SCENA II.
Campus. Strepitus pugnæ.
BRUTUS, MESSALA.
Brut.—Da fræna, Messala, da fræna; jussa mea legionibus ex alterâ campi parte dispositis quam citissime feras. [Strepitus pugnæ.
Statim aggrediantur; nempe alam Octavii jam labare sentio, et subito impetu profligari posse. Da fræna, Messala, da fræna; nostri statim procurrant.
SCENA III.
Campi pars altera. Strepitus pugnæ.
CASSIUS, TITINIUS.
Cass.—Eheu! ecce, ecce, Titini, turpissimi isti diffugiunt! Meis ipse hostis factus sum. Centurionem istum e nostris terga dantem occidi, aquilamque ex manibus eripui.
Titin.—O Cassi, Brutus nimis propere signum dedit; qui, cum Octavî aciem perrupisset, incautius invectus est. Tum rapere et spoliare milites: nos ab Antonio interea concludimur.
PINDARUS.
Pind.—Abi, domine, in longius abi. Castra habet M. Antonius. Ocyus abeundum est.
Cass.—In hoc colle satis absumus. Aspice, Titini; tentoria ista, ignibus confusa—nostrane sunt?
Titin.—Nostra, domine.
Cass.—Si me amas, Titini, in equum meum insilias; pressisque calcaribus, ad istas, quas jam indico tibi, turmas accedas, revertarisque ut sciam amici, an hostes sint.
Titin.—Dicto citius, domine. [Exit.
Cass.—Tu, Pindare, in collem istum, altius: naturâ hebetiores oculi mei. Titinium observa, et quo modo res per campum eat, mihi refer. [Exit PINDARUS.
Hoc die natus sum: tempus in se redit. Quæ hora initium, eadem finem dabit. Vitæ cursum peregi. Quid novi, Pindare?
Pind.—Eheu, domine.
Cass.—Quid novi igitur?
Pind.—Titinium video equitatu circumventum; in eum ruunt;—nec assequuntur tamen: jam, jam assequuntur; O Titinium!—pars equis desiliunt:—ipse desilit:—ah! captus est. Audisne? Captum conclamant. [Clamor.
Cass.—Descendas; nihil ulterius visum velim. O me ignavissimum, qui tamdiu vixerim, ut coram oculis captivus factus sit optumus meus!
PINDARUS.
Huc, mî bone; in Parthiâ a me captus pro vitâ redditâ jurâsti, quodcunque olim a me jussum foret, te pro virili suscepturum. Jam nunc jusjurandum exsolvas: jam nunc liber fias. Ensem hunc bonum cape: eo Cæsaris latus a me perfossum est: eo pectus meum tu perfodias. Ne respondeas: capulum prehende, et dum facies mea, uti nunc obvelata est, in me cuspidem converte. Jam ultus es, O Cæsar, eodem, quo periisti, ferro.
[Moritur.
Pind.—Liber sum: nollem tamen, modo ausus essem. O Cassi, procul hinc Pindarus exul ibit, ubi nemini Romanorum unquam obvius erit. [Exit.
TITINIUS, MESSALA.
Mess.—Hæ modo belli vices, Titini; Octavius a Bruto, uti Cassius ab Antonio, profligatus est.
Tit.—Cassio nostro hoc magno solatio erit.
Mess.—Ubinam illum relinquebas?
Tit.—In hoc colle, dolore gravatum, cum Pindaro suo.
Mess.—Nonne ille est qui ibi humi jacet?
Tit.—Jacet, ut qui mortuus. O cor meum!
Mess.—Nonne ille est?
Tit.—Nequaquam, Messala. Fuit Cassius; non est. O sol, qui sanguineo infectus rubore, mox occasurus es, sic Cassii dies in rubro ipsius sanguine occasum habet. Sol Romæ occidit! Noster occidit dies! instant tenebræ, frigora noctis et pericula. De rebus nostris actum est. Desperatâ salute meâ, mortem sibi conscivit.
Mess.—Fortunâ nimis cito desperatâ, jacet. O infelix Error, Dolore orte! quam tuum est, propensis usque ad falsa hominum animis, vana pro veris commendare. Error, conceptu facilis, nunquam ad partum felicem perducte, genitricem ipsam parturiendo occidis.
Tit.—Ohe, Pindare! ubi es? Pindarum voco.
Mess.—Vide, si possis, ubi sit, Titini. Ipse Bruto nobili obviam eo, aures ejus verbis meis trajecturus, tela veneno tincta, Bruti aures libentius admitterent quam quæ nuntiatum eo.
Tit.—Statim eas, Messala, ego Pindarum quæro.
[Exit MESSALA.
O fortissime Cassi, quid me speculatum dimisisti? Ego autem—nonne tuos conveni, qui capiti meo hanc victricem coronam imposuere, ut tibi ipsi redderem? Quid, nonne acclamationes audiebas? Eheu, omnia male interpretatus! Etiam nunc tamen coronam fronte geras; tibi enim reddendam jussit Brutus tuus—Bruti jussum ago. Adsis, Brute, propere adsis, ut videas quanti ego Caium Cassium æstimaverim. Dii veniam date:—Romanum ago: veni, Cassii ferrum; cor Titinii exquiras.
[Moritur.
Pugnae strepitus. MESSALA, BRUTUS, CATO junior, STRATO, VOLUMNIUS, LUCILIUS.
Brut.—Ubinam, ubinam, Messala, jacet corpus?
Mess.—Ibi jacet; Et juxta Titinius qui casum plorat.
Brut.—Titinius ipse supinus jacet.
Cato.—Occisus est.
Brut.—O Juli Cæsar, adhuc viges. Tua terras pervagatur Umbra, et nostros ipsorum enses in nostra ipsorum viscera convertit.
[Strepitus pugnae procul.
Cato.—Fortissime Titini! Vide ut Cassium, et in morte, coronaverit.
Brut.—Supersuntne ex Romanis qui cum hisce conferri possint? Ultime Romanorum, valeas. Roma nunquam filium tui similem parere habebit. O amici mei, plures a me huic mortuo debentur lacrymæ quam nunc dare licet. Tempus inveniam, tempus inveniam, Cassi. Agamus ergo, in Thasum cadaver missum curemus, ne, exequiis inter castra factis, militum animi graventur. Age, Lucili; age, Cato; ad pugnam redeamus. Labeo, Flaviusque, aciem instruatis. Jam nona est; prœlii fortunam, Romani, hoc ipso die iterum tentabimus.
[Exeunt.
SCENA IV.
Campi pars altera.
Strepitus pugnæ. Milites utriusque exercitus inter se pugnantes. BRUTUS, CATO, LUCILIUS, cum aliis.
Brut.—O mei, ne cedatis; etiamnum contra hostem stetis.
Cato.—Quis adeo infamis ut recuset? Ohe quis mecum? Per campum nomen meum resonare faciam. Ecce me, Marci Catonis filium, tyrannis inimicum, Patriæ amicum. Ecce me, Marci Catonis filium; ohe!
[In hostem incurrit.
Brut.—Brutus ego, Marcus Brutus; Patriæ amicus; ecce Brutum!
[Exit in hostem incurrens. CATO cadit.
Lucil.—O Cato, nobilissime puer, tune etiam?—Esto—dignus Titinii in morte comes, dignus Catone patre.
1 Miles.—Dedas te, ne cædam.
Lucil.—Dedo, ut cæedas: hos nummos cape ut confestim cædas. Occiso Bruto, tibi honor erit.
1 Miles.—Non licet. Captivum vere nobilem habemus.
2 Miles.—Ohe! locum date. Dic Antonio Brutum captum esse.
1 Miles.—Dicam.—Sed ecce Antonium.
ANTONIUS.
Brutum habemus, domine; Brutum habemus.
Ant.—Ubi igitur Brutus?
Lucil.—Salvus, Antoni; satis salvus Brutus est: tu pro certo habe neminem unquam nobilissimum Brutum vivum capturum: Di tantum dedecus ab illo prohibeant! Quod si enim aliquando inveneris, vivus sit, mortuusve, Bruto dignus, seipso dignus, invenietur.
Ant.—Mî bone, non hic Brutus est: nec minoris pretii tamen. Hunc tuto et comiter custodias: mallem tales amicos, quam inimicos. Ite, passim Brutum exquirite, vivus mortuusve sit; et de omnibus ad Octavii tentorium referte. [Exeunt.
SCENA V.
Campi pars altera.
BRUTUS, DARDANIUS, CLITUS, STRATO, VOLUMNIUS.
Brut.—O, quod amicorum reliquum est, in hoc scopulo requiescamus.
Clit.—Statilius, uti jussus, facem ostendit; nec tamen redit, domine: vel captus, vel occisus est.
Brut.—Huc, Clite, ad me: sedas: apte "occisum" dicis: cædendi tempus est. Ausculta, capisne?
[In aurem ejus.
Clit.—Egone, mî domine! Non, per Deos omnes, non ego.
Brut.—Taceas, saltem, taceas——
Clit.—Mallem meipsum——
Brut.—Tu jam, Dardani, ausculta. [In aurem ejus.
Dard.—Mene tale facinus!
Clit.—O Dardani!
Dard.—O Clite!
Clit.—Quodnam nefas a te petebat Brutus?
Dard.—Ut eum interficerem: sed vide quam intento animo est.
Clit.—O dominum nobilissimum! Viden? Adeo ægritudinis plenus est, ut ex oculis exundet dolor.
Brut.—Huc, mî Volumni, verbum tecum.
Volum.—Quid vult dominus meus?
Brut.—Nempe hoc volo: Cæsaris umbra mihi visa est: bis visa—noctu: primum Sardibus; dein, hac ipsâ nocte, Philippis. Mortis meæ horam adesse sentio.
Volum.—Ne ita, domine.
Brut.—Adest, Volumni; satis scio. Nonne vides quo in casu simus? hostis nos ad fossam compulit: magis decet ultro insilire, quam expectare compellentium manus. Mî Volumni, meministi nos olim apud scholam condiscipulos fuisse; per veterem amorem nostrum obsecro ensem meum fixum teneas, ut in eum memet conjiciam.
Volum.—Istud vix amici, domine. [Strepitus pugnæ.
Clit.—Fugiendum, domine, fugiendum; nullus jam moræ locus.
Brut.—Valeas;—et tu;—et tu, Volumni. Strato; ah dormiebas;—et tu valeas, Strato. Jam mihi præsertim gratulor, sodales, quod quamdiu vixerim, neminem, nisi mihi fidelem, cognoverim. Mihi devicto plus gloriæ est, quam Octavio et Marco Antonio inhonestissimâ victoriâ potitis. Bene itaque omnes simul valeatis; paullum abest ut Bruti lingua vitam enarrandi finem faciat: nox oculis obrepit: ossa mea, quæ in hanc horam exoptandam laborârunt, libentissime conquiescent.
[Pugnæ strepitus. Clamant intus. Fuge, fuge.
Clit.—Fugias, domine, fugias.
Brut.—Abite; sequar.
[Exeunt CLITUS, DARDANIUS, VOLUMNIUS.
Strato, mecum maneas, precor, domino tuo. Bonæ tu famæ vir, neque profecto honoris expers: ensem meum prehendas, faciemque avertas, dum in eum incurram. Aisne, Strato?
Strato.—Primo da manum: valeas, mî domine.
Brut.—Mî Strato, valeas. Cæsar, jam tandem requiescas: O quanto promtior in meipsum, quam in te, manus mea!
[Se in ensem conjicit. Moritur. Pugnæ strepitus. Victi diffugiunt.
OCTAVIUS, ANTONIUS, MESSALA, LUCILIUS, cum suis.
Oct.—Quis iste?
Mess.—Servus domini mei.—Strato, ubinam dominus tuus?
Strato.—Non quo tu servitio, Messala. Victoribus se non nisi ad comburendum tradit. Brutus a Bruto solo superatur. Bruti mors nemini nisi Bruto gloriæ est.
Lucil.—Haud aliter Brutum inventum decet. Gratias ago, Brute, quod Lucilium verum vatem comprobaveris.
Oct.—Qui Bruti erant nemo non a me acceptus erit. Tune mecum mî bone?
Strato.—Immo, si Messalæ placebit.
Oct.—Placeat tibi, Messala.
Mess.—Quonam more mortuus est, Strato, dominus meus?
Strato.—Ego ensem prætendi; ipse se in aciem conjecit.
Mess.—Hunc igitur tuorum numero inscribas, Octavi, qui domino meo officium supremum reddidit.
Ant.—Hic istorum omnium nobilissimus Romanus: alii omnes magni Cæsaris invidiâ conjuraverunt; solus ille honesto consilio, et pro communi omnium bono, se cum cæteris consociavit. Mite ingenium, omnesque vitæ ejus ita temperatæ partes, ut Natura ipsa hunc digito monstrare, et coram omnibus proclamare possit—Ecce—Homo fuit!
Oct.—Hunc igitur, pro ejus virtute, omni cultu, exequiis rite peragendis, prosequamur. In tentorio meo hanc noctem corpus, uti milieem decet, summo honore componendum curemus. Nostri jam requiescant: deinde eamus, ut felicis hujus diei gloriam, uti justum erit, participemus.
[Exeunt.
FINIS.
LONDON:
G. J. PALMER, SAVOY STREET, STRAND.
Transcriber's Notes:
- Actus I, Scena II: "(quorum tu-Cassi" ➡ "(quorum tu Cassi"
- Actus I, Scena II: "inter pretentur" (at page break) ➡ "interpretentur"
- Actus I, Scena II: "ore aperto, fædum" ➡ "ore aperto, fœdum"
- Actus I, Scena III: "vel fovere novis" ➡ "vel fovere non vis"
- Actus II, Scena I: "nosmet clam fæderati" ➡ "nosmet clam fœderati"
- Actus II, Scena IV: all references to "ARUSPEX/Arus." replaced by "ARTEMIDORUS/Art." (according to "The Complete Works of William Shakespeare" (Spring Books London)
- Actus III, Scena I: "Cæs.—Jamne parati sumus? Quænam igitur sint..." ➡ "Casc.—Jamne parati sumus?" and next line: "Cæs.—Quænam igitur sint..." (according to "The Complete Works of William Shakespeare", Spring Books London)
- Actus III, Scena I: "Cas.—Pro me" ➡ "Casc.—Pro me"
- Actus III, Scena II: "pænam luit" ➡ "pœnam luit"
- Actus III, Scena II: "graves pænas" ➡ "graves pœnas"
- Actus III, Scena II: "Cit. 2.—O Cæsarem" ➡ "Civ. 2.—O Cæsarem"
- Actus IV, Scena III: "idcirco Pæna" ➡ "idcirco Pœna"
- Actus IV, Scena III: "Pænam" ➡ "Pœnam" (2 times)
- Actus V, Scena I: "Luc.—Adsum, domine." ➡ "Lucil.—Adsum, domine." (according to "The Complete Works of William Shakespeare", Spring Books London)
- Actus V, Scena III: "factus sit optumus". Not changed to "optimus" because "optumus" is a valid albeit old variant.
- Actus V, Scena III: "[Exit Messala." ➡ "[Exit MESSALA."