| "Homa knabo," diris la birdo, faligante en lian manon semon el sia beko, "prenu tiun ĉi semon: metu ĝin en la teron: prizorgu ĝin, flegu ĝin, kaj flegadu ĝin. Post tempo plenigota leviĝos el tiu ĉi semo kreskaĵo tia, kian la viaj ĝis nun ne vidis. La aliaj homoj nomas ĝin arbon. Ĝi estos granda; kaj en la venontaj jaroj, se oni deve ĝin flegos, naskiĝos el ĝi arbaroj, kiuj estos ŝirmilo por la homaro, kaj por multaj aliaj celoj utilos. Sed flegi ĝin oni devos, ĉar sen homa penado nenio al homoj prosperas." | "Mortal1 boy," said the bird, dropping2 a seed into his hand from its beak, "take this seed: put it in the ground: care for it, tend it, and keep tending it. In the fulness of time there will rise3 from this seed such5 a growth4 as5 your people6 never yet saw. Other peoples call it a tree. It will be big; and in future7 years, if it is duly tended, there will spring from it groves,8 which will give shelter to men and women, and will be useful for many other ends. But tended it must be, for without man's striving nothing turns out well for men." |
| Namezo volis respondi, sed dum li levis la manon por rigardi la semon, estis al li kvazaŭ li turniĝis, la kapo malsupren: la monto malaperis, kaj li falis... falis... falis.... | Namezo was about to reply, but as he raised his hand to look at the seed, he seemed to turn9 head downwards: the mountain disappeared,10 and he fell... fell... fell.... |
1Mortal. Man = hom‑o; ending -a makes it an adj. 2Dropping. To fall = fal‑i; suf. -ig denotes causing to fall. 3Rise. To raise = lev‑i; suf. -iĝ makes it intransitive. 4A growth. To grow = kreski; "grow‑thing" — kresk‑aĵ-o. 5Such...as. Tia...kia (= Latin talis...qualis). See table of correlatives. 6Your people. You = vi; -a makes it an adj. 7Future. Future participle active of ven‑i = about to come. 8Groves. Tree = arb‑o; suf. -ar denotes a collection of trees. 9To turn. Turn‑i is transitive; suf. -iĝ makes it intransitive. 10Disappeared. To appear = aper‑i; pref. mal- denotes opposite.
| Tiam li estis denove veka en la forna dometo, sed li ne povis sin malhelpi, rigardi sian manon, por vidi ĉu la semo enestis. Semo neestis: kaj la pensoj rekomencis ruladi tra lia cerbo—tamen ne plu la antaŭaj turmentigaj pensoj, sed novaj esperplenaj pensoj, ĉar li kredis, pasie kredis, ke estas ja ia veraĵo en lia sonĝo. | Then he was awake again in the oven-like1 hut, but he could not refrain2 from3 looking at his hand, to see if the seed was in it. There was no seed; and the thoughts began to roll through his brain again—yet no longer the old4 worrying thoughts, but new thoughts full of hope, for he believed, passionately believed, that there was indeed some truth5 in his dream. |
| Kaj nun la morgaŭa tago eklumiĝis. Li leviĝis kaj iris al sia laboro, kaj tiun ĉi tagon kaj multajn sekvantajn tagojn li laboradis kiel kutime, parolante al neniu pri la sema sonĝo. | And now the new day began to dawn. He got up and went about his work, and this day and many succeeding days he went on working as usual, speaking to no one about his dream of the seed. |
| Sed kiam la tempo de rikolto forpasis, li aĉetis dudektagan nutraĵon kaj donis al la patrino sian restan ŝparaĵon el la rikolta tempo (ĉar vi scias, ke en la sezono de rikolto bona laboristo gajnas pli ol alitempe), dirante ke li devos vojaĝi, kaj forestos dudek tagojn. La patrino miregis, ĉar neniam antaŭe li estis lasinta ŝin eĉ unu tagon; sed li estis bona filo, kaj ŝi kontraŭstaris lin en nenio. | But when harvest-time was over, he bought food6 enough for twenty days and gave his mother the rest7 of his harvest-tide savings8 (for you know that in the harvest season a good workman9 earns more than at other times), saying that he must10 go on a journey, and would10 be away for twenty days. His mother wondered greatly, for he had never left11 her before even for a single day; but he was a good son to her, and she did not thwart him in anything. |
1Oven-like. Oven = forn‑o; ending -a makes it an adjective. 2Refrain. To help = help‑i; to hinder = malhelpi; to hinder himself = malhelpi sin. 3Refrain from looking. In Esperanto use the simplest construction possible, as long as it is clear. The simple infinitive rigardi is clear after malhelpi sin. 4The old thoughts. Before = antaŭ; ending -a makes it an adjective. 5Truth. Think of the sense. Here truth = "true‑thing," so use suf. -aĵ. "Truth" = abstract virtue = vereco. 6Food. To feed = nutr‑i; suf. -aĵ denotes stuff. 7The rest of. The rest = rest‑o; ending -a makes it an adjective = remaining. 8Savings. To save up = ŝpar‑i; ŝpar‑aĵ-o = save‑thing (i.e. saved thing). 9Workman. To work = labor‑i; suf. -ist denotes the agent. 10He must go... and would be away. Esperanto syntax is perfectly simple. Just use the tense which the speaker would use, here the future; or any tense, so long as the meaning is clear. 11He had left. Pluperfect = "he was having left," esti with past part. active. Li estis lasita would mean "he had been left."
| Li forvojaĝis do, kaj post kvin tagoj li ekvidis malproksime sur la horizonto blankan nubon, kiu dum la morgaŭa tago montriĝis kiel monta pinto. Namezo salutis ĝin, kaj de tiu momento, sen ia dubo, direktis sian iron tra la ebenaĵo ĉiam al ĝi. | So he journeyed forth, and in five days he began to see far off on the horizon a white cloud, which turned out1 in the course of the next day to be a mountain-peak. Namezo saluted it, and from that moment, without any doubt, bent his course2 across the plain constantly towards it. |
| Kiam li alvenis piedon de la montoj, la deka tago jam finiĝis. Efektive li estis grave trompiĝinta pri la distanco. Neniam antaŭe li vidis monton, kaj tial, kiam li ekvidis la pinton meze de la vojaĝo, li kredis ke li ĵus alvenas, kaj marŝis pli malrapide. Tri tagojn li pensis ĉiumatene, "Mi estos hodiaŭ vespere ĉe la montpiedo; morgaŭ mi suprenrampos ĝis la pinton." Sed nun li sciis, ke li estas malfrua. Li formanĝis jam la duonon de sia provizaĵo, kaj dum la lastaj mejloj li ekvidis ke lia pinto estas parto de vasta senlima montegaro, ke ĝi ankoraŭ malproksimas kaj li tute ne tiel facile supreniros. Li kalkulis ke almenaŭ oktaga nutraĵo estos necesa por reiri hejmen de la piedo de la montaro, kaj tiom li tie enterigis por la returna vojaĝo. Sekve restis nur dutaga manĝaĵo por la suprena kaj malsuprena montiro. | When he came to the foot3 of the mountains, the tenth4 day was already drawing to an end. Indeed, Namezo had been greatly mistaken5 in the distance. He had never seen a mountain before, and so, when he caught sight of the peak half-way, he thought he was just getting there, and walked slower. For three days he thought every morning, "I shall be at the foot of the mountains this evening; to-morrow I'll climb6 to the top." But now he knew that he was late.7 He had already eaten up half8 of his provisions,9 and for the last few miles he was beginning to see that his peak was part of a boundless mountain-range, that it was still far off and he would by no means get up so easily. He calculated that at least eight days' food would be needed to get home from the foot of the mountain-range, and he buried10 that amount11 there for the return journey. Thus only two days' provision was left for the ascent and descent of the mountain. |
1Turned out to be. To show = montr‑i; with suf. -iĝ, montriĝ-i = to show itself, to become shown. 2His course. To go = ir‑i; ending -o makes it a substantive = a going. 3To the foot. Motion; use the -n case. 4Tenth. Ten = dek; to form the ordinal numbers add -a to the cardinal. 5Mistaken. To deceive = tromp‑i; suf. -iĝ makes it intransitive. 6Climb. Supr‑a, -e, -en = upper, above, upwards. 7Late. Early = fru‑a; pref. mal- denotes opposite. 8Half. Two = du; suf. -on denotes fractions. cf. kvarono = quarter. 9Provisions. Provide‑stuff (i.e. provided stuff). 10Buried. Earth = ter‑o; in = en; suf. -ig denotes causing to be. 11That amount. Tiom. See table of correlatives.
| Tre frue do li ekiris la dekunuan tagon, kaj penadis ĉiutage supren. Vespere li vidis ke li ankoraŭ havas plenan tagvojaĝon ĝis la pinton, kaj tiel li devos tre ŝpareme uzi sian restan provizaĵon. La dekdua tago estis tre doloriga. La monto fariĝis kruta; li devis rapidi; kaj li terure malsatis pro ekmankanta manĝaĵo. Malgraŭ ĉio li alvenis montpinton je la noktiĝo. La subita ekscito, kune kun la laceco kaj malsato, estis tro: en la momenta de sukceso li falis en sveno sur la teron. | Very early, then, on the eleventh1 day he set out, and toiled the whole day upwards. In the evening he saw that he still had a full day's journey to the top, and so he must be very sparing2 in the use of his remaining stores. The twelfth day was very painful.3 The mountain grew4 steep; he had to press on; and he was terribly hungry,5 as the food was beginning to give out. In spite of all, he reached the top at nightfall.6 The sudden excitement, with his weariness and hunger, was too much: in the moment of success he fell to the ground in a swoon. |
| Jen, dum li kuŝis senkonscie, aperis la duan fojon la sama vidaĵo. Birdo blanka alflugis, metis en lian manon semon, kaj diris la samajn vortojn. Denove li levis la manon, kaj denove li ŝajnis renversiĝi, kaj falis... falis... falis.... | And lo! as he lay unconscious, there appeared to him for the second time the same vision.7 A white bird flew up, put a seed into his hand, and said the same words. Again he raised his hand, and again he seemed to turn over, and fell... fell... fell.... |
| Rekonsciiĝinte, li trovis sin kuŝanta trankvile apud la loko mem, kie li enterigis sian returnan provizaĵon antaŭ la supreniro. Li kuŝis sur dolĉa herbo, kaj sentis sin korpe tute mallacigata, kaj granda paco regis en lia animo. Tuj kiam li malfermis la okulojn, li rigardis en sian manon, kaj tiun ĉi fojon la semo enestis. | When he came to himself,8 he was lying quietly in the very place where he had buried his food for the home journey before the ascent. He was lying on soft grass, and his body felt free from its tiredness,9 and in his soul reigned a great peace. As soon as he opened10 his eyes, he looked in his hand, and this time the seed was there. |
1Eleven = dek‑unu; add -a to make the ordinal. 20 = dudek. 2Sparing. To save = ŝpar‑i; suf. -em denotes propensity. 3Painful. Pain = dolor‑o; suf. -ig denotes causation; ending -a makes it an adjective. 4Grew. To make = far‑i; suf. -iĝ denotes becoming made, growing. 5Hungry. Satisfied = sat‑a; pref. mal- denotes the opposite. To be hungry = mal‑sat‑i. 6Nightfall. Night = nokt‑o; suf. -iĝ denotes becoming. 7Vision. See(n)-thing; vid‑i = to see; with suffix -aĵ. 8When he came to himself. Conscious = konsci‑a; prefix re- denotes back again; suffix -iĝ denotes becoming. 9Free from tiredness. Tired = lac‑a; mal- denotes opposite; -ig denotes causing to be. 10Opened. To shut = ferm‑i; to open = malfermi.
| Longa, labora kaj preskaŭ sennutra malsupreniro de la montpinto jam ne necesis, kaj la hejmvojaĝo trans la ebenaĵo prosperis, tiel ke Namezo staris baldaŭ ree en la patrina dometo. La vilaĝanoj kunvenis amase kaj multe demandis pri lia vojaĝo, ĉar neniu el ili estis iam tiel malproksimen foririnta de la hejmo. Namezo ĉion rakontis, kaj montris la semon kiun li devos planti. La najbaroj komence kredis, ke li volas mirigi ilin, kiel la vojaĝistoj amas fari, kaj ili ridis pri liaj rakontaĵoj. Sed, kiam ili vidis ke li estis serioza, ili ekkoleriĝis kaj volis forpreni lian semon kaj detrui ĝin. "'Arbo' estas sensencaĵo," ili diris; "ne povas ekzisti alia kreskaĵo, krom la rikoltoj kaj la legomoj kiujn ni kaj niaj patroj jam ĉiam kreskigis. Estas neeble ke io alia kresku kaj iĝu pli granda." Kaj unuj diris ke li estas vana sonĝisto, kaj aliaj ke li frenezas. Sed lia patrino kuraĝigis lin. | A long, laborious descent from the mountain-top almost without food was now no longer needful, and on the home journey across the plain all went well, so that Namezo soon stood again in his mother's1 cottage. The villagers flocked in crowds2 and asked many questions about his journey, for none of them had ever been so far from home. Namezo told them everything, and showed the seed which he was to plant. At first the neighbours thought he was trying to astonish3 them, as travellers are wont to do, and they laughed at his tales. But when they saw that he was in earnest, they got in a rage,4 and wanted to take away his seed and destroy it. "A 'tree' is foolishness,"5 they said; "no other plant can exist, except the crops and vegetables that we and our fathers have always grown. It is impossible for anything else to grow and become6 bigger than they." And some said that he was an idle dreamer, and others that he was mad. But his mother encouraged him. |
1Mother's. Father = patr‑o; suf. -in denotes feminine; ending -a makes it an adjective. 2In crowds. Crowd = amas‑o; ending -e makes it an adverb. 3Astonish. To wonder = mir‑i; suf. -ig makes it transitive. 4Got in a rage. Anger = koler‑o; pref. ek- denotes beginning; suf. -iĝ denotes becoming. 5Foolishness. Sense = senc‑o; without = sen; suf. -aĵ = without‑sense‑stuff. 6Become. Suf. -iĝ is here used alone as a verb = to become.
| Kaj Namezo timis por sia semo, kaj pripensis kiel li povos savi ĝin de la najbaroj kiam ĝi ekkreskos. Kaj li eliris el la vilaĝo nokte, kaj plantis ĝin malproksime de ĉiuj domoj, apud rivereto en malleviĝo de la tero, kie oni ĝin ne vidos ĝis ĝi estos tre granda. Kaj komence li iris tien nur nokte; sed, ĉar li ne parolis plu pri sia semo, la vilaĝanoj forgesis la aferon, tiel ke li povis eliri el la vilaĝo vespere post sia taglaboro kiam li volis, kaj neniu zorgis pri tio, kien li iras. Sed li ne kuraĝis ĝin transplanti apud sian dometon, timante ke oni difektu ĝin aŭ ŝerce aŭ malice, kaj sekve restis por li la granda laborado iri, kiam li estis jam laca, malproksimen por flegi ĝin. | And Namezo feared for his seed, and thought how he could save it from the neighbours when it began to grow up. And he went out of the village by night, and planted it far away from all the houses, by a little stream in a hollow1 of the ground, where it would not be seen till it grew very big. And at first he went there only by night; but, as he said no more about his seed, the villagers forgot the matter, so that he could go out of the village in the evenings after his day's work whenever he liked, and nobody troubled about where he was going.2 But he did not dare to transplant it to his own cottage, fearing that they would damage it in jest or malice, and so the hard work remained for him of going a long way to look after it, when he was already tired. |
1A hollow. To raise = lev‑i; suf -iĝ makes it intransitive; pref. mal- denotes the opposite; ending -o makes it a noun. 2Where he was going. "Where" here = "whither," therefore add -n, which denotes motion.
| Jaroj forpasadis: Namezo grandiĝis, sed lia kreskaĵo ne volis grandiĝi. Multfoje li malesperis, vidante ke ĝi kvazaŭ ne kreskadis plu, aŭ ke ĝi en somero havis velkan mienon. Multajn vintrojn ĝi preskaŭ mortis per frosto. Sed li persistis, kaj ĉiuokaze li provis ian novan flegon, ĉar neniam antaŭe en la tuta lando oni kreskigis tielan plantaĵon. Iatempe li metis sterkon: tiam li subdrenis la teron, ĉirkaŭhakis la branĉetojn, aŭ ŝirmis la burĝonojn kontraŭ la ventoj. Ree, vidante ke malgraŭ ĉio la arbeto ne prosperis, li pretigis novan teraĵon kaj transplantis ĝin, antaŭe enpluginte alispecan teron. Li eksperimentis per seka, poste per malseka, subtero: unuvorte, li senĉese penadis, diversigante konstante la kondiĉojn ĝis li ĝuste trafos. Fine, kiam li jam de longe estis plenaĝa, lia deziro plenumiĝis: tie, apud la rivereto staris granda belkreska arbo. | Years passed away: Namezo grew up,1 but his plant would not grow up too. Many a time he despaired,2 seeing that it seemed as though it had given up growing, or that it had a faded look in summer. Many winters it nearly died of the frosts. But he persevered, and in every case3 he tried some new treatment, for never before in the whole land had any one grown4 such a plant. At one time he would put on manure; then he tried draining the ground, pruning the shoots, or protecting the buds against the winds. Again, seeing that in spite of all the little tree did not flourish, he prepared5 a new soil-bed and transplanted it, having first ploughed in a different kind of earth. He experimented with dry, and then with damp, sub-soil: in short, he toiled ceaselessly, constantly varying6 the conditions till he should hit off the right thing. At last, when he had long come to be a grown man,7 his desire was fulfilled:8 there beside the stream stood a fine big tree. |
1Grew up. Big = grand‑a; suf. -iĝ denotes becoming. 2Despaired. To hope = esper‑i; pref. mal- denotes opposite. 3In every case. To happen = okaz‑i; any or all = ĉiu; ending -e makes it adverbial = "any‑happening‑ly," i.e. whatever happened. 4Grown. To grow (intrans.) = kresk‑i; suf. -ig makes it transitive. 5Prepared. Ready = pret‑a; suf. -ig = to make ready. 6Varying. Diverse = divers‑a; suf. -ig = to render diverse. 7A grown man. Age = aĝ-o; full = plen‑a; ending -a denotes adj. 8Was fulfilled. To fulfil = plenum‑i; -iĝ denotes becoming.
| En somero, kiam la folioj estis plenaj, li kondukis tien kelkajn amikojn, kaj ili ĝojis sidantaj vespere sub la freŝa ombro. En aŭtuno ili kolektis la semujojn, portis ilin en la vilaĝon, kaj penis decidigi la vilaĝanojn planti la semaron apud siaj dometoj, por havi ŝirmilon. Sed la vilaĝanoj ne volis. | In summer, when it was in full leaf, he took his friends there, and they rejoiced sitting in the cool shade at evening. In autumn they collected the pods,1 took them to the village, and tried to get the villagers to plant the seed by their homes, to give them shelter. But the villagers would not have them. |
| Unu diris, "Arbo estas neebla."* | One said, "A tree is impossible."2 |
| Kaj Namezo respondis, "Arbo ekzistas. Venu kun mi, kaj mi vidigos vin." | And Namezo answered, "A tree exists. Come with me, and I will show3 you." |
| Sed li diris, "Arbo estas neebla." | But he said, "A tree is impossible." |
*For this and the following objections of the villagers, compare Part I., chap. xv. 1Pods. Seed = sem‑o; suf. -uj denotes that which contains. 2Impossible. Suf. -ebl denotes possibility, and can, like all suffixes, be used by itself. Ne‑ebl‑a = not possible. 3Show. To see = vid‑i; with suf. -ig = to cause to see.
| Ree Namezo diris, "Se vi nur tiom da peno faros, kiom necesas por eliri el la vilaĝo, mi montros al vi arbon, sub kiu miaj amikoj kaj mi ŝirmiĝas ĉiuvespere. Venu nur kaj provu se ĝi plaĉos ankaŭ al vi." | Again Namezo said, "If you will only take as much trouble1 as is necessary to go out of the village, I will show you a tree, under which my friends and I take shelter every evening. Only just come and try whether it pleases you also." |
| Sed li diris, "Mi ne volas eliri. Arbo estas neebla." | But he said, "I will not go out. A tree is impossible." |
| Alia diris, "Mi vidis vian arbon, kaj mi trovas ĝin tute senutila." | Another said, "I have seen your tree, and I consider it perfectly useless." |
| Kaj Namezo respondis, "Kial?" | And Namezo answered, "Why?" |
| Kaj li diris, "Niaj patroj ne havis arbon." | And he said, "Our fathers had no trees." |
| Namezo diris, "Niaj patroj suferis pro manko de ŝirmado." | Namezo said, "Our fathers suffered from want of shelter." |
| Kaj li diris, "Tial mi ankaŭ suferos." | And he said, "Therefore I too will suffer." |
| Alia diris, "Ni havas ja sufiĉe da kreskaĵoj. Niaj rikoltoj kaj legomoj provizas nutraĵon, kaj la belaj floroj ĉarmas la okulon. Alia kreskaĵo estus superflua." | Another said, "We have enough plants. Our crops and vegetables provide food, and our gay flowers charm the eye. Another growing thing would be superfluous." |
1Trouble. To try = pen‑i; ending -o makes it a substantive = trying, effort.
| Kaj Namezo respondis, "Bone. Niaj ĝisnunaj kreskaĵoj plenumas la ĉefajn bezonojn de la homaro. Manĝo kaj certa ornamo estas necesaĵoj por la homa naturo, kaj por tiuj ĉi uzoj ni havas rikoltojn kaj florojn. Sed la vivo estus pli plezura se ni estus pli bone ŝirmataj. Tiun ĉi apartan servon prezentas la arboj, kaj ni povos ĝui ĝin sen fordoni la profiton de floro kaj rikolto. Ne, plue, niaj rikoltoj, ŝirmataj de la montaj ventoj, pli facile maturiĝos: tiel ni havos pli da tempo por la plezurigaj laboroj, kaj la floroj estos ankoraŭ pli belaj." | And Namezo answered, "Good. The plants we have already1 fulfil the chief needs of mankind. Food and some ornament are necessities2 for human nature, and for these uses we have the crops and flowers. But life would be pleasanter if we were better sheltered. This special service3 is done by the trees, and we can enjoy it without foregoing the advantage of flower and crop. Nay, more, our crops, sheltered from the winds that blow from the mountains, will ripen4 more easily: thus we shall have more time for the work that brings pleasure,5 and the flowers will be even more lovely." |
| Kaj li diris, "Tagmeze, kiam la suno brilas, mi kuŝas inter la altstaranta greno. Tiu ĉi ŝirmilo sufiĉas. Ni havas sufiĉe da kreskaĵoj. Arbo ne estas kreskaĵo; ĝi estas monstro. Iru diablon!" | And he said, "At noon,6 when the sun shines warm, I lie amidst the deep standing corn. This shelter is enough. We have plants enough. A tree is not a plant; it is a monster. Go to the devil!" |
| Kaj Namezo iris al la diablo, ĉar li estis preta iri kien ajn, plivole ol daŭrigi paroli kun la vilaĝanoj. | And Namezo went to the devil, for he was ready to go anywhere, rather than continue to talk to the villagers. |
| Li diris, "Via diabla Moŝto, la vilaĝanoj naŭzadas min, kaj mi estas laca je mia vivo. Faru el mi kion vi volas." | He said, "Your devilish Majesty, the villagers make me sick,7 and I am tired of8 my life. Do with me as you will." |
1The plants we have already. Lit. our till-now plants. 2necessities. Necessary = neces‑a: with suf. -aĵ = necessary things. 3Service. To serve = serv‑i; ending -o makes it a substantive. 4Ripen. Ripe = matur‑a; suf. -iĝ denotes becoming. 5Work that brings pleasure. Pleasure = plezur‑o; suf. -ig denotes causing to be. 6Noon. Day = tag‑o; middle = mez‑o; ending -e is adverbial. 7Make me sick. To make sick = naŭz‑i; -ad denotes continuation. 8Tired of. The preposition je is used when no other preposition exactly fits.
| Respondis la diablo, "Mi ne povas ion fari por vi, mizerulo! La vilaĝanoj estas venkintaj min; kaj mi retiras min de la aferoj. Neniam, eĉ en miaj plej eltrovemaj tagoj, mi elpensis tiel mortigan turmenton por progresema homo, kiel sukcesi en la produkto de profitiga uzilo, kaj tiam devi penadi, por igi siajn kunulojn alpreni ĝin. Reiru al la vilaĝanoj kaj donu al ili miajn respektplenajn komplimentojn." | The devil made answer, "I can do nothing for you, poor wretch!1 The villagers have beaten me; and I am retiring from business. Never, even in my most ingenious2 days, did I invent such a deadly3 torment for a progressive man, as to succeed in producing a beneficial4 device, and then have to keep striving to get his fellows5 to adopt it. Go back again to the villagers, and give them my respectful compliments." |
| Pezakore, Namezo reiris hejmen, kaj envoje li renkontis vilaĝanaron portantan hakilojn. Li demandis kial ili portas hakilojn. | Heavy at heart, Namezo went home again, and on the way he fell in with a band of villagers6 carrying axes.7 He asked why they were carrying axes. |
| "Por dehaki la arbon," respondis la grupestro; "ni timas ke ĝi etendiĝos sur la tutan landon. Se oni prenos la fruktetojn kaj plantos ilin apud sia loĝejo, la arboj entrudos sin en la kampojn kaj en la florbedojn, kaj elpuŝos la aliajn kreskaĵojn." | "To cut down the tree," replied the leader of the band8; "we are afraid that it will spread and fill the whole land. If the people take the fruits and plant them at their own homes,9 trees will encroach upon the fields and upon the flower-beds, and will drive out the other plants." |
1Wretch. Misery = miser‑o; suf. -ul denotes having the quality of. 2Ingenious. To find = trov‑i; out = el; suf. -em denotes propensity or aptitude. 3Deadly. To die = mort‑i; suf. -ig denotes to cause to die. 4Beneficial. Profit‑causing; suf. -ig. 5Fellows. With = kun; suf. -ul denotes state or quality. 6A band of villagers. Suf. -ar denotes a collection. 7Axes. To hew = hak‑i; suf. -il denotes instrument. 8Leader of the band. Band = grup‑o; suf. -estr enotes chief of. 9Homes. To dwell = loĝ-i; suf. -ej denotes place.
| "Sed vi tute ne devos planti la arbojn en la kampoj kaj florbedoj," diris Namezo. La arboj havas utilon diferencan de la aliaj kreskaĵoj kaj oni plantos ilin en aparta loko. Se okaze arbo altrudos sin inter la rikoltojn, oni elradikos ĝin tuj, antaŭ ol ĝi grandiĝos." | "But you must not plant the trees in the fields and flower-beds," said Namezo. "Trees have a different use from other plants, and they will be planted in quite separate places. If by chance a tree pushes itself in amongst the crops, it will be rooted out at once, before it gets big." |
| "Ne, arbo estas danĝera," kriis la hakilistoj; kaj Namezo devis alvoki siajn amikojn por defendi la arbon. | "No, trees are dangerous," cried the men with the axes;1 and Namezo had to call up his friends to defend the tree. |
| Poste Namezo iris hejmen kaj enfermis sin en sia dometo. Lia patrino estis jam de longe morta, kaj la gefratoj jam edziĝis, kaj li vivadis sole. Sed li nun ne povis eĉ resti sola. Venis la saĝuloj de la vilaĝo, kaj ili kriadis tra la fenestro, "Arbo estas bona ideo, sed vi kreskigis vian arbon malprave. Lasu nin do flegi ĝin laŭ nia bontrovo, kaj ni baldaŭ plibonigos ĝin, tiel ke ĝi estos vere alpreninda arbo." | After this Namezo went home and shut himself up in his cottage. His mother was by this time long dead, and his brother and sister2 were now married,3 and he lived all alone. But now he could not even remain alone. The wise men of the village came along, and they kept shouting through the window, "Trees are a good idea, but you have grown your tree the wrong way. So let us look after it as we see fit, and we'll soon improve4 it, so that it shall be a tree really fit for us to take to."5 |
1The men with the axes. To hew = hak‑i; -il denotes instrument; -ist denotes agent. 2Brother and sister. Prefix ge- denotes both sexes. 3Were married. Husband (wife) = edz (in) -o; suffix -iĝ denotes becoming. 4Improve. Good = bon‑a; more = pli; -ig denotes causation. 5Fit to take to. To take = pren‑i; to = al; -ind denotes worthy.