge uirgo,

60

non aequom est pugnare, pater cui tradidit ipse.

ipse pater cum matre, quibus parere necesse est.

............

uirginitas non tota tua est, ex parte parentum est,

tertia pars patrist, pars est data tertia matri,

tertia sola tua est: noli pugnare duobus,

65

qui genero sua iura simul cum dote dederunt.

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

59 et tua nec T: et tu nec Ω: at tu ne Ald. I: at nec tu Postgate     Post 59 unum u. Rossbach, Post 65 Haupt et Pleitner putarunt excidisse ut quemadmodum amoebaeum carmen (20-58) nouem uersus iuuenum praecedebant, eodem modo nouem sequerentur. Ego Post 61 potius lacunam indicaui   60 equom T: (a)equo Ω     cum B   61 ipse prius om., postea in marg. add. RVen

62 om. T   63 sic Muretus nisi quod praetulit patris est     tertia patris pars est data tertia matri T: tercia pars patri est data tercia matri O: tertia pars patri data pars data t. m. Ω: T. pars patris Schüler   64 solit tu est noli tuignare T

66 Kymeno kymeneę kymenades .o. kymeneae T

LXIII

Super alta uectus Attis celeri rate maria,

Phrygium ut nemus citato cupide pede tetigit,

adiitque opaca siluis redimita loca deae,

stimulatus ibi furenti rabie, uagus animis,

5

deuoluit ile acuto sibi pondere silicis.

itaque ut relicta sensit sibi membra sine uiro,

etiam recente terrae sola sanguine maculans,

niueis citata cepit manibus leue typanum,

typanum, tubam Cybelles, tua, mater, initia,

10

quatiensque terga taurei teneris caua digitis,

canere haec suis adorta est tremebunda comitibus.

LXIII DE BERECINTHIA ET ATHI Ω: nullum spatium in O

1 Attis Marius Victorinus 212 Gaisford, 154 Keil: actis Ω: athis AD     celeri Terent. Maur. 2899 et Victorinus: celere Ω   2 ut om. Caesius Bassus 262 K.   3 loca dee i ed. antiquissima saec. xv: i, ut uidetur, a u. 78 tralata   4 ibi ed. Trinc.: ubi Ω     animis Lachm.: amnis Ω, nisi quod La1 habet ãius: animi Scal.   5 deuoluit iletas (illectas Da) acuto sibi pondere silices codd.: ile Lachm.: icta Statius: illa Scal.: pondere silicis Passeratius: pondera silice Auantius: ilei a. s. pondera silice Bergk

7 maculas Ω   8, 9 ti(y)mpanum Ω: corr. Scaliger   9 tubam Ω: typum Munro: fort. tabal uel tablam: Hesych. τάβαλα ταβῆλα‧ ὑπὸ Πάρθων οὕτω καλεῖται ὄργανον κριβάνῳ ἐμφερές, ᾧ χρῶνται ἐν τοῖς πολέμοις ἀντὶ σάλπιγγος.     cibe(i La1)les GORLa1: cybelles B: Cybebes Bentley     tua Calp. 1481: tu codd.   10 que] quod GORVenLaurentiani     taurei Lachm.: tauri et Ω

agite ite ad alta, Gallae, Cybeles nemora simul,

simul ite, Dindimenae dominae uaga pecora,

aliena quae petentes uelut exules loca,

15

sectam meam exsecutae duce me mihi comites,

rapidum salum tulistis truculentaque pelagi,

et corpus euirastis Veneris nimio odio;

hilarate aere citatis erroribus animum.

mora tarda mente cedat: simul ite, sequimini

20

Phrygiam ad domum Cybelles, Phrygia ad nemora deae,

ubi cymbalum sonat uox, ubi tympana reboant,

tibicen ubi canit Phryx curuo graue calamo,

ubi capita Maenades ui iaciunt hederigerae,

ubi sacra sancta acutis ululatibus agitant,

25

ubi sueuit illa diuae uolitare uaga cohors,

quo nos decet citatis celerare tripudiis.

12 Ci(y A)belles OA   13 dindimenee G (sed ut secunda e addita post uideatur), Ven     pecora Auantius: pectora Ω   14 alienaque Ω     post loca codd. addunt celeri quod uocabulum transferebat omissa i ad finem u. 74 Lachm.   15 execute GO: execute R: excute BLa1Ven   16 pelage Victorius, Bentley: pellagei Bod. Lat. Class. e. 15   17 euirastis GD: eiurastis a: euitastis Ω   18 aere citatis Lachm.: erocitatis O: crocitatis GDAC: crocitatis al. ere citatis RVen: erae c. Auantius, Bentley     an animum Ω: an om. h et Bod. Lat. Class. e. 15

19 cedat al. cedit G   20 cibelles O: cibeles GR   23 menade sui Ω     ei derigere Ω

simul haec comitibus Attis cecinit notha mulier,

thiasus repente linguis trepidantibus ululat,

leue tympanum remugit, caua cymbala recrepant,

30

uiridem citus adit Idam properante pede chorus.

furibunda simul anhelans uaga uadit animam agens

comitata tympano Attis per opaca nemora dux,

ueluti iuuenca uitans onus indomita iugi:

rapidae ducem secuntur Gallae properipedem.

35

itaque, ut domum Cybelles tetigere lassulae,

nimio e labore somnum capiunt sine Cerere.

piger his labante languore oculos sopor operit:

abit in quiete molli rabidus furor animi.

27 atris Ω: athis D     notha O: nota Ω   28 thiasiis RBLa1: thyasiis G: thiasis O     strepitantibus Voss

31 animam agens Lachm.: animagens OCRVen: anima gens BLa1AD et sic G sed hic altera a minore litteris ceteris: animo uel animi egens Auantius   32 actis Ω   33 iugi marg. Bodl. Lat. Class. e. 15: luci Ω   34 properipedem Balth. Venator: propere pedem Ω

35 ci(y B)belles OB   37 languore scripsi: langore codd. quod retinuit Lachm.   38 abit O et Bodl. Lat. Class. e. 15: abiit cett.     molli Festus p. 374 von Ponor: mollis Ω     rabidus Festus, GORVen ACD: rabidi BLa1 Phil.

sed ubi oris aurei Sol radiantibus oculis

40

lustrauit aethera album, sola dura, mare ferum,

pepulitque noctis umbras uegetis sonipedibus,

ibi Somnus excitum Attin fugiens citus abiit:

trepidante eum recepit dea Pasithea sinu.

ita de quiete molli rapida sine rabie

45

simul ipse pectore Attis sua facta recoluit,

liquidaque mente uidit sine queis ubique foret,

animo aestuante rusum reditum ad uada tetulit.

ibi maria uasta uisens lacrimantibus oculis,

patriam allocuta maestast ita uoce miseriter.

39 oris aurei p: horis aureis Ω   40 sola dura p, Bod. Lat. Class. e. 15: sol a dura G: sol adura Ω   42 excitam Lachm.     attin GORVenC: athin BLa1A   43 trepidantem R     eum La1a et sic nunc R, quamquam potest ex cum correctum uideri: cum GOVenD et plerique: quem Bentley     pasitheo Ω

45 ipsa Al. Guarinus     attis G: actis RVenC: atris O   46 sineque is O: sineque his Ω   47 aestuante rusum Victorius: estuanter usum Ω     tetulit Calp. 1481: retulit Ω

49 patriam allocuta est ita uoce miseriter (miseritus ORBLa1: miseritus al. miseriter G Ven) maiestas (magestates O) Ω Correxit Auantius in ed. Trinc. Patriam a. uoce est ita maesta miseriter Calpurnius 1481

50

‘patria o mei creatrix, patria o mea genetrix,

ego quam miser relinquens, dominos ut herifugae

famuli solent, ad Idae tetuli nemora pedem,

ut aput niuem et ferarum gelida stabula forem,

et earum omnia adirem furibunda latibula,

55

ubinam aut quibus locis te positam, patria, reor?

cupit ipsa pupula ad te sibi dirigere aciem,

rabie fera carens dum breue tempus animus est.

egone a mea remota haec ferar in nemora domo?

patria, bonis, amicis, genitoribus abero?

60

abero foro, palaestra, stadio et gymnasiis?

miser a miser, querendum est etiam atque etiam, anime.

50 genetrix G: genitrix ORVen   52 tetuli O: retuli Ω   53 ut caput (d R) Ω     stabilia O, prius G   54 et earum ad omnia irem ed. Trinc.: ad inuia irem Starkie: ut ima ad. Postgate

56 pupula D: popula atte (áte D: acte BLa1) Ω   58 hoc Carpentoractensis: an huc?

60 gūmasiis O: ginnasiis B m. pr., R: gimnasiis C     G quid habuerit a m. pr. non dispexi, nunc habet gymnasiis     stadioque gymnasi Santen: guminasiis ego ed. 1     Nunc retinendum puto, sic ut fecit Lachm., stadio et gymnasiis mutata specie metri cum in hac quoque parte uersus (sic ut in priore, 54 et earum omnia adirem) admissus esset in primo pede ionicus a minore stădĭo ēt gȳm. nasiis

61 a C: ha OB: ah GRVenLa1

quod enim genus figuraest, ego non quod obierim?

ego mulier, ego adolescens, ego ephebus, ego puer,

ego gymnasei fui flos, ego eram decus olei:

65

mihi ianuae frequentes, mihi limina tepida,

mihi floridis corollis redimita domus erat,

linquendum ubi esset orto mihi Sole cubiculum.

ego nunc deum ministra et Cybeles famula ferar?

ego Maenas, ego mei pars, ego uir sterilis ero?

70

ego uiridis algida Idae niue amicta loca colam?

ego uitam agam sub altis Phrygiae columinibus,

ubi cerua siluicultrix, ubi aper nemoriuagus?

iam iam dolet quod egi, iam iamque paenitet.’

62 figuraest Lachm.: figura est Ω     non quod obierim Statius: non quid abierim Ω: non quod habuerim Scaliger: fort. adierim

64 gymnasei Phil.: gi(y AC)mnasti Ω   66 corolis Calp. 1481: circulis Ω   67 liquendum GORCVen     solo Ω   68 ego nec Ω: ego ne Bod. Lat. Class. e. 15: ego non a: ego nunc Santen: egone ut Bentley: fort. egon hic h.e. ego qui talis fui, sc. gymnasei flos, a multis adamatus     ferar] ferarum Ω

69 pars G sic scriptum habet ut rs super rasuram sit

70 niue Calp. 1481: nene Ω: ne a et Bod. Lat. Class. e. 15

71 columinibus Bod. Lat. Class. e. 15 et p: columnibus Ω: culminibus Bentley: cf. gymnasiis (61)   72 silui cultrix Ω     nemori uagus Ω

roseis ut huic labellis sonitus citus abiit,

75

geminas deorum ad auris noua nuntia referens,

ibi iuncta iuga resoluens Cybele leonibus

laeuumque pecoris hostem stimulans ita loquitur.

‘agedum’ inquit ‘age ferox i, face ut hunc furor agitet,

face uti furoris ictu reditum in nemora ferat,

80

mea libere nimis qui fugere imperia cupit.

age caede terga cauda, tua uerbera patere,

face cuncta mugienti fremitu loca retonent,

rutilam ferox torosa ceruice quate iubam.’

ait haec minax Cybelle religatque iuga manu.

74 huic p: hinc Ω: hic Bentley     sonitus adiit Ω: sonitus citus adiit Bentley, Spengel: sonitus uagus abiit Ahlwardt: sonitus abiit celer Lachm.: s. celer ab. Heyse: sonus editus ab. Froehlich   75 adauris O: ad aures Ω: deorum post aures D     referre Phil.     gemitus Gul. Wagner: geminas matris ad auris Lachm.: dominae matris ad a. Busche: dominae deorum ad a. Richards: fort. geminans   76 ubi Ω   77 saeuumque Schulze     pectoris Ω

78 agedum inquit(d Oet Rm. pr.) age ferox fac (om. BLa1) ut hunc furor Ω     i add. Scaliger; cf. ad 3     face Palladius, Lachm.     agitet add. ed. Cantabrig. anni 1702: num animet? Nam habet ed. omnium antiquissima face furor animum || an scribendum erat ferocem feriat furor animum? sic ferit pro facit habet codex Ashburneri xlv. 24   79 fac ut furoris ictum (ictum R: ictu B) Ω: face ed. illa antiquissima     uti Lachm.

81 a cede al. age cede G, sed post a rasura est     terga Oh: tergo Ω     uerbera Calp. 1481: uerum uera Ω   82 fac Ω: face ed. antiquissima

84 cibelle O: cibele GRB

85

ferus ipse sese adhortans rapidum incitat animo,

uadit, fremit, refringit uirgulta pede uago.

at ubi umida albicantis loca litoris adiit,

tenerumque uidit Attin prope marmora pelagei,

facit impetum: ille demens fugit in nemora fera:

90

ibi semper omne uitae spatium famula fuit.

dea, magna dea, Cybelle, dea, domina Dindimei,

procul a mea tuos sit furor omnis, hera, domo:

alios age incitatos, alios age rabidos.

85 adhortans Ald. 1515: ad horta lis G: ad ortalis R: adortalis OAVen     animo Ω

87 bumida O: humida cett.   88 teneramque Lachm.     attin GO: actin (-m La1) RBLa1     marmora pelagi p et Calp. ed. 1481: marm(n G)orea pelago Ω   89 facit Calp. 1481: ficit O: fecit Ω     illa Lachm.

91 cibelle O: cibele GR     dindimenei G: dindimei ORBLa1   92 tuos scripsi: tuo Ω     era O   93 rabidos p: rapidos Ω

LXIV

Peliaco quondam prognatae uertice pinus

dicuntur liquidas Neptuni nasse per undas

Phasidos ad fluctus et fines Aeetaeos,

cum lecti iuuenes, Argiuae robora pubis,

5

auratam optantes Colchis auertere pellem

ausi sunt uada salsa cita decurrere puppi,

caerula uerrentes abiegnis aequora palmis.

diua quibus retinens in summis urbibus arces,

ipsa leui fecit uolitantem flamine currum,

10

pinea coniungens inflexae texta carinae.

LXIV ARGONAVTIA Ω: in O spatium est unius uersus, et adscriptum in marg. narrat hic ystoriam aurei uelleris

1 Peliaco La1 Mar. Victorinus 182 Gaisford: Pelliaco (-to G) Ω   3 fascidicos al. phasidos GBVen: fasi(ci R)dicos OR     aeetaeos] oeticos GRVenAC: ceticos La1 et O qui in marg. habet al. tetidicos: oeteos Bod. Lat. Class. e. 15   4 pupis OC: puppis Ω   6 ụạḷḍạ salsa suprascr. uada O   7 uerentes OBLa1 et G m. pr.

10 texta Oh: testa Ω

illa rudem cursu prima imbuit Amphitriten.

quae simul ac rostro uentosum proscidit aequor,

tortaque remigio spumis incanuit unda,

emersere feri candenti e gurgite uultus

15

aequoreae monstrum Nereides admirantes.

illa, atque haud alia, uiderunt luce marinas

mortales oculi nudato corpore Nymphas

nutricum tenus exstantes e gurgite cano.

tum Thetidis Peleus incensus fertur amore,

20

tum Thetis humanos non despexit hymenaeos,

tum Thetidi pater ipse iugandum Pelea sensit.

11 prima Da: primam Ω: p’eā (?p’rā) marg. proram O     amphitritem GBA: a(am Ven)phitritem al. amphitrionem RVen: aphitrite O unde in ed. 1 conieci proram i. Amphitrite: prora i. Amphitriten Postgate: illa rudi cursu proram i. Amphitrite Fleischer: i. rudem c. primum i. Amphitriten Thomas

13 tortaque ed. Trinc.: totaque Ω     incanduit Ω   15 monstrum al. monstrorum O ammirantes O

16 illa atque haud alia Bergk: illa atque alia Ω: illa alia O: illas atque a. a: illaque haud a. Auantius: illa si qua a. Lachm.: illa ut non alia Helm     uidere Ω   17 oculi Bod. Lat. Class. e. 15: oculis Ω   18 extantes Ω

19 cum OR   20 cum GOR   21 cum Ω     sensit Ω: sanxit Itali

o nimis optato saeclorum tempore nati

heroes, saluete, deum genus! o bona mater!

uos ego saepe meo uos carmine compellabo.

25

teque adeo eximie taedis felicibus aucte,

Thessaliae columen Peleu, cui Iuppiter ipse,

ipse suos diuum genitor concessit amores.

tene Thetis tenuit pulcerrima Neptunine?

tene suam Tethys concessit ducere neptem,

30

Oceanusque, mari totum qui amplectitur orbem?

22 seculorum GORB. secụlorum R   23 mater al. matre GRVen: matre a     Schol. Veronens. ad Verg. Aen. v. 80 Catullus Saluete deum gens o bona matrum Progenies saluete iter—dein spatium quinquaginta fere litterarum     tuum genus, o bona mater Badham: o bona matrum Progenies saluete iterum primus huc reuocauit Franc. Orioli 1822

24 uos] post Bergk

25 tedis O: tethis A: thetis Ω

28 neptunnine corr. D, Riccardianus 2242: neptine BLa1: nectine al. neptine G: nectine OAC: nectine marg. neptine al neutūne al. neptimine (et hoc quidem recentius) R: Nereine Haupt: Nerinarum Sam. Allen

29 thetis Ω

quae simul optato finitae tempore luces

aduenere, domum conuentu tota frequentat

Thessalia, oppletur laetanti regia coetu:

dona ferunt prae se, declarant gaudia uultu.

35

deseritur Scyros, linquunt Phthiotica Tempe,

Crannonisque domos ac moenia Larisaea,

Pharsaliam coeunt, Pharsalia tecta frequentant.

rura colit nemo, mollescunt colla iuuencis,

non humilis curuis purgatur uinea rastris,

40

non glebam prono conuellit uomere taurus,

non falx attenuat frondatorum arboris umbram,

squalida desertis rubigo infertur aratris.

ipsius at sedes, quacumque opulenta recessit

regia, fulgenti splendent auro atque argento.

31 optato finite O: optato (-ta D m. pr.: -tae a) finito cett.   32 aduenere ap: ad (at B, al AC) lenire Ω   34 prae se cum declarant iungebat Doering

35 sciros AC: schyros B: sy(si O)ros GORVenLa1: Cieros Meineke     tempe non Tempe Meineke   36 Crannonisque Victorius: Graiunonisque G: Grauinonisque ORDAC     moenia L. p: nicenis (nit. BLa1) alacris(ss O)ea Ω   37 Pharsalum Lachm.

43 at C: ad Ω

45

candet ebur soliis, collucent pocula mensae,

tota domus gaudet regali splendida gaza.

puluinar uero diuae geniale locatur

sedibus in mediis, Indo quod dente politum

tincta tegit roseo conchyli purpura fuco.

50

haec uestis priscis hominum uariata figuris

heroum mira uirtutes indicat arte.

namque fluentisono prospectans litore Diae,

Thesea cedentem celeri cum classe tuetur

indomitos in corde gerens Ariadna furores,

55

necdum etiam sese quae uisit uisere credit,

ut pote fallaci quae tum primum excita somno

desertam in sola miseram se cernat harena.

immemor at iuuenis fugiens pellit uada remis,

irrita uentosae linquens promissa procellae.

46 gazza B

48 aedibus Al. Guarinus

52 lit(t)ora RBLa1: litora (suprascr. e)Ven     di(y)a Ω   54 adriana Ω   55 sese quae uisit uisere credit Voss: seseque sui tui se credit GOBLa1D: seseque sui qui (suprascr. t) se credidit C: seseque sui /// se credi /// //// R marg. al. terni   56 tunc O

60

quem procul ex alga maestis Minois ocellis,

saxea ut effigies bacchantis, prospicit, eheu,

prospicit et magnis curarum fluctuat undis,

non flauo retinens subtilem uertice mitram,

non contecta leui uelatum pectus amictu,

65

non tereti strophio lactentis uincta papillas,

omnia quae toto delapsa e corpore passim

ipsius ante pedes fluctus salis alludebant.

61 bachantis GOR     eheu Bergk: heue Ω: heie Bod. Lat. Class. e. 15: euhoe Lachm.   62 Inter et     magnis rasura est in G     Pro et compendium est in O quo plerumque significatur con   64 contenta O et Phil., idemque coni. Balth. Venator     nudatum Schwabe: laniatum Owen: uiolatum Haverfield   65 lactentis Ω: lactantis cod. peruetustus Cauensi. Isidori Originum XIX. 33, a quo hic u. Cinnae tribuitur     citta Cauensis, h.e. cincta   66 delapsa e C: delapse O: delapso e RBVen: delapso GLa1D   67 adl. O: allidebant Landor

sed neque tum mitrae neque tum fluitantis amictus

illa uicem curans toto ex te pectore, Theseu,

70

toto animo, tota pendebat perdita mente.

a misera, assiduis quam luctibus externauit

spinosas Erycina serens in pectore curas,

illa tempestate, ferox quo ex tempore Theseus

egressus curuis e litoribus Piraei

75

attigit iniusti regis Cortinia tecta.

nam perhibent olim crudeli peste coactam

Androgeoneae poenas exsoluere caedis

electos iuuenes simul et decus innuptarum

Cecropiam solitam esse dapem dare Minotauro.

68 si neque Ω     tamen (tñ) pro tum bis O   69 te om. O

71 a Can. Lat. 33 et codices Nonii p. 108: ah GRVen: ha O   72 ferens a, Bod. Lat. Class. e. 15 et Nonii codices   73 feroxque et tempore Ω: illa ex t. ferox quo tempore Baehrens   75 inusi ed. Trinc.: inuisi Heinsius     tecta Ricc. 2242, Ritschl: tempta GORVenBLa1: tenta AD: templa ap, Scaliger: fort. septa

77 cum androgeanee (-genee B: -geane O) Ω     exsol. BO: exol. GRVen

80

quis angusta malis cum moenia uexarentur,

ipse suum Theseus pro caris corpus Athenis

proicere optauit potius quam talia Cretam

funera Cecropiae nec funera portarentur.

atque ita naue leui nitens ac lenibus auris

85

magnanimum ad Minoa uenit sedesque superbas.

hunc simul ac cupido conspexit lumine uirgo

regia, quam suauis exspirans castus odores

lectulus in molli complexu matris alebat,

quales Eurotae progignunt flumina myrtus,

90

auraue distinctos educit uerna colores,

non prius ex illo flagrantia declinauit

lumina, quam cuncto concepit corpore flammam

funditus atque imis exarsit tota medullis.

80 menia CRVen: inoenia G: incenia O     uersarentur (suprascr. x) B: uersarentur La   82 proicere C Paris. 7989: prohic. OBLa1: proiic. GRVenAa   83 nec funera Ω: ne funera edd. ante Lachm.

87 expirans Ω   88 cōpressu Ven   89 Eurot(a)e Bod. Lat. Class. e. 15 et ed. antiquissima saec. xv: europe Ω     pergignunt Ω     mirtos OB: mirtus al. mirtos R

heu misere exagitans immiti corde furores

95

sancte puer, curis hominum qui gaudia misces,

quaeque regis Golgos quaeque Idalium frondosum,

qualibus incensam iactastis mente puellam

fluctibus, in flauo saepe hospite suspirantem!

quantos illa tulit languenti corde timores!

100

quanto saepe magis fulgore expalluit auri!

cum saeuum cupiens contra contendere monstrum

aut mortem appeteret Theseus aut praemia laudis.

non ingrata tamen frustra munuscula diuis

promittens tacito succendit uota labello.

94 inmiti uel in miti Ω: corda furore Ramler   96 quaeque hp: quod neque O: quique Ω     Golgos Hermolaus Barbarus, alii Bembo uel Auantio imputant: c(ch O)olc(ch RVen)os Ω

100 fuluore Ritschl, quod uocabulum de auro usurpatum est a Tiberiano poeta saec. iv (Baehrens PLM III. p. 266): lurore Bochart

102 mõtem R     appeteret O sicut maluerat Marcilius: oppeteret Ω: opet. D

104 suspendit ed. antiquissima saec. xv: succepit Statius

105

nam uelut in summo quatientem brachia Tauro

quercum, aut conigeram sudanti cortice pinum,

indomitus turbo contorquens flamine robur,

eruit (illa procul radicitus exturbata

prona cadit, late quaeuiscumque obuia frangens),

110

sic domito saeuum prostrauit corpore Theseus

nequiquam uanis iactantem cornua uentis.

inde pedem sospes multa cum laude reflexit

errabunda regens tenui uestigia filo,

ne labyrintheis e flexibus egredientem

115

tecti frustraretur inobseruabilis error.

106 cornigeram Ω     fundanti Oh, G m. pr. ut Bonneto uisum est: nutanti Mitscherlich   107 indomitum D     turbo Ω: turben Spengel, ut referretur ad indomitum, cum Seruius ad Aen. vii. 378 scripserit Catullus hoc turben dicit ut hoc carmen   108 radicibus BLa1ha   109 late quaeuis cumque conieci in Philologo anni 1890 p. 170 et Class. Review eiusdem anni p. 311, post me anno 1895 Vahlen: lateque cum (tum G: tumi D: eum B) eius Ω: lateque et cominus p, uulgo: late qua est impetus Lachm.: lateque comeis obit Munro     Distracta uidentur fuisse quae uis cum que, dein locum mutasse quae cum que uis, mox in quae cum//e uis abiisse obuia OBLa1h: omnia al. obuia GRVen: omnia ACDa   111 ne quidquam nauis O

114 laberintheis GCD: laberiẹntheis R: laberinthis O

sed quid ego a primo digressus carmine plura

commemorem, ut linquens genitoris filia uultum,

ut consanguineae complexum, ut denique matris,

quae misera in nata deperdita lamentata est,

120

omnibus his Thesei dulcem praeoptarit amorem:

aut ut uecta ratis spumosa ad litora Diae,

aut ut eam deuincta  lumina somno

liquerit immemori discedens pectore coniunx?

116 a primo a: cum primo Ω: in primo h et Carpentoractensis fortasse recte     degressus Baehrens   119 ingnata GO: ignata RVenBLa1ACD     lamentata est Conington (-tur Buecheler): l(a)eta Ω: laetabatur Lachm.: luctabatur Rossbach: lentabatur h.e. morabatur ego: miseram gnatam d. lamentatast Fleischer   120 praeoptarit Statius: portaret Ω: praeoptaret marg. Santeniani   121 ut om. O     necta GO   122 deuincta Ω, etiam R antequam mutatus erat: deuicta Santenianus et p: fort. deuincta tenentem uel tenet dum; cf. Cul. 188. Supplerunt placito uel dulci uel tristi Itali, molli Baehrens, leni Palmer. In cod. Carpentoractensi deuicta     lumina somno sic scriptum inueni   123 in memori al. nemori G

saepe illam perhibent ardenti corde furentem

125

clarisonas imo fudisse e pectore uoces,

ac tum praeruptos tristem conscendere montes,

unde aciem in pelagi uastos protenderet aestus,

tum tremuli salis aduersas procurrere in undas

mollia nudatae tollentem tegmina surae,

130

atque haec extremis maestam dixisse querellis,

frigidulos udo singultus ore cientem.

‘sicine me patriis auectam, perfide, ab aris,

perfide, deserto liquisti in litore, Theseu?

sicine discedens neglecto numine diuum,

135

immemor a deuota domum periuria portas?

125 e Ω: ex O   126 actum RO et nunc G: quid prius fuerit non dispexi     tristem ap: tristes (-is A) Ω   127 in om. Ω: add. a     pret. GOD, non RVen   130 querellis a: querelis GORVen

132 et 134 siccine Ω     auertam al. auectam Ven: auertam O, Laur. 33.12, marg. R: num auersam h.e. abreptam?     aris Ω: oris hp, Lachm.   133 in om. O

134 discendens G   135 immemor ORVen: inm. G     a Luc. Mueller: ah GD et R corr.: ha O: ab BLa1AC: aḍ al. ab Ven

nullane res potuit crudelis flectere mentis

consilium? tibi nulla fuit clementia praesto,

immite ut nostri uellet miserescere pectus?

at non haec quondam nobis promissa dedisti

140

uoce: mihi non haec miserae sperare iubebas,

sed conubia laeta, sed optatos hymenaeos,

quae cuncta aerei discerpunt irrita uenti.

136 nullane Dah: nullaue Ω     crudeles Oh     mentes Oh   138 miserescere Calp. 1481: mirescere O: mit(tt C)esc(isc BLa1)ere Ω: mostri u. mitescere p. Scal.

139 nobis] blanda Oh   140 uoce mihi nec hec (hoc BLa1A) misere (ultima e dubia R, -ser A, -serere La1) sperare iubebas (iud. C, uid. La1A) Ω     non ed. pr.     miserae uindicauit Vahlen: miseram ed. pr.     exspectare Froehlich   141 conub. BACh: connub. GOVen   142 discerpunt C: disserpunt GRVen: desserpunt O

tum iam nulla uiro iuranti femina credat,

nulla uiri speret sermones esse fideles;

145

quis dum aliquid cupiens animus praegestit apisci,

nil metuunt iurare, nihil promittere parcunt:

sed simul ac cupidae mentis satiata libido est,

dicta nihil metuere, nihil periuria curant.

certe ego te in medio uersantem turbine leti

150

eripui, et potius germanum amittere creui,

quam tibi fallaci supremo in tempore dessem.

pro quo dilaceranda feris dabor alitibusque

praeda, neque iniacta tumulabor mortua terra.

143-148 nulla uiro... curant extant apud Hieremiam Iudicem de Montagnone p. iiii, 5.2   143 tum iam Ω: nunc iam B. Guarinus: hinc iam Froehlich   144 fidelis O   145 quis (suprascr. pro quibus) G     pregestit apisci G, sed rasura est sub litteris re, et spatium ante apisci: p’gestit adipisci O: apisci RVenBLa1ACDh   148 meminere Czalina

151 falaci G m. pr., post addita est minutius scripta I     d/essem Ven: dassem (suprascr. e) p: deessem Ω

153 p’ea (? preea) O     intacta Ω     cumulabor D m. pr.

quaenam te genuit sola sub rupe leaena,

155

quod mare conceptum spumantibus exspuit undis,

quae Syrtis, quae Scylla rapax, quae uasta Carybdis,

talia qui reddis pro dulci praemia uita?

si tibi non cordi fuerant conubia nostra,

saeua quod horrebas prisci praecepta parentis,

160

at tamen in uestras potuisti ducere sedes,

quae tibi iucundo famularer serua labore,

candida permulcens liquidis uestigia lymphis,

purpureaue tuum consternens ueste cubile.

sed quid ego ignaris nequiquam conquerar aureis,

165

externata malo, quae nullis sensibus auctae

nec missas audire queunt nec reddere uoces?

ille autem prope iam mediis uersatur in undis,

nec quisquam apparet uacua mortalis in alga.

sic nimis insultans extremo tempore saeua

170

fors etiam nostris inuidit questibus auris.

155 expuit Ω   156 scilla O: silla GRVenLa1

158 conub BAC: connub. GORVen   160 nostras O   163 sequitur 160 in O

164 sed] si O     nec quicquam GORBC     conquerar Ω: conqueror p     aureis Baehrens: aures O: auris G ex aures: auris Ω   165 extern. Oh: extenruata D: extenuata Ω     aucte al. to G

Iuppiter omnipotens, utinam ne tempore primo

Gnosia Cecropiae tetigissent litora puppes,

indomito nec dira ferens stipendia tauro,

perfidus in Creta religasset nauita funem,

175

nec malus hic celans dulci crudelia forma

consilia, in nostris requiesset sedibus hospes!

nam quo me referam? quali spe perdita nitor?

Idomeneosne petam montes? a gurgite lato

discernens ponti truculentum diuidit aequor.

171 utinam non Macrob. vi. 1.42   174 in creta OD: in certam h et (suprascr. re) C: in cretam cett.   175 haec O   176 consilia in ed. Parm. 1473: cons(-sci R)ilium Ω     nostris om. O     requiesset ed. Parm.: requisisset (suprascr. r) G: requisisset Ω

177 nitar ap

178 Idomeneosne Conr. de Allio: y(i Ven)doneos ne al. idmoneos GRVen: idoneos ne OBLa1: Idomeneusne Lachm. ex Il. xiii. 424 Ιδομενεῦς δ᾽ οὐ λῆγε μένος μέγα: Idaeos Vahlen tamquam Ideos (suprascr. mons) in archetypo fuerit     a Ω: at Muretus: fort. an   179 ponti O: pontum Ω     ubi diuidit Ω Lachm.

180

an patris auxilium sperem? quemne ipsa reliqui

respersum iuuenem fraterna caede secuta?

coniugis an fido consoler memet amore?

quine fugit lentos incuruans gurgite remos?

praeterea nullo litus, sola insula, tecto,

185

nec patet egressus pelagi cingentibus undis:

nulla fugae ratio, nulla spes: omnia muta,

omnia sunt deserta, ostentant omnia letum.

non tamen ante mihi languescent lumina morte,

nec prius a fesso secedent corpore sensus,

190

quam iustam a diuis exposcam prodita multam,

caelestumque fidem postrema comprecer hora.

180 impatris O: an patris cett. sed in G fuerat in, ut Bonneto uisum est     quem ne GORVen: quem ue BLa1AC

182 consoles me manet O

183 qui ne O: qui me Ah: quiue GRVenBLa1D     lentos Oh Carp.: uentos cett.: num uentoso?

184 litus] colitur Palmer   185 patet GOD: pater RVenBLa1AC   186 fort. nullast

190 multam L. Mueller: muletam O: mulctam Ω   191 comprecer ap: comprecor Ω

quare facta uirum multantes uindice poena,

Eumenides, quibus anguino redimita capillo

frons exspirantis praeportat pectoris iras,

195

huc huc aduentate, meas audite querellas,

quas ego, uae miserae, extremis proferre medullis

cogor inops, ardens, amenti caeca furore.

quae quoniam uerae nascuntur pectore ab imo,

uos nolite pati nostrum uanescere luctum,

200

sed quali solam Theseus me mente reliquit,

tali mente, deae, funestet seque suosque.’

has postquam maesto profudit pectore uoces,

supplicium saeuis exposcens anxia factis,

annuit inuicto caelestum numine rector.

193 anguino Ω   194 exp. Ω   195 post aduentate rasura est duarum litterarum in G     fueratne pias?     querellas OBAa: querelas GRVen   196 miserae D: misera Ω, Bentley

198 uere GOVen   200 qualis sola Ω: corr. ap   201 fimestet G m. pr. ut uidetur

204 inuicto B, Auantius: inuito Ω: in uoto D

205

quo motu tellus atque horrida contremuerunt

aequora concussitque micantia sidera mundus.

ipse autem caeca mentem caligine Theseus

consitus oblito dimisit pectore cuncta,

quae mandata prius constanti mente tenebat,

210

dulcia nec maesto sustollens signa parenti

sospitem Erechtheum se ostendit uisere portum.

namque ferunt olim, classi cum moenia diuae

linquentem natum uentis concrederet Aegeus,

talia complexum iuueni mandata dedisse.

205 quõ tunc OR: qnõ tunc G ut uisum est Claudio D. Cobham: quo tunc BLa1: quomodo tunc ACVen: quo motu Heyse: quo moto Fleischer: quo nutu et Fea     contrumuere D: contremuere Rossbach

207 mente Ω: num mentis?   211 sospitem erectum (err. B nondum correctus) B, Laurentiani, Carp.: s. ereptum cett.: Erectheum Voss

212 classi codices praeter A et Santenianum: classem A Sant.     moenico Ω   213 gnatum Ω     concred. Auantius: cum cred. Ω     egens GO   214 complexo AD Sant.

215

‘nate mihi longa iucundior unice uita,

nate, ego quem in dubios cogor dimittere casus,

reddite in extrema nuper mihi fine senectae,

quandoquidem fortuna mea ac tua feruida uirtus

eripit inuito mihi te, cui languida nondum

220

lumina sunt nati cara saturata figura,

non ego te gaudens laetanti pectore mittam,

nec te ferre sinam fortunae signa secundae,

sed primum multas expromam mente querellas,

canitiem terra atque infuso puluere foedans,

225

inde infecta uago suspendam lintea malo,

nostros ut luctus nostraeque incendia mentis

carbasus obscurata dicet ferrugine Hibera.

215 gnat. Ω     ioc. Ω   216 gnat. Ω   218 ac] fort. haec   219 cui R super rasuram: quem al. cui G   220 gnat. Ω   223 querellas ORBa   224 infulso O: infuḷso R     fedẹns (suprascr. a) R   227 obscurata GODh, et sic R sed -ṭạ punctis notata: obscura AC Laurentiani, ap     dicet Ω: duget D: obscurata decet Lachm.: obscura signet Conington

quod tibi si sancti concesserit incola Itoni,

quae nostrum genus, has sedes defendere Erechthi

230

annuit, ut tauri respergas sanguine dextram,

tum uero facito ut memori tibi condita corde

haec uigeant mandata, nec ulla oblitteret aetas;

ut simul ac nostros inuisent lumina collis,

funestam antennae deponant undique uestem,

235

candidaque intorti sustollant uela rudentes,

quam primum cernens ut laeta gaudia mente

agnoscam, cum te reducem aetas prospera sistet.’

228 Itoni Al. Guarinus: ythomi uel ithomi Ω   229 has Ω, Statius: ac ap uulg.     Erechthi Buecheler: freti Ω   230 annuit etiam R, sed i super rasuram   231 tum O: tu Ω   232 oblif/eret (obliferet Ven) al. obliteret GVen   233 ac ap: hec Ω   234 antenne // (sic) G: antēnene ne O   235 sus(subs G)tolant O, prius G, post addita est l     Post 235 Faernus inserebat ex Nonio p. 546 uersum Lucida qua splendent [summi] carchesia mali Vide ad Fragm. V   237 (a)etas Ω: aera D: sors Al. Guarinus: fors ed. Trinc.: freta Froehlich: aestas Palmer     sistet O et plerique: sistenst (sic) G: sistạ̄t (suprascripta e) R: sistent DVen

haec mandata prius constanti mente tenentem

Thesea ceu pulsae uentorum flamine nubes

240

aereum niuei montis liquere cacumen.

at pater, ut summa prospectum ex arce petebat,

anxia in assiduos absumens lumina fletus,

cum primum inflati conspexit lintea ueli,

praecipitem sese scopulorum e uertice iecit,

245

amissum credens immiti Thesea fato.

sic funesta domus ingressus tecta paterna

morte ferox Theseus, qualem Minoidi luctum

obtulerat mente immemori talem ipse recepit.

quae tamen aspectans cedentem maesta carinam

250

multiplices animo uoluebat saucia curas.

239 seu Oah et fortasse G m. pr.     Post 240 spatium unius uersus est in RBVen, non item in G, qui tamen primam litteram uersus 241 sic habet scriptam √At.     In AC Laur. 33.12, et Santeniano Fletus Egei

247 Minoidi corr. R: Minoi(y BLa1D)da Ω: fort. in Minoida

249 quem G     tamen praspectans (prosp. O: prosp. al. asp. RVen) GORVen: tum prospectans h

at parte ex alia florens uolitabat Iacchus

cum thiaso Satyrorum et Nysigenis Silenis,

te quaerens, Ariadna, tuoque incensus amore.

qui tum alacres passim lymphata mente furebant

255

euhoe bacchantes, euhoe capita inflectentes.

harum pars tecta quatiebant cuspide thyrsos,

pars e diuulso iactabant membra iuuenco,

pars sese tortis serpentibus incingebant,

pars obscura cauis celebrabant orgia cistis,

260

orgia, quae frustra cupiunt audire profani,

plangebant aliae proceris tympana palmis,

aut tereti tenuis tinnitus aere ciebant,

multis raucisonos efflabant cornua bombos

barbaraque horribili stridebat tibia cantu.

251 parte AC: pater Ω   252 cum] tum O   253 te G, sed fuerat et: et O     adriana Ω

254 quae tum Bergk, cui Post 253 uersus excidisse uisus est   255 euhoe... euhoe BLa1: euche... euche GOVenACD sed in G euche in euohe transiit

256 harum Ω: horum a uulgo   258 om. in textu, habet in marg. D   261 ali(a)e Ω: aliei Lachm.   262 tenais O: tenụis R     tintinitus R m. pr.: tintinitus (sic) G: tinṭịṇnitus Ven   263 multis ed. Trinc.: multi Ω     efflabant ah: efflebant Ω

265

talibus amplifice uestis decorata figuris

puluinar complexa suo uelabat amictu.

quae postquam cupide spectando Thessala pubes

expleta est, sanctis coepit decedere diuis.

hic, qualis flatu placidum mare matutino

270

horrificans Zephyrus procliuas incitat undas,

aurora exoriente uagi sub limina Solis:

quae tarde primum clementi flamine pulsae

procedunt, leni et resonant plangore cachinni,

post uento crescente magis magis increbescunt,

275

purpureaque procul nantes ab luce refulgent:

sic tum uestibuli linquentis regia tecta

ad se quisque uago passim pede discedebant.

270 procliuiṭ (suprascr. s) O h.e. procliuit in procliuis mutatum, ut H. O. Coxe iudicabat; sed nisi punctum accederet (ṭ) suprascr. s potius procliuiter poterat esse: procliuas Ω   271 sublimina ah: sublimia Ω: sub lumina uulgo   273 leni et resonant scripsi: leuiter sonant Ω nisi quod O habet leuiterque sonant: lenique sonant Lennep: leni resonant Lachm.     clangore AC     Excerpta ex ueteribus glossis Pithoeana p. 71 Gothofr. Placor tranquillitas. At Catullus plangor   274 increbrescunt hap   275 ab GORVenACah: a D     refulgent ap: refulgens Ω   276 tum hap, Lachm.: tn̅ (tamen) O: tamen al. tibi GR, sed in R n super rasuram est: tibi ACDVen: sic ibi Haupt: sic tum ibi Rossbach   277 at se Ω: a se Da

quorum post abitum princeps e uertice Pelei

aduenit Chiron portans siluestria dona:

280

nam quodcumque ferunt campi, quos Thessala magnis

montibus ora creat, quos propter fluminis undas

aura parit flores tepidi fecunda Fauoni,

hos indistinctis plexos tulit ipse corollis,

quo permulsa domus iucundo risit odore.

278 abitum ODa: habitum Ω   280 quodcumque Ω sed quidc. C: quotc. Riccardianus 2242 Lachm.     campi Dp: campis Ω   281 quod D   282 aurea OR     parit Laur. 33.12, corr. G, hap: perit uel p̲it cett.: aperit Housman sed cf. Ov. A. A. iii. 185 Quot noua terra parit flores, cum uere tepenti Vitis agit gemmas   283 interstinctis Heinsius     curulis al. corollis (-rollos (suprascr. i) B) GRBVen: corulis O   284 quo D: quod Oa: quot Ω     ioc. Ω: iucundum adnotato? ed. Muret. Bodleianae (2 R. 6.30)

285

confestim Penios adest, uiridantia Tempe,

Tempe, quae siluae cingunt super impendentes,

†Minosim† linquens †doris† celebranda choreis,

non uacuos: namque ille tulit radicitus altas

fagos ac recto proceras stipite laurus,

290

non sine nutanti platano lentaque sorore

flammati Phaethontis et aerea cupressu.

haec circum sedes late contexta locauit,

uestibulum ut molli uelatum fronde uireret.

285 penios Laur. 33.12, Lachm.: penies al. os (-ies suprascr. o RB) GRBVen: penies OACLa1     adest ut Ω: ut om. Dah   287 Minos(ss C)im Ω: Minosium (suprascr. im) Caesenas: Minosmi Carp.: Amosim D: Mnemonisin uel Aemonisin Heinsius: Naiasin Haupt: Meliasin Peiper, Madvig     doris Ω: cloris marg. Caesenatis. Emendarunt claris Itali: doctis Statius: hilaris Unger: floris Peiper. Fort. Aemonisin l. Chlori c. choreis. Steph. Byz. Αἱμονία ἡ Θετταλία, ἀπὸ Αἵμονος· Αἵμων δὲ υἱὸς μὲν Χλώρου τοῦ Πελασγοῦ, πατὴρ δὲ Θεσσαλοῦ, ὡς Ῥιανὸς καὶ ἄλλοι   288 non acuos al. nonacrias (os Ven) GRVen: non ac(acc O)uos ACO: non uacuus Bapt. Guarinus   290 nutanti RCVen: mutanti O, prius G     fletaque Scaliger     sororum Ω: corr. a   291 flamati O: flam(mm Ven)anti Ω

293 uellatum pr. G, OLa1a: uallatum Baehrens

post hunc consequitur sollerti corde Prometheus,

295

extenuata gerens ueteris uestigia poenae,

quam quondam silici restrictus membra catena

persoluit pendens e uerticibus praeruptis.

inde pater diuum sancta cum coniuge natisque

aduenit caelo, te solum, Phoebe, relinquens,

300

unigenamque simul cultricem montibus Iri:

Pelea nam tecum pariter soror aspernata est,

nec Thetidis taedas uoluit celebrare iugalis.

qui postquam niueis flexerunt sedibus artus,

large multiplici constructae sunt dape mensae,

305

cum interea infirmo quatientes corpora motu

ueridicos Parcae coeperunt edere cantus.

296 quam Da: qua Ω

298 diuum Ven pr. m., Da: diui GORBC et corr. Ven: diu A natisque Da: gnatisque al. gratis G: gnatisque ORLa1ACh   299 aduenit, caelo Muretus   300 Iri scripsi, quae fuit urbs Maliensium apud quos Apollo et Diana praecipuo honore colebantur: ydri (idri AC) Ω   301 Pelea G: Palea Ω: Pallada Da

his corpus tremulum complectens undique uestis

candida purpurea talos incinxerat ora,

at roseo niueae residebant uertice uittae,

310

aeternumque manus carpebant rite laborem.

laeua colum molli lana retinebat amictum,

dextera tum leuiter deducens fila supinis

formabat digitis, tum prono in pollice torquens

libratum tereti uersabat turbine fusum,

315

atque ita decerpens aequabat semper opus dens,

laneaque aridulis haerebant morsa labellis,

quae prius in leui fuerant exstantia filo:

ante pedes autem candentis mollia lanae

uellera uirgati custodibant calathisci.

307 his al. hic G: hic Ven et Laur. 33.12 m. pr.     uestis Parthenius: questus Ω: cestus Orelli   308 talos ed. Iuntina 1503     tuos Ω     incinxerat GD: inexcinxerat Bod. Lat. Class. e. 15: intinxerat Ω   309 at roseo niue(a)e (uinee O) Ω: at roseae niueo Al. Guarinus: ambrosio Vulpius

311 collum pr. G, Oa   319 custodibant ODa: custodiebant Ω calath(t Aa)isti Ω

320

haec tum clarisona pellentes uellera uoce

talia diuino fuderunt carmine fata,

carmine, perfidiae quod post nulla arguet aetas.

O decus eximium magnis uirtutibus augens,

Emathiae tutamen opis, clarissime nato,

325

accipe, quod laeta tibi pandunt luce sorores,

ueridicum oraclum: sed uos, quae fata secuntur,

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

320 h(a)ec Ω, quod reuocauit Usener: hae uulgo     pendentes (suprascr. ll) Canon. Lat. 33: pectentes Statius: plectentes Hertzberg: pauientes Owen   322 arguit malebat Lachm.     Post 322 unius uersus spatium est in RVenBLa1Aah, quo scriptum est Epit(h)alamium (-iom B, -ion La1, -um RVenAC) thetidis (tethidis Ba) et pelei (pellei a)     In GO spatium abest, sed rubris litteris adscriptum est in marg. G Epythalamium thetidis et pelei

324 tutum marg. tu tamen GRBVen: tutum OLa1: tu tamen ACh     opus GORVen, sed GRVen in marg. habent opis clarissime Dap: carissime Ω   326 oraclum Dap et Laurentianus 33.12: oraculum Ω   327 Macrob. S. vi. 1. 41 Catullus: Currite ducenti sub tegmine currite fusi     subtegmina (a ex e) O

adueniet tibi iam portans optata maritis

Hesperus, adueniet fausto cum sidere coniunx,

330

quae tibi flexanimo mentis perfundat amorem,

languidulosque paret tecum coniungere somnos,

leuia substernens robusto brachia collo.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

nulla domus tales umquam contexit amores,

335

nullus amor tali coniunxit foedere amantes,

qualis adest Thetidi, qualis concordia Peleo.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

330 om. O: flexo animo mentis p. amorem Ω: flexanimum mentis p. amorem Al. Guarinus: flexanimo mentem p. amore Muretus: quae te flexanimo mentis p amore Lachm.   331 sonos Ω

334-337 om. BLa1Dap Phil. Eos Lachm. in paginarum ordine non numerauit, Haupt in marg. adscriptos putauit, esse tamen Catulli   334 umquam tales contexit Ω: corr. Ald. I: conexit Lachm.

nascetur uobis expers terroris Achilles,

hostibus haud tergo, sed forti pectore notus,

340

qui persaepe uago uictor certamine cursus

flammea praeuertet celeris uestigia ceruae.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

non illi quisquam bello se conferet heros,

cum Phrygii Teucro manabunt sanguine campi,

345

Troicaque obsidens longinquo moenia bello,

periuri Pelopis uastabit tertius heres.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

339 delebat Landor   341 preuertet p: preuertit GRAC Laurentiani: peruertet (-tit BVen) OahBVen

344 post sanguine nihil habent Da     teuen O: tenen GAC: tenen al. teuen RVen     campi corr. D, marg. Santeniani, uulg.: cliuei Haupt     Phrygiae T. m. s. Thebae uel Phrygiei T. maculabunt s. Theben Froehlich     Mihi tenen superesse uidetur ex eo quod fuerat tenentem, quod omissum in loco suo uersus 122 et in marg. adscriptum postea huc migrauit

347 sub tegmine R

illius egregias uirtutes claraque facta

saepe fatebuntur natorum in funere matres,

350

cum incuruo canos soluent a uertice crines,

putridaque infirmis uariabunt pectora palmis.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

namque uelut densas praecerpens cultor aristas

sole sub ardenti flauentia demetit arua,

............

349 gnatorum Ω   350 cum in (om. A) ciuium Ω: cum in curium Ambros. H. 46, nisi fallor. Scriba O quid uoluerit, dubito: post cum primae quinque litterae inciu, sexta ō cui prefixum est s, septima ṣ, h.e. me quidem iudice inciueronṣ; aliis sexta uisa est o in v mutata: cum in cinerem Dah: soleunt... crimen O: soluent... crines Ω: cum incultum... crinem Baehrens: cum incuruo conieci in ed. 1, cum in Ciero ed. 2

352 subtegmine Laur. 33.12 et R pr. m.

353-356 om. R (non Ven), in ima pagina add. manus recentior   353 praecerpens Statius: precern(-terri G m. pr., -tern O)ens Ω: presternens Phil.     cultor Ω; id ex glossemate cultro ortum ratus est Morgenstern: messor Oh et marg. Santeniani

Post 354 uersum excidisse credidit Voss

355

Troiugenum infesto prosternens corpora ferro.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

testis erit magnis uirtutibus unda Scamandri,

quae passim rapido diffunditur Hellesponto,

cuius iter caesis angustans corporum aceruis

360

alta tepefaciet permixta flumina caede.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

denique testis erit morti quoque reddita praeda,

cum teres excelso coaceruatum aggere bustum

excipiet niueos perculsae uirginis artus.

365

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

355 prosternens Ω, etiam G sed hic ex prosternet: prosternet Ohp

357, 8 om. in textu, add. in marg. Ven   357 quamandri Carp.: Camandri Peiper   359 cessis O: num caecis? cf. Ov. M. i. 24. languet certe caede post caesis   360 lumina marg. al. flumine G: flumine al. lumina uel flumina Ven

361 sub tegmine (suprascr. a) R

362, 3 om. D, sed habet adscriptos in marg.   362 dedita Muretus   364 percussae Lachm.

365 sub tegmine (suprascr. a) R

nam simul ac fessis dederit fors copiam Achiuis

urbis Dardaniae Neptunia soluere uincla,

alta Polyxenia madefient caede sepulcra:

quae, uelut ancipiti succumbens uictima ferro,

370

proiciet truncum summisso poplite corpus.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

quare agite optatos animi coniungite amores.

accipiat coniunx felici foedere diuam,

dedatur cupido iam dudum nupta marito.

375

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

366 simulac a: simulạḥac D: simul hanc uel hāc Ω   368 madefient marg. D: madescent Ω: mitescent Da Lachm.   370 proiciet OBVen: proiiciet GR

371 sub tegmine (suprascr. a) R

372 agite R

375 sub tegmine (suprascr. a.) R

non illam nutrix orienti luce reuisens

hesterno collum poterit circumdare filo,

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

anxia nec mater discordis maesta puellae

380

secubitu caros mittet sperare nepotes.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

talia praefantes quondam felicia Pelei

carmina diuino cecinerunt pectore Parcae.

praesentes namque ante domos inuisere castas

385

heroum, et sese mortali ostendere coetu,

caelicolae nondum spreta pietate solebant.

377 esterno O: externo GRVenBLa1A   378 spurium habuit Bergk, uncis inclusit L. Mueller

379-381 om. O   380 se cubitu BRVena     mutet uel mictet prius R

381 sub tegmina R

383 cecinerunt Dahp: cecinere Ω: cernere O: cecinere e pectore Baehrens

384 domu̇ B: num domus?   385 heroum et Io. Bapt. Sigicellus Bononiensis (1492-1560): Nereus Ω: Merens Bod. Lat. Class. e. 15     Post 386 sequitur in codd. lxvii. 21 languidior tenera cui (com Da) pendens (pedens GOC) sicula beta

saepe pater diuum templo in fulgente reuisens,

annua cum festis uenissent sacra diebus,

conspexit terra centum procumbere tauros.

390

saepe uagus Liber Parnasi uertice summo

Thyadas effusis euantis crinibus egit,

cum Delphi tota certatim ex urbe ruentes

acciperent laeti diuum fumantibus aris.

saepe in letifero belli certamine Mauors

395

aut rapidi Tritonis hera aut Ramnusia uirgo

armatas hominum est praesens hortata cateruas.

388 cum h: dum Ω     uenissent Dhp: uenisset Ω   389 prospexit Da     procumbere GORVenACDa: procurrere La1hp: prorumpere Wakefield     tauros Ald. I: currus Ω Lachm.

391 Thyadas G m. pr., RBLa1: Thiadas OACVen et corr. G     esit O: hesit marg. egit h   392 certatum GORVenCh     ruentes ap: tuentes Ω   393 acciperent Par. 7989: acciperet Ω     lacti Oh Phil., G m. pr.: lacti (suprascr. leti) R: lacti d. spumantibus aris Voss

395 ran(rān. G)usia Ω: ramunsia O: Amarunsia Baehrens, Peiper

sed postquam tellus scelere est imbuta nefando,

iustitiamque omnes cupida de mente fugarunt,

perfudere manus fraterno sanguine fratres,

400

destitit extinctos natus lugere parentes,

optauit genitor primaeui funera nati,

liber ut innuptae poteretur flore nouercae,

ignaro mater substernens se impia nato

impia non uerita est diuos scelerare parentes,

405

omnia fanda nefanda malo permixta furore

iustificam nobis mentem auertere deorum.

quare nec talis dignantur uisere coetus,

nec se contingi patiuntur lumine claro.

399 fratres] mạṇụṣ fratres R   400 natos GBVen Laurentiani h   402 uti nuptae Maehly     poteretur ed. Trinc.: potiretur Ω   404 penates parentes (sic) Can. Lat. 33: penates Al. Guarinus