Hesiodi Carmina

Sin autem te navigationis periculosæ desiderium capit:

quando Pleiades robur validum Orionis

620

fugientes ceciderint in obscurum pontum,

jam tunc omnigenorum ventorum furunt flamina:

(620)

et tunc ne-amplius naves habeto in nigro ponto:

terram autem exercere memento: uti te jubeo.

Navem vero in continentem trahito, munitoque lapidibus

625

undique, ut arceant ventorum vim humide flantium,

paxillo extracto, ne putrefaciat Jovis imber.

(625)

Armamenta vero disposita omnia tuæ repone domi,

diligenter componens navis alas (vela) marivagæ:

clavum vero fabrefactum super fumum suspendito.

630

Ipse autem tempestivam exspectato navigationem, dum veniat:

et tum navem celerem in-mare trahito, intus vero etiam onus

(630)

aptum imponito, ut domum lucrum reportes

quemadmodum meusque pater et tuus, valde stolide Persa,

navigabat in navibus, victus indigens honesti:

635

qui olim et huc venit, multum pontum emensus,

Cuma Æolide relicta, in navi nigra:

(635)

non abundantiam fugiens neque divitiasque et fortunam,

sed malam pauperiem, quam Jupiter hominibus dat.

Habitavit autem prope Heliconem misero in vico,

640

Ascra, hyeme malo, æstate molesto, neque umquam bono.

Tu vero, o Persa, operum memor esto

(640)

tempestivorum omnium, de navigatione vero maxime.

[Navem parvam laudato, magnæ vero onera imponito;

majus quidem onus, majus vero ad lucrum lucrum

645

erit, si venti quidem malos contineant flatus.]

Quando ad mercaturam verteris imprudentem animum,

(645)

volueris autem debita effugere et injucundam famem,

ostendam jam tibi rationes multisoni maris,

neque omnino navigandi peritus, neque omnino navium.

650

Neque enim umquam navi tranavi latum mare;

nisi in Eubœam ex Aulide, ubi quondam Argivi,

(650)

exspectantes tempestatem (desinentem), multum populum collegerunt

Græcia e sacra in Trojam pulcris-fœminis.

Ibi vero ego ad certamina strenui Amphidamantis

655

Chalcidemque trajeci: indicta (per præcones) vero multa

præmia posuerunt filii magnanimi: ubi me glorior

(655)

carmine victorem tulisse tripodem auritum.

Quem quidem ego Musis Heliconiadibus dicavi,

ubi me primum dulci adduxerunt cantui.

660

Tantum igitur naves quidem expertus-sum multos-clavos-habentes.

Sed etiam sic dicam Jovis voluntatem ægida-habentis:

(660)

Musæ enim me docuerunt divinum carmen canere.

Dies quinquaginta post conversionem solis,

ad finem progressa æstate, laborioso tempore,

665

tempestiva est mortalibus navigatio: neque navem

fregeris, neque homines perdiderit mare,

(665)

nisi forte data-opera Neptunus terræ-concussor

aut Jupiter, immortalium rex, velit perdere.

Penes hos enim exitus est pariter bonorumque malorumque.

670

Tunc vero dispositæque auræ et mare innocuum:

securus tunc navem celerem, ventis fretus,

(670)

deducito in pontum, onus vero bene omne colloca.

Propera autem quam celerrime rursus domum redire:

neque exspectato vinumque novum et autumnalem imbrem,

675

et hyemem accedentem, Notique sævos flatus,

qui concitat mare, comitans Jovis imbrem

(675)

multum, autumnalem, difficilemque pontum reddit.

Alia vero verna est navigatio hominibus.

Cum enim primum, quantum incedens cornix

680

vestigium facit, tantum folia homini apparuerint

in ficu summa; tum etiam pervium est mare.

(680)

Verna autem hæc est navigatio: non ipsam equidem

probo: neque enim meo animo grata est;

arreptum ægre effugeris malum. Sed tamen et hæc

685

homines faciunt, stultitia mentis:

opes enim anima sunt miseris mortalibus.

(685)

Dirum vero est mori in fluctibus: at te jubeo

considerare hæc omnia in animo, uti dico.

Ne vero in navibus omnem fortunam cavis pone:

690

sed plura relinquito, pauciora vero imponito.

Dirum enim ponti in fluctibus exitio occurrere.

(690)

[Dirumque, si in plaustrum prægrande onere imposito

axem fregeris, onera vero corrumpantur.]

Modum servato: opportunum-tempus vero in omnibus optimum.

695

Mature autem uxorem tuam ad domum ducito,

neque triginta annis valde multum deficiens

(695)

neque adjiciens valde multum: nuptiæ vero tibi tempestivæ hæ,

mulier autem quatuor annos pubescat, quinto vero (pubertatis) nubat.

Virginem vero ducito, ut mores castos doceas.

700

Eam vero potissimum ducito, quæ te prope habitat:

omnia bene circumspiciens, ne vicinis ludibria ducas.

(700)

Neque enim quicquam muliere vir sortitur melius

bona, verum contra mala non gravius aliud,

comissatrice: quæ virum, etiamsi robustum (exsistentem),

705

torret sine face et crudæ senectæ tradit.

Bene vero vindictam immortalium beatorum observato.

(705)

Neque fratri æqualem facito amicum:

sin autem feceris, ne ipsum prior malo afficias.

Ne vero mentiaris dicis gratia: sin autem tibi cœperit

710

aut aliquod verbum dicere infestum, aut facere,

bis tantum puniri memento: si vero rursus

(710)

redeat ad amicitiam, pœnam autem velit dare,

recipe: miser sane vir amicum alias alium

facit. Tuum vero ne quid animum coarguat vultus.

715

Ne vero multorum-hospes, neve nullius-hospes dicaris,

neve malorum socius, neve bonorum conviciator.

(715)

Neque umquam perniciosam pauperiem animum-comedentem homini

patiaris exprobrare, beatorum munus sempiternorum.

Linguæ certo thesaurus inter homines optimus

720

parcæ, plurima vero gratia modum servantis:

Sin autem malum dixeris, forsan ipse majus audies.

(720)

Neve in communi convivio morosus sis

de symbolis: plurima vero gratia sumtusque minimus.

Neve umquam ex aurora Jovi libato nigrum-vinum

725

manibus illotis, neve aliis immortalibus:

neque enim hi exaudiunt, respuunt vero etiam preces.

(725)

Neu contra solem versus stans meito,

sed-etiam postquam occidit, memento, adversus orientem

neque in via, neque extra via inter-eundum meiere.

730

Neve denuderis: Deorum quippe noctes sunt:

sedens vero in-fumeto vir prudentia doctus,

(730)

aut idem ad parietem accedens bene-septæ caulæ.

Neu pudenda semine pollutus intra domum

focum juxta revelato, sed caveto.

735

Neve a mali-ominis funebribus reversus

seminato progeniem, sed immortalium a convivio.

(735)

Neve umquam perennium fluviorum pulcre-fluentem aquam

pedibus transito, priusquam precatus-fueris adspiciens pulcra fluenta,

manus lotus amœna aqua limpida.

740

Qui fluvium transierit, malitia vero manus illotus,

huic Dii succensent et dolores dant in-posterum.

(740)

Ne vero a manu, Deorum in convivio splendido,

siccum a viridi reseca nigro ferro.

Neve umquam cythum pone super craterem

745

bibentium: perniciosum enim in eo fatum est.

Neu domum exstruens impolitam relinquito,

(745)

ne forte insidens crociat stridula cornix.

Neve ex ollis-pedatis nondum-dedicatis capiens

edito, neve lavator: quia et hisce inest pœna.

750

Neve in immobilibus (monimentis) ponito, non enim mlius est,

puerum duodecennem, quod virum impubem reddit:

(750)

[neque duodecim mensium: æquale et hoc est.]

Neu muliebri balneo corpus abluito

vir: gravis enim ad tempus est etiam in eo

755

pœna. Neu sacrificia in accensa incidens,

reprehende arcana: Deus sane et hæc indigne-fert.

(755)

Neve umquam in alveo fluviorum mare influentium,

neu super fontes meito, sed valde evitato;

neve incacato; id enim nihilo melius est.

760

Sic facito: gravem vero mortalium evitato famam.

Fama enim mala est levis quidem levatu

(760)

facillime, molesta vero portatu, difficilisque depositu.

Fama vero nulla omnino perit, quam-quidem multi

populi divulgant; Dea sane quædam est et ipsa.

765

Dies vero ex Jove observans bene secundum decorum,

doce servos: tricesimum mensis optimum

(765)

operaque ad-inspicienda atque demensum dividendum,

quum ex-veritate populi eum judicantes degunt.

Hi enim dies sunt Jove a prudente

770

Primum primus quartusque et septimus sacer dies,

(hoc enim Apollinem ense-aureo peperit Latona),

(770)

octavusque nonusque; duo quidem dies mensis

egregii crescentis mortalia opera ad-curanda,

undecimusque duodecimusque: ambo quidem boni,

775

hic quidem ovibus tondendis, ille vero lætis segetibus metendis:

duodecimus autem undecimo multo melior:

(775)

hoc enim net fila alte-suspensa aranea

die ex pleno, quum et prudens (formica) acervum colligit.

Hoc vero telam instituat mulier, proponatque sibi opus.

780

Mensis autem ineuntis decimotertio evitato

sementem incepturus: plantis vero inferendis optimus est.

(780)

Sextus vero medius valde incommodus est plantis,

viriparus autem bonus: puellæ vero non utilis est,

neque gignendæ primum, nec nuptui collocandæ.

785

Nec primus quidem sextus puellis gignendis

aptus, sed hœdis castrandis et gregibus ovium,

(785)

stabuloque circumsepiendo pastorali benignus dies:

bonus autem viriparus: amat vero etiam convitia loqui,

mendaciaque blandosque sermones occultaque colloquia.

790

Mensis vero octavo verrem et bovem mugientem

castrato, mulos autem duodecimo patientes-laboris.

(790)

Vicesimo vero (in) magno nono, pleno die, prudentem virum

generato: valde enim animo sapiens est.

Bonus autem viriparus decimus, puellæ vero et quartus

795

medius; hoc vero et oves et flexipedes camuros boves,

et canem asperis-dentibus et mulos patientes-laboris

(795)

cicurato, manum imponens; cave vero iram eorum.

Quarto caveto finientis inchoantisque mensis

doloribus animum conficias: valde sane perfectus diest est.

800

Quarto autem mensis in domum uxorem ducito

auguriis observatis, quæ ad rem hanc optima.

(800)

Quintos vero evitato, quia difficilesque sunt et graves:

(in) quinto enim aiunt Furias servire

Horco eo die nato, quem Eris peperit pestem perjuris.

805

Medio vero septimo Cereris sacrum munus

bene valde inspiciens bene-orbiculata in area

(805)

ventilato: lignicidaque secato cubicularia ligna

navaliaque ligna multa, quæ apta navibus sunt.

Quarta vero incipito naves compingere fragiles.

810

Nonus autem medius ad vesperam melior dies.

Primus vero nonus prorsus-innoxius hominibus:

(810)

bonus quidem enim et hic ad plantandum atque generandum,

viroque et mulieri: neque umquam prorsus-malus dies.

Pauci vero etiam sciunt tertium-nonum mensis optimum

815

[ad-relinendum[TR11] dolium et jugum collo imponendum

bobus et mulis et equis celeripedibus,]

(815)

navem multis-transtris celerem in nigrum pontum

ad-trahendam: pauci autem veracam dicunt

[quarto vero aperi dolium: præ omnibus sacer dies:]

820

medium: pauci vero etiam post vicesimum mensis optimum

aurora oriente: ad vesperam autem est deterior.

(820)

Hi quidem dies sunt hominibus magno commodo.

Cæteri autem intercidentes innoxii, nihil ferentes.

Alius vero alium laudat, pauci autem norunt.

825

Interdum noverca est dies, interdum mater.

Horum dierum, beatusque et fortunatus est is, qui hæc omnia

(825)

sciens operatus-fuerit, inculpatus immortalibus,

auguria observans et delicta evitans.