WeRead Powered by ReaderPub
Èl Sgner Pirein cover

Èl Sgner Pirein

Chapter 44: INDICE
Open in WeRead

Explore more books like this:

About This Book

A collection of humorous sketches and epistolary pieces in regional dialect that follows a comic provincial gentleman and his household through petty misadventures, domestic quarrels, and everyday embarrassments. The writings alternate lively letters, short scenes, and reminiscences, using sharp irony and affectionate satire to evoke local customs, family tensions, and the clash between old-fashioned manners and changing life. A framing preface gives a nostalgic, elegiac tone, so the work balances playful caricature with a gentle, bittersweet compassion for its characters and their foibles.

A ME DL'OCA?! (fra Sozera e Nora)

— Me a j degh che da dòp che a sòn al mònd an ho mai sintò a dir che in tla pgnatta a si metta dla pistinaga...

— E me av degh invezi ch' la si mett... Al m' l'insgnò èl cugh dla Martinètta, ch' l'era un franzèis... eh, pover Monsù Luis, am l'arcord com è che al foss adèss, am dseva: comme siete sciolì!!

— Al sra di ann dimondi... basta, me a j degh che anch che a j l'avess insgnà èl cugh dèl Rè, me la pistinaga int la pgnatta an la voj brisa, la dà un tùff al brod... tra che al par acqua!!

— Va bèìn, bravo Pinco! Dèl tùff la pistinaga, ch' l'è quèlla ch' l'ai tol vî èl cattiv...

— Allòura a i in vrê del carra, perchè bisugnarè mettren fenna int èl vein, ch' l'è robba ch'en s' pôl bèvver. Ai fo l'alter dè ch' veins la mammà e l'aveva sèid, a j in dè un did appènna... l'al spudò vî... e l'as maraviò com Endricco permettess che a bvess ed qla robba...

— Oh? davvèira?... perchè in cà tô t' bvev sèimper vein ed butteglia... bordò da pasto, com al s' regalava Monsù Luis...

— Oh, brisa bordò, mo zert che in cà mî a s'è sèimper magnà pulid e bvò mej... e an s'è mai mess la pistinaga int la pgnatta, che quant al cuntò a la mammà a crèdd che la sia anch drî a redder... a si srè cavà tùtt i deint...

— Tùtt? mo se a momenti la n'i n'ha più, puvrètta?

— Mo cossa? La mî mammà la n'ha più deint? Mo ch' l'am scusa, la vaneggierà... A j ho capè, l'è la pistinaga ch'j è andà alla tèsta!!

— Nò impertinèinta! L'è, che quant a s'è vècci, bisògna direl, cum a fazz me, e brisa far el zuvnètti... vressi dir forsi che la sgnera Teresieina l'ha tùtt i deint?

— Oh, Dio, che rasòn, chi è mo quèl, anch zòuven, che an j in manca... zert, povra mammà, ch' l'ha avò del flussiòn, e ai n'è salta vî... a j in pra mancar una vinteina...

Bravo dònca, e cuss'hoja dett? Che a momenti la n'i n'ha più, am par, a j n'avanza dis...

— A proposit! La degga bèin un'altra vinteina...

— Bravo Pinco! En savèir gnanch quant deint possa cumpurtar una cariatura... e t' vû far la sapièinta...

— Basta, me a so che la mammà riddeva d' gùst po anch, e po dimondi, a seinter cuntar che lî la mett la pistinaga int la pgnatta...

— Eh, a sfid, chi n'ha mai avò del relaziòn cun del persònn com va, con zèint ch'ha dl'esperièinza... is fann cas d'incossa...

— Ah, davvèira? Per bacco! E sti persònn com va, el srenn po, pr'esèimpi, èl sgner Cònt Lavapiatt in casa Martinetti...

— Monsù Luis, un lavapiatt? Asna d'un'ignuranta! Un omen ch'ha dà da magnar a Napoleone il grande, ch' l'ha avò èl curagg ed metter a tavla 150 persònn cum è che nient fùss... En crèdder megga che el sien fôl, perchè la sgnòura Martinètta, sè, era una dama della Croce Stellata, e la stava ed cà, ch' l'era sô ed fònd, dov'adèss va a scola Dulfein, èl fiol dla Sùnta que sù, int èl culègg ed Dòn Ungarèll...

— Mo cuss'è mai tùtti sti ciàccher che n'han nient a ch' far con quèl che a dseven... cioè che me, capessla bèin, me, an voj brisa la pistinaga int la pgnatta...

— E me invezi ai la mett, perchè la j è sèimper andà, perchè la j andarà sèimper...

— Mo chi al dis?

— Mo me, la mader ed tô marè; quèl bòn cstian, che al s' lassa infnucciar dal tòu ciacher...

— Bèin, perchè la dis acsè la vdrà se a n'i fazz proibir da Endricco ed metter la pistinaga int la pgnatta... int l'ultum èl padròn l'è lù...

— Mo padròn ed cossa, per l'amòur d' San Fnocc'?! Padròn del j oss dla pulèint!!

— Insòmma: chi è ch' mantein la famèja?

— Sè, l'è lù, cun el fadigh dla povra sô mader ch'am sòn struzzà per arlivarel, mandarel al scol... che a j era Monsù Luis, bona anma, che am dsèva sèimper: Povera Madama, voi faticate e Enrì le colisson, cum al dseva lù, quanto serà anè, che al vol po dir grand, prenderà la femme, e vu non sarete più la metress dla mason...

— Oh che bèl franzèis...

— Mei dèl tô, che t'en in sà una parola...

— Me an m'importa niente... mo in st' mèinter la pistinaga int la pgnatta la n'i va brisa, ohi, ohi, la n'i va brisa...

— Clelia, fala finè, en me stuzzigar, che s'am scappa la pazeinzia, t'in vèdd del bèli...

— Oh, zò, cun la educaziòn ch' l'ha lî, an j è dùbbi che a fazza el maravèj a vèdder del piazzat...

— Oh, asna d'una insulèinta! Chi è ch' dscòrr d'educaziòn? Una villana che quand la s' liva la mattèina, mai una volta ch' la degga: buon giorno...

— Va bèin! a proposit; una volta che a j al dess la m'assrò l'ùss int èl mustazz...

— Impustòura! busadra! adèss pr'en savèir cossa s' dir la va a dstanar el j oss ed mî nona... T' sa mei ed me che al fo èl vèint... e te istèssa t' n'arstass persuasa...

— Sè, per cuntintar Endricco...

— Ah sè? Bèin, allòura per cuntintarum me, a vad mo a metter la pistinaga... una bèla pistinaga acsè lùnga int la pgnatta...

— E me a la cav...

— Mo nò! per quèl t' fa po èl piasirein d' lassarila!

— Nò, mammà, a la vad a cavar...

Tegna buscaròuna! A la vdrèin chi la veinz!!

Oh, a la veinz me, a còst ed ficcar la pgnatta cun la caren e tùtt, in mèzz ed cuseina...

— Benone! Anzi, acsè t' fa vèdder la tô educaziòn feina...

— O feina o grossa, dl'educaziòn a crèdd d'avèiren più d' lî...

— Mo sè, com t' vû, am cunsòul che èl pover Monsù Luis, am dseva sèimper che avevo un tratto da gran dama, e che se a foss andà a Parig...

— Eh, l'arè fatt fanatisum...

— Ah, sicura!... Intant guarda mo, Clelia, che bèla pistinaga... e adèss: zò int la pgnatta!...

— Al n'è brisa vèira!

— Guarda mo!

— Ah, mammà, ch' l'an me fazza andar fora dal mandgh!! Ch' la cava vî qla pistinaga, o a tir pr'aria la pgnatta...

— Me ai la mett, te po fa quèl... t' vû...

— Ah, vèccia tarraghegna!...

— A me dla vèccia... brùtta sfazzà, porca...

— Porca, cossa? Avanti bèin... lî ch' l'è acsè educà!

— Ecco la pistinaga ch' boj...

— Ah sè?... la guarda mo coss a fazz...

— Ah, serpèint perfid: guarda!! Arbaltà incossa; èl brod corr vî per cà... Me?! ah, lassa bèin ch' vada incossa, al vol dir che quand vein a casa Endricco al magnarà la mnèstra cotta int l'acqua...

— Sè, an srà brisa la premma volta, e me ai dirò che an voj più star que... che am arvein èl sangv... che am ciapp del j imbillà...

— Va bèin; e me stòppa! Sè, cineina, va pur là che t'i un bòn pzulein ed caren... e dir che im dseven t'êr un'oca...

— Dl'oca a me? Ah! an la voj brisa... chi l'ha dett?

— Al l'ha dett... me al degh!!

— Ah! lî?... Ch' la ciappa!!

— La pistinaga int la fazza... Ah l'è tropp!!!

— E quèst l'è un campiòn, vèccia buzzaròuna... teint a mèint che me dl'oca an in voj...

— E allòura me at degh t'î un'oca...

— E te ciappa...

— A t'em pecc con la pistinaga, anma dannà! I sòunen all'ùss...

— Al srà Endricco...

— Sè, bèin, al vût savèir, l'era lù ch'al dseva ch' t'êr un'oca...

— Bèin! da mî marè a la tugh e an m' n'ho brisa permal, ma da lî nò, vèccia... pistinaga!!

Dall'Ehi! ch'al scusa..., 10 giugno 1882.

INDICE

Prefazione Pag. v
 
Le vicissitudini dèl sgner Pirein:
I m'han fatt correr? Pag. 1
Oh! la cumètta!! 6
Che barbero destino! 13
El tribulaziòn per la Cordelia ed Gobatti 19
Echi di carnevale 25
Zobia grassa 32
Alla Còurt d'Assisi 35
Dies irae 41
I bigliett dla luttarì 45
San Michel 50
S' po dar ed piz? 57
E dòu! 62
Sèimper del dsgrazi! 70
Em càpiten tùtti a me! 74
Pinguedine ariosa! 84
L'inèst dèl varol 91
Bagn d' mar... a domicilio! 97
Èl scioper di furnar 104
La croce del potere 111
Giurì pel vino 117
 
Dalle rive del Goliseo:
* Impresioni romane 127
Trasloco infavsto! 130
Assicurazione “La Fondiaria„ 138
* Amore moderno 142
Da un mstir a ql'alter 146
* L'amore è un dardo 152
Èl tèrramot 157
A che giova la clovaca massima?! 162
 
Èl sgner Pirein Filosof:
Si fisofoleggia! 171
Prendi marito!! 176
Lo spirito 181
La gelosì 186
La vitta collettiva 190
Le parentesi della vitta (da una conferenza) 194
Il tarnasismo umano 201
 
Appendice:
Il Drama della Vitta 207
La conferenza dèl Sumarein dèl ruscarol 209
Arriva la Madôna! 217
Me ptèigla?! (monologo) 222
A me dl'oca?! 228

N. B. — Gli scritti contrassegnati con * sono stati aggiunti in questa terza edizione.


Finito di stampare
il dì 30 aprile 1920
nella Tipografia di Paolo Neri
in Bologna


NOTE:

1.  Allude al Tram pavé che per qualche anno percorse il tratto di strada dalla Porta Saragozza al Meloncello.

2.  rèbsa, parola dialettale caduta in disuso, significa: niente, nulla.

3.  Celebri giocatori.

4.  Soprannome di un facchino conosciutissimo e proverbiale per le sue sbornie.

5.  Cordelia, opera del maestro Stefano Gobatti, fu rappresentata, per la prima volta, al Teatro Comunale la sera del 6 dicembre 1881.

6.  S'intende sempre il Direttore del giornale in cui èl sgner Pirein pubblicava i suoi scritti.

7.  Mascherata.

8.  Risposta del isgner Pirein al Presidente della Società carnevalesca d'Imola che l'aveva invitato a collaborare ad un numero unico per beneficenza.

9.  Il processo contro Enrica Zerbini, domestica del gioielliere Luigi Coltelli, accusata d'aver assassinato il suo padrone a colpi di martello sulla testa, fu uno dei più celebri processi bolognesi del secolo scorso.

10.  Ceresa, pseudonimo del pubblicista e commediografo Cesare Chiusoli.

11.  Questa lettera fu scritta in seguito alla pubblicazione nell'Ehi ch'al scusa... del 28 luglio 1883, di un sonetto di Rafbèl (Raffaele Belluzzi) in cui erano i versi seguenti:

«A Barbianèll èl sgner Pirein fa èl sagn

All'Ergia innamu'à com'è una mâta»

12.  Dalpini, negoziante in guanti.

13.  Filippo Bergonzoni, attore drammatico assai corpulento. — Fu direttore e proprietario di una delle prime compagnie italiane di operette.

14.  Costava 10 centesimi.

15.  Padre Agostino da Montefeltro, frate predicatore che suscitò vivissimo entusiasmo col suo quaresimale in S. Petronio.

16.  Da rè a ròn: dall'a alla zeta.

17.  Domenico Santagata, professore di chimica all'Università bolognese.

18.  Farmacista in Via Porta Nuova.

19.  El sgner Pirein fu eletto nel 1888 sindaco del villaggio d'Ùngia ed toch, nel quale era stato artisticamente trasformato il Festival carnevalesco di quell'anno.

20.  Giornale d'opposizione di cui uscirono due numeri. Era diretto dal pubblicista Cesare Dalla Noce.

21.  Cesare Lugli allora deputato al Parlamento.

22.  Il 23 aprile 1891 scoppiò a Roma la polveriera del Forte Portese, fuori della Porta omonima, producendo gravissimi danni.

23.  Assistendo al Congresso dei giornalisti, tenutosi in Roma nel 1899, èl sgner Pirein si era perdutamente innamorato di una bellissima signora ungherese. (Vedi, Bologna che dorme del 13 aprile 1899).

24.  Notissimo liquorista.

25.  Mercato del pesce già esistente fra via Rizzoli e via Caprarie.

26.  La sala del Liceo musicale.

27.  Cappellaio.

28.  Pseudonimo del cav. Oreste Cenacchi uno dei quattro fondatori dell'Ehi! ch'al scusa...

29.  Corrado Ricci.

30.  Enrico Ferri.

31.  Giuseppe Camillo Mattioli, animoso patriota e professore all'Istituto Tecnico.

32.  Celebre oculista.

33.  Cesare Dalla Noce (Moscata) collaboratore dell'Ehi! ch'al scusa... e fondatore dell'È permesso?

34.  Notissimo autore di centinaia di sonetti per messe, monacazioni, matrimoni, ecc. ecc.

35.  Il successo di questo articolo fu tale, che dell'Ehi ch'al scusa... del 21 maggio 1881 in cui apparve, venne fatta una seconda edizione.

36.  Notissimo storpio venditore d'Immagini sacre.

37.  Questo monologo, fino ad ora inedito, non fu mai rappresentato.

Nota del Trascrittore

Ortografia e punteggiatura originali sono state mantenute, correggendo senza annotazione minimi errori tipografici.

Copertina creata dal trascrittore e posta nel pubblico dominio.