UNUA AKTO

(Bela, riĉe ekipita ĝardena ĉambro. Multaj mebloj, floroj, plantoj. En la fono malfermitaj vitraj pordoj al verando. Vasta elvido super la fjordon. Arbarkovritaj montetoj fore. Sur ambaŭ flankaj muroj estas pordoj; tiu dekstre estas duobla pordo kaj iom pli malantaŭa. Antaŭe dekstre estas sofo kun opaj kusenetoj kaj kovriloj. Seĝoj kaj malgranda tablo ĉe la sofoangulo. Antaŭe maldekstre estas pli granda tablo kun apogseĝoj ĉirkaŭe. Sur la tablo staras kofreto. Estas frua somermateno en varma sunvetero.)

(Sinjorino Rita Allmers staras apud la tablo, kun la dorso dekstren, elprenante el la kofreto. Ŝi estas bela, iom granda, ŝvelbrusta, blonda sinjorino de proksimume 30 jaroj. Vestita en hela matenrobo.)

(Iom poste fraŭlino Asta Allmers envenas tra la pordo dekstre, vestita en helbruna somerkostumo kun ĉapelo, jako kaj sunŝirmilo. Sub la brako ŝi havas sufiĉe grandan, ŝlositan tekon. Ŝi estas svelta, mezalta, kun malhelaj haroj kaj profundaj, seriozaj okuloj. 25 jara.)

ASTA
(enveninta tra la pordo) Bonan matenon, kara Rita.

RITA
(turnas la kapon kaj kapsignas al ŝi) Jen, — ĉu estas vi, Asta! Ĉu vi tiel frue venas el la urbo? Tiom foren al ni?

ASTA
(metas la vestaĵojn sur seĝon apud la pordo) Jes, mi havis eĉ ne momentan kvieton. Ŝajnis al mi, ke mi nepre devis iri ĉi tien kaj vidi etan Eyolf hodiaŭ. Kaj ankaŭ vin. (metas la tekon sur la tablon ĉe la sofo) Kaj mi veturis per la vaporŝipo.

RITA
(ridetas al ŝi) Kaj surborde vi eble renkontis iun aŭ alian bonan amikon? Tiel hazarde, mi pensas.

ASTA
(trankvile) Ne, mi tute ne renkontis iun konatulon. (rigardas en la kofreton) Sed, Rita, — kio do tio estas?

RITA
(daŭre elpakas) La valizo de Alfred. Ĉu vi ne rekonas ĝin?

ASTA
(ĝoja, proksimiĝas) Ĉu! Alfred revenis hejmen?

RITA
Jes, imagu, — li venis tute neatendite per la nokta trajno.

ASTA
Ho, do estis tio, kion mi sentis! Estis tio, kio tiris min ĉi tien! — Kaj li nenion skribis antaŭe? Eĉ ne poŝtkarton?

RITA
Eĉ ne unu vorton.

ASTA
Eĉ ne telegrafis?

RITA
Jes, horon antaŭ ol li venis. Tute mallonge kaj malvarme. (ridas) Ĉu ne kutimas al li, Asta?

ASTA
Jes ja. Ĉion li faras tiel senemocie.

RITA
Sed des pli ĝuinde estis, kiam mi havis lin reen.

ASTA
Jes, mi ja komprenas.

RITA
Eĉ dek kvar tagojn antaŭ ol mi atendis lin!

ASTA
Kaj li fartas bone? Ne deprimata?

RITA
(fermas la kofreton kaj ridetas al ŝi) Li aspektis kvazaŭ transformita, kiam li envenis tra la pordo.

ASTA
Kaj eĉ ne laca, ĉu?

RITA
Jes, laca mi kredas ke li vere estis. Sufiĉe laca, jes. Sed, la kompatindulo, li ja iris piede preskaŭ la tutan vojon.

ASTA
Kaj la aero inter la altaj montoj certe estis iom akra por li.

RITA
Ne, tion mi vere ne opinias. Mi aŭdis lin tusi eĉ ne unu fojon.

ASTA
Jen, vi vidu! Do estis tamen bone, ke la kuracisto decidigis lin fari tiun ekskurson.

RITA
Jes, nun, kiam ĝi fine estas finita, jen —. Sed komprenu, ke estis terura tempo por mi, Asta. Pri tio mi neniam volis paroli. Kaj vi ja malofte vizitis min —

ASTA
Jes, eble ne estis juste de mi. Sed —

RITA
Nu, nu, nu, — vi havas ja la lernejon tie en la urbo. (ridetas) Kaj nia vojkonstruisto — li estis ja forvojaĝinta, ankaŭ li.

ASTA
Ho, lasu nun tion, Rita!

RITA
Nu ja do. Ni lasu la vojkonstruiston. — Sed kiom mi sopiris por Alfred! Tia malpleneco! Forlasita, en dezerto! Hu, aspektis kvazaŭ iu estus enteriĝinta en la domo —!

ASTA
Nu, bona Dio, — nur ses aŭ sep semajnojn —

RITA
Jes, sed memoru, ke Alfred neniam antaŭe estis for de mi. Eĉ ne tagnokton. Neniam en ĉiuj tiuj dek jaroj —

ASTA
Ne, sed tial mi opinias, ke vere ne tro frue estis, ke li ĉi-jare iom elvenis. Li devus fari montaran ekskurson ĉiun someron. Tion li estus devinta.

RITA
(duone ridetante) Ak do, vi facile parolas, vi. Se mi estus tiom — tiom saĝa kiel vi, mi eble lasus lin libera pli frue — eble. Sed ŝajnis al mi, ke mi ne povis, Asta! Aspektis al mi, kvazaŭ mi neniam plu revidus lin. Ĉu vi tion ne komprenas?

ASTA
Ne. Sed eble estas pro tio, ke mi mem havas neniun por perdi.

RITA
(kun ŝercema rideto) Vere neniun — ĉu?

ASTA
Ne laŭ mia scio. (interrompante) Sed diru, Rita, — kie estas Alfred? ĉu li ankoraŭ dormas?

RITA
Ho, ne. Li ellitiĝis same frue hodiaŭ, kiel li kutimas.

ASTA
Nu, kaj do li verŝajne ne estis tro laca.

RITA
Jes, ĉi-nokte. Kiam li venis. Sed nun li havis Eyolf ene ĉe si pli ol unu horon.

ASTA
La kompatinda, eta, pala knabo! Ĉu li nun denove komencu lernadi kaj lernadi?

RITA
(levante la ŝultrojn) Vi scias, ke estas kiel Alfred deziras.

ASTA
Jes, sed mi opinias, ke vi devus tion kontraŭstari, Rita.

RITA
(iom senpacienca) Ne, — kiel do vi pensas, — en tio mi vere ne povas min enmiksi. Tiujn rilatojn Alfred pli bone komprenas ol mi. — Kaj pri kio vi opinias ke Eyolf sin okupigu? Li ja ne povas ĉirkaŭkuri kaj ludi, li, — kiel aliaj infanoj.

ASTA
(decidite) Mi parolu kun Alfred pri tio ĉi.

RITA
Jes, kara, tion faru. — Nu, jen vidu —

(Alfred Allmers, en somerkostumo, permane kondukante Eyolf, envenas tra la pordo maldekstre. Li estas svelta, belstatura viro de 36–37 jaroj, kun plaĉaj okuloj, maldensa hararo kaj barbo. Lia vizaĝo aspektas serioze kaj penseme. — Eyolf havas vestaĵon de fasono kiel uniformo kun oraj ŝnuroj kaj leonbutonoj. Li lamas kaj havas lambastonon sub la maldekstra brako. La gambo estas lama. Li estas malaltkreska, aspektas malsane, sed havas belajn, saĝajn okulojn.)

ALLMERS
(lasas Eyolf; ĝoja aliras kaj donas al Asta ambaŭ manojn) Asta! Karega Asta! Jen vi ĉi tie en nia forejo! Kaj ke mi baldaŭe vin vidus!

ASTA
Ŝajnis al mi ke mi devus —. Bonvenon ree hejmen!

ALLMERS
(agitas ŝiajn manojn) Dankon.

RITA
Ĉu li ne aspektas admirinde?

ASTA
(fiksrigardas lin) Aminde! Vere aminde! Kun brilaj okuloj! Nu, do vi certe multe skribis dumvoje. (ĝoje ekkriante) Ĉu eble la tuta libro estas preta, Alfred?

ALLMERS
(ŝultrotiras) La libro —? Ho, ĝi —

ASTA
Jes, mi imagis, ke por vi pli facile fariĝus, kiam vi elvenus.

ALLMERS
Tion ankaŭ mi opiniis. Sed vidu, — fariĝis tute alie, kara. Mi vere eĉ ne skribis linion en la libro.

ASTA
Vi ne skribis —!

RITA
Nu tiel! Mi ne komprenis, kial la amaso da papero kuŝas netuŝita en la valizo.

ASTA
Sed, kara Alfred, pri kio vi do okupiĝis dum tiu longa tempo?

ALLMERS
(ridetas) Nur promenadis kaj pensis kaj pensis kaj pensis.

RITA
(metas sian brakon ĉirkaŭ lian ŝultron) Iomete pensis pri tiuj, kiuj hejme sidis?

ALLMERS
Jes, kompreneble. Eĉ multe. Ĉiun opan tagon.

RITA
(lasas lin) Nu, do ĉio estas ja en bona ordo.

ASTA
Sed nenion skribis en la libro? Kaj tamen vi jen povas aspekti tiom ĝoja kaj kontenta? Tia vi ne alie kutimas esti. Ne kiam la laboro estas peza, mi opinias.

ALLMERS
Jen vi pravas. Ĉar mi vere estis stulta antaŭe, komprenu. La pensado, ĝi entenas la plej bonan en la homo. Kio skribiĝas sur la paperon, ne multe taŭgas.

ASTA
(ekkriante) Ne multe taŭgas!

RITA
(ridas) Sed ĉu vi freneziĝus, Alfred!

EYOLF
(fideme suprenrigardas al li) Ho jes, paĉjo, — kion vi skribas, tio taŭgas.

ALLMERS
(ridetas kaj glittuŝas liajn harojn) Ja, ja, ĉar vi tion diras, do —. Sed kredu min, — iu venos poste, kiu eĉ pli taŭgos.

EYOLF
Kaj kiu li do estus? Ho, diru!

ALLMERS
Paciencu. Li certe venos kaj prezentos sin.

EYOLF
Kaj kion do vi jen faros?

ALLMERS
(serioze) Tiam mi denove iros en la montaron —

RITA
Fi, hontu, Alfred!

ALLMERS
— supren sur la altejojn kaj la altajn vastejojn.

EYOLF
Paĉjo, ĉu vi ne kredas, ke mi baldaŭ estos tiom forta, ke mi povos akompani vin?

ALLMERS
(dolorige tuŝata) Ho jes, eble, mia knabeto.

EYOLF
Ĉar al mi aspektas tiom grande, ke ankaŭ mi povus grimpi la montojn.

ASTA
(deturnante) Jen, kiel bela kaj belvestita vi estas hodiaŭ, Eyolf!

EYOLF
Jes, ĉu ne, onklino?

ASTA
Jes ja. Ĉu estas pro paĉjo, ke vi metis la novajn vestaĵojn?

EYOLF
Jes, mi petis panjon pri tio. Ĉar mi volis ke paĉjo vidu min tia.

ALLMERS
(mallaŭte al Rita) Vi ne devus doni al li tian kostumon.

RITA
(mallaŭte) Ho, li tiom longe petegis min. Ege petis. Li ne lasis min en paco.

EYOLF
Kaj aŭdu, paĉjo, — Borghejm aĉetis al mi pafarkon. Kaj ankaŭ trejnigis min pafi.

ALLMERS
Jen, jes, vere estas io por vi, Eyolf.

EYOLF
Kaj kiam li venontfoje revenos, mi ankaŭ petos lin instrui al mi naĝi.

ALLMERS
Naĝi! Ho, sed kial vi do tion volas!

EYOLF
Jes, ĉar ĉiuj knaboj malsupre sur la marbordo, ili scipovas naĝi. Estas nur mi, kiu ne scipovas.

ALLMERS
(kortuŝita, metas la brakojn ĉirkaŭ lin) Estas permesite lerni ĉion kion vi volas! Ĉion kion vi mem deziras lerni.

EYOLF
Jes, ĉu vi scias kion mi pleje deziras, paĉjo?

ALLMERS
Nu? Diru?

EYOLF
Pleje mi deziras lerni fariĝi soldato.

ALLMERS
Ho, eta Eyolf, estas multaj aliaj okupoj, kiuj estas pli bonaj ol tiu.

EYOLF
Jes, tamen kiam mi estos granda, tiam mi ja devas esti soldato. Tion vi ja scias.

ALLMERS
(premegas la manojn) Jes, jes, jes; ni vidos —

ASTA
(eksidas ĉe la tablo dekstre) Eyolf! Venu al mi, kaj mi ion al vi rakontos.

EYOLF
(iras al ŝi) Kio estas, onklino?

ASTA
Imagu, Eyolf, mi vidis la Rato-fraŭlinon.

EYOLF
Ĉu! Vi vidis la Rato-fraŭlinon! Ho, vi nur ŝerctrompas min!

ASTA
Ne, estas vero. Mi vidis ŝin hieraŭ.

EYOLF
Kie vi do vidis ŝin?

ASTA
Mi vidis ŝin sur la vojo, ekster la urbo.

ALLMERS
Ankaŭ mi vidis ŝin ie en la kamparo.

RITA
(kiu sidas en la sofo) Eble ankaŭ ni vidos ŝin, Eyolf.

EYOLF
Onklino, ĉu ne estas strange, ke ŝi estas nomita Rato-fraŭlino?

ASTA
La homoj nur nomas ŝin tiel, ĉar ŝi iras tra kamparo kaj laŭ bordoj forpelante ĉiujn ratojn.

ALLMERS
Efektive ŝi laŭdire estas nomita fraŭlino Lup, mi kredas.

EYOLF
Lup? Tio ja signifas lupo.

ALLMERS
(Frapetas lin sur la kapon) Jen, ankaŭ tion vi scias, Eyolf!

EYOLF
(pensema) Do eble estas vero, ke ŝi estas lup-fantomo dum la nokto. Ĉu vi tion kredas, paĉjo?

ALLMERS
Ho ne, tion mi ne kredas. — Sed nun vi devus iri eksteren kaj iom ludi en la ĝardeno.

EYOLF
Ĉu vi ne opinias, ke estas pli bone ke mi kunportu kelkajn librojn?

ALLMERS
Ne, de nun neniujn librojn. Prefere iru malsupren al la aliaj knaboj sur la bordo.

EYOLF
(ĝenata) Ne, paĉjo, mi ne volas malsupreniri al la knaboj hodiaŭ.

ALLMERS
Kaj kial ne?

EYOLF
Ne, ĉar mi surhavas ĉi tiujn vestaĵojn.

ALLMERS
(sulkas la frunton) Ĉu ili mokridas — mokridas viajn belajn vestaĵojn!

EYOLF
(eviteme) Ne, tion ili ne kuraĝas. Ĉar tiam mi batus ilin.

ALLMERS
Nu ja, — kion do —?

EYOLF
Sed ili estas tiom malbonkondutaj, tiuj knaboj. Kaj ili diras, ke mi neniam povos fariĝi soldato.

ALLMERS
(kun subpremata kolero) Kial ili do tion diras?

EYOLF
Eble ili estas enviemaj. Ĉar, paĉjo, ili estas ja tiom malriĉaj, ke ili devas iri nudpiede.

ALLMERS
(mallaŭte, kun sufokata voĉo) Ho, Rita, — kiom jeno turmentas mian koron!

RITA
(trankviligante, ekstaras) Nu, nu, nu!

ALLMERS
(minacante) Sed tiuj knaboj, iam ili lernos, kiuj estas majstroj tie malsupre sur la bordo!

ASTA
(aŭskultante) Iu frapas.

EYOLF
Certe estas Borghejm!

RITA
Envenu!

(La Rato-fraŭlino envenas silente kaj trankvile tra la dekstra pordo. Ŝi estas malalta, maldika, kurba estaĵo, maljuna, grizhara, kun akraj pikantaj okuloj. Vestita en malnovmoda, flordesegnita robo kun kufo kaj manteleto. Per la mano ŝi tenas grandan, ruĝan pluvŝirmilon, kaj sur la brako, en ŝnuro, nigran saketon.)

EYOLF
(mallaŭte, tenante la robon de Asta) Onklino! Eble estas ŝi!

RATO-FRAŬLINO
(genufleksas ĉe la pordo) Mi humile petas permeson, — ĉu la gesinjoroj havas ion ronĝantan en la domo?

ALLMERS
Ni? Ne, mi ne kredas.

RATO-FRAŬLINO
Jes, ĉar alie mi volonte ŝatus helpi la gesinjorojn senigi sin de tio.

RITA
Jes, jes, ni komprenas. Sed ni havas neniujn tiajn.

RATO-FRAŬLINO
Estas vere malfeliĉe. Ĉar ĝuste nun mi faras rondvojaĝon. Kaj neniu scias, kiam mi revenos en tiu ĉi regiono. — Ho, kiom laca mi estas!

ALLMERS
(montras al seĝo) Jes, vi tiel aspektas.

RATO-FRAŬLINO
Oni devus ja neniam fariĝi laca bonfarante al la malfeliĉaj etuloj, kiuj estas malamataj kaj persekutataj tiom severe. Sed la fortoj elĉerpiĝas.

RITA
Eble vi volas sidi kaj iom ripozi?

RATO-FRAŬLINO
Multajn dankojn. (eksidas sur seĝon inter la pordo kaj la sofo) Ĉar la tutan nokton mi okupiĝis en aferoj.

ALLMERS
Nu tiel?

RATO-FRAŬLINO
Jes, sur la insuloj. (klukridas) La homoj vere bezonis sendi por mi. Nu, ili ege malemis. Sed estis la nura rimedo. Ili tamen devis ronĝi la acidan pomon. (rigardas Eyolf kaj kapsignas) Acidan pomon, sinjoreto. Acidan pomon.

EYOLF
(senpere, iom timigita) Kial devis ili —?

RATO-FRAŬLINO
Kion?

EYOLF
Ronĝi ĝin?

RATO-FRAŬLINO
Fakte ili ne povis sin plu nutri. Pro la ratoj kaj ĉiuj iliaj ratinfanoj; la juna sinjoro certe komprenas.

RITA
Hu! La kompatinduloj, ĉu ili havas tiom da ili?

RATO-FRAŬLINO
Jes, svarmegis. (ridas silente kaj kontente) En la litoj ili svarmadis kaj ĉirkaŭkuris la tutan nokton. En la laktujojn ili falis. Kaj trans la plankojn ili siblante kuradis ĉiudirekten.

EYOLF
(mallaŭte, al Asta) Tien mi neniam volas vojaĝi, onklino.

RATO-FRAŬLINO
Kaj jen mi venis — kaj krome iu alia. Kaj ni kunprenis ilin, ĉiujn. La dolĉajn etulojn! Al ili ĉiuj ni du metis finon.

EYOLF
(kriante) Paĉjo, — jen, jen!

RITA
Bona Dio, Eyolf do!

ALLMERS
Kio okazas?

EYOLF
(montras) Estas io baraktanta en la saketo!

RITA
(maldekstren; krias) Hu do! Elpelu ŝin, Alfred!

RATO-FRAŬLINO
Ho, karega sinjorino, ne timu tian etan figuraĉon.

ALLMERS
Sed kio do tio estas?

RATO-FRAŬLINO
Estas nur Mopsulo. (malligas la saketon) Venu nun el la mallumo, vi karega amiko mia.

(Hundeto kun larĝa, nigra muzelo metas sian kapon el la saketo.)

RATO-FRAŬLINO
(kape kaj mane signas al Eyolf) Proksimiĝu nur fide, vi eta vundita batalanto! Ĝi ne mordas. Alvenu! Alvenu!

EYOLF
(tenas sin al Asta) Ne, mi ne kuraĝas.

RATO-FRAŬLINO
Ĉu ne ŝajnas al la juna sinjoro, ke ĝi havas mildan kaj ŝatindan aspekton?

EYOLF
(surprizita, montras) Tiu jena?

RATO-FRAŬLINO
Jes, ĝuste ĝi.

EYOLF
(duonlaŭte, fiksrigardas la hundon seninterrompe) Ŝajnas al mi ke ĝi havas la plej teruran — aspekton kiun mi iam vidis.

RATO-FRAŬLINO
(fermas la saketon) Ho, ŝanĝiĝos, ŝanĝiĝos.

EYOLF
(senpere proksimiĝas, tute proksime, kaj facile glitfrapetas la saketon.) Delikata, — delikata ĝi tamen estas.

RATO-FRAŬLINO
(kun konsiderema voĉo) Sed nun ĝi estas tiom laca kaj elĉerpita, la kompatindulo. Tiom ege laca ĝi estas. (rigardas al Allmers) Ĉar estas fortostreĉa, — tia ludo, sinjoro komprenu.

ALLMERS
Kian ludon vi sugestas?

RATO-FRAŬLINO
La allogado.

ALLMERS
Aha, estas eble la hundo, kiu logas la ratojn.

RATO-FRAŬLINO
(kapsignas) Mopsulo kaj mi. Ni du kunlaboras. Kaj tio iras glate. Almenaŭ aspekte. Ĝi ekhavas ŝnuron ligitan al la kolringo. Kaj jen mi kondukas ĝin tri fojojn ĉirkaŭ la domon. Kaj ludas buŝharmonikon. Kaj kiam tion ili aŭdas, tiam ili trudiĝas supren el la keloj kaj malsupren de la subtegmentejoj kaj el le truoj, — ĉiuj tiuj benindaj, etaj kreaĵoj.

EYOLF
Ĉu tiam ĝi mortmordas ilin?

RATO-FRAŬLINO
Ho, fore de tio! Ne, ni iras en la boaton, li kaj mi. Kaj ili sekvas post ni. La grandaj kaj iliaj etuloj.

EYOLF
(streĉita) Kaj jen kio —? Rakontu!

RATO-FRAŬLINO
Jen ni debordiĝas. Kaj mi julas kaj ludas buŝharmonikon. Kaj Mopsulo, ĝi naĝas malantaŭe (kun fajrer-ŝutantaj okuloj) Kaj ĉiuj tiuj kiuj svarmadis kaj ĉirkaŭkuris, ili sekvas, sekvas nin sur la profundan akvon. Jes, ĉar tion ili devas!

EYOLF
Kial ili devas?

RATO-FRAŬLINO
Ĝuste ĉar ili ne volas. Ĉar ili tiom timotremas antaŭ la akvo, — tial ili trudiĝas en ĝin.

EYOLF
Ĉu tiam ili dronas?

RATO-FRAŬLINO
Ĉiu kreita opulo. (pli mallaŭte) Kaj jen ĉio estas tiom trankvila kaj bona kaj malluma por la ŝatindaj etuloj, kiom ili nur povas deziri. Dormas tie malsupre en tia dolĉa kaj longa dormo. Ĉiuj tiuj kiujn la homoj malamas kaj persekutas. (ekstaras) Nu, en pli fruaj tempoj mi ne bezonis Mopsulon. Tiam mi mem allogis. Mi sola.

EYOLF
Kion vi allogis?

RATO-FRAŬLINO
Homojn. Precipe unu.

EYOLF
(streĉita) Ho, diru al mi, kiu li estis!

RATO-FRAŬLINO
(ridas) Estis mia amato, tiu, vi eta ĉarmulo!

EYOLF
Kie li do nun estas?

RATO-FRAŬLINO
(malmole) Malsupre ĉe ĉiuj tiuj ratoj. (denove milde) Sed nun mi devas denove eliri al la aferoj. Ĉiam survoje. (al Rita) Ĉu la gesinjoroj tute ne bezonas min hodiaŭ? Ĉar tial mi povus finfari samtempe.

RITA
Dankon ne; mi opinias, ke ne estas bezonata.

RATO-FRAŬLINO
Nu-ja, plej kara sinjorino, oni neniam scias —. Se la gesinjoroj rimarkus, ke estas io kio ronĝadas, — kaj svarmas kaj ĉirkaŭkuras. — jen sendu por mi kaj Mopsulo. — Adiaŭ, adiaŭ milfoje. (Ŝi eliras tra la pordo dekstre.)

EYOLF
(mallaŭte triumfe al Asta) Onklino, jen pensu, ke ankaŭ mi vidis la Rato-fraŭlinon!

(Rita eliras sur la verandon kaj ventumas sin per poŝtuko. Iom poste Eyolf gardeme kaj nerimarkite eliras dekstren.)

ALLMERS
(prenas la tekon de la tablo ĉe la sofo) Ĉu estas via teko, tiu ĉi, Asta?

ASTA
Jes, mi havas kelkajn malnovajn leterojn en ĝi.

ALLMERS
Nu, la familiajn leterojn —

ASTA
Ĉar vi ja petis min ordigi ilin por vi dum via foresto.

ALLMERS
(frapetas ŝian kapon) Kaj jen por tio vi trovis tempon, vi!

ASTA
Ho jes. Mi faris tion parte ĉi tie kaj parte en la urbo ĉe mi mem.

ALLMERS
Dankon, kara —. Ĉu vi trovis ion apartan en ili?

ASTA
(supraĵe aludante) Nu, — ion aŭ alian oni ja ĉiam trovas en tiaj malnovaj paperoj, vi scias. (mallaŭte, sincere) Tio en la teko, tio estas la leteroj de patrino.

ALLMERS
Do, tiujn vi ja kompreneble mem retenos.

ASTA
(kun sindevigo) Ne. Mi deziras, ke ankaŭ vi tralegu ilin, Alfred. Iam, — pli malfrue en la vivo. — Sed hodiaŭ mi ne kunprenis la ŝlosilon de la teko.

ALLMERS
Ne estas bezonata, kara Asta. Ĉar mi tamen neniam legos la leterojn de via patrino.

ASTA
(fiksrigardas lin) Do mi iam, — tiel en hejmeca vespera horo, rakontu al vi ion de tio, kio tie estas rakontita.

ALLMERS
Jes, tion vi prefere faru. Sed gardu nur la leterojn de via patrino. Vi ne havas tro da memoraĵoj post ŝi.

(Li donas la tekon al Asta. Ŝi prenas ĝin kaj metas ĝin sur la seĝon sub la supervestaĵojn.)

(Rita reen venas en la ĉambron.)

RITA
Hu, ŝajnas al mi, ke tiu maljuna, terura virinaĉo kvazaŭ kunportis kadavran odoron.

ALLMERS
Jes, iom timiginda ŝi ja estis.

RITA
Mi preskaŭ sentis min malsana, dum ŝi estis en la ĉambro.

ALLMERS
Krome mi povas kompreni tiun trudan, logantan forton, pri kiu ŝi parolis. La soleco supre inter la montopintoj kaj sur la vastaj altebenaĵoj havas ion de la sama.

ASTA
(rigardas lin atenteme) Kio vere okazis en vi, Alfred?

ALLMERS
(ridetas) En mi?

ASTA
Jes, io estas. Kvazaŭ metamorfozo. Ankaŭ Rita rimarkis tion.

RITA
Jes, mi tion vidis tuj kiam vi revenis. Sed tio do nur estas por bono, tio, Alfred?

ALLMERS
Devas esti por bono. Kaj estu kaj fariĝu por bono.

RITA
(ekkrie) Vi ion spertis dum la vojaĝo! Ne neu! Ĉar mi vidas laŭ via aspekto!

ALLMERS
(skuas la kapon) Eĉ nenion — ekstere. Sed —

RITA
(streĉita) Sed —?

ALLMERS
Interne en mi vere okazis eta metamorfozo.

RITA
Ho Dio —!

ALLMERS
(trankviligante, frapetas ŝian manon) Nur por bono, kara Rita. Pri tio vi senzorge fidu.

RITA
(eksidas sur la sofon) Tion ĉi vi nepre al ni tuj rakontu. Ĉion!

ALLMERS
(turnas sin al Asta) Jes, ni eksidu, ankaŭ ni. Jen mi provos rakonti. Plej eble bone.

(Li eksidas sur la sofon apud Rita. Asta antaŭentiras seĝon kaj eksidas proksime apud li. Mallonga paŭzo.)

RITA
(rigardas lin kvazaŭ esperante) Jen do —?

ALLMERS
(rigardas antaŭen) Kiam mi pripensas mian antaŭan vivon — kaj mian sorton — dum la lastaj dek — dekunu jaroj, ĝi aspektas por mi kvazaŭ fabelo aŭ kvazaŭ revo. Ĉu ne ankaŭ al vi tiel aspektas, Asta?

ASTA
Jes, multmaniere ankaŭ mi tion trovas.

ALLMERS
(daŭrigante) Kiam mi pensas pri tio, kion ni du estis pli frue, Asta. Ni du kompatindaj, malriĉaj, orfoj —

RITA
(senpacience) Nu do, tio okazis ja antaŭ longe.

ALLMERS
(sen ŝin aŭskultante) Kaj nun mi sidas ĉi tie en riĉeco kaj pompo. Povis plenumi mian vivotaskon. Povis labori kaj studi, — ĉio laŭ propra emo. (etendas la manon) Kaj tiun tutan, nekompreneblan feliĉon — ĝin ni ŝuldas al vi, kara Rita.

RITA
(duone ŝerce, duone senvole, ekfrapetas lin sur la manon) Nun vi bonvole ĉesu pri tiu babilado.

ALLMERS
Mi ja nur tion mencias kiel ia enkonduko —

RITA
Ho, transsaltu do tiun enkondukon!

ALLMERS
Rita, — ne kredu, ke estis la konsilo de la kuracisto, kiu pelis min supren en la montaron.

ASTA
Vere ne, Alfred?

RITA
Kio do pelis vin?

ALLMERS
Estis tio, ke mi ne plu trovis trankvilon ĉe mia labortablo.

RITA
Ne trankvilon! Kara, kiu do ĝenis vin!

ALLMERS
(skuas la kapon) Neniu de ekstere. Sed mi havis senton en mi, ke mi rekte misuzis — aŭ — neglektis miajn plej bonajn talentojn. Ke mi malŝparis la tempon.

ASTA
(grandokule) Dum vi skribis la libron?

ALLMERS
(kapjesas) Ĉar mi havas ja ne nur por tio talentojn. Mi eble povus fari ankaŭ ion alian.

RITA
Ĉu pri tio vi sidis cerbumante?

ALLMERS
Jes, pleje tio.

RITA
Kaj tial vi laste fariĝis nekontenta pri vi mem. Kaj ankaŭ pri ni aliuloj. Jes, ĉar tia vi estis, Alfred!

ALLMERS
(rigardas antaŭen) Tie mi sidis kurbigita super la tablo kaj skribis tagon post tago. Multfoje ankaŭ duonan nokton. Skribis kaj skribis sur la granda, dika libro pri “La homa respondeco”. Hm!

ASTA
(metas sian manon sur lian brakon) Sed, kara, — tiu libro estu ja la verko de via vivo.

RITA
Jes, tion vi ja sufiĉe ofte diris.

ALLMERS
Tiel mi pensis. Ĝuste de la tempo kiam mi komencis fariĝi plenkreska. (kun varma esprimo en la okuloj) Kaj jen vi igis min kapabla ekkomenci ĝin, vi, kara Rita —

RITA
Ho, bla, bla!

ALLMERS
(ridetas al ŝi) — vi kun via oro kaj viaj verdaj arbaroj —

RITA
(duone ridante, duone ĉagrenita) Se ankoraŭfoje vi elbuŝigas tiun stultaĵon, mi batos vin.

ASTA
(rigardas lin maltrankvile) Sed la libro, Alfred?

ALLMERS
Ĝi kvazaŭ komenciĝis foriĝi. Sed pli kaj pli altiĝis la penso pri pli superaj devoj, kiuj prezentis postulojn al mi.

RITA
(radia, prenas lian manon) Alfred!

ALLMERS
La penso pri Eyolf, kara Rita.

RITA
(seniluziigita, malprenas lian manon) Nu ja, — pri Eyolf!

ALLMERS
Pli kaj pli profunden eta Eyolf prenis lokon en mi. Post la fatala falo de la tablo —. Kaj pleje post kiam ni certiĝis, ke estas nekuraceble —

RITA
(insiste) Sed vi ja zorgas pri li laŭ ĉiuj povoj, Alfred.

ALLMERS
Kiel lerneja instruisto, jes. Sed ne kiel patro. Kaj patro estas kio mi de nun volas esti por Eyolf.

RITA
(rigardas lin kaj skuas la kapon) Aspekte mi ne vere komprenas vin.

ALLMERS
Mi celas, ke mi el ĉiuj miaj povoj volas provi igi lian nekuraceblan staton tiom milda kaj facila kiom elpenseble.

RITA
Ho, sed, vi, — dank’ al Dio, mi opinias, ke li ne sentas tion tiom profunde.

ASTA
(kortuŝita) Ho jes, Rita, li sentas.

ALLMERS
Jes, estu certa, ke li sentas tion profunde.

RITA
(senpacience) Sed, kara, — kion pli povas vi do por li fari?

ALLMERS
Mi volas provi lumigi ĉiujn tiujn riĉajn eblecojn, kiuj aperas en lia infana animo. Ĉio kion li havas en si de noblaj ĝermoj, mi volas instigi al kresko, — porti florojn kaj fruktojn. (pli kaj pli arde; ekstaras) Kaj mi volas pli ol tio! Mi volas helpi lin harmoniigi siajn dezirojn kaj tion, kio kuŝas atingebla antaŭ li. Ĉar tia li ne estas nun. Lia tuta aspiro celas tion, kio lian tutan vivon restos por li neatingebla. Sed mi volas krei senton de feliĉo en lia animo.

(Li paŝas kelkajn fojojn tien kaj reen sur la planko. Asta kaj Rita sekvas lin per la okuloj.)

RITA
Vi devus preni tiujn aferojn pli trankvilanime, Alfred!

ALLMERS
(haltas apud la tablo maldekstre kaj rigardas ilin) Eyolf daŭrigu la verkon de mia vivo. Se li tion volas. Aŭ li povas elekti ion, kio estas plene lia propra. Plej eble tio. — Do, ĉiuokaze mi lasas mian resti.

RITA
(ekstaras) Sed, plej kara Alfred, — ĉu vi ne povas labori por vi ambaŭ, vi kaj Eyolf?

ALLMERS
Ne, tion mi ne povas. Neeble! Mi ne povas dividi min mem. Kaj tial mi cedas. Eyolf estu la superulo en nia parencaro. Kaj mi faros tion la verko de mia vivo fari lin la superulo.

ASTA
(ekstaris kaj iras al li) Tio ĉi kostis por vi terure severan batalon, Alfred.

ALLMERS
Jes, efektive. Ĉi-hejme mi ne estus reginta min mem. Neniam trudinta min mem al rezigno. Neniam ĉi-hejme.

RITA
Tial vi do faris vojaĝon ĉi-somere?

ALLMERS
(kun lumantaj okuloj) Jes! Kaj jen mi atingis supren en la senfinan solecon. Vidis la sunleviĝon lumi sur la pintojn. Sentis min pli proksima al la steloj. Kvazaŭ en kompreno kaj komunumo kun ili. Kaj jen mi kapablis.

ASTA
(malĝoje) Sed neniam plu vi daŭrigos skribi la libron pri “La respondeco de la homo”?

ALLMERS
Ne, neniam, Asta. Mi ne povas dividi min inter du taskoj, mi ja diras. — Sed mi volas realigi la respondecon de la homo — en mia vivo.

RITA
(kun rideto) Ĉu vi vere kredas ke vi povas subteni tiajn altajn intencojn ĉi-hejme?

ALLMERS
(prenas ŝian manon) Lige kun vi mi povas. (etendas la alian manon) Kaj lige ankaŭ kun vi, Asta.

RITA
(retiras sian manon) Do kun du. Vi tamen povas vin dividi.

ALLMERS
Sed plej kara Rita —!

(Rita foriras de li kaj haltas ĉe la pordo de la ĝardeno.)

(Iu frapas facile kaj rapide sur la pordon dekstre. Inĝeniero Borghejm rapide envenas. Li estas juna viro iom pli ol 30 jaroj. Hela kaj brava esprimo, Rekta staturo.)

BORGHEJM
Bonan matenon, bonan matenon, sinjorino! (Haltas ĝoja je la vido de Allmers.) Ho ne, kion mi vidas! Jam reen hejme, sinjoro Allmers?

ALLMERS
(skuas lian manon) Jes, mi revenis ĉi-nokte.

RITA
(gaje) Li ne plu havis forpermeson, sinjoro Borghejm.

ALLMERS
Ho ne, tio do ne estas vero, Rita —

RITA
(venas pli proksimen) Jes, certe estas vero. Lia forpermeso finiĝis.

BORGHEJM
Nu, vi tenas vian edzon per streĉaj bridoj, sinjorino?

RITA
Mi subtenas miajn rajtojn. Kaj ĉio devas ja havi finon.

BORGHEJM
Ho, ne ĉio, — mi esperas. — Bonan matenon, fraŭlino Allmers!

ASTA
(eviteme) Bonan matenon.

RITA
(rigardas al Borghejm) Ne ĉio, vi diras?

BORGHEJM
Jes, mi plene kaj fide kredas, ke almenaŭ io en ĉi tiu mondo ne havas finon.

RITA
Nun vi certe pensas pri amo — aŭ tiaĵo.

BORGHEJM
(varme) Mi pensas pri ĉio tio, kio estas inda.

RITA
Kaj kio neniam finiĝas. Jes, ke ni pensu pri tio. Ni ĉiuj esperu pri tio.

ALLMERS
(proksimiĝas al ili) Nun vi baldaŭ finfaris la vojlaboron ĉi tie?

BORGHEJM
Mi jam finfaris. Finfaris hieraŭ. Ĝi daŭris sufiĉe longe. Sed, dank’ al Dio, tio do finiĝis.

RITA
Kaj pri tio vi estas ĝojega?

BORGHEJM
Jes, efektive mi estas!

RITA
Nu, tion mi diru —

BORGHEJM
Kion, sinjorino?

RITA
Ne estas tute afable de vi, sinjoro Borghejm.

BORGHEJM
Ĉu? Kial ne?

RITA
Ne, ĉar tial vi poste ne ofte venos en niajn regionojn.

BORGHEJM
Ne, tio estas vero. Pri tio mi ne pensis.

RITA
Nu, foje kaj foje vi do certe povos tamen viziti nin.

BORGHEJM
Ne, bedaŭrinde, tio neeblos por mi dum longa tempo.

ALLMERS
Ĉu? Kial do?

BORGHEJM
Jes, ĉar nun mi ricevis grandan, novan laboron, kiun mi devas tuj komenci.

ALLMERS
Ĉu vere? (premas lian manon) Ĝojigas min kore.

RITA
Gratulon, gratulon, sinjoro Borghejm!

BORGHEJM
Tŝ, tŝ, — vere mi ne havas permeson paroli laŭte pri tio ankoraŭ! Sed mi ne povas reteni min! — Estas granda vojlaboro — supre en la nordo. Kun montaraj transpasejoj — kaj kun la plej nekredeblaj malfacilaĵoj por supervenki! (ekdire) Ho, vi granda, bela mondo, — kia feliĉo tio estas esti vojkonstruisto!

RITA
(ridetas kaj rigardas lin ŝerce) Ĉu estas nur por tiu vojlaboro, ke vi venas ĉi tien tiel senrega pro ĝojo hodiaŭ?

BORGHEJM
Ne, ne por tio sole. Sed por ĉiuj la helaj promesplenaj esperoj, kiuj malfermas sin por mi.

RITA
(kiel antaŭe) Aha, eble estas io pli delikata malantaŭe!

BORGHEJM
(ekrigardas al Asta) Kiu scias! Kiam la feliĉo unue alvenas, ĝi kutimas veni kiel printempa inundo. (turnas sin al Asta) Fraŭlino Allmers, ĉu ni du faru etan promenadon kune? Kiel ni kutimas?

ASTA
(rapide) Ne, ne, dankon. Ne nun. Ne hodiaŭ.

BORGHEJM
Ho, venu do! Nur etan promenadon! Mi pensas, ke mi havas multon por priparoli kun vi, antaŭ ol mi forvojaĝos.

RITA
Eble estas io pri kio vi ankoraŭ ne povas paroli laŭte.

BORGHEJM
Hm, nu dependas de —

RITA
Jes, ĉar vi povas ja ankaŭ flustri (duone mallaŭte) Asta, kompreneble vi devas iri kun li.

ASTA
Sed kara Rita —

BORGHEJM
(petante) Fraŭlino Asta, — memoru, ke tio ĉi estus adiaŭa promenado — por longaj, longaj tempoj.

ASTA
(prenas sian ĉapelon kaj sunŝirmilon) Nu do, ni iomete ĉirkaŭiru malsupre en la ĝardeno.

BORGHEJM
Ho dankon, dankon por tio!

ALLMERS
Kaj samtempe iomete atentu pri Eyolf.

BORGHEJM
Jes, Eyolf, vere! Kie estas Eyolf hodiaŭ? Mi kunportis ion por li.

ALLMERS
Li estas ludanta ie malsupre.

BORGHEJM
Ĉu vere! Li do nun komencis ludi? Alie li kutimas nur sidi interne legante.

ALLMERS
Tio havu finon. Vera liberaera knabo li fariĝu.

BORGHEJM
Jen ĝuste! Elen en la liberan naturon ankaŭ li, la kompatindulo! Bona Dio, oni ne povas ja ion pli bonan fari ol ludi en ĉi tiu benita mondo. Ŝajnas al mi, ke la tuta vivo estas kiel ludo! — Do venu, fraŭlino Asta!

(Borghejm kaj Asta eliras sur la verandon kaj malsupren tra la ĝardeno.)

ALLMERS
(staras postrigardante ilin) Vi, Rita, — ĉu vi kredas, ke estas io inter la du?

RITA
Mi ne scias kion diri. Antaŭe mi tion kredis. Sed Asta fariĝis tiel neklarigebla, — tiel tute nekomprenebla dum la lasta tempo.

ALLMERS
Nu? Ĉu tiel? Dum mi estis for?

RITA
Jes, la lastajn kelkajn semajnojn, mi pensas.

ALLMERS
Kaj vi kredas, ke ŝi ne plu iome pensas pri li?

RITA
Ne serioze. Ne tute kaj plene. Neniel reteneme. Tion mi ne kredas. (rigardas lin esplore) Ĉu al vi estus kontraŭdezire, se ŝi farus?

ALLMERS
Ne vere kontraŭdezire. Sed estus ja sendube maltrankviliganta penso —

RITA
Maltrankviliganta?

ALLMERS
Jes, ĉar memoru, ke mi havas respondecon por Asta. Por ŝia feliĉo en la vivo.

RITA
Ho kion — respondeco! Asta do estas matura? Ŝi certe komprenas elekti mem, mi opinias.

ALLMERS
Jes, tion ni esperu, Rita.

RITA
Mi almenaŭ ne havas iun malfidon al Borghejm.

ALLMERS
Ne, kara, — tion ankaŭ mi ne havas. Kontraŭe. Sed tamen —

RITA
(daŭrige) Kaj mi volonte vidus, ke fariĝus paro de li kaj Asta.

ALLMERS
(malkontenta) Jes, sed kial nu efektive tio?

RITA
(en kreskanta animskuo) Jes, ĉar tiam ŝi devis longe foren vojaĝi kun li! Kaj tiam ŝi ne povus veni ĉi tien al ni kiel nun!

ALLMERS
(rigardas ŝin surprize) Kion! Ĉu vi dezirus kvitiĝi de Asta!

RITA
Jes, jes, Alfred!

ALLMERS
Sed kial je la mondo —?

RITA
(pasie ĵetas la brakojn ĉirkaŭ lian kolon) Jes, ĉar tiam mi fine havus vin sola por mi mem! Tamen — eĉ ne tiam! Ne tute por mi! (ekploregas) Ho, Alfred, Alfred, — mi ne povas malkapti vin.

ALLMERS
(milde liberigas sin) Sed plej kara Rita, — estu do prudenta!

RITA
Ne, mi tute ne ŝatas esti prudenta! Mi nur ŝatas vin! Nur sole vin en la tuta mondo! (denove ĉirkaŭbrakas lian kolon) Vin, vin, vin!

ALLMERS
Lasu, lasu, — vi sufokas min —!

RITA
(malkaptas lin) Je Dio se mi povus! (rigardas lin fajre) Ho, se vi scius, kiom mi estas vin malaminta —!

ALLMERS
Malaminta —!

RITA
Jes, — kiam vi sidis tie ene ĉe vi mem. Kovante sur via laboro. Ĝis longe — longe en la noktojn. (plendante) Tiom longe, — tiel malfrue, Alfred. — Ho, kiel mi malamis vian laboron!

ALLMERS
Sed nun estas ja finite pri tio.

RITA
(ridas tranĉe) Jes, certe! Nun vi ja estas okupata pri tio, kio estas pli malinda.

ALLMERS
(ekscite) Pli malinda! Ĉu vi nomas la infanon tio, kio estas pli malinda?

RITA
(impete) Jes, mi faras. En la rilato inter ni du, mi ĝin tiel nomas. Ĉar la infano, — la infano, ĝi aldone estas viva homo, ĝi. (en kreskanta ekscitiĝo) Sed mi tion ne toleras, Alfred! Mi ne toleras, — mi jenon diras al vi!

ALLMERS
(rigardas ŝin fikse kaj diras mallaŭtete) Multajn fojojn mi preskaŭ timas vin, Rita.

RITA
(sombre) Mi foje ankaŭ timas min mem. Kaj ĝuste tial vi ne devas veki la malicon en mi.

ALLMERS
Jes, sed je la nomo de Dio, — ĉu tion mi faras?

RITA
Jes, vi faras, — kiam vi pecen ŝiras la plej sanktan inter ni du.

ALLMERS
(emfaze) Sed pripensu do, Rita. Estas ja via propra infano, — nia sola infano pri kiu temas.

RITA
La infano estas nur duone mia propra. (denove en eksplodo) Sed vi estu sole mia! Tute mia vi estu! Tion mi rajtas postuli de vi!

ALLMERS
(ektiras la ŝultrojn) Ho kara Rita, — ne utilas ion postuli. Ĉio devas esti donata libervole.

RITA
(rigardas lin streĉe) Kaj tion vi de nun eble ne povas?

ALLMERS
Ne, mi ne povas. Mi devas dividi min inter Eyolf kaj vi.

RITA
Sed se Eyolf neniam estus naskita? Kiel tiaokaze?

ALLMERS
(cedante) Nu, tiaokaze estus alie. Tiam mi ja havus nur vin por ami.

RITA
(malrapide; tremante) Do mi esperus, ke mi neniam estus lin naskinta.

ALLMERS
(eksaltas) Rita, vi ne scias mem kion vi diras!

RITA
(skuiĝas de eksciteco) Mi naskis lin en la mondon sub nedirebla turmento. Sed mi portis ĉion kun ĝojego pro vi.

ALLMERS
(varme) Ho jes, jes, tion mi ja scias.

RITA
(decide) Sed per tio ĝi havu finon. Mi volas vivi la vivon. Kune kun vi. Tute kun vi. Mi ne povas ekzisti nur kiel la patrino de Eyolf. Nur tio. Nenio pli. Mi ne volas, mi diras! Mi ne povas! Mi volas esti ĉio por vi! Por vi, Alfred!

ALLMERS
Sed tio vi ja estas, Rita. Tra nia infano —

RITA
Ho, naŭzigaj, tepidaj parolturniĝoj —. Nenio alia. Ne do, tiaĵo ne estas por mi. Mi estis taŭga por fariĝi patrino al la infano, sed ne por esti patrino de ĝi. Vi devas preni min kiel mi estas, Alfred.

ALLMERS
Vi tamen kore ŝatis Eyolf antaŭe.

RITA
Mi kompatis lin. Ĉar vi malzorgis lin. Nur igis lin legi kaj muele lerni. Preskaŭ neniam vidis lin.

ALLMERS
(kapsignas malrapide) Ne; mi estis blinda. La tempo ne estis por mi alveninta —

RITA
(rigardas lin) Sed nun ĝi do estas veninta?

ALLMERS
Jes, nun fine. Nun mi vidas, ke la plej alta, kion mi havas por fari en la mondo, estas esti vera patro por Eyolf.

RITA
Kaj por mi? Kion vi volas esti por mi?

ALLMERS
(milde) Vin mi daŭrigos ami. En silenta intimeco. (Li provas kapti ŝiajn manojn.)

RITA
(evitas lin) Mi ne ŝatas vian silentan intimecon. Mi volas havi vin tute kaj plene! Kaj sola! Tiel kiel mi havis vin en la unuaj, ravaj, ŝvelantaj tagoj. (impete kaj malmole) Neniam en la mondo mi lasas min regali per restaĵoj kaj postlasaĵoj, Alfred!

ALLMERS
(kvietanima) Ŝajnas al mi, ke povus esti sufiĉe riĉe da feliĉo ĉi tie por ĉiuj tri, Rita.

RITA
(moke) Sekve vi estas malpostulema. (eksidas ĉe la tablo maldekstre) Aŭskultu nun jenon.

ALLMERS
(alproksimiĝas) Nu? Kio estas?

RITA
(rigardas lin per okulo perdinta la brilon) Kiam mi ricevis vian telegramon hieraŭ vespere —

ALLMERS
Jes? Kaj kion?

RITA
— mi vestis min blanke —

ALLMERS
Jes, mi vidis ke vi estas blanke vestita, kiam mi venis.

RITA
Libere faligis la harojn —

ALLMERS
Vian riĉe odorantan hararon —

RITA
— tiel ke ĝi ondis malsupren laŭ la nuko kaj la dorso —

ALLMERS
Mi vidis. Mi vidis. Ho kiel delikata vi estis, Rita.

RITA
Estis rozkoloraj ŝirmiloj super ambaŭ lampoj. Kaj ni estis solaj, ni du. La solaj maldormaj en la tuta domo. Kaj estis ĉampana vino sur la tablo.

ALLMERS
El ĝi mi nenion trinkis.

RITA
(rigardas lin amare) Ne, estas vero. (ridas akre) “Vi havis ĉampanon, eĉ ne tuŝis ĝin”, — kiel estas skribite.

(Ŝi ekstaras de la apogseĝo kaj iras kvazaŭ laca al la sofo, kaj eksidas duone kuŝanta.)

ALLMERS
(iras trans la planko kaj haltas antaŭ ŝi) Mi estis tiel plena de sinceraj pensoj. Mi estis decidinta paroli kun vi pri nia estonta vivo, Rita. Kaj unue kaj ĉefe pri Eyolf.

RITA
(ridetas) Tion vi ja ankaŭ faris, kara —

ALLMERS
Ne, mi ne atingis. Ĉar vi komencis malvesti vin.

RITA
Jes, kaj dume vi parolis pri Eyolf. Ĉu vi ne memoras tion? Vi demandis kiel statas pri la stomako de eta Eyolf.

ALLMERS
(rigardas ŝin riproĉe) Rita —?

RITA
Kaj vi kuŝigis vin en via lito. Kaj dormis tiel ege bone.

ALLMERS
(skuas la kapon) Rita, — Rita!

RITA
(kuŝigas sin tute plate kaj rigardas lin) Vi? Alfred?

ALLMERS
Jes?

RITA
“Vi havis ĉampanon, eĉ ne tuŝis ĝin”.

ALLMERS
(preskaŭ malmole) Ne, mi ne tuŝis ĝin.

(Li foriras de ŝi kaj starigas sin ĉe la ĝardena pordo. Rita dum tempeto kuŝas senmova kun fermitaj okuloj.)

RITA
(subite eksaltas) Sed unu aferon mi volas diri al vi, Alfred.

ALLMERS
(turnas sin ĉe la pordo) Nu?

RITA
Vi ne sentus vin tiel sekura, vi!

ALLMERS
Ne sekura?

RITA
Ne, vi ne devus esti tiel senzorga! Ne tiel sekura, ke vi havas min!

ALLMERS
(proksimiĝas) Kion vi aludas per tio?

RITA
(kun tremantaj lipoj) Neniam per penseto mi estis malfidela al vi, Alfred! Neniam momenton.

ALLMERS
Ne, Rita, tion mi ja scias. Mi, kiu konas vin tiel bone.

RITA
(kun fulmantaj okuloj) Sed se vi rifuzas min —!

ALLMERS
Rifuzas —! Mi ne komprenas kien vi celas!

RITA
Ho, vi ne scikonas ĉion tion, kio elmergus en mi, se —

ALLMERS
Se —?

RITA
Se mi iam observis, ke vi ne plu ŝatus min. Ne plu ŝatus min kiel antaŭe.

ALLMERS
Sed, vi mia karega Rita, — la homa ŝanĝiĝo tra la jaroj, — ĝi devas ja iam okazi ankaŭ en nia kunvivo. Kiel en tiu de aliuloj.

RITA
Neniam en mi! Kaj mi ne akceptas iun ŝanĝon eĉ en vi. Mi tion ne eltenus, Alfred. Mi volas havi vin por mi mem sola.

ALLMERS
(rigardas ŝin zorgoplene) Vi havas terure ĵaluzan animon —

RITA
Mi ne povas krei min alia ol mi estas. (minacante) Se vi pecigas vin inter mi kaj iu alia —

ALLMERS
Kio jen —?

RITA
Tiam mi venĝas min kontraŭ vi, Alfred!

ALLMERS
Per kio vi venĝus vin?

RITA
Mi ne scias. — Ho jes, mi tamen scias!

ALLMERS
Nu?

RITA
Mi iros forĵeti min —

ALLMERS
Vi iros forĵeti vin, vi diras!

RITA
Jes, mi tiel faros. Mi ĵetos min rekte inter la brakojn de — de la unua venanta!

ALLMERS
(rigardas ŝin varme kaj skuas la kapon) Tion vi neniam faros, — vi mia sincera, fiera, fidela Rita.

RITA
(metas la brakojn ĉirkaŭ lian kolon) Ho, vi ne scias, kion mi povus fariĝi, se vi, — se vi ne plu ŝatus min.

ALLMERS
Ne plu ŝatus vin, Rita? Imagu ke vi povus diri tiaĵon!

RITA
(duone en rido malkaptas lin) Mi povus ja elĵeti miajn retojn por li, — tiu vojkonstruisto, kiu vagas ĉi tie.

ALLMERS
(malpezigita) Ah, dank’ al Dio, — vi do ŝercas.

RITA
Tute ne. Kial ne same bone li, kiel kiu ajn alia?

ALLMERS
Ne, ĉar li jam estas sufiĉe ligita!

RITA
Des pli bone! Ĉar tiaokaze mi prenus lin de iu alia. Estas ja la sama kion Eyolf faris kontraŭ mi.

ALLMERS
Ĉu vi diras, ke nia eta Eyolf tion faris?

RITA
(kun la montrofingro streĉita al li) Jen vidu! Jen vidu! Tuj kiam vi nur mencias la nomon de Eyolf, vi fariĝas mola, kaj vibras la voĉon! (minacante pugnigas la manojn) Ho, mi preskaŭ tentiĝus deziri ke — nu!

ALLMERS
(rigardas ŝin time) Kion vi dezirus, Rita —

RITA
(impete foriras de li) Ne, ne, ne, — tion mi ne diras al vi! Neniam!

ALLMERS
(proksimiĝas al ŝi) Rita, mi petegas al vi, — pro vi kaj pro mi, ne lasu vin tenti al io malbona.

(Borghejm kaj Asta venas de la ĝardeno. Ambaŭ estas en regata animskuo. Aspektas serioze kaj timigitaj, Asta restas staranta ekstere sur la verando. Borghejm eniras la ĉambron.)

BORGHEJM
Jen vidu. Nun fraŭlino Allmers kaj mi iris nian lastan promenadon kune.

RITA
(ekmire) Ah! — Kaj ne sekvas iu pli longa vojaĝo post la promenado?

BORGHEJM
Jes, por mi.

RITA
Por vi sola?

BORGHEJM
Jes, por mi sola.

RITA
(ekrigardas sombre al Allmers) Ĉu vi aŭdas tion, Alfred? (turnas sin al Borghejm) Mi kuraĝas veti, ke estas malicaj okuloj, kiuj ludis ruze pri vi.

BORGHEJM
(rigardas ŝin) Malicaj okuloj?

RITA
(kapsignas) Malicaj okuloj, jes.

BORGHEJM
Ĉu vi kredas pri malicaj okuloj, sinjorino Allmers?

RITA
Jes, mi komencis kredi pri malicaj okuloj nun. Pleje pri malicaj infanokuloj.

ALLMERS
(agitigita, flustras) Rita, — kiel povas vi, —!

RITA
(duonlaŭte) Estas vi kiu faras min malica kaj malbela, Alfred.

(Fora, eturdita kriado aŭdiĝas de malsupre ĉe la maro.)

BORGHEJM
(iras al la vitra pordo) Kia bruo estas tio —?

ASTA
(ĉe la pordo) Vidu kiom da homoj, kiuj kuras malsupre sur la kajo!

ALLMERS
Kio tio povas esti? (Momenton li elrigardas.) Certe la stratbuboj, kiuj petolas.

BORGHEJM
(vokas elen trans la barilon) Aŭdu vi knabetoj tie sube! Kio okazas?

(Pluraj aŭdiĝas respondi malklare samtempe.)

RITA
Kion ili diras?

BORGHEJM
Ili diras ke estas infano, kiu dronis.

ALLMERS
Infano dronis?

ASTA
Eta knabo, ili diras.

ALLMERS
Ho, ili povas ja ĉiuj naĝi.

RITA
(krias en timo) Kie estas Eyolf!

ALLMERS
Nur trankvile. Trankvile. Eyolf estas ja ludanta en la ĝardeno.

ASTA
Ne, en la ĝardeno li ne estas —

RITA
(kun supren etendataj brakoj) Ho, ke ne estas li!

BORGHEJM
(aŭskultas kaj vokas malsupren) Kies infano estas, vi diras?

(Malklaraj voĉoj aŭdiĝas. Borghejm kaj Asta eligas sufokitan krion, kaj ekkuras malsupren tra la ĝardeno.)

ALLMERS
(en anima timo) Ne estas Eyolf! Ne estas Eyolf, Rita!

RITA
(sur la verando, aŭskultante) Tŝ; silentu! Lasu min aŭdi kion ili diras! (Rita fuĝas kun tranĉanta krio enen en la ĉambron.)

ALLMERS
(post ŝin) Kion ili diris?

RITA
(glitfalas apud la apogseĝo) Ili diris: La lambastono flosas!

ALLMERS
(preskaŭ lamigita) Ne! Ne! Ne!

RITA
(raŭke) Eyolf! Eyolf! Ho, ili devas savi lin!

ALLMERS
(duone freneza) Aliaĵo ne eblas! Tia kara vivo! Tia kara vivo!

(Li kuregas malsupren tra la ĝardeno.)