De Belgische omwenteling

174) Art. 23 der grondwet: „L'emploi des langues usitées en Belgique est facultatif. Il ne peut être réglé que par la loi, et seulement pour les actes de l'autorité publique et pour les affaires judiciaires.”

175) Voor het arrondissement Brussel gelden eenige bepalingen van minder wijde strekking dan die voor de vier provinciën en het arrondissement Leuven.

176) Max Rooses, Levensschets van Jan Frans Willems, bl. 43; vgl. in het bizonder over Schreuder en diens leerlingen de gedenkschriften van G. Bergmann, bl. 87–90.

177) G. Bergmann, bl. 150.

178) „Ik leerde in twee bezoeken bij hem meer dan ik met eigene navorschingen in twee geheele jaren zou hebben kunnen doen” (Willems aan Vervier, 5 Juli 1820, bij Max Rooses, Brieven van Jan Frans Willems, Gent 1874).

179) Kemper aan van Maanen, 15 Juni 1819 (v. M.).

180) Aan de Vries, 5 April 1825.

181) Aan de Vries, 7 Febr. 1828.

182) Aan de Vries, 27 Dec. 1825.

183) Aan de Vries, 13 Dec. 1830.

184) Aan de Vries, 20 Mei 1832.—Vgl. de fijne opmerking in het boek van Maurice Wilmotte, „La Belgique morale et politique, 1830–1900” (een overzicht der Belgische geschiedenis na 1830, zoo beknopt, helder, gedistingueerd, als het te wenschen ware dat wij er van onze eigen geschiedenis na 1848 een bezaten): „Le réveil du sentiment national se fait là-bas [in Vlaanderen] au désavantage de la France; c'est contre elle que va se tourner, bien plus que contre les provinces-soeurs du nord, l'explosion de mauvaise humeur qui accompagne tout mouvement révolutionnaire. On était sorti de chez soi, on avait pris le fusil et la rapière; on s'était battu quelque peu; mais il restait de la poudre à brûler et de la colère à passer sur quelqu'ennemi. Les services que nous rendirent les armées de Louis Philippe n'eurent, dans les cœurs flamands, qu'un faible écho; la statue du général Belliard, à Bruxelles, est un symbole officiel et rien de plus” (bl. 191–192).—Reeds bij de stemming tusschen Nemours en Leuchtenberg zijn de stemmen grootendeels naar het verschil tusschen Waal en Vlaming onderscheiden, hetgeen vooral blijkt als men het totaal der anti-Fransche stemmen (Leuchtenberg en aartshertog Karel) tegenover dat der Fransche stelt.—Vlaamsche provinciën: Antwerpen: 5 vóór Nemours, 13 tegen; Zuid-Brabant: 7 vóór, 16 tegen; West-Vlaanderen: 2 vóór, 24 tegen; Oost-Vlaanderen: 12 vóór, 22 tegen; Limburg: 10 vóór, 7 tegen; totaal: 36 vóór, 82 tegen.—Waalsche provinciën: Henegouwen: 20 vóór, 10 tegen; Luik: 11 vóór, 7 tegen; Luxemburg: 13 vóór, 2 tegen; Namen: 9 vóór, 1 tegen; totaal: 53 vóór, 20 tegen.—Totaal generaal: 89 vóór, 102 tegen.—Bij de herstemming kreeg Nemours 97 stemmen tegen Leuchtenberg 95 (Nothomb, bl. 98).

185) Dans la campagne! Op te bergen bij het blad „aan vijf centiemen” en andere „gekende” blijken van onzelfstandigheid.

186) Vermeylen, Opstellen I, 75, 76.

187) Als boven, I, 211–213.