It Jubeljier

X.

It wytfêrzen lân lei yn rêst. De toarre, stive reiden stiene deastil yn it boomiis, de greiden glinsteren witich fen in tin laechje snie. Sa nou en den krôke it hwet.... in sniewolken glied stadich foar de moanne lâns, in breed wrâldskaed oer in oneinige himelklearte.

Der skynde de moanne wer, fol, breedglimkjend as in âlde wize, dy-t wit fen mennichten fen moangongen en ieuwen. Jupiter flonkere, de Môlkwei syn blinkjende slinger teikene him dúdlik ôf tsjin it djipkleare blau fen ’e froastige winterloft.

Der wie eat yn ’e frede fen dizze joun, det net mear fen dizze ierde wie, sa ’s der yn it minskelibben ek ûren wêze kinne, dy-t ivich stiene boppe al de rin fen deiske dagen....

Yn ’e fierte skimeren flau en tear de ljochten fen ’e bûrsterhuzen en de man, dy-t de hulterige paden delkaem, stapte nou flugger oan. ’t Loek kâld, syn hânnen priken him yn ’e broeksbûsen en ’t forlangst nei in smûk sit yn in waerme keamer foar in hiel great fjûr krige sa ’n fat op him, det hy draeide earst noch efkes lofts om, do-t hy Boerum ynkaem, om by hospes Germ in healfeantsje op to nimmen, eart hy nei de snider ta gyng, om him in nije jas oanmjitte to litten.

„Jonge, jonge!” sei Germ en wreau him yn ’e hânnen, „ha wy dy der Abele? Det meij wol oan ’e balke!” En tsjinstich brocht ’r him al in romerfol, eart Abele der om frege en ek in pear triedtsjes toeback for de trochroker. ’t Wie Abele, as foel ’r yn side. In hiele gânske wike wrotte en wrame as boerefeint om in lyts lean, nou ris in amerijke ek minhear.

De stoeltsjeklok sloech krekt saun. Dos noch in ûrke tiid, hwent foar achten birg de snider jelnestôk en kryt dochs net op. Hy nussele him noch hwet tichter by ’t fjûr, djip yn ’e stoel, hy siet der, as scoe ’r nea wer foart. En it dûrre al net sa bare lang, do kaem de polletyk op it aljemint en hospes Germ, in âld speurhoun yn frânske tsjinst, spitste de earen. Wenne Abele Reitses net by Joege Innes en hope hy net al syn libbensdagen, dy Oranjerazer noch net ris in goede loer draeije to kinnen?

Ongemirken wei kaem der mear folk, de tapkeamer rekke fol, Abele Reitses krige partij ef foun oanhang, foaral do ’r op ’e tekst kaem fen ’e boargerwapening. Ja! der hie elts it mier oan, koe ’t slimmer, as om twongen to wirden, fjuchtsje to moatten, licht wol tsjin eigen doarpsljue? De healfearntsjes makken de ljue hjithollich en mûlrap en do-t op it lêst hospes Germ it net litte koe en smeulde op Oranje, stiene se as nite hoannen foar inoar oer, prinsman en patriot. En Abele Reitses^[1] raesde der yn om, sûnder omtinken, hwette tizich fen tofolle healfearntsjes yn ’t folle gelach wei fen „Oranje boven! Oranje boven!”

[1] Abele Reitses wie yn 1795 ek al ris oppakt om syn „Oranjebaldadigheden”, to Fisfliet útheefd en deswegen nei East-Fryslân útband.

Der kaem in greate stiltme op dizze deadsoune. Hy stie allinne yn ’t foarmidden fen ’e tapkeamer en seach binijd om him hinne. Dy-t it nys sa mei him hâlden hiene en oanfjurre, hwer wierne se? Hja rôpen net mei, taelden net iens mear nei him, mar sieten mei-inoar to mûskopjen yn in herntsje.

„Nou”, sei ’r spitich wei, „den ik allinne mar: Oranje boven!” Hospes Germ stie fen fierrens to gnizen as in pinksterfoks, foaral do ’t ’r de blinkende sabels seach fen ’e gens d’armes en noch ien en noch ien, wol fiif om it hoekje fen ’e doar. Hast onmirkber wei wonk ’r en eart Abele in flau bisef hie, hwet der úthinge, hiene se him de hânboeijens al oan en dreauwne him foar hjar út.

Dit gyng guont fen ’e oaren den dochs to bot. „Abele wit net mear, hwet ’r seit,” sei ien út it omsittend laech en gyng oerein, hiel stadich. Germ koe him.... it scoe de lêste kear wol wêze, det baes Schotmans in foet oer syn drompel sette.

„Boarger Schotmans, kin ik der nou foar, det dy man raest en opstiet tsjin ’t gesach? Ha ik him der ta oanset altomets? Myn foet stiet ommers ûnder allemans tafel.”

Schotmans naem de pong, smiet in hantsjefol lyts jild op ’e tafel. „Der.... for Abele en my!” sei ’r koelwei en gyng. En Albert Hindriks en Oeds Geales fen ’e Collumerterp en Doeke Idskes fen Boerum en Louwe Cornelis gyngen mei. De tapkeamer wie nou Oranje-skjin.

„Handich lapt,” prize ien.

„’t Hie Joege Innes wêze moatten, mar dy âld rat is dy to goochem, Germ-om,” stikele in oaren-ien.

„Dy-t de goes net oan kin, sjit de tjilling. Mar mis is ’t, hospes. ’t Wirdt dyn skea,” sei in tredden-ien, bitelle it gelach en joech him ek ôf. De minne wize fen dwaen fen ’e hospes hage him net.

De klok sloech acht. De snider wachte om ’e nocht.

De gens d’ armes mei Abele yn ’t foarmidden lânnen yn ’e bûrren oan. Hy warde him nou danich, om him los to skûrren.... hy kaem yn ’e frisse reine jounloft wer hwet ta him sels en fielde as by ynjowing, hjir to Boerum wie noch in lytse kâns om los to kommen en hy krige in flau besef, hwet him wachte, as hy to Collum yn ’t hounegat smiten waerd’. „Help! help!” raesde ’r ynienen yn ’e stiltme fen ’e winterjoun. De lêste klanken wierne noch net forstoarn, as de doarren fleagen wiid-wach op en alle huzen liken wekker to wirden út ’e dod. Lûken rattelen, klompen bosten en de bûrren roan yn in omsjoch fol. Mar nimmen doarst it oan en helpe him, ek al omt se net rjucht wisten, hwer it om gyng en sa rekken hja al sparteljende wei de kant út nei Collum, earst noch in hiele smite der efter oan, mar al njonkenlytsen wei forsjillen se, do-t se de kjeld fielden fen it iensume, onbibouwde fjild. It geskreau en gejammer fen Abele hâldde ek op. Hy tocht om syn faem derjinsen tichte by de Lauwers yn in lytse poeskoken, hwer hy joun ek noch efkes kypje scild hie, as ’t net to let waerd en it moed waerde him fol. De triennen rôllen him oer ’e wangen en hy forflokte de drank, dy-t him ta dizze steat brocht hie. Sei Joege Innes altyd net: „In slot op ’e mûle, astû in blauhoaz sjochste.” En hy, hy ezel! yn ’e hoale fen ’e lieu hie hy der útflapt, âld en nij!

Lang om let lânnen se to Collum oan en smieten him yn ’t hounegat fen ’t rjuchthús, de boeijens oan en ’e foetten yn ’e twangstôk. It waerde tinken. Der wie net folle folk mear op ’e lappen.... de loft stie spits en kâld. Hwa siket den net syn hael by de hird, hwer it moai houtfjurke stiet to glûrjen en in feardich boekeblok op leit to knappen en in maklike briedstoel noadet ta in knipperke ef in smûk petear?

De oare moarne ier en betiid.... de dage gyng noch mar krekt oer de loft, diich Joege Innes in nije toppe strie yn syn klompen, stiek de knyft by de broeksbân yn, hinge de snaphaen oer ’t skouder en treau in swiere pong yn ’e bûs en joech him op in paed, de hirde klaeireed del op Boerum yn, op in distânzje folge fen syn soan en de lytsfeint. Hy wie noch net sa ’n ein op reis, as hy moete Schotmans en Louwe Cornelis en Doeke Idskes en in hiele heap oare getrouwen en bipikele Oranjeljue, der min huzen op bouwe koe en dy-t ek wol safolle splint hiene, om penningtellender wize sa ’n akkefytsje útsjonge to kinnen.

„Hwer scil dit hinne?” sei ’r en seach fen de iene op de oare, heimlike blydskip yn ’e skrandere eagen.

„Lyk as jou de Oranjehoanne fen ’e matte helje, det ’r wer fiktoarje kraeije kin,” andere Schotmans snedich.

„Den mar mei,” sei Joege Innes. Der kamen al mar mear de klaeireden delklossen, in inkelden ien it gewear op ’t skouder, oaren de gripe ef de heaplôke heal ûnder de jas, allegear stevige knapen mei hânnen as slaeijen, dy-t hjar man stean scoene, as ’t wêze moast. Hwet der bard wie, moast wol as in diggelfjûr oer ’t gea flein wêze.... al mar oan groeide it tal en hja waerden roerich ûnder hânnen wei. Joege Innes, great en stoef, roan mar stil foarop. De wyn waeide yn syn lang bird.... de earste skimer fen ’e reade winterdage joech syn antlit de wûndere gloed fen in âld-testamintyske profeet.

Hiele Collum stie al op iene-ein, dy iere moarne fen ’e 3e fen Selle 1797, hwent Abele hie dy nachts sa raesd en gûld en slein tsjin de doar fen syn hokje, det de rottelwacht hie gjin each ticht dwaen kind yn ’t pertael fen ’t rjuchthús, hwer hy oars altyd syn hazzesliepkes diich en wie him út bigoan to rachen en to skelden. In pear omstippers krigen der de lucht fen en gjin ûre letter strúnden der wol tweintich om it rjuchthús.

„Súdde min him niet fordoen, die der met syn gegúl?” sei der ien.

„Hja moasten dy de earmbânnen mar ris omdwaen mei dyn stoaters gegniis, dû frânske koeke- en daeibakker,” nite him in oaren ien. En det wie me yn in omsjoch fen pak oan en slach der op, it klapte op ’e Piip en de planken dreunden der fen. Der ynienen waerden se allegear ketoen en stil.

In hiele kloft Wâldtsjers kaem it West út wei klossen en det wie rjucht út, rjucht oan op it rjuchthús yn. Der wierne wol fiifhûndert en noch mear. In wiif rekke ûnder de foet, in great skoukarre foel om en waerde yn moster totrape. Hja hokken foar de doar fen ’t rjuchthús gear en sloegene op ’e doar, det it krêke en do-t det net holp, rinkelen de glêzen. De blinen hellen se foar de finsters wei en rameiden de boppedoar sa lang mei de swiere izers, det dy joech bilies en ’t breinroere, fakseare folk stoude ta ’t rjuchthús yn, guont fen de drysten nei de riedseale ta, hwer de rottelwacht efter de lege stoel fen siktaris Braek stie to triljen en him lyts makke efter it bekling.

„Hawar, scilst dyn breahear ris fen ’t bêd rottelje en helje him hjir?” hjitte him in reus fen in Collumersweachster en sette him in twadúbbel skerp knyft op ’t boarst.

„Genede! genede!” jammere de rottelwacht. Do gniisden se en stompten him ta de doar út. Hy fleach efter oer de lânnen, oer sleatten en slûzen en brocht sa minhear Braak de jobstynge.

In greate bynstok waerde in koumelker ôfliend, de wacht foar ’t hounegat lamslein en foartsoald bûtedoar en do mei de bynstok de doar rameid. Abele, dy-t earst noch forskûrrend jammere, waerde stil. In stik twa trije ramen, do sprong de doar op en Abele der út as in swel sa fluch en stie op ’e foarstriette en sloech fen blydskip mei de hânnen yn ’e loft en de oaren dânsene om him hinne, sa ’s se it ek wol sjoen hiene om ’e frijheitsbeam.

Do-t Joege Innes mei syn oanhang ta Collum ynstapte, kaem Abele al fen ’e oare kant en roan as in ljip. Joege Innes glimke efkes hiel fyntsjes, oars wie ’t nin draver, dy Abele, mar nou siet moatten der efter. „Mar gau oan ’t melken,” rôp ’r him noch nei.

Hwet seagen se raer op, do-t se by ’t rjuchthús kamen en de boel der sa op iene ein stie. Alles forrinneweard, it doarskesyn stikken, de ruten neat oars mear as holle luchtgatten, de gerdinen as raffels waeijend foar de iepen finsters.

Joege Innes skodholle. „Moast it sa?” sei ’r tsjin Jan Binnes, dy-t deabidaerd op ’e hege brêgeleuning siet to smoken en mei in stik ef hwet oaren der de wacht hâlde, det gjin patriot oer ’e brêge komme koe.

Húnsk lake dy. „It moast noch hiel oars,” sei ’r stadich, in nuvere flikkering yn ’e woeste, moaije eagen. „Wy gien’ nou noch nei siktaris ta, dy gleone patriot moat en scil fen ’t bêd roffele wirde. Twinge scill’ wy him, om in forklearring to teikenjen, det ’r Abele net wer oppakt.”

„Scill’ wy ek mei, mannen?” rôp Joege Innes.

„Jawisse det!”.... rôpen se werom. „Det wirdt me ommers in feest, det krollen fen dy gledde iel ûnder ’t mes fen ’e strûper.”

It gyng der mei staesje op los.... In lyts fyftich bleauwne efter to wachthâlden by ’t tsjerkhôf en de Bûtenposter paden, en sa koe nimmen hjar fen efteren oanfalle. De Collumer patriotten, greate skreauwers, mar minmachtich, kroepen dochs ek ljeaver as foksen yn ’e hoale en stjûrden ûnder dúmkes wei twa ôfgesanten op ’t hynsder Meckamareed út, troch de lânnen en de sânwei del nei Collumerfallaet, om Keuning to warskôgjen.

Siktaris Braak, al op in rare menear to wekker wirden fen ’t gejammer en gebear fen Ulke, de rottelwacht, stie yn ’e gong to triljen en seach nou en den skrutel troch ’t kykgat fen ’e doar. It greate izeren poarthek hie ’r wiid opsette litten en de lûken fen de finsters.... it wie in nuver iepenhoftich gesicht sa ier yn ’e moarn. Mar siktaris, goed minskekenner, al wie ’r patriot, bigriep bêst, de doeme mennichte fornielt earder, hwet ticht sit, as hwet wiid-waech opstiet en hy moast nou fen ’e moarn alles winne troch forstân en bislepenheit, oars forlear ’r hjoed licht én syn prestysje én syn baentsje en miskien, o mieri! wol syn dierber libben!

Syn gloednije, goudbitresse Frânske frak hie ’r oan en yn eltse broeksbûs in laden pistol en op in deftige distânzje stiene syn trije feinten efter him to triljen, ek wapene, al wie ’t mar mei gemiene ljue’s snaphanen.

Jan Binnes hie de foarstap en razen, ja! breinroer waerd’ siktaris, do-t hy det seach. Jan Binnes, dy aterling! dy gledde goochemert! oeral by en noait to binaderjen! dy fjurkestoker fen ’t hiele gea! En prate koe ’r, det it folk waerd’ der gek fen, hy koe se oanhysje wol ta moard, wie ’t sizzen en al scoe de pynbank se den ek út inoar skûrre, hja scoene noch gjin kik jaen en him forklappe, sá hie hy se ûnder de ban. De wyldste hynsders learde hy yn in ûre mennich it lûken en as der twa bollen fochten, hellen se him mar en den kamen se elts fen in kant op him ta en slikken nei syn hânnen. En den bispriek ’r se mei rare wirden.

Soks hie siktaris Braak, de forljochte patriot, it min op stean.... In stikje pompier, hwer min in dwangbifel op skriûwe kin, is gewillich, mar sa ’n Jan Binnes.... det wie in oare macht, dy-t dwars yin sines yn raemde.... De grize gyng him oer ’e grauwe.... En Jan Binnes, sa ’n hûndert man, rare knapen! him op hakken en teannen nei, kaem al tichterby.

„Hwer bistû, divelske patriot!” raesde ’r. „Kom der út, detst skriûwe kinst, hwet ik dy foarsiz en oars.... den scill’ wy dy de knyft troch de strôt helje, det ’r iepenreept....”

Siktaris sloech syn slach. Hy smiet de doar op en stie der yn al de gloarje fen syn gouden jas. „Hwet moat det hjir op myn hiem? Gau der ôf.... fluch hwet jimm’ allegear....”

Ien amerij stie ’t folk stom. Wel noch ta, Jan Binnes krige partij! Selst Joege Innes forknypte him ynwindich. Sims fielde hy him selst lyts-man by Jan Binnes.

Jan Binnes, great en smel op it hege parredis, kaem noch in stap twa tichterby en siktaris gyng skytskoarjend efterút.

„Stan nou en optslach ek.” De greate, flimend skerpe eagen hâldden him suver fêst yn hjar tsjoen, al hie siktaris nou ek wold, hy koé net mear fen ’t steed komme.

„Gau teikenje, det Abele frijlitten wirdt foargoed en noait wer omkrûmte bylei wirde scil en oars.... ik scil dy pleachje mei de pleach fen minske en dier, himel en ierde en....”

„Stil....! stil....!” hime siktaris, „ik scil teikenje, al hwetst ek mar wolst. Lit my los, dû divel....”

„Hwer hâldt ik dy fêst?” sei Jan Binnes dimmen en sloech syn eagen foardel.

En siktaris wie net sa goed, as hy teikene mei diselde pinne, hwer hy oars sa faken it bifel ta finzenisstraffe fen in Prinsman mei skreauwn hie, nou, de ridel fen binaudens yn ’e hân en ’t klamme swit yn kobben op ’e foarholle, in ûnthjit op skrift wol sekuer en for nin oare útlech fatber, det Abele Reitses scoe noait wer oppakt wirde om syn Oranjeropperij en ek gjin oaren, dy-t him fen nacht út ’e need holpen hiene. It wie in swier stik for him.... ho siet ’r twisken twa fjurren yn ’e yeske! hwet scoe minhear fen Rhé wol net sizze! misledige hy it Frânske gesach der net danich mei, hy, dy-t jerne ginste hie fen hege hearen.... Mar hjir optheden wie gjinien ta help en hjir loerde de dea.... Ja, dy loerde yn ’e eagen fen Jan Binnes.... It hert sloech him tsjin de kiel oan....

Joege Innes, stoef en steech yn ’t foarmidden, bisocht al ris om in oerwicht oer ’t folk to krijen en de hertstochten del to bêdzjen, mar hja wierne al moannenlang tofolle troch dy boargerwapening fakseare en fielden hjar nou los fen ’t ket en oan ’e winnende hân. Foart de hate patriot, foart de bloedsûgerige ekstra heffings op hjar lyts bytsje oergjerre jild, om det yn hollânske ef frânske pongen forsjilje to litten, foart mei de ynkertierings, it gemienste frânske rosmos yn ’e hûs ta skea fen wiif en bern, foart mei Braak en Keuning, dy-t it to ûnderstean doarsten en sette hjar eale grytman fen Scheltinga in set yn ’t tichthús, om sels op ’t stoeltsje komme to kinnen, foart mei de boargerwapening, om for in frjemd, hate gesach fechte en yn ’e dead dreauwn to wirden, foart alderlêst mar aldermeast mei de godleugenaers, dy-t nou selst al roavjende taesten dwaen doarsten nei hjar tsjerke en tsjerke- en weeshúsgoederen, foart der mei!! nou en nou foargoed ek!

Siktaris kaem wer op it parredis, sa wyt as in wever, it frijbrief for Abele yn ’e hân. Jan Binnes krige it oan en gnúfde der wakker yn om en do joech ’r it oer oan Joege Innes en de wiidforneamde dichter Eelke Meinderts, ek mei de oare Oranjemannen úttein, en dy liezen it ek ris nei en bifounen it ek, goed yn kalk en semint to sitten. Nin minske koe der in neil efter krije, mienden hja.

Jan Binnes, koart biredt, draeide him om. Hy ginde Braak net iens in goe-moarn, winske ’r net, det ’r nin goede ef kweade moarn ea wer sjen scoe?

Mei tsjinsin gyng it folk him efternei, mar heal foldien. „Scoe det der oars ek ris barne wold ha?” sei der ien sa smout wei en wiisde op in skoander blokje klaeihea efter siktaris syn hûs. Der de reade hoanne op kraeijen to sjen, hwet scoe ’t in trewis west ha!

Joege Innes fielde as by ynjowing, hwet hjir op dizze amerij ûnder it fierst to stille folk omgyng. Jonge, jonge! in stiltme foar de stoarm! Min kin in pod ommers wol sa lang tergje, det ’r kwat en hy bisocht sa ûnder dúmkes wei, de ljue hwet yn ’t lij to praten en guont wer de Collumer en oaren de Aldwâldemer kant út to krijen. Bigoan hjar de mage ek net to jokjen? Him tominsen tige, hy woe nei hûs. En stadich oan dripte de iene nei de oare ôf, Jan Binnes optlêst ek en sa ’n fjouwerhûndert Wâldtsjers mei him, allegear einliks prot, det it sa njúd ôfroan wie en de hotte en de file inoar net rekke hiene. Earst noch ris efkes by „grytman” fen Scheltinga en mefrou Bouricius oan, om der it nijs út to krantsjen, do sochten de measten memme brijpot mar wer op, froed en wol. Mar de fonk, ienkear yn it droege hout, smeulde foart. Hja gyngen nou nei hûs, skodden de fûst tsjin it fallaetshûs, hwer Keuning húsmanne en joun! den scoene se it krûd yn ’e hoarntsjes rûggelje litten ha en de houwdegens wierne slipe en de snaphanen ré, den kamen se werom....

It foarspel wie dien. In tûken ien, dy-t nou it lot syn rin noch kearde. De hjitte hertstochten fen dizze ienfâldige ljue, noch nea fen hjar hiele libben towekker roppen, rekken nou oerstjûr, de knyft kitele hjar hânnen en yn ’e bûsen fen in inkelde rattelden de kûgels al as sûre pipenuten. Sa wierne der wol guont, dy-t bihâlden wer thús oanlânnen by de koekpanne mei spek op ’e hoep en de greate petylje beantsjes derby, doch sinnige it in hopen mâlle min, as dit hjoed sa ôfrinne moast. Hwet hie min bidijd? Wierne se nou fen ’e boargerwapening frijrekke? hoechden se gjin swiere lêsten mear op to bringen? Keuning siet noch frank en frij foar ’t finster hjar út to gnizen, ynpleats det ’r ris omraek omsoale wie en streeps hawn hie, det de flarden fel der nei fleagen.

It bleau rare roerich op ’e wei.

Sa kaem de joun, de moaije joun fen dizze froastige Febrewarisdei, fen in tinne mist omdize, fen in earste ketiersmoanne biskynd. Read en froastich wie de sinne al wer ûndergien, de reek út ’e skoarstiens stie as in plûm yn ’e loft.

Do-t de hearsfeint fen „Vaartzicht” it hek slute, seach ’r mei binijing, ho fol as de wei stie en ho oerstjûr it folk wer waerde. Hja sprieken op for mastersfeint, knyften blonken en Keuning syn namme waerd’ faken neamd. Sa krige stadich-oan it wyldsin hjar wer yn ’e kloeren en optlêst setten in stikmennich de stap der ûnder nei Jan Binnes ta. Woe hy ek wer mei, om dy Collumer patriotten opsitten to learen?

Dy nachts! o hokfoar slimme nacht wie det for Collum en omkriten! rekke it folk slaende deilis mei in kloft skutters fen Dokkum, as help stjûrd for minhear Braak. Guont fen it trekskip hiene heard fen de rûzje moarns en ’t mei de waerme hân oerbrocht oan ’t regear fen de greate sted fen Dokkum. It dûrre al net sa lang, do founen se Jan Binnes en syn maten op it tsjerkhôf, hwer se hjar for tsjinwar opsteld hiene, de grouwe mûrren as in goede rêchstelling en do gyng ’t der heil om seil oan wei.

De boargers Wadman en Feugen fen Bûtenpost wierne ier en betiid mei in ekstrapost nei Ljouwert jage, om it fen Rhé oan to dragen. Sels koe ’r net komme, wie ’r net krebintich en gammelich fen ’t winter? mar hy stjûrde twa boargers mei werom, frjeonen patriotten Ament en Germans, goed biselskippe fen swier wapene huzaren, om poalshichte to nimmen fen dit spektakel. En hy gniisde as in pinksterfoks: it scoe gjin kwea kinne, om dit folkje ta ’t alderúterste to niidzjen, den scoe hy letter de boeten heech opdriûwe kinne. Hwent hjitte dit Collum en syn omkrite net ien fen ’e fetste lânsdouwen fen Fryslân?

Earst, do-t it allinne fen de Prinsljue tsjin ’e Dokkumers gyng, bleau it sahwet kamp, mar do-t de huzaren kamen op ’e greate woeste hynsders en in raer misbaer makken mei de lange sabels, wie ’t pleit gau forlern. Seis en sechstich Oranjemannen pakten se op en setten se efter slot yn ’e tsjerke, om der to bikommen fen hjar hjitholligens en leare, ho-t it rjucht ef onrjucht fen ’e sterkste it altyd wint. Jan Binnes wie hjar twisken de fingers trochslûpt en kaem yn ’t holst fen ’e nacht wer thús setten, smiet it dek op ’t hynsder en jage foart, de Aldwâldemer kant út.

In lyts ûre letter kaem ’r werom en gyng bidaerd op bêd.

Yn ’e iere moarn waerde hy fen ’t bêd kloppe. „Oarloch yn Collum! Al acht dea!” raesden se him tomjitte.

„Ael,” sei ’r tsjin ’t wiif, „ik moat wer foart. Licht bliûw ’k de hiele dei wol wei en kom earst joun let wer thús. Jowst my in flaubyt mei?” en syn wiif, noch heal yn ’e sliep, snie broggen en helle in pear woarsten út ’e skoarstien en in stik tsiis út it spyn. „Hjir jonge,” sei se. „Gien mei God en kom hjir bihâlden wer. En moardzje net, Jan.”

„It fjûr scill’ se oan ’e teannen ta ha, mar gjin bloed, Ael. Gjin drip bloed. Det is de leare net....” en sa gyng ’r foart en waerde wei bûtedoar, der it tsjuster fen ’e nacht al bigoan to wiken.

De wei stie swart fen folk.... it wachtsjen wie op him, dy ’t se allinne mânsk genôch achten, om nou foarman to wêzen en dizze saek ta in goed ein to bringen. It tal groeide njonkenlytsen noch, der kamen guont by fen ’e Sweach en Feanwâlden en optlêst in hiele smite fen Driesum en Moarmwâld, master Marten Joukes oan ’e spits. Ek Scheltinga foege him by hjar en sa gyngen se op reis de nachtstille wei lâns. Opmerkelike stil.

Der ynienen bigoan de Collumer klok to klippen, in tel ef hwet en do mei syn swiere bromstimme to lieden, it stille gea oer. It klonk near yn ’e stille, froastige foarmoarn o sa near. En de klok bromde mar troch. It wie it ôfspritsen sein al sont lang for alles, hwet Oranje tagedien wie, om op to kommen, noch ienris for gelove, goed rjucht en wet it findel heech to heffen. En de finzenen yn ’e tsjerke diene it ta greate argewaesje fen hjar oppassers bûtedoar, dy-t der net yn doarsten om hjar ’t manuael op to lêzen. En sa moasten hja se wol betien litte.

Hark! de Boerumer klok klipt ek al en de Aldwâldemer folget. Ut Bûtenpost komt ek lûd. Weinen bolderje yn ’e fierte, geskreau en geraes oeral. Sa gyng it op Collum yn. In eindsje de Krúswei foarby kamen se al yn ’t fjûr. Der waerden se oanfallen fen ’e huzaren, mar dy, minmachtich, leine al gau to spinfoetsjen en winnende wei gyng ’t nou op Collum ta en der troffen se al in hiele bulte frjeonen út ’e Dongeradielen en Boerum en Augsbuurt, der founen se Joege Innes as foarman en mei mannemacht bistoarmen se de tsjerke en forlosten hjar folk.

Hja protten suver ta Collum út, alle wegen wierne stiiffol en der kaem earst wer rûmte, do se it West yn teagen, fen plan as se wierne, om de Dockumer skutters, dy by Keuning stiene to oppassen, yn ’e wiele to riden en to omsingeljen. Dy ek net slûch, bigriepen skoan, hwet hjar to wachtsjen stie, tritich man tsjin sa ’n túzen en hja naeiden út en kamen mei great misbaer werom yn ’e sted fen Dockum.

Nou hiene de oaren de baen rûm. Jan Binnes seach om him hinne, in smel gnyske om ’e reade mûle, in felle loaits fen haet yn ’e eagen. Yn in omsjoch foroare ’r fen in ienfâldich húsman yn in oerste, in felgebetene machthabber oer in folchsume binde. „Efter my, fiif by fiif,” wie syn koart bifel en hja gyngen as skiep. Hja setten hjar yn postuer, de drystmoedigen deun efter him, de binauden op in fetsoenlike distânzje, bang for fjûr en noch banger for útpiken.

Hy wie net bang, krekt as bigoan nou hjoed earst it libben en libbe hy det yn al syn ieren en sinen mei. Syn bloed polske red, al de slomjende kreften yn him, sa goed as tsjoed, waerden wekker. In onforwrikber bitrou op it goedslachjen fen syn plannen bihearske him. Wierne se ek net mei opsteld fen jonker Ripperda en selst alle slûpynen, hwer se yn gefal fen need de wyk hinne spylje koene, hie hy oanjown. Stiene der hjir en der yn ’t lân gjin húskes en hokken, hwer nij ark lei om to sjitten en yn gefal fen de alderúterste need, lei der net in skip by Collumer Aldsyl, as help stjûrd fen Ingelân, om de fluchtelingen, aldermeast de haedmannen, op to pikken en se oer de frije sé to bringen, hwer se mar hinne woene?

Archibald Porter, eare syn namme! hie wol ris earder riemmen snien út diselde lape lear.... hy wist, ho winste en forlies rare broerren binne, der min bilieven mei rekkenje moat. Mar dit mislearje! och, det bistie net. Der hie hy gjin noed mei, alhowol, ien ding barnde him yn ’t moed. Yn elts gefal wie ’t it lêste jild, hwet Ingelân taskikt hie, it âlderlêste, ja dette, hie jonker Ryklef sei. Ingelân koé net mear jaen. Syn oarlogjen friet jild. En as hy hjir om tochte, den forsonk ’r yn gemimer. Ho!? as it ris misleare.... Mar der wie gjin mis op, hja scoene it winne! Moarn den dei de Oranjeflach op ’e Dockumer toer en licht oer in wike wol Ljouwert selst wer frij fen ’e Frânsken!

Yn ’t stille Bouwekleaster hie de joune krekt en allyk west as altyd. Wolmoet hjar douwkes fleagen op ’e neidei nei de til, de jernamers rattelen en de feinten en ’e faem bigoanen to melken yn ’t waerm bûthús, hwer min neat fen ’e kjeld bûtedoar bispeurde. Lysbeth en Wolmoet kamen, de lege tobbe twisken hjar yn en hellen it linnen fen ’e bleek, stiif en hird fen it neiwinterke. Hja seagen Bindert Japiks troch ’t kleasterhôf kuierjen, de útfenhûzer by him, ek lyk as hy yn ’e blauwe kyl en der de jas los oerhinne en in âld foerpet op.

Op ’e reed moeten se inoar en Lysbeth stompte de jonker oan en wiisde yn ’e fierte. „De jonker scoe goed dwaen en gien optslach yn ’e wâl. Hwet komt me der oan op ’t hynsder?” De eagen fen ’t âld minske, fen ljeafde opskerpe, hiene mear sjoen as de oare trije. Yn in omsjoch glied Ripperda yn ’e wâl en makke him lyts twisken it struwel. Op ’e joun ien op ’t hynsder hjir yn Bouwekleaster, hwer yen winters nimmen ea byneist kaem as de bolrinster en de bolderwein fen ’e moalker? Hwet koe det wêze?

Stadich kaem Bindert Japiks it lân út wei, de reed del. Hy wist syn útfenhûzer goed forside, holp it winnende tsjuster ek net mei.... dos hy bleau bidaerd wei stean, do-t de ruter fen ’t hynsder sprong en rinnende wei op him takaem.

„Bindert Japiks binn’ jou?”

„Ja ikke,” wie ’t koele andert.

„Hwet seit min, as Oranje in prinsman moet?”

„Oranje sterktme, neat oars,” andere Bindert Japiks koart.

„Lêz,” sei de ruter en hâldde him in brief foar. Mei ien hael fen ’e knyft snie ’r it brief op en lies. De kleur forskeat yn syn reafallige wangen.... hy sykhelle djip. Ien amerij mar, do wjerljochte der eat as fen freugde yn syn greate blauwe eagen.

„It andert en gau ljeafst,” tantte him de frjemde ruter.

„Moarnier fiif ûre biredt sûnder útstel ef smûsjes. Wiste it goed?”

De jonge ruter nikte en smiet syn lichte lea mei ien sprong wer op ’t hynsder en draeide det út nei de Ham. Bindert Japiks miende him nou sa fen oansjen wol to kennen, wie ’t net ien fen Boate Eskes jonges?

Nou wie den de kûgel troch de tsjerke.... nou kaem de kniper op de skine. Hansum nei de jonker en eart it jounmiel op ’e tafel stie, roan de hiele greate skûrre al fol fen trouwe knapen en elts krige syn poarsje fen wapens en krûd en lead. It hie himsels sa ’n foech kaptaeltsje koste, mar nou koe hy de Ham en ’e Pein ek út syn eigen bûs wapenje. Dy-t net sjitte koene, learden it dy joune noch by de walmige lantearne en in stikmennich kjersen, sa goed en sa kwea as ’t gyng en dy-t it net handich genôch stie, dy retten hjar oars wol en scoene de seine en ’e heafoarke meinimme ta hjar forwar. Gjin minske krige dy nachts in wink yn syn eagen. Kamen der fen ’e Ham gjin fiif en fyftich del en fen ’e Pein sels acht en tweintich? Selst âlde Wobbe rekke noch mei, hy scoe de hynsders menne fen ’e wein, hwer Bindert Japiks en de oaren fen syn ploechje op ride scoene, hwent Collum wie for hjar fierst to fier om geandefoet to kommen.

En Ryklef Ripperda.... Nou wie ’t den sa fier.... Hwet him roppen hie, lûd fen stim, selst yn it fiere Saksen, selst mei noch net kenber lûd yn ’t hjitst fen ’e freugd yn Bohemen.... nou bigoan it him to bilichaemjen, woe ’t kend wêze fen him.

En hy!? Hy naem it oan as in frjemde jefte folgens Heger Bistel. For de twadde kear waerde ’r nou dos ferge, om blyk to jaen fen syn oertsjûging. En wer scoe it wêze foar in hiele smite folk, licht wol tûzen, lyk as it do ek wie dy deis to Ljouwert. Oranje ôfswarre en knibbelje foar it Frânske gesach! Den, ja den! is der mar ien kar! Miende ’r noch net it trochknappen fen syn sabel to hearren en ’e klets op ’e balflinten? Oranje ôfswarre! det noait.... do net, nou net en noait!

En hy skoarre him ta dit forset. Hy seach noch ris wer syn planteikeningen nei, hwer hy fen wiste, det Jan Binnes in twadden ien fen hie, yn ’t holst fen ’e nacht kaem fen Scheltinga fen Stynsgea der noch by en Foppe Theunis (Rispens) fen Surhuzum en de oare moarne, dy noait wer to forjitten moarne! triek de hiele smite, sa ’n great tachtich man oer Stynsgea op Collum oan, om hjar frjeonen, opsluten yn ’e Collumer tsjerke, mei to ûntsetten. Foarenop Wobbe, de beide gleone brunen foar de boerewein en der fen Scheltinga op en Bindert Japiks, Timen Hendriks fen ’e Pein en de beide broerren Gerrit en Marten Klazes fen ’e Ham en de oaren to gean, bihalven den de jonker en Wytse en Ritske Binderts op ’t hynsder.

Het Geregte fen Achtkerspelen, bilichame yn ’t haedplak fen ’e gemeinte Stynsgea yn ’e persoan fen fen der Kooij, bipluze krekt syn moarnsbrogge, do-t hy in nuver geraes en gebear hearde op ’e wei. Hy hie to nacht min sliept fenwegen dy nachtmerje to Collum mei dy healwize Abele en wie al ier-en-betiid fen ’t bêd kaem en lies for fordiwedaezje „rapporten” en dronk der syn kofje by en iet in flaubyt. ’t Smakke allegeare like min. Nitelich smiet ’r de boel der del.

Hwet wie det? Dy Bindert Japiks lyk foar syn hûs fen ’e wein en det nei ’t tsjerkhôf ta? ’t Wie noch mar skimermoarn, mar dit miste him dochs net. En hwa wierne dy oaren? Hwet moasten dy nou wer? Der wie nou ek suver altyd hwet, min scoe yensels der om forgrienne. En.... De mûle bleau him heal yn ’t kear stean fen skrik. Bigoan der de klok.... to klippen?....

„Hindrik!” raesde ’r. „Der út en sjoch, as der brân is ef soks sahwet....”

„Ik.... doar.... net,” hime dy en kroep yn in hoeke by ’t bedsket.

„Wel den donder, den scil ’k sels,” en hy stapte as in pau ta de efterdoar út. It tsjerkhôf stie fol Hamsters en Peinsters en de klok klipte earmoedich en der bigoan me de Surhuzemer en dy fen ’t âld klokhús fen Bouwekleaster ek al en de Hamster....

„Helje eksteur!” raesde ’r pûr. Mar eksteur wie wei en bleau wei. En liet de klok mar klippe en liede.

„Sa lang der klokken liede kinne yn Fryslân, scil ’t for Oranje wêze, wit det, dû gemiene patriot. Scill’ wy dy de nekke ris omdraeije?” sei ien út in kloftke jonge Hamsters en hja raemden nei him. Hie ’r de jichte net? en as in âlde foks kroep ’r wer yn syn hoale en markbite nau, hwa ’t yn ’t foarste gelid stie fen dizze reboelje. En hy gnyske, do-t hy seach, it wierne Bindert Japiks en jonker fen Scheltinga, syn eigen doarpsnoat en ek sa ’n forflokte prinsman.

Fen alle kanten streamden de minsken ta, fen Surhuzum en ’t Fean en sa gyng ’t nei Bûtenpost. Der kamen der wer sa ’n njuggentich by, swijchsum en stoef, âld en jong, ryk en earm, mar meast dochs de geseten ljue, lytsman en patriot wie pankoekje út ien bisleek. Dy hwet wie, hâldde oan God en Syn gesach fêst, wie Prinsman en ’t minder soarte kroep, om de frânske krûmmels, dy-t hjar tasmiten waerden, to bisetten.

Bindert Japiks seach om him hinne. Trou kamen se op, syn foltsen. Hy seach Japik Durks Cuipers fen Bûtenpost en Wybren Lourens en Roel, syn broer en Eabe Tsjeards Rispens de Boksumer en Roel Stuit, de keslein fen ’e Roskam en Wytse Eabeles fen Stynsgea en Metske Ates en yn in kloftsje appart sahwet it hiele Optwizeler manfolk, Wibe Lubberts foarop en Bindert en Wolter Jans en Piter Wytses en Wopke Tabes en hwet fjierder efteroan op in greate mallejan op in pear stevige beamstammen de geseten ljue fen ’e Koaten, Jehannes Piters de leijen yn ’e hânnen fen ’e hynsders en de iene hie in oranjelintsje oan ’t hoofdstel. O dy âlde ljeave, sa forspuide kleur! de triennen skeaten him yn ’e eagen....

Der wie ôfpraet, de jonker Ripperda scoe him earst mar hwet appart hâlde, om net tofolle each to jaen, al wie hy hjir twisken al dy trouwen ek noch sa feilich as hwet, mar einliks Bûtenpost foarby, liet ’r Bindert Japiks syn bêste hynsder, in moaije swarte rún foarkomme en sprong er op, jong fen swaei en ried de oaren foarby en oan ’e spits.

Sûnder commando oardere it folk him. De wei roan alhiel fol, hja kamen fen ’e sydpaden en út Feankleaster en stadich gyng ’t op Collumer Fallaet en Collum ta. It wie nou al moarn.... de ljochte dizen seine it, dy-t stadich oploeken en troch in spjalt hwet fen it Easten sjen lieten, hwer de sinne blijread tynde boppe de rûchfearzene wrâld.

By de Krúswei moeten se einliks Jan Binnes en de oaren. Dy foel in stien fen ’t hert. Hy wist sels mar al to goed, hokker macht as ’r hie oer it folk, mar kriichskinst, regele forset, ja! det wie en bleau in sluten boek for him.

„En nou mannen,” sei ’r. „Sjoch jimm’ dizze? Det is ús jonker Ripperda. Wy hâlde it ek mei ús âld regear en scill’ ús forwarre ta it uterste der for, net?”

„Ja, wy allegearre....” rôpen se.

„Wy scille noch.... dizze hat it al dien. Jierren lang hat ’r for de saek fen Oranje as in balling omtoarke, earmoed lit en forfolging. Hy hat de proef op ’e som bistien. Hear him en doch nou, hwet hy seit. Hy wit it.”

„En dû....?”

„Ik tsjinje him,” sei Jan Binnes dimmen en bûgde syn holle. In earste sinnestriel syn glâns foel op syn swart gled hier en ’e keal útskearde jonge nekke. De gouden ringkjes yn syn earen glinsteren.

Al stoarjende wei seach Ripperda it. Sa ’n lyts, ienfâldich genierke en dochs in persoanlikheit, in sterke diedkreftige persoanlikheit! Hokfoar kreften moast dit teare, jonge lichem bergje, om sá in mennichte fen folk nei syn wil liede to kinnen, det se selst net iens rjuchts ef lofts seagen, mar blynwei roanen, hwer hy roan en stok-stiif stiene, hwer hy stie? Ho ’n fjûr moast der fenbinnen barne, det selst de lôge sa fier waermje koe?

It folk kearde him ôf fen Jan Binnes en seach op nei him, guont fol tsjinsin, miende ’r to bispeuren. Mar hja moasten, der wie gjin ûntwyk, Jan woe it ommers sa ha.... Jan wie hjar rjuchtlike oerste, al ho ’n war ’r nou ek diich,—en det scoe ’r sels ek wol wer it bêste witte, hwer it om barde—om de hege hearen nei foaren to triûwen. Hege hearen! sokken kamen der al mar mear! Jonker Eiso de Wendt en siktaris Gerroltsma en Boate Eskes en dominé Riedel en Else Louwes Siccama en Ritsma.

Stadichoan abbesearen se det út nei Huster-Noard, Kollumer Fallaet foarby, hwer gjin minske to sjen wie, de lûken foar de finsters en alle doarren potdicht. Jan Binnes seach it. Hy lake syn smel gnyske, der it yen kâld by oer de lea gyng. En hy wonk in stikmennich knapen, om by him yn ’e efterhoede to kommen. Hwet der bikoezzemoezze waerde, hwa hie der erch yn? Nimmen. Elts foar oar, tsjerne mar ien ding yn ’e tinsen om, aloan en alwei, hoe scoe ’t gean by de sted fen Dockum, as de poarten ris opeaske waerden út namme fen Oranje? Hwet waerde der it andert? Ho scoe ’t der joun foarstean om dizze tiid?

It wie nou in ûre ef njuggen. De sinne kleau.... it waerde omtlitten waer. Der dreau in swiete wyn it Suden út wei oer it gea, yn heimsinnige boartlike flustering telde ’r fen foarmaitiidswille, fen in earste knopjende blom.... in nij bled, yn ’e smoute fen in hússide oan ’t ûntjaen.... in ljipke yn ’t hast wolkenfrije blau, det oer ’e wjuk slacht en it wite douns fen ’e earste skieppewolkjes, omkroljend foar dy lije wyn! It bifearzene gêrs bigoan to teijen, der flonkeren nou tûzenen diamanten oan, in winterkeninkje song, in stik ef hwet protters sieten op in trop to kweeljen yn in keale, wite beam en boarten de kâlde wjukjes waerm.... O it wie sa moai dy moarne! It stille wetter noch moarnsslûch en de beammen hjar toppen allinne mar wekker, blijread de brune elzeknoppen yn ’e wallen fen ’e sinnestrielen en brúntsjuster de stammen fen ’e greate ikebosk fen ’t Hús ter Noard.^[2]

[2] Dêr stiene doe sa’n achthûndert ikene stambeammen.

By Rinsmastate to Driesum wie ’t halt, de lêste rêst foar de died. Ripperda dielde nou syn folk yn trijen.... dy him de bêsten liken en de drysten, hâldde ’r by him, om de meast forsterke Wâldpoarte mei to bisetten, master Marten Joukes fen Driesum krige de twadde ôfdieling en Jan Binnes mei syn folk, allegear rouwe knapen, dy-t wol net fen wiken witte wolle scoene, de trêdde.

Mar hwer wie ’r? Wei, as hie de groun him opslokt. It diich hjar allegear nij. Allinne syn frjeon Tsjibbele seach ’r neat net raer fen op. „Jan giet frjemde wegen optheden.... ôfrekken hâlde,” sei hy heallûd tsjin Ripperda. „Strak ansens komt ’r wol wer.... Mar....

„As ik him den noch mei ha wol,” en Ripperda seach rare stoef. Oarder moast der wêze en selst Jan hie nou in haed boppe him.

„Ik scoe optheden net graech yn Keuning syn fel sitte,” flustere fen Scheltinga fen Collum en kaem Ripperda op ’e side riden. „Jan hâldt de macht oer himsels, sa ken ’k him, mar oars.... ’t koe in moard wirde....”

Ripperda waerde kjel. It lytse, stevige mantsje kaem him foar de geest, de kantige holle, de wrede mûle, de frjemdwoeste flikkering yn ’e moaije eagen, krekt as flikkere der seineskerp yn, det om bloed rôp en it waerde him onhaechlik to moet.

„Moat der hwa werom en helje him....?”

„Ik wit neat.... ik foronderstel allinne. Lit him syn eigen stip bireare....” warde fen Scheltinga him der tsjin.

En Jan Binnes birearde op Collumer Fallaet syn eigen stip. De knyft yn ’e hân en sa ’n fjouwer man by him, fleach ’r yn ’e hûs op by Keuning, dy-t him oankommen sjoen hie en op it hea forside kroep en wiif en bern mei de bringst oanpiele liet. Hja raesden wakker en skeaten mei los krûd yn it skûrke en stieken yn ’t hea, om Keuning to formoardzjen en jagen de brân yn in spoennebult efterhûs, det de lôge en ’e stank bearden raer, mar Keuning kaem net út syn forskûl. In oar wiken lang yn ’t tichthús sette, sa ’s dy feint efter Collum oandien wie en der ’t letter fen útkaem, der hie dy stimper net hândiedich oan west en selst it hiele saekje wie net iens bard, mar in útfynsel fen Keuning, dy-t in pik hie op dy ljue—soks, ja soks! det wie trewis for him. Nou him sels it fjûr ris nei oan ’e teannen lei waerd, wie ’r allinne for syn eigen fel en bonken binaud en wiif en bern moasten hjar mar redde.

De kearels sloegen mei stokken en houwdegens en easken alle wyn en jenever, dy-t mar yn ’e hûs wie en do jagen se syn wiif en alle bern ta de doarren út.

„Gien dû mar nei Ael, den kin se tominsen sjen, det ’k dy net deadien ha en ek de bern gjin hier krinkt,” raesde Jan Binnes hjar efternei. En ’t minske diich nei syn wûnder wird en bilânne goed en wol by Jan Binnes Ael. Hja kaem der wol faken, hwent it great fanke fen Jan Binnes tsjinne by hjar en hja koene it skoan lyk-fine, al wierne de manljue den ek gebeten fijannen.

„En nou scille wy dy kearel fen dy wol ta ’t hûs útswitte,” bâlten se alhiel dûm en swaeiden greate barnende striewisken yn ’e hân, om ’t hûs en rôpen lûd, brân! brân! Stilwei trapen se de gleone dingen efterhûs wer út, mar Keuning boppe op ’t hea hearde it gegûl en ’e forwinskings en stoar tûzen deaden yn dy inkelde ûre. In bult fen syn sounen waerden der mei ôfbitelle.

In aerdich skoftsje letter foegen Jan Binnes en syn folkje hjar op stellene hynsders fen Keuning wer by de oaren. Jan Binnes kroep jonker Ripperda al ris sa stilwei op ’e side as in great jonge, dy-t him raer misbreukt hat en hwaens gewisse ûnder de eagen fen heit wûnderlik bigjint to tikjen, mar de jonker seach yn ’e oarre-wei en diich krekt, as bistie ’r net. Det koe ’r net daeije.

„Wy ha net moarde,” sei ’r einliks skruten en ried deun njûnken de jonker.

„Ik freegje neat, wol?” andere de jonker koel. Oerhearrige ljue, der hie hy it mier oan.

„Ik moat prate, oars stik ik hjirre!” en Jan Binnes skûrde yn ien hael de wollene das fen ’e hals. „’t Scoe wêze, as hiene wy hwet onearliks útspûke. „En det is ’t net....”

„Nou den....”

„Ik ha mei Keuning ôfrekkene.... Ik moast.... ik.... ha him oan ’e dead ta pinige.... Den is de divel yn my sterk.... in wrede hear, jonker....”

Ripperda hâldde syn hynsder yn. „Hjir, toside fen ’e wei,” sei ’r as in bifel. „En as der ek mar ien drip bloed fallen is, den bistû my to min om mei. Den walchje ik fen dy.... en fen dyn gelikens....”

Alle bloed skeat út Jan Binnes syn antlit. Hy waerd’ sa wyt as in doek. Syn hânnen, stevich om de moanjes fen ’t jonge hynsder, groeven hjar noch djipper yn it sidene hier. Hy sloech de eagen foardel.

„Nou?!” It lûd fen Ripperda wie hird, as sloech der in stien tsjin in stien. „Ik wól de wierheit en oars.... bist ús maet net mear.... Hwet ha jimm’ mei ’t wiif dien en ’e bern....?”

„Der útjage foartdaedlik en.... in leech fetsje efternei smiten....”

„Is det de wierheit, Jan? Ast my bidraechst, ik bin yn steat, dy foar al it folk hjirre, Oranjeljue! Jan Binnes, ta ús smite út to bânnen.”

„By myn earme siele, it is de wierheit,” sei Jan Binnes démoedich, syn eagen great en fol yn ’e jonker sines. De siele seach sa frank en frij troch hjar frjemde finsters, det Ripperda wist it, hja liichde net.

„En dy Keuning....?”

„Sit noch op ’t hea.... Hat miend, wy stieken it hûs yn ’e brân....”

„Hwet?”

„Wy ha in spoennebult yn ’e brân stutsen. It stjonkt noch wol trije dagen.... O jonker, it moast der út, ik koe net mear libje sá. Ik moast him krûpen sjen.... Nou is myn haet bikoelle en bin ik wer minslik, in minske lyk as de oaren, as waeks yn jou hânnen.”^[3]

[3] Historysk fest stiet, det der by Keuning neat oars bard is as bangmakkerij.

„Lit it net wer foarfalle,” warskôge de jonker him en wylt syn each op it hynsder foel, hwer Jan Binnes op ried: „dy liende guds bringst joun werom, bigrepen? En nou.... dû bliûwst op dyn post, al rint ek alles wan. Toan, det ’k dy noch bitrouwe kin. Kin ’k der op oan?”

„Yn libben en stjerren gien ik net fen myn post,” ûnthjitte Jan Binnes syn helder jong lûd en hy rekte syn breed sterk boarst, hwer it moedige, hertstochtelike en fen wûnderlike stimmings bihearske hert hastich fen tik it soune bloed troch de ieren polskje liet.

Jonker Ripperda seach him oan, syn hert waerde weak, hwerom, det wiste ’r sels net. Hok in nuver boun, hja beiden en doch.... „Ik leau dy,” sei ’r ienfâldich en ried wer foar him út. „Meitsje dyn paed skjin en myn bitrou net ta skande.”

In ûrke fen Dockum ôf wachten se op ’e joun, om den de sted op to easkjen. ’t Wie stil yn ’e natuer, der waeide gjin wyntsje mear en ’t smel streekje moanne joech krekt safolle ljocht, om de wei sjen to kinnen en de trekfeart, in minne maet, as ’t ris ta fluchten kaem, tocht Ripperda, tominsen, as min der gjin rekken mei hâlde. In eintsje fierder leine twa greate tsjalken njonken inoar. Hja stieken krekt de lantearnen op, ien foar ien, oan ’e mest ien en ien by ’t roer. Hja skommelen wakker op en del, bitsjoend liken hja wol, hwent de skippen sels leine deastil. Ripperda glimke en joech him nei de greatste tsjalk ta. „Is de skipper Jan Roasje dêrre?” rôp ’r by de planke.

„Presint en mei jou wolnimmen, sa soun as in fisk yn ’t sâlt wetter”, hearde ’r roppen. „Kom harren”, en hy loek de jonker suver yn ’t foarûnder. „Wy lizze hjir al sont fenmiddei.”

„Hwet ha jimm’ yn?” en de jonker gnúvde nijsgjirrich om him hinne.

„Ikke.... fracht fen Porter fen Harns, swiere ikene planken en de alderlangste juffers, dy-t mar to krijen binne en myn maet fen ’t selde. Ast wêze moat, kinn’ wy mei dizze beide tsjalken en ús lading in feilige brêge meitsje dwars oer de feart, sa ’s ús hjitten is.... As jimm’ foartgiene, bigjinne wy der oan.... ’t Is to hoopjen, it wirdt net brûkt....

Ripperda sloech yn oar praet. „Hwer binn’ de hynsders?” frege ’r.

„Fjouwer yn tal, rinne hjir yn ’t lân.... Bêste dravers. Binn’ yn in omsjoch op Collumer Aldsyl.... Der swerft Porter syn kant skipke al sont in skoft om. In goed ûntwyk, jonker. Feilich oer ’e sé, hwent hwet derjinsen brouwt wirdt....”

„Ho det sa?”

„Is net folle goeds. Hja ha der in kenon en fen ’e moarn is der forsterking kaem fen Ljouwert, by de Ie lâns, seach ik se gean. Mar der binn’ ek oaren ûnderweis, ûnder ’t bifel fen in hege hear....”

„Mar hofolle Frânsken wierne der sa hwet?” fiske de jonker hastich, om syn birekken meitsje to kinnen.

„Sa ’n fiifhûndert man, meast âldere knapen. Ik ha se allegear mei-inoar yn ’e Ie winske, om to smoaren yn ’e blaumodder”, bislute Jan Roasje syn tynge.

Ripperda diich in setsje it swijen der ta. „Wy hoopje se stof to leverjen, Roasje”, sei ’r optlêst. „Ik ha my sels oan ’t nou ta tsjin elts iepentlyk forset keard, mar as in minske to lang fakseare wirdt, den krijt it forset him yn ’e macht op gelyk ef ongelyk. Hy rint den rjucht troch, al is ’t ek tsjin in mûrre oan.”

„En doch, de druk is ek oan in tiid ta”, sei Jan Roasje sa smoutwei foar him hinne. „Nei in dei fen hirde wyn falt min sims sa mar yn ’e lijte.... Jonker, Gods seine oer jou dwaen’ en as ’t op ’t slimst komt, den trije fjûrpylken foartdaedlik nei inoar oan ’e Damwâldster kant.”

„Det ’s goed, hwent wy stiene by de Wâldpoarte. Der it kenon ek stiet.”

„Myn goede, ho witte jy det nou al?” rôp Jan Roasje.

„Ik ha sa myn sindboaden en det binn’ goede útkloarkers.” En de jonker nikte him frjeonlik ta en gyng syn wegen nei syn folk, yn wachtsjende rêst op ’e berm en yn it lân der omhinne, de âlderen op ’e weinen to pypkjen, de jongeren hjir en der op tropkes, inoar oanhysjend mei hjitte wirden en mar kwalik harkje wollend nei de wet fen stilswijen en biredt wêzen.

Einliks piipe der in fyn fluitsje, stadichoan kaem der biweging yn ’e tsjustere skynsels, dy-t hjar út de dize fen it lân los makken en elts op syn plak torjuchte kamen. Gjin wird waerd der mear sei.... it waerd nou tinken. Min fielde nei de trekker fen ’e snaphaen, loek de houwdegen ris healwei út de ské ef skodde it krûd ris yn ’t hoarntsje ûnder ’e jas. It bloed bigoan hirder to streamen, de oerminske syn wylde instincten fen forwar en stryd waerden wekker út in ieuwenlange sûze.

Ripperda, strang en stil op syn great hynsder, seach se him foarbygean yn ’t flauwe moanneskyn waer. Marten Joukes, lang en smel boppe de oaren út, geandefoet twisken sa ’n trijehûndert man nei de Hantumerpoarte, it minst biswierlike plak. It kaem him ta.... ’t scoe der in maklike sege wirde kinne. „Joun”, sei ’r ienfâldich en it klonk Ripperda yn ’e earen, as scoe der nei dit joun folgens him in bliid ûnthjit fen moarn folgje. Hja gyngen, hja waerden wei yn ’e dize fen ’e teijoun. Noch efkes klonken hjar stappen.... do naem it lot se yn ’e kniep fen syn earms. Stil gyngen se yn stiif en steech bitrou op in ginstige útslach.

De twadde kloft oppeneare him hiel hwet roeriger. Der klonken flokwirden, der flikkeren knyften en houwdegens en guont bisochten, om de oaren foarby to kommen en yn ’t foarste lid to reitsjen. Den waerde it kreauwen.

Jan Binnes, rjucht en steil op it stellene hynsder, ried foarop. Sá hie de jonker it wold, hy diich it en fielde him op syn rjuchtlik plak.

Syn frjemd, skerp teikene antlit like nou yn ljochtmoanne waer noch witer en wûnderliker as oars.... Ripperda koe der skoan ynkomme, hwet se him sims neijoegen fen tsjoene en bisprekke en sa.... hy mei syn forljochte tinkbylden leauwde it net en dochs.... der wie in sfear om dy man, oars as fen de twahûndert, dy-t him folgen. Hy selst kaem ien amerij ûnder dy frjemde ynfloed.

Det wie, do-t Jan Binnes oan him ta wie en de hynsders noch ris lyk neist inoar stiene. De gounzjende minskeswarm bleau in tred twa tobek, fen Scheltinga hâldde se yn lust, mar stilkrije koe ’r se net, hja waerden al mar roeriger.

„Stil dêrre,” rôp Jan Binnes. Syn helder lûd trompettere oer it folk, selst de fjirdsten hearden it.... En selst yn det lûd wie hwet fen ’e tsjoen fen ’e man.... it folk swijde op itselde stuit.

„Joun jonker”, sei ’r bidaerd, hiel efkes in oare, waerme ûndertoan yn it moaije lûd, in teare aeijkjende fal.... „it wirdt nou libben ef dead for Oranje.... ús Oranje.... jowes en mines. Gjin macht op ierde krijt my fen myn plak.... Joun wirdt alles bislist....”

Hy sette it hynsder oan en it tsjuster diich in taest nei him en as in woelige sé waerden se allegear wei yn ’e nacht. ’t Scoe in swier stik wêze, dizzen yn bitwang to hâlden, allinne in Jan Binnes scoe ’t bistean kinne. Hy koe se wol om ’e finger wine fen ’e leechste ôf oan ’e heechste ta.

Ripperda rôp de lêsten en de measten om him hinne. It wierne de alderbêsten en de bitroubersten út de Dongeradielen en fen Achtkarspelen en om Birgum en Feanwâlden hinne. Foppe Lieûwes wie der middenmank, Bindert Japiks, al de Koatsters en Twizelers, alles fen Bûtenpost, de Sweachsters en de âlderen fen Collum en Boerum en Mûntsjesyl. Hja scoene nea krimp jaen, tocht him en dochs, as hy him tobinnen brochte, ho hy sels de earste kear yn in hjit gefecht yn Polen trille hie as in bern, do-t de kûgels om him hinne bigoanen to fluitsjen, den bikroep him sims ek wol eangstme, as ’r dizzen seach. ....Ljeave, goedwillige, hjithollige skare! tocht ’r, wylt se stadich foart abbesearen. Scoene se him folgje kinne en net tobek skrilje, selst net foar de dea....?

Stil-wei gyng ’t nei de Wâldpoarte ta. De lêste neikommers út de Wâlden, út Ljouwert en efter Ljouwert fendinne, sa fris as in nút, sluten hjar by hjar oan.

Ien skreau: Dockum for Oranje! der poften de earste snaphanen en gewearen en stoarmen se op ’e Wâldpoarte yn. It fjûr knettere, swiere balken waerden tsjin ’e doarren set en taraemd. Koe de iene ploech net mear, de twadde kaem, de tredde, de fjirde, de fyfte. Efkes wie it stil, den klonk it geknetter wer, fûleindich setten se al mar wer ta op ’e poartsdoarren.... De greate swiere skoatels rattelen, de knieren krêken. Der splintere al ris in stik fen ’e balken.... Ripperda en de oare bêste skutters mikten al mar oan op ’e kykgatten, hwer se út bistokele waerden fen in hjit, oanhâldend fjûr, det net folle skea joech en sims alhiel swijde. Den wierne der kûgels rekke en kamen der oaren op it lege plak.

Mar ynienen krigen se huf. Hja bigoanen der oan ’e binnekant finniger fen hjar to fjurjen, lang net mak. It fjûr waerde net mear stil en mei opsetsin waerde op ’e foaroanmannen mikt, Ripperda en fen Scheltinga en Ritsma.... Ien dekte Ripperda mei syn eigen lichem.... in reus fen in kearel, dy-t in efterkret fen in wein as dekking brûkte. Yn in omsjoch siet det as in souwe fol gatten en fleach op ’t lêst yn ’e brân. It gefaer kaem tichteby. Hja skeaten goed, dy Frânsken, al wierne der net safolle miskien, hjar ark wie goed en de hân bidreven. Lokkich, de Oranjemannen spilen ek net swak by, it waerde sahwet kamp.

Noch stie de poarte.... noch wie der net ien tûmbré groun woan. As ’r nou net gau hânnele waerde, rekke de boel op it deade punt en.... Scoene se ûnderlizzend partij wirde moatte? tocht Ripperda en seach twivelriedich nei de sterke poarte. Tsjien stappen fierder, hja hiene de sege, tsjien stappen tobek.... Fryslân wie forlern, noait scoe hjarren ea wer sa ’n kâns yn hânnen jown wirde en hjit en jong fen moed fjurre hy syn folk ta it allerúterste oan, mikte sels sûnder rêst op it greate kykgat fen de poarte, hwer hy de foarmannen fen ’e fijan wer op ’e loer wiste. Efkes stil, bigoan de stoarmrin wer en o mieri! de poarte fleach wiid-waech op.... De Oranjemannen foelen werom fen ’e weromstuit op hjar eigen maten, ien amerij fen bisluteleazens.... de sterkste stie it hert fen skrik stil....

In great kenon skeat syn earste kûgel yn it folk op. It gejammer, det der op folge, wie freeslik. It hie neat minseliks mear. Sá scil in dier kreune yn deadsbinauwinge, as de syken ta syn earm lichem útgiene, mar in minske?! wierne det minsken, dy-t der op ’e groun omrôllen en den op in roungear protsje lizzen bleauwne? Wierne det minsken?

It hiene minsken west, soun en jong, noch gjin fiif minuten lyn. Nou dreauwne se yn hjar bloed en smoarden der yn....

Sa ’n trije-, fjouwerhûndert joegen gjin krimp, dy hâldden stand, de oaren wykten, deadseangstme yn ’t hert, tobek. Ripperda sels gyng yn ’e sjitlynje stean fen ’t kenon, twisken de wounen en deaden yn, de sabel yn ’e fûst, biredt om ta it uterste to striden.

„Hwa stiet my by, dy komme nou op!” rôp ’r, syn lûd heas fen ellinde en meilijen.

Fen Scheltinga, de Wendt, Wibe Lubberts, Joege Innes en Schotmans sprongen him by en noch sa ’n tweintich oaren en bisochten meiinoar, om it folk wer nei foaren to krijen. Mar dy hjar kreft wie britsen. Ien draeide him om en gyng op ’e rin, mear folgen, in stik ef hwet pakten de wounen op en droegen se foart en de deaden sleepten se oan kant, de pet oer de britsene eagen.

Der kamen nije forsterkings fen syn folk, al wer nijen, Ripperda seach se kommen en der tynde wer in griselke hoop yn syn hert. Hja lieten der him net allinne foar sitte, al moast it den ek hjar bloed kostje.

Wer fleach de poarte op.... en nou wierne se klear for de saek. It kenon wie der en dochs, der kaem gjin lûd. Ta twa kear ta waerden de bitsjinners der by wei sketten en do waerde it fechten man tsjin man, de bitûfte Frânsken tsjin ’e goedwillige, onbidrevene Oranjemannen.

Ripperda seach it oankommen, liet syn fjûrpylken ôfsjitte. Lokkich, de dekking wie der for de flucht en gjin fiif minuten letter wie al it folk yn dusoarder, smiet de snaphanen wei en fleach, sa hird as ’t rinne koe, foart, de forstânnigen joegen hjar hastich út de skotlynje en fjurren noch, sa folle as se koene, mar och! hwet joegen dizze hûndert, as der tûzen nedich wierne?

Oan syn hert ta troffen fen dit leed, seach Ripperda se foartslûpen. De opset fen jierren wirk, fen tûzenen en tûzenen fen kosten to pletter slein, alles forlern, alles foarby! nearne mear útkomst út dizze sompe en grimmitich en bidroefd fen beiden, oardere hy syn lêste trouwen, in hûndert man ef trije en bistoarme yetteris de poarte, dy-t nou wer ticht wie, om it kenon, in saunpounder, to laden. Wer mis. Do waerde hy pûr en hy hjitte se allegear, om tobek to gean en allinne mei Wibe Lubberts rôlle ’r nou in fetsje ef hwet krûd stilwei foar de poarte en lei ’r de lonte sa nei oan, det ’r by ’t iepengean fen ’e poarte op it fetsje komme moast.

Alle folk waerde nou al fierder en fierder efterút dreauwn.... in drysten ien, dy-t der mar op ’e noas by stean bleau, krige ’r by de mouwe en sleepte him sels efterút.

Hja hâlden op mei sjitten. „As de poarte iepengiet en it kenon bigjint.... den mikke, ienkear! en toside! en foart,” wie syn bifel. „Us tal is nou to lyts, om mear hwet to weagjen.... dizze iene ôfbrau, dy kin ’t noch lije. De wounen op ’e weinen en ús deaden.... God wêze hjar siele genedich....” Hy wist it tal al, hjir wierne it trije^[4] en sa ’n stik ef toalve wounen, net swier, mar ho scoe ’t by master^[5] wêze en by Jan Binnes. Hiene hja it hâlden? wierne se yn ’e sted? Hy wie syn rie suver to ’n ein.... knypte de hânnen ta fûsten. O! Oranje Fryslân, ûndergong for altyd, yn ’e weazze wei....

[4] Piter Lieûwes fen Feanwâlden.
Piter Emkes en Theunis Gerbens fen Ikkerwâld.

[5] Dêrre twa deaden: Heime Gearts fen Driesum.
Sikke Sjoerds fen Damwâld.

It waerde stil ûnder it folk, hja fielden, dit waerde de lêste útsetter en dizze getrouen, dy-t de tastân like goed biseften as hy sels, waerde it moed fol. Wibe Lubberts en Joege Innes gyngen deun neist him stean, hy wist, hja scoene hjar lichem jaen, om sines to redden, as ’t wêze moast. Oars gjinien, de oaren wykten sa neigeraden al mar mear tobek.

Mei in ruk fleach de poarte wer op, in getonger en geknetter fen gewearen, pistollen en snaphanen, ôfsketten op det iene stuit, in skynsel fen in bult minsken om in swier tsjuster ding, in felle slach, noch ien, noch ien!

„Efterút! efterút! foart!” raesde Ripperda en sels fleach ’r mei de oaren yn ’e wâl efter de âlde beammen.

De poartdoarren barsten yn stikken en fleagen wech en der wear, geraes en gejammer sûnder ein, noch folle slimmer as nys by hjarres en der ynienen in greate slikjende lôge op twa plakken tagelyk, gekreak, in freeslike plof....

„Foart!” rôp Ripperda, en syn folk, bijljochte fen ’e brân, fluchte fen ’t steed, hwer se in skoft lyn sa fol moed hinnetein wierne.

„Us deaden ha hjar selskip meikrige, leau ik,” sei Wibe Lubberts, wylt ’r noch ris omseach. Ripperda andere net, de lust ta praten wie him gled-wei forgien.—

De tsjalken leine der noch en Jan Roasje holp mennichien oer dizze frjemde brêge, om to ûntkommen, howol der ek noch sa ’n tritich man finzen rekken, dy-t eigenwiis, op eigen manne boete bisocht hiene, by ien fen ’e oare poarten to kommen, om to sjen, ho-t it der foarstie.

De oaren bigoanen nou ta hjar sels yn to kearen, stil as it wie en it gedreun fen ’t kenon dien en ’t sjitten ek.... bispeurden oan alles, de saek wie gled forlern, al scoene master en Jan Binnes ek oan de winnende hân wêze, hwer mar gjin wissichheit fen to krijen wie. Tael noch teiken.... earst hearde min noch sjitten yn ’e fierte, nou wie det ek stil. Hja wisten, master en Jan Binnes hiene gâns forsterking krige fen Ljouwert, scoene se hjar man stien ha en gjin krimp jown? In pear flugge bazen bisochten yn in boatsje om ’e sted hinne to kommen en nei ien en oar to pinfiskjen. Hja hoechden net fier, as hja seagen it spark al dwalen. In hiele heap folk kaem der bot oerstjûr oanfluchten.... Master finzen en Jan Binnes flucht as de alderlêste, allinne oerbleauwne en in stik ef hwet Frânsken him as hongerige wolven nei. En wol tachtich finzen.^[6] En trije man swier forwoune en ien dea. Det makke stil. Min hearde gjin flokwird mear.... gjin geswets. De dead ware om hjar, de libbenen, for syn greate wite majesteit wierne se allegear bang.

[6] Sjoch de oanteikeningen efter yn ’t boek.

In inkelden ien fen ’e âlderen stiene de eagen fol triennen. De lêste stryd forlern.... alle hoop wei, alles to niete! Stilwei hokken se by inoar, Foppe Lieûwes en syn kornuten, allegear as troch in wûnder de kûgel ûntkaem, net ien hier op de hollen krinkt. By Jan Binnes syn poarte stie ’t der folle slimmer foar, dy tachtich finzenen wierne fen de alderfornaemsten, pakt by in bistoarming fen ’e poarte, dy-t mislearre wie en útroan op gefecht fen man tsjin man.

En Jan Binnes? „Dy is net ien hânbré wykt. Elts fen syn kûgels wie in treffer,” fortelde in nije boadskipper Ripperda. Mar hwa kin it hâlde tsjin in oermacht?

Ho krekt wie alles útkaem, sa ’s hy det foarsei hie yn ’t húske to Iestrum, tocht Ripperda. In oermacht fen tûzenen hiene hja habbe moatten, scoe dit forset eat bidijd habbe. Hy biet him op de tosken fen ellinde. Dit dos de ein fen alle dreamen! Smaedlik weromjage en de Jacobijn in nij wapen yn hânnen, hwer ’r syn profyt fen trekke scoe en hjar útsûgje as in bloedsûger.

Tiid fen wachtsjen en treurjen, wie der nou net. Fluch it folk oarderje, weinen en hynsders efteroan for dekking, nij krûd klear, kûgels en lead, as se ris efterfolge waerden.... In stille skare wie ’t nou, as gyng ’t nei in bigraffenis, de deaden op twa boereweinen yn ’t foarmidden. En Marten Joukes en Jan Binnes kamen net mei werom. Fen syn folk wierne net sa folle finzen rekke, as by de earste raem in stik ef hwet. En hwet scoe hjar to wachtsjen stean fen ’e Jacobijn, dy wrede hear?

In fiere klok sloech alve ûre, dos yn lyts trije ûre it lot bislist oer in opsteld plan fen jierren en tûzenen fen minsken, tocht ’r bitter en sprong op ’t hynsder, om de foarstap wer to habben. It folk skikte him swijgsum om him hinne. En sa gyng de droeve stoet dy nachts wer op hûs ta.—

Midden yn ’e nacht waerde âlde fen Rhé opkloppe. „Ho is ’t gien?” gnyske ’r.

„Goed,” andere de boadskipper. „’t Kenon hat rûmte makke, moast ik mar sizze en sa ’n lyts hûndert man sitte yn ’e Dockumer tsjerke op ’t fonnis to wachtsjen.

„En Ripperda?” De eagen fen fen Rhé fonkelen. Fensels hy earst oppakt! Hie ’r gjin oarders jown, desnoads allegear rinne litte, mar him allinne der útkippe!

„Dy.... is ûntkaem,.... leau ’k,” stammere de boadskipper. Hwet seach dy âld man forskûrrend!

Do flokte fen Rhé sa alderfreeslikst, det de boadskipper sloech in krús. Wie ’t net altyd sa, det ’r him as in iel ûnder de hânnen weislûpte?

En mei noch in swierder flokwird der oerhinne winske ’r Ryklef Ripperda noch ris ienris yn syn libben tichteby, selst foar de poarte fen ’e dea, om bloedich ôfrekken to hâlden, biswarde hy himsels. De boadskipper roan de grize oer de grauwe.... hy slûpte foart. Hy hie ’t net op dizze âld man stean.... hy seach sa foksige gemien en in dofke scoe der dochs ek wol net opsitte.—

In pear dagen leter siet Archibald Porter foar ’t finster út to sjen. It joune al.... it greate úthangboerd fen ’e „Spuitende Wallefis” syn lêzen wie hast net mear to ûntsiferjen en yn ’e haven bigoanen de ljochtsjes fen ’e skippen de iene nei de oare to pinkeagjen kreklyk as lytse stjerkes. Hy mocht der graech nei sjen.... en hy diich in nije smaeklike hael oan ’e lange piip. Al dy skippen, al det fortier, wie ’t gjin eachweiding?

Ynienen gyng ’r oerein en seach nau ta, hwet der yn ’e fierte foarby foer.

In moai kant skipke wie ’t, in flugge sylder, mei in snikwyt seil en heech yn ’e mest in greate lantearne en efter by ’t roer noch ien....

Steatlik sylde it foarby.... langsum en wis. It hie de wyn mei, dy wie Eastelik....

Sa gyng de balling yetteris foart. Nou foargoed. Tsjin wille en tank moast ’r de bânnen losmeitsje, hwer hy mei oan dit lân biknotte wie. It koste triennen.... it diich it herte searder as alles, hwet der foarhinne yn syn libben west hie.

Stadich waerde dit syn lân oan ’e einder wei. Noch in toer.... in pear havenljochten, in driûwkeljende beaken yn sé, in pear séfûgels, dy meifleagen....

En optlêst, det ek net mear.... Wie dit alles net as in ôfskie fen in ljeave deade, dy min nea wer sjen scil?—