N’HAY PEOR MEIGA QUE UN-HA GRAN PENA
I
—Marianiña, vait’ô rio;
—Deixa ña nay qu’aquí estea,
Qu’eu non vexa a luz do dia,
Que a luz á min non me vexa.
—¿Qu’estás dicindo rapaza?...
—Que onte â mañan n’a debesa
A yaugua se tornou roxa
Cando me fun lavar n’ela;
Qu’en baixo dos meus peíños
Iñanse muchand’as erbas,
Que ô ferirme o sol n’a cara
Tornouma color d’a cera;
Que os ourizos d’os castaños
N’os meus cabelos s’enredan,
Qu’as espiñas d’os espiños
Contra min se volven feras;
Qu’ô pasà-l-as corredoiras
Prenden en min as silveiras;
Que me pican as ortigas;
Que me mágoan as areas,
Y os paxariños ô verme
Din cantand’en son de queixa:
¡Vay á morrer Marianiña!...
¡Rezade todos por ela!
—¡Ay, miña virxe d’o Carme,
Que a miña filla está enferma!
¡Ay Dios! que m’a enfeitizaron...
¡Ay, qu’a abafou un-ha meiga!
Non foras ti tan bonita,
Naide envidia che tivera.
Prenda d’as miñas entrañas,
Ven á min, non tomes pena,
Que has d’ir á San Pedro Martir,
Mais que boys e vacas venda...
—Mi madriña, mi madriña,
Levaime á donde quixeras,
Mas para min n’hay remedio
En todo o redor d’a terra,
Sinon é n’un corazon
Que m’oprime antre cadeas,
Si n’é n’un-ha mala boca
Que me pragueou maldicenta...
—¿Quen te pragueou, ña filla?
¿Que males, meu ben, fixeras?
—Non mo preguntés, mi madre,
Vale mais que nunca o sepas.
Secretos d’esta feitura
Deben dormir antr’as pedras.
—Fala, rapaza, que sinto
Ferverme o sangre n’as venas.
—Qu’eu non vexa a luz d’o dia,
Que a luz á min non me vexa...
Mi madriña, mi madriña,
Non me maldizás cal ela.
Deixám’ir co meu sacreto
Dormir n’o fondo d’a terra.
—Non irás co teu sacreto.
Non irás, anque ben queiras;
Qu’alí á preguntarcho fora
Tu madre, e alí responderas.
—¡Ay, mi madre! era bonito
Coma os anxos d’as igresias,
Era en falas amoroso,
Muito, muito, mais que as sedas,
Era doce... muito, muito,
Mas que a mel que say d’a cera.
Olía á rosas de Mayo,
Seus ollos eran estrelas,
E tiña cal ouro puro
A enrisada cabeleira...
—Acaba, Mariana, acaba,
Que o corazon se m’aperta...
¿De quen falas? dimo, dimo...
¿Ou quizais soñaches, nena?
—Non soñei, mi má, non soño,
Anque soñar ben quixera.
Folguey c’o conde, señora,
Prometido d’a condesa.
Falábam’antr’os carballos
Cand’iba ô monte por leña,
Falábame ô pé do rio,
N’as tardes do vran serenas,
Faley con él... ¡ay, falára,
Mi madriña a vida inteira!
—¡Ay! miña Virxe querida,
Qu’a miña filla está enferma,
Enferma de mal d’amores
Qu’enfermaron a honra d’ela.
Ben fan en cantarch’os páxaros,
Marianiña, miña prenda:
«¡Vay á morrer Marianiña!
¡Que rezen todos por ela!»
Marianiña vay secando,
A probe sin sangre queda,
N’hay alimento que tome,
N’hay augua que ll’apeteza.
Amigas n’hay qu’a consolen,
Músicas n’hay que a entreteñan,
Y â vista do sol acora,
Y â vista das frores tembra.
A sua nay anda tola
En busca de santas erbas,
Que n’o leito de Mariana
Pon de noite â cabeceira,
E vay d’hermida en hermida,
Leva ofrenda tras ofrenda
Á cada bendita virxe,
Á todo-l-os santos reza
Y âs ánimas lles pon luces
Para que pidan por ela.
Pero non sanda Mariana,
Mariana sin sangre queda...
Todos dîn qu’un-ha chuchona
Ven de noite a chuchar n’ela,
E hay algun que veu de noite,
A compaña po-l-aldea.
II
—¿Conque morre a namorada?
¿Por min morre a linda nena?...
¡Nunca! porqu’eso non fora
Dino d’a miña nobreza.
Enxugad’esas bagullas,
Non chores mais, probe vella,
Que a nena d’as trenzas longas
Ben pronto será condesa.
Vamos á darlle’esta nova,
Vámonos á cabo d’ela.
E a trote largo camiñan
Po-l-o medio d’a debesa.
—Meu señor... ¿n’oís os corvos?
Veñen camiño d’a aldea...
Mirá cal baten as alas...
Cal baten as alas negras.
—Deixá que as batan, qu’é cousa
D’os corvos facer tal moestra.
—Señor, señor... ¡como chilan!
¡Que agoreiramente berran!
É porque adiviñan a morte,
É que mortandade hay cerca.
—¡Habráya! que Dios acolla
Á aquel que deixa esta terra.
—Meu señor, tocan á morto...
¡Ay! tocan n’a nosa igrexa...
¡Ña virxe! ¿Quen morreria?
—Non pensés en quen morrera,
Pensá, ña vella, tan soyo
Na vosa filla que pena.
—Señor, señor... pouco andamos,
Picáde, por Dios, espuela,
Qu’ô salir â mañanciña,
N’habia enfermos n’a aldea
Sinon era miña filla,
Que tiña o color d’a terra
Y os pés com’a neve frios,
Y as manciñas coma cera,
Y ô redor d’os tristes ollos
Un-has coma manchas negras.
—Afrixísme co eses ditos,
E aguillóame a impacencia...
Medio condado daría
Por salvar a vida d’ela;
D’a mais fermosa villana
Qu’hay en toda a redondeza.
Mas s’é qu’atopase morta,
Si tal nos acontecera...
Xa qu’a matase, hastr’a morte
Hey de facer penitencia.
Morreu, morreu Mariana,
O conde víun’antr’as velas,
Mais ela no veu á el
Qu’antes de chegar morrera.
Morreu como un paxariño,
Y antr’os lenzos qu’a rodean
Parés un anxel qu’agarda
Que veñan d’o ceu por ela.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ninguen soupo que d’amores
E que d’olvido morrera.
Uns dixeron qu’un-ha praga
Con ela n’a tomba dera;
Outros contaban que fora
D’abafada d’un-ha meiga...
Mais por ela o conde fixo
Hastra ô seu fin penitencia.