Insula thesauraria

Spectabilis[1] Trelawney, Doctor Livesey, cæterique istorum virorum, quum me rogassent, ut cuncta ac singula de Insula Thesauraria, a carceribus ad calcem[2], litteris mandarem, nec quidquam præter situm insulæ celarem, et hoc propterea, quod usque iaceret thesaurus inibi, qui necdum erutus esset, sumpsi calamum anno Salutis millesimo septingentesimo —, exordiorque ab eo tempore, quo pater Diversorium Admiral Benbow tenebat, atque senex nauta, sole ustus, cum cicatrice copidis, primum sedes suas sub tecto nostro fixerat.

Bene eum memini, acsi res heri evenisset, ut ad ostium diversorii gravi gradu ventabat, risco suo pone se pabone[3] vecto; ipse procerus, robustus, gravis, homo vultu fusco; plexæ ac picata coma humeris squalidæ tunicæ suæ cæruleæ impendebant; manus eius laceræ, plenæque cicatricum erant, unguibus nigris ac mutilis, vibex autem transversum unam malam erat sordida ac lividæ albedinis. Memini ut circumspectabat æstuaria, interim sibi sibilans, deinde autem in antiquam nautarum cantilenam incidebat, quam postea tam sæpe cantilare consuevit:

“Quindeni viri super cistam mortui —

Io-ho-ho lagenaque cannei!”

ea elata, senili et caduca voce, quæ ad vectes ergatæ aptata item atque confecta esse videbatur. Tum tigillo, in speciem trudis,[4] quam manu gerebat, ostium pulsabat, et quum pater comparuit, pocillum cannei[5] rude ab eo postulavit. Hoc sibi allato, periti instar sorbillabat, ad gustum cognoscendum morabundus, interea iam in rupes iam in tabellam titularem nostram dispectans.

“Æstuarium istud est commodum,” fatur denique,” sciteque sita caupona. Frequentesne hospites, mi sodalis?”

Pater meus negabat hospitum frequentiam, quin paucitatem querebatur.

“Tum,” refert ille, “hæ erunt mihi sedes. Tu vero, contubernio,” inclamat pabonarium, “hucce affer illum riscum, præbeque manum ad eum sustollendum,” prosequebatur, “hic iuvabit manere paulisper. Sum autem ego homo planus; canneum, ova cum lardo appeto atque illam summitatem, unde navigia prodeuntia speculari possim. Quo titulo vocer? Licebit vobis me navarchum appellare. Au, scio ego probe quid a me velitis — ecce;” quibus dictis tres aut quatuor aureos ad limen proiecit. “Quum hæc victu absumpsero, docebitis me,” inquit, sævo imperatoris vultu.

Et sic, profecto, trita ut indumenta eius fuerint, rude ut locutus sit, nullam ferebat similitudinem hominis qui ante malum navigare consuesset, quin potius aspectum præbebat pronavarchi, aut naucleri, cui aut obediri, aut ferire, solemne erat. Qui pabone eum sequebatur narravit nobis hunc tabellario[6] ad vectum ante Royal George descendisse, de diversoriis circa oram sciscitatum, de nostro cum laude memorato audivisse, præsertim, ut puto, propter eius solitudinem, in locum sui domicilii sibi selegisse. Nec quidquam plus de nostro hospite reperire poteramus.

Ipse, ex consuetudine, homo erat perquam taciturnus. Dies solidos circa æstuarium, aut in rupibus, telescopio orichálcino in manu oberrare solebat; singulas vesperas in œco[7], iuxta focum, canneum aqua temperatum, sed fortem, sorbillando explebat. Alloquentibus plerumque respondere non solebat; nihil nisi oculos levare, sæve respicere, ac per nasum efflare, tamquam tuba nebularia; atque nos, cæterique domus frequentatores, mox assueti sumus solum eum relinquere. Ex suis ambulationibus redux sciscitari solebat, utrum quisquam nauticus in via præterire visus esset. Primum existimavimus eum orbitatem ægre ferre, sodalesque sui similes desiderare, et ob id sciscitari; denique tamen reperimus eum potius illos devitare velle. Siquando quis nauticus in Admiral Benbow se divertebat (ut quandoque fiebat, quum quis eorum secundum oram Bristol tenderet), antequam œcum ingrederetur, eum per velatam ianuam vitream speculari solebat; certum etiam erat eum in omni consimili eventu, quum quis eius generis præsto esset, mure silentiorem futurum. Quod saltem ad me attinet, nihil arcani in hac re fuit; quum quodammodo et ego particeps sui metus essem.

Die quodam me sevocavit, obtulitque mihi nummum argenteum quatuor libellarum in singulas calendas, si modo “oculum tempestatispicum continuo apertum haberem, nauticumque quemdam cum uno crure specularer,” atque repertum ei statim renuntiarem. Deinceps, quum vertente mense primo quoque die mercedem meam petitum eum adivissem, haud semel flatu per nares me excepit fixoque intuitu, attamen antequam septimana verteretur, certum erat fore ut resipiscat, allatoque nummo, mandatum de “nautico cum uno crure” iteret.

Quam illa personæ imago somnia mea turbaverit, vix est cur dicam. Noctibus intempestis, quum porcellæ quatuor angulos domus nostræ quassarent, fluctusque secundum æstuarium contraque cautes boarent, millenis in formis eam videre mihi fingebam, millenisque aspectibus diabolicis. Crus modo in genu videbatur esse præcisum, modo in fœmore; alias monstrosi quid parebat, quod nunquam nisi unum crus habuisset, quodque e medio corpore eius crevisset. Atrocissima species incubonis tamen erat, quum claudicando hoc phantasma vidissem sepes ac fossas persultando me insectari. Quæ si omnia supputem, nummum meum argenteum quatuor libellarum satis magno impendio, his exsecrandis phantasmatibus, præstinavi.

Quamquam conceptus nautici cum uno crure terrorem mihi incussit, ipsum navarchum longe minus metui quam notorum quisquam. Non defuerunt vesperæ, quibus plus cannei ingurgitavit, quam caput suum capere posset; ac tum, more suo sedebat, atque, nullius habita ratione, nefarias suas antiquas ac feroces cantilenas nauticas modulabatur; nonnunquam tamen pocula cunctis circumponi iussit, cunctosque præsentes tremebundos ad audiendas suas fabulas, aut ad secundandum suis cantilenis adigere consuevit. Persæpe audivi domum resonare “Io-ho-ho, et lagena cannei;” omnibus vicinis, gratia suæ vitæ, pernicie mortis sibi impendente, concinentibus, quisque altero elatius, ne animadverteretur. In hoc genus enim impetu se maxime imperiosum solebat socium præbere; mensa palmo percussa, silentium omnibus circumquaque imperabat; subinde vel quæstione aliqua irritatus in furorem exarsit, alias vero quod nulla quæstio posita esset, inde enim suspicabatur socios suam historiam non attento animo prosecutos esse. Nec quemquam sivit diversorium relinquere, donec se ipse pytissando[8] sopivisset, seque in lectum devolvisset.

Fabulæ autem eius erant imprimis, quæ auditores terrore percellebant. Erant autem hæ fabulæ revera terrificæ: de patibulo suspensis, de petauro præcipitatis, de tempestatibus maritimis, item de Insulis Dry Tortugas, atrocibus actis, rebusque in maribus Hispanicis gestis. E propriis fassionibus suis colligi licebat eum vitam in medio duxisse quorundam sceleratissimorum bipedum, quibus unquam divinitus concessum sit maria navigare; verba autem quibus has historias narraverat, animos popularium auditorum, popelli plani et agrestis, tanto fere horrore, quanto facinora, flagitiaque narrata perculerunt. Pater meus sæpe dictitabat diversorium in incitas actum iri, ac futurum esse ut adventores,[9] nequis eos terroribus persequeretur, tyrannidi subigeret, rebusque horrificis eos cubitum pelleret, locum frequentare cessarent; mihi tamen eius præsentia nobis potius profuisse videbatur. Nam auditores primo quidem timore afficiebantur, sed postea eventus recolentes, iis potius delectabantur; in quieta enim vita rurestri incitamen tum salubre esse videbatur; nec defuerunt, præsertim inter minores ætate, qui eum admirandum esse ducerent, eumque appellationibus, veluti “verus canis marinus,” “genuinus senex sal,” hisque similibus honoris titulis afficerent, dictitarentque id esse genus hominum, quod Angliam in mari terribilem effecisset.

Uno quidem modo ipse nobis certe ruinam minitabatur; namque septimanas solidas apud nos perseveravit, tum deinde mensem post mensem, ita ut omnis quam nobis dederat pecunia iam pridem exhausta esset, et tamen pater meus nunquam tantum sibi animum sumere auderet, ut plus exigeret. Siquando mentionem eius rei iniecit, navarchus tantum per nares flatum emisit, ut eum fere boare diceres, torvoque obtutu patrem pæne e cubiculo expelleret. Memini vidisse patrem manus desperatione torsisse suas post istiusmodi repulsas, nec prorsus dubito quin hæ molestiæ terrorque, in quibus sic eum vivere oportebat, mortem eius immaturam atque infelicem acceleraverit.

Per totum id tempus quod navarchus apud nos exegerat, nullum omnino indumentorum mutavit, præterquam quod nonnullos soccos a circitore[10] emit. Tufarum, quas in pileo suo gesserat, una aliquando soluta, sivit ut inde penderet, quamvis ventis flantibus magna eum molestia affecisse necesse esset. Memini statum tunicæ eius, quam in cubiculo ipse solebat sarcire, quæque circa finem nihil erat aliud quam centones. Litteras ipse nec unquam scripsit, nec accepit, nec cum ullo præter vicinos unquam collocutus est, et hoc tantum canneo ebrius. Grandem riscum marinum nemo nostrum unquam vidit apertum.

Semel tantum adverse tractari sibi contigit, et hoc circa finem, quum misellus pater meus in exitio versabatur, quod et eum tandem absumpsit. Dr. Livesey quodam sero pomeridie suum ægrum visum venerat, sumtoque aliquanto cœnæ a matre sibi paratæ, in œcum secessit fumatum, donec equus suus e pago advenisset, quod nos stabulum in Benbow nullum habebamus. Ego eum secutus sum intro. Usque memini diversitatem inter nitidum medicum mundumque, cum pulvere nivei candoris, suos fulgidos, atrosque oculos, perinde ac mores suos urbanos, quam a nostris petulcis rusticis differebat, præsertim autem ab illo sordido, obeso, ac barone silicernio piratico nostro, ut illic sedebat canneo stupidus, cubitis in mensa suffultus. Subito ipse — navarchus scilicet — incepit suum sempiternum proboare cantum:

“Quindeni viri super cistam mortui –

Io-ho-ho et lagena cannei!

Potus ac diabolus finiverunt cæteros —

Io-ho-ho et lagena cannei!”

Primum existimabam per “cistam mortui” eum ipsum riscum suum intelligi debere, qui supra in anteriori cubiculo erat, atque hæc cogitatio miscebatur in meis somniis cum conceptu de nautico cum crure uno. At iam per hoc tempus dudum cessavimus cantilenam eam admodum curare; ea vespera, præter Doctorem Livesey iam nulli erat nova, sed eum, ut animadverti, haud iucunde afficiebat, nam ipse pro momento, sustulit oculos quodammodo irritatus, antequam sermonem cum sene Taylor hortulano, de novo quodam remedio contra rheuma prosecutus esset. Interea navarchus, sua propria musica recreatus et erectus, tandem palmo suo mensam ante se percussit, modo, quem omnes intelleximus eum silentium imperare. Voces omnium, præter Doctoris Livesey, conticuerunt; is, more suo, loqui perrexit clare ac benigne, post quæque pauca verba fumam suam sugitans. Navarchus primum oculos in eum defixit, palpo mensam iterum percussit, et sævius eum contuebatur, tandem in maledictum vile erúpit: “Silentium illic inter stegas!”

“Mihine hæc dicta esse voluisti, Here mi?” quærit medicus; et quum verbero ille cum altero maledicto id confirmasset, “Unum tantum est,” respondit ei medicus, “quod tibi dictum esse velim, nempe, si canneum potare perrexeris, mundus a turpissimo furcifero mox liberabitur!”

Furor senis nebulonis ineffabilis erat. Prosilivit in pedes, produxit et aperuit cultrum nautis communem, eumque in pugno librans, medicum transfigere minabatur.

Medicus ne movit se quidem. Ut antea, trans humerum, eodem sono suæ vocis ad eum loquebatur ita tamen elata, ut quamvis pacata et firma esset, omnes in œco præsentes perciperent:

“Nisi cultrum illum confestim in sacculum reposueris, fide tibi spondeo, ut proximo conventiculo curiæ suspendaris.”

Tum certamen oculorum inter eos insecutum est; sed navarcho poplites mox cesserunt, cultroque recondito, ad sedem, canis profligati instar, hirriens recessit.

“Nunc autem, Here mi,” prosequitur medicus, “quum iam sciam in meo territorio eiusmodi quoque lurconem dari, scito me tibi invigilaturum esse die noctuque. Ego enim non modo medicus, verum etiam magistratus sum; proinde, si vel halitum de te audivero conqueri, si id vel læsæ civilitatis fuerit modo actæ similis, dabo efficacem operam ut subigaris, et hinc exigaris. Hæc modo sufficiant.”

Paullo post equus Doctoris Livesey ante ostium comparuit, et ipse abequitavit; at navarchus, tam ea vespera, quam multis postmodum vesperis in pace se continuit.

1. ↑ Spectabilis, -e, (a), quod spectari potest; (b), quod spectari meretur; (c), quod spectandum est. A IVᵒ sæculo titulus officialium in curia Imperatorum, præsertim Iurisconsultorum atque officialium Fisci, sive Ærarii, ut Vir Spectabilis, deinde Dominus Spectabilis, demum, usque ad nostra tempora, tum eadem forma, tum etiam Spectabilis, simpliciter, codem prorsus sensu quo Anglorum Esquire, sive Squire.
2. ↑ Ab initio ad finem; carcer enim locus erat in amphitheatro subter subselliis, ubi feræ continebantur, et a portis cuius cursus initium cepit. E regione huius, in extremo erat meta, linea nempe calce, sive creta, descripta ac definita, quæ erat finis cursus, unde per alteram partem circuli, sive tramitis, athletæ retrorsum currebant.
3. ↑ Pabo, -nis, m., est vehiculum unius rotæ, duorumque capulorum, ad vehenda onera.
4. ↑ Trudes, -is, f., est lignum, tignum, pertica, vectis, contus, veluti vectis ad trudendum, vertendum, versandum aliquod machinamentum, uti est ergata in navi, quæ quum versatur, vel circumagitur ope trudis, oram, vel funem in se colligit, atque an coram sublevat.
5. ↑ Canneus, -i, est potus e cannis sacchariferis destillatus, delitiæ nautarum.
6. ↑ Tabellarium, -ii, sic ego nomino carrucam, sive currum, quo litteræ, fasces ac manipuli ex una officina tabellaria in alteram, ex uno pago, aut oppido in alterum sumptibus publicis transportantur. Antiquitus hæc curricula et homines, viatores, sive vectores consueverunt pro mercede, sive naulea, vectare; et in eo sensu hic accipitur.
7. ↑ Œcus, -i, quod Græcis quidem “domum” significat, Romanis tamen eam nonnisi partem ædium, ubi hospites, ac salutatores solebant excipi; modo locutorium vocant.
8. ↑ Quidquid Terentii Afri temporibus, aut usu particulari verbum significaverit, ad rem nihil refert; pytisso, 1, r., verbum Græcum, Latine — sequiori ævo semper significavit, hodieque significat, lente, otiose, sedendo, potare vinum inter colloquendum societatis causa, sorbillare. Effertur autem pytizo, ut Græcis.
9. ↑ Adventor, -is, m., frequentator, emptor constans, consuetudinarius. “Cauponem quoque vicinum, atque ob id æmulum, deformavit in ranam; et nunc senex ille dolium innatans vini sui, adventores pristinos in fæce submissus, officiosis ronchis raucus appellat;” L. Apuleius, Met., Froben, 1606, p. 143. — “Ad fores auscultate, atque asservate ædes, Nequis adventor gravior abeat, quam adveniat;” Plaut. Truc. i, 2, 2. “Si æquum facias, adventores meos non incuses;” id. ib., ii, 7, 55.
10. ↑ Circitor, -is, m., est mercator itinerarius, propóla.

Non multo post hæc factum est ut primus accideret eventuum tam mysteriosorum, qui nos, denique, a navarcho liberavisset, quamquam, ut mox constabit, non perinde a suis negotiis. Hyems erat frigore acerba, cum diuturno gelu procellisque sævis; certumque videbatur iam ab initio misellum patrem meum proximum ver haud conspecturum. Ipse magis in diem deficiebat, hinc ego et mater soli diversorium administravimus, proinde, etiam sine speciali cura molesti nostri hospitis, negotiis satis eramus distenti.

Quoddam mane erat Ianuarii maturrimum — mane cum frigore mordaci — æstuarium gelu erat canum, undulæ rupibus leniter incidebant, sol usque imus, vix summos colles perstringebat, ac longinque, introrsum mare, fulgebat. Navarchus solito maturius surrexit, ac deorsum, secundum littus itabat, copide sua inter sinus longæ pænulæ oscillante, telescopio orichalcino sub axilla, pileo autem in occiput represso. Memini ut halitus eius in aere, tamquam fumus pone eum flutabat ut ipse procedebat, sonum autem ultimum ab eo tunc audivi, quum cautem magnam prætergrediens, fremebat ex indignatione, acsi in animo usque cum Doctore Livesey ageret.

Itaque mater in diæta erat cum patre; ego autem mensam ientaculo[1] sternebam ante navarchi reditum, quum ianua œci pandebatur, homoque intrabat, quem antehac videram nunquam. Creatura pallida ac sebosa is erat, duobus digitis lævæ manus deficientibus ; atque licet copidem gerebat, pugnax esse non videbatur. Moris mihi erat oculis prosequi nauticos, sive unius cruris sive duorum, et probe memini quam hic mihi ænigmati fuisset. Nautæ quidem speciem hic non ferebat, tamen, quodammodo mare redolebat.

Quærenti mihi quid sibi præponi vellet, respondit se canneum velle; sed quum ad temetum afferendum proditurus eram, iste in mensam consedit, meque nutu ad se accedere iussit. Ego, ubi eram, cum mappa in manu, constiti.

“Veni huc, filiole,” fatur ille. “Accede huc propius.”

Propius gressus sum.

“Estne ista mensa pro sodali meo, Bill?” quærit ex me obtutu quodam inani.

“Ego negavi suum comparem me novisse; locum esse cuiusdam inquilini domus, quem nos navarchum appellare soliti essemus.

“Recte quidem,” ait ille, “consortem meum Bill æque posse navarchum appellari ac non. In genarum altera cicatricem fert a copide, cæteroquin moribus est iucundus, præsertim inter pocula, meus scilicet consors, Bill. Dabimus argumenti gratia vestrum navarchum cicatricem in gena habere — hanc autem genam, si ita tibi placet, rectam esse. Cæterum, quid attinet? Est ut dixi. Ergo estne sodalis meus, Bill, in ista domo vestra?”

Respondi ei illum foras, ambulatum ivisse.

“Quorsum? filiole. Qua via profectus est?”

Quum vero indicassem ei cautem, memorassemque quomodo et quando navarchus reversurus esset, et aliquot aliis quæstionibus respondissem, “A,” ait ille, “hæc sodali meo Bill tam bene cedent quam potus.”

Aspectus vultus eius ut hæc verba proferebat, nequaquam erat gratus, mihique satis suberat causæ, quare hunc errare putarem, etiamsi quæ dixerat ita intelligi voluisset. At ea non me attinebant, ut mecum existimabam; præterea et scitu difficile erat quid facto opus esset. Advena hærere ac superstitare pergebat paullulum intra ostium diversorii, dispectans in angulis, tamquam felis murem opperiens. Semel ipse quoque egressus sum in viam, sed ipse me confestim revocavit, at quum non satis propere ad suum arbitrium regressus essem, in faciem suam sebaceam incredibilis mutatio subivit, meque tam immani maledicto introire iussit, ut ruendo illi obsequerer.

Quamprimum intus eram, ad mores priores rediit, partim blandiendo, partim sugillando, me in humeris compalpavit, me puerum probum collaudavit, meque haud parum adamavisse dixit. “Ego quoque habeo filiolum meum proprium,” inquibat, “adeo tui similem, quam lac lacti; et ipse superbia cordis mei est. Quod tamen puerorum maxime interest, mores sunt ac disciplina, mi filiole — disciplina. Iam si cum Bill mare navigasses, non ibi otiatus ac bis vocandus fuisses — non tu inquam. Non sic consuetudo Bill ferebat, nec eorum qui cum eo navigarunt. Atque, ecce, revera, hic meus sodalis, Bill, appropinquat, cum telescopio sub axilla, sane, Dii eum bene ament. Itaque ego et tu, filiole, tantum in œcum recedemus, ac pone ianuam nos occulemus, ac Bill nostrum necopinato consalutabimus — Dii eum — repeto — bene ament.”

His dictis peregrinus mecum una retrorsum in œcum cessit, meque pone se in angulum statuit, ita ut nostrum uterque ianua tegeremur aperta. Eram admodum perterritus et concitatus, ut facile perspicuum est, ac metum meum auxit etiam manifesta peregrini ipsius formido. Hic enim capulum suæ copidis ab obicibus liberavit, mucronem in vagina motavit, ac per totum id tempus quo ibi præstolantes stabamus, glutitare pergebat, acsi quid ei in gula hæsisset.

Tandem intro grassabatur navarchus, ianuam pone se cum sonitu obdit, et quin dispexisset, otiose perambulat cubiculum adversus locum, ubi ientaculum sibi dapinatum erat.

“Bill,” fatur peregrinus voce, ex qua iudicari posse arbitrabar eum se fortiter atque graviter agere videri velle.

Navarchus in calce se circumvertit, fronteque se nobis sistit; quidquid fusci in vultu eius fuit, dissipatum est, ac vel nasus eius livescebat; speciem præ se ferebat hominis, qui spectrum conspexisset, aut Ipsum Dæmonem, aut quid, si id fieri posset, deterius; ac fide asserere non dubito, miserebat me videre, quí ictu oculi consenuisset, et confectus esset.

“Eia, Bill, tu me nosti; sodalem nauticum tuum veteranum certe nosti, mi Bill,” ait peregrinus.

Navarchus quodammodo auram captabat.

“Canis Niger!” fatur denique.

“Et quis alius?” querit alter, maiori animo sumpto. “Canis Niger, ut semper fuit, venit visum suum sodalem nauticum, Billy, in Diversorio Admiral Benbow. A, Bill, Bill, nos duo mira vidimus tempora, ex quo ego has ungulas amiseram,” ait iste, manu sua mutila sublata.

“Attende modo,” inquit navarchus, “tu me usque huc insectatus es; hic itaque sum; loquere ergo; quid id est?”

“Tu ipse id es, Bill,” refert Canis Niger; “res penes te est, Billy. Mihi lubebit ab isto charo puello pocillum cannei obtinere, quem adeo adamavi; dein considemus, si ita tibi videbitur, et ex corde colloquemur, ut veterani sodales nautici.”

Me cum canneo redeunte, hi iam alter alteri ex adverso, ad mensam, ubi navarcho ientaculum apparatum erat, discubuerunt — Canis Niger propius ianuæ, sedebatque lateratim, ita ut uno oculo suum sodalem observaret, altero autem, ut mihi videbatur, suo effugio caveret.

Iste me secedere iussit, ianuam autem patere. “Cave autem, filiole, ab ianua auscultaveris,” inquit; itaque eos una reliqui, meque in dispensatorium[2] recepi.

Quamquam haud parum avidus eram auscultandi, idque et tentavi, diu nihil auribus perceperam nisi submissum gannitum; denique tamen voces assurgere cœperunt, atque unum alterumque vocabulum, plerumque maledicta navarchi, excipere quivi.

“Non, non, non, non; eiusque rei finis!” semel exclamavit. Tum iterum, “Si ad oscillandum veniatur, oscillent omnes, inquam.”

Dein, extemplo ingens eruptio maledictorum alteriusque strepitus sequebatur, sella mensaque in cumulum iacta sunt, et clangor sequebatur chalybis, tum vagitus doloris, ac temporis momento post vidi Canem Nigrum summo nisu profugientem, navarchum autem magno conatu persequentem, uterque destricta copide, prior cruore ex humero suo late manante. Ipso in ostio navarchus alterum et ingentem ictum fugienti intentabat, quo hic certe ad spinam dorsi usque fissus fuisset, nisi tabula gravis tituli nostri, Admiral Benbow, ictum excepisset. Vibicem in quadratura eius in inferiori ora hodiedum cernes.

Ictus is pugnæ fuit ultimus. Semel via potitus, Canis Niger, saucius ut erat, plantas pedum mira celeritate ostentabat, et intra dimidium minuti pone verticem rupium evanuit. Navarchus, ex sua parte, modo hominis stupore perculsi stabat, oculis in titulum defixis. Deinde manibus semel iterumque super oculos prætervectis, tandem in domum reversus est.

“Iacobelle,” me affatur, “canneum;” ac dum hoc dicebat, aliquantum vacillabat, unaque manu parieti innitebatur.

“Num es læsus?” quærebam ego.

“Canneum,” repetit ipse. “Necesse est ut hinc migrem. Canneum, canneum.”

Allatum procucurri; sed iis quæ hic gesta erant haud parum enervatus, unum pocillum fregi, cubiculum inquinavi, ac dum me in proprium modum reducere contendo, sonitum magnum lapsus ex œco exaudio, quo quum cucurri, reperi navarchum tota sua longitudine in constrato iacentem. Eodem momento mater clamoribus certamineque exterrita, per gradus deorsum currens, mihi auxilio venit. Viribus iunctis caput iacentis levavimus. Gravi halitu laborabat; sed oculi clausi erant, color autem vultus tæter.

“Va, me infortunatam,” clamitabat mater, “quantum probrum domus nostræ! Pater autem tuus misellus, æger!”

Interea consilii inopes nesciebamus quí navarcho opitularemur, nec ulla nobis subiit cogitatio, nisi quod e lucta cum peregrino lethale accepisset noxam. Canneum quidem attuli tentavique in labra eius inferre; sed dentes arcte compressi, maxillæque erant quasi ferreæ. Magnum levamen nobis allatum sensimus, quum ostio aperto, Dr. Livesey intrabat patrem meum visurus.

“O medice,” clamabamus una, “quidnam faciamus? Ubi est hic vulneratus?”

“Vulneratusne? Fungum! refert medicus. “Haud plus vulneratus quam ego, vel vos. Tactum tulit paralyticum, ut eum monueram. Tu, mea Hera Hawkins, potius ad maritum in diætam ascendas, nec tamen de his rebus, quoad fieri potest, quidquam ei memorabis. Quod vero ad me attinet, cuncta mihi tentanda sunt, ut vitam huius scelionis ter inutilem, servem; tu autem, Iacobelle, pelvim aquæ mihi comparabis.”

Reversus cum pelvi, reperi medicum manicam navarchi iam proscidisse, brachiumque eius musculare nudasse. Id pluribus in locis figuris compunctum erat. “Fortuna Propitia,” “Ventus Secundus,” atque “Billy Bones suus lusus,”[3] erant exempla faberrima in brachio; superius vero, in lacerto, infra armum, imago erat patibuli, hominisque inde pendentis — efficta, ut mihi quidem paret, ingeniose.

“Præsagium,” inquit medicus, digito figuram indicans. “Atque nunc, mi Here Billy Bones, si id vocaris, iuvabit colorem sanguinis tui explorare. Iacobelle,” inquit, “aversarisne aspectum sanguinis?”

“Non aversor,” respondi ego.

“Itaque,” inquit, “tene hanc pelvim;” quibus dictis applicuit scalpellum, venamque secuit.

Non parum sanguinis tractum est antequam navarchus oculos aperuit, caligansque circumspexit. Primum omnium agnovit medicum, quod frons rugata satis prodidit; dein me animadvertit, quod eum relevare videbatur. At subito color vultus mutatus est, et surgere tentavit his verbis:

“Ubinam est Canis Niger?”

“Nullus Canis Niger est hic,” respondit medicus, “præter eum quem in ipso tuo dorso habes. Canneum potare perrexisti; paralysi tactus es, ut tibi clare prædixi; ac te, perquam me invito, e fauce mortis per capillos eripui. Nunc autem, Here Bones —”

“Id non mihi nomen est,” interpellat ipse.

“Multum sane curo,” regerit medicus. “Nomen est piratæ mihi noti; sic te placet, gratia brevitatis appellare; hoc tamen est quod tibi dicere opportunum putavi: unum pocillum cannei non te perdet, verumtamen si sumis unum, sumes et alterum, atque iterum alterum, at ego capillamentum paciscor meum, nisi mox abstinueris, futurum ut moriaris — tenesne? — et in locum tuum migrabis, veluti ille in Bibliis. Nunc autem enitere, compone te. Semel saltem iuvabo te ut in lectum devenias.”

Denique nos, non sine molestia, feliciter eum in diætam sustulimus, in lecto collocavimus, ubi caput eius in culcitam recidit, acsi exanimis esset.

“Modo autem animum attende,” monet eum medicus, “officio meo satisfeci — nomen cannei idem tibi significabit ac mors.”

His persolutis, ad patrem meum secessit, quo brachio meo prehenso, secum duxit.

“Id nihil est,” ait mihi medicus, quamprimum ianuam clausit. “Satis sanguinis eius traxi, quo eum per aliquod tempus compescerem; ubi modo est, septimanam exigat iacendo — id et sibi et tibi plurimum expedit; alius tamen impetus eum finiret.”

1. ↑ Ientaculum, -i, “epulas trifariam semper, interdum quadrifariam dispertiebat; in ientacula et prandia, et cœnas commessationesque;” — Suet., Vitel. 13. — “Me inferre Veneri vovi iam ientaculum,” Plaut. Cur. 1, 1,72.

   Surgite iam vendit pueris ientacula pistor,

   Cristatæque sonant undique lucis aves.

   M. Val. Martialis, Apophor, xiv, 221.
2. ↑ Dispensatorium, -ii, appello locum, ubi aliquid dispensatur. Dis autem et pensare, est pendere, appendere trutinæ, bilanci, metiri quacunque mensura, atque distribuere, dimetiri, divendere, divenditare, sive id sit temetum, potus, farina, panis, fabæ, frumentum quidquid aliud. Hic pars est popina, ganeæ, diversorii, ubi potus. — vinum, camum, cælia, sabaia, canneus, pretio divenditur.

3. ↑ Lusus, -us, m., ex ludo, 3, -si, -sum, aliquid non serio, sed puerili modo agere, nugari, iocari; hinc nomina substantiva tria: ludus, -i, actus ludendi, qui fit viribus corporis, uti ludus gymnicus, exercitatio corporis; ludi Olympici, Sæculares, ludus pilarum; item ludus litterarius, sive schola, ludimagister, præceptor scholæ. Tum est lusus, -us, m., qui fit mente, ingenio, scripto, versibus, sermone; denique lusio, -nis, f., actus ipse; eius composita: allusio, collusio, delusio, elusio, illusio.

   Quandoquidem ab auctore (pag. 63) monemur sententiam “Billy Bones his fancy” otiosi scribillantis esse, neque ullum sensum fundere, potuissem verbum verbo reddere, dicereque Billy Bones sua phantasia — quod fancy phantasia est — tamen significatio verbi Latini ab Anglico perquam discrepat, lingua autem Latina vim non patitur; nam Latine is, qui non serio, dataque opera, atque consilio agit, ludere dicitur, et id quod agit lusus appellatur, si verbis aut scripto fiat, ut cuique linguae Latinæ gnaro satis superque constat, proinde locum sic reddendum iudicavi.

Circa meridiem cubiculum navarchi cum potu refrigeratorio atque medicamentis adivi. Navarchus eo fere modo ut eum reliqueramus, iacebat, nisi fortasse paullo altius, sed perquam debilis, nervosusque esse parebat.

“Iacobelle,” inquit, “tu hicce solus es in aliquo numero; nec ignoras me in te semper optima fuisse voluntate. Nunquam præterivit mensis, quin tibi nummum quatuor libellarum dedissem. Nunc autem mi sodalis, ut vides, in imis sum, et ab omnibus desertus; itaque, Iacobelle, nonne afferes mihi haustulum cannei, mi sodalicule?”

“Medicus —” cœpi explicare.

At ille, debili voce, ex corde tamen, medico maledicebat. “Omnis medicus vappa est,” respondit, “atque ille præsertim medicus quid de nauticis novit? Fui ego in locis, picis ferventis instar, sodalibus hinc et illinc febri tropica corruentibus, atque matre terra motu, tamquam mare, undulante — quid medici de eiusmodi regionibus sciunt? — ego vero, ut tibi dicam, canneo vitam sustinui. Canneus mihi erat cibo ac potui, marito inquam et uxori; atque si mihi modo canneus negetur, quum sim cortex[1] obsoletus in littus sub vento, sanguis meus, Iacobelle, super te, atque medicum illum vappam erit;” et sic aliquamdiu loquelam prosequebatur cum maledictis. “Respice ad me, Iacobelle, quam digiti mei tremant,” prosequitur voce supplici. “Stabiles eos tenere nequeo, non ego. Toto isto die ne vel guttam accepi. Medicus ille, tibi dico, amens est. Nisi vel guttulas paucas cannei accepero, Iacobelle, horrores me habebunt, iam et video adesse. Iam video senem Flint illic, in angulo, pone te; tam clare, quam imaginem illam video; si vero horrores me possederint, is ego sum, qui vitam duram duxerim, prohinc Acheronta movebo. Medicus ipse fassus est unum pocillum me non perditurum. Dabo tibi, Iacobelle, auream gineam pro singulo scyphulo.”

Interim magis ac magis concitabatur, quod me, causa patris mei, qui eo die plus quam alias debilitabatur multum angebat, quod ille quiete egebat; præterea et auctoritate medici fulciebar, et etiam magis ægre tuli quod navarchus post citatum medici præceptum me corrumpere tentabat.

“Nihil tuam pecuniam moror;” respondi ego, “nisi quod patri meo debes. Feram pocillum, nec plus.”

Quum hoc attulissem, avide id prehendit, unoque haustu epotavit. “Sic, sic,” ait tum, “etiam egregius est, sane quidem. Nunc vero, sodalicule, edixitne medicus quam diu mihi in hac vetuscula cama morandum esset?”

“Unam septimanam, ad minimum,” respondi ego.

“Pro, malum!” clamavit. “Septimanam. Perdurare nequeo; ante pridem nigram maculam in me habebunt. Glebones[2] hoc ipso temporis momento circueunt, ut me emungant; glebones scilicet, qui quod habent, continere nequeunt, et id quod alienum est, harpagare cupiunt. Æqumne hoc est? quæro, et nauticis dignum? Verum ego parcus sum. Pecuniam probam ego nunquam disperdidi, nec amisi; et iterum ludam eos. Hos ego non timeo. Et aliud usque evolvam velum, antevertamque eos iterum.”

Dum hæc memorabat, summo nisu e lecto exsurrexit, tam gravi pondere humeris meis innixus, ut præ dolore prope exclamarem, dum sua crura tamquam inertia tigna commovit. Verba sua, vivida ut erant sensu, debilitati qua efferebantur, male consonabant. Potitus ora lecti, illic sedens moram faciebat.

“Medicus ille pulchre me confecit,” mutiebat. “Aures mihi tinniunt. Fac me reclines.”

Antequam illi multum prodesse potueram, ipse in priorem suum locum recidit, ibi dein ad tempus silens iacuit.

“Iacobelle,” fatur denique, “vidistine illum nauticum hodie?”

“Canemne Nigrum?” quæro ego.

“A, Canis Niger,” prosequitur ille. “Nequam sane is est; at peior ille alius qui eum subornavit. Siquidem nunc nusquam me auferre queo, hi autem mihi nigram maculam impingere allaborant, certiorem te esse volo hos antiquo meo marino risco inhiare; equum conscendes — nonne potes? Ergo, tum, conscendes equum, ibisque ad — ita, sane, sic faciam — ad illum sempiternum medicum, fungum, iubebisque eum omnes et singulos evocare — magistratus et idgenus omne — et ipse cunctos stegæ Admiral Benbow committet — cunctos de caterva senis Flint, viros, pueros, cunctos eius superstites. Equidem ego pronavarchus fui, senis Flint primus pronavarchus, et ego solus sum qui locum novi. Ad Savannam ille mihi eum commisit moribundus, veluti si ego nunc essem, ut vides. Verum tu nihil prodes, nisi illi mihi nigram maculam infligant, aut nisi illum Canem Nigrum iterum, aut, denique, Iacobelle, nauticum illum cum uno crure — et hunc præcipue, videris.”

“At navarche mi,” quæro ego, “quidnam est illa macula nigra?”

“Citatio illa es, mi sodalicule. Iam ego id te docebo, si hi eam mihi tradiderint. Tu modo oculis vigilabis, Iacobelle, ego vero, me Dius Fidius, partiar tecum totum per dimidia.”

Paullo ulterius divagari perrexit, voce sua sensim decrescente; sed mox postea quam medicamentum suum ei dederam, quod ipse pueri instar sumpsit, his verbis, “si ullus nauta unquam eguit chemicis, is ego sum,” in gravem somnum, quasi intermortuus, incidit, quo mersum eum reliqui. Quidnam acturus essem, si cuncta prospere cessissent, haud scio. Verosimile est me cuncta ex ordine medico narraturum fuisse; timore enim mortali tenebar, ne navarchus confessionum suarum pœnitens, me e medio sublaturus esset. Verum, ut res evenerant, pater ipso eo vespere repente mortuus est, unde cuncta alia seposita sunt. Luctus noster naturalis, vicinorum confluxus, administratio funeris, item labores diversorii, negotia interim prosequendi ita me distinuerunt, ut vix mihi otium suppeteret ad cogitandum de navarcho, nedum ut eum timerem.

Postridie utique descendit in pedeplanum, sumpsitque cibum, quamquam parce, etiam, ut vereor, plusculum cannei quam æquum videretur, etenim se cauponem ipse fecit, minaci vultu ac mutiendo, sibique infundens, quin quisquam ei obstare ausus esset. Vespere, pridie exsequiarum ipse more suo ebrius erat; atque eum, hac in domo luctus, exsecrabilem suam cantilenam marinam boantem audire cunctis probro fuit; quum tamen debilem eum esse sciremus, tamen mortali eius timore tenebamur, præsertim quum medicus alterius ægri cura longe a nobis distentus, patre mortuo, nunquam in viciniam nostram venit. Ut dixi, navarchus erat debilis; ac profecto in dies magis debilitari, quam invalescere videbatur. Solebat interim quotidie scalam sursum ac deorsum repere, ex œco in dispensatorium et vicissim itare, subinde in ostium progressus auram maritimam olfactare, manibus parieti applicitis se fulciens, laboriose interim halitans, veluti qui arduum montem scandere suscipit. Me speciatim affari non solebat, suasque confessiones, mihi in fiducia factas, iam oblivione deletas autumo; suum tamen temperamentum etiam magis inconstans, ac pro sua debilitate etiam violentius fieri cœpit. Nunc iam et minaciorem induit morem ebrius, copidem suam nudam ante se in mensa collocandi. Nihilo tamen secius, alios modo minus videbatur curare, suis propriis cogitationibus mersus, et in iis errabundus. Sic, gratia exempli, quodam die, mirantibus nobis, canticum quoddam amorosum, agreste, incepit modulari, quod iuvenis, antequam vitam maritimam ingredi cœpisset, didicisse videbatur.

Sic res fluebant, dum postero die funeris, circa horam tertiam, mordaci frigore, nebuloso atque gelido pomeridie, ad momentum pro ostio stabam funestis ob patrem cogitationibus obrutus, quum aliquem secundum viam tractim appropinquare animadverti. Cœcum eum esse erat indubitatum, quod viam ante se baculo palpitabat, supraque oculos ac nasum magnum gerebat umbraculum viride; et etiam incurvus esse parebat, sive ex ætate, sive debilitate; insuper et ingens pallium nauticum, lacerum ac squalidum cum cucullo, gerebat, quod eum prorsus deformem reddidit. Equidem in omni vita mea humanam figuram, aspectu tam horrificam, vidi nunquam. Prope a diversorio paullulum substitit, voceque levata, curioso modulamine aerem ante se hunc in modum inclamavit:

“Numquis humanus amicus volet misellum cœcum, qui pretiosa lumina patriam suam, Angliam, fortiter tuendo, Dii servent Regem Georgium, amisit, benigne docere ubi, vel qua in parte regni ipse modo versetur?”

“Mi homo bone,” respondi ego, “ante Admiral Benbow es, Black Hill Cove.”

“Audio vocem,” respondit ille, “vocem iuvenilem. Volesne mihi, amicule, manum tuam præbere, meque ducere intro?”

Manum igitur meam protendi, quam horrida illa molliloqua, oculis orba creatura, torcularis instar prehendit. Ita sum perterritus, ut manum retrahere gestirem; sed cœcus ille, uno gestu brachii me ad se rapuit.

“Nunc puer,” ait ille, “ad navarchum me ducito.”

“Mi Here, Me Dius Fidius, non audeo.”

“Eia, siccine?” ait ironice, “Confestim me sistes, aut brachium tibi frangam.”

His dictis, ita mihi brachium vellicabat, ut exclamarem.

“Here,” inquam, “tua causa id dixi. Navarchus iam non est idem, qui esse solebat. Nunc nuda copide ante se solet sedere. Quidam enim —”

“Perge iam,” incidit ille; nec ego unquam vocem tam trucem, frigidam ac turpem, quam istius cœci, audivi. Ea magis quam dolor me subegit, nec cunctanter ei obtemperavi, statim per ostium ingressus adversum œcum, ubi æger pirata veteranus sedebat canneo stupidus. Cœcus hic interea mihi firmiter hærebat, pugno ferreo me tenens, maiorique pondere innixus quam ego ferendo par essem. “Recta me ad eum adduc coram, et quum in conspectu fuero, exclamabis ‘En tibi amicum, Bill.’ Sin minus, hoc tibi faciam,” quo dicto me digitis ita carpsit, ut intermoriendum mihi putarem. Inter hunc et illum tanto terrore sum correptus a mendico cœco, ut terrorem erga navarchum omnino obliviscerer; quum vero ianuam œci pandissem, tremula voce clamavi verba mihi demandata.

Misello navarcho crapula ictu oculi evolavit, et confestim sobrius factus est, oculis fixis spectans. Vultus eius non adeo terroris, quam potius tædii mortalis erat index. Ad surgendum se commovebat, sed haud puto sibi in corpore satis virium relictum esse.

“Sede iam ubi es, Bill,” affatur eum mendicus. “Si videre nequeo, tamen digitum moveri percipio. Negotium negotium est. Porrige tuam lævam. Puer, tene suam lævam carpo, admoveque eam ad meam dextram.”

Uterque nostrum ad litteram obedivit, et ego animadverti hunc aliquid e vola manus, qua baculum tenebat, in palmum navarchi immisisse, qui manum confestim clausit.