„Nee,” zegt Gijsen, „daar het 'n mens niet an. Ze motte allebei d'r plicht doen. De eene mag 'm in 'n wat grootere kring bewege as de andere, maar as ze de juiste tijd zal anwijze....”
„Dan mot 't van binne bij allebei in orde weze,” verklaart Blok. „'t Zal dan bij mijn an huis ook weer gaan,” docht 'k;—„wel niet zoo heel precies, maar toch 'n boel beter;” en, zoo voelde 'k me wel honderd pond lichter toe 'k weer na 't kamertje gong, om me jas an te trekke. 'k Doe de deur ope, en daar staat, bij de stoel daar 'k me spulle op gelege had, me vrouw, en dat ze me ziet, schrikt ze en doet 'n paar stappe achteruit. Jij hier, denk 'k, en da' 'k 'r ankijk, loopt ze aldoor achteruit, net zoo lang tot ze met d'r rug tege de muur sting. „Ben je nou bang voor me?” denk 'k, „waar is dat voor? want me hande na je uitgestoke he' 'k nog noot.” Maar 'k zag, dat ze gedronke had, en zoo gaf 'k er niet om, hè? Maar net, da' 'k me tas en me geldzak zal opneme, gaat 't me door me hoofd, dat ze zoo vlak bij die stoel had gestaan, en misschien al 'n heele tijd alleenig in dat kamertje was geweest. „Verd...!” denk 'k, „ze is zoo van me geschrokke, ze zal toch niet...” En voor 'k recht wist wa' 'k deej, draaide 'k de deur of, dat ze niet kon wegloope, en ik—me cente nageteld. En onderwijl, da' 'k er mee bezig was, sting ze met 'r rug tege de muur na me te kijke, d'r hoofd voorover, d'r waterige ooge en d'r mond wijd ope.—De specie was er: zooveel an rijksdaalders, zooveel an guldes, zooveel an klein geld... dat kwam uit. Maar an 't pampiere geld ontbrak 'n briefie van honderd gulde; en da' 'k 't gehad had, wist 'k zeker. 'k Had er drie ontvange, hier een en daar een, maar da' 'k er drie most verantwoorde,—daar ging niks van of. 'k Telde nog 's, want alla, me hande hadde gebeefd, hè? maar 't was weg en 't bleef weg, en me vrouw most 't hebbe. „Bet,” zeg 'k, en 'k gong na 'r toe, maar 'k sprak zaggies, want in de kamer d'r achter sliep me jonge, en as ie nou wakker wier... „Bet,” zeg 'k. „geef me dat briefie weerom.” Maar me vrouw keek me an, aldoor strak an, maar ze gaf geen asem. „As 'k an 't ketoor kom,” zeg 'k, „en 'k heb geld tekort, dan jage ze me weg; en waar motte we dan na toe?” Maar wat scheelde 't haar! Ze schudde effe d'r hoofd, maar ze hieuw d'r mond. „Maar mens,” zeg 'k, „hei je me dan nog niet ongelukkig genoeg gemaakt?” En toe 'k dat zei, zag 'k an d'r gezicht, dat ze wou gaan opspele. „Stil,” zeg 'k, „in Gods naam, wees stil! Je weet ommers, dat Jan ziek is? Welnou, nou slaapt ie. Ze zegge, dat ie beter kan worde as ie nou doorslaapt. Laat 'm dan ook slape. 't Is toch ommers ook jouw jonge. Jij het 'm onder 't hart gedrage, en je weet ommers nog wel hoe blij dat je was, toe ie komme most?” En me vrouw sloeg d'r ooge neer, d'r mondhoeke trokke, en uit 'r zak haalde ze 't briefie van honderd gulde, dat ze me over gaf.——————
„Dat dat gebeurde,” zegt Blok, zijn pet naar achteren duwende en met de vlakke hand een paar malen over het voorhoofd strijkende, „dat dat gebeurde, is nou alweer 'n knap poosie geleje, en na die tijd he' 'k 'r nog niet weerom gezien. Wat ze uitvoert, of waar dat ze zit,—ik weet 't niet. De een zeit, dat ze t'huis leit in 'n slaapstee in de St. Jacobsdwarsstraat, en de ander wil 'r gezien hebbe, met 'n mand met negosie, in de buurt van d'Uithoorn. Maar hoe dat ze rondscharrelt, of wat er verders met 'r gebeure zal,—van mijn is 't of. Ik heb geduld genoeg met 'r gehad, en 'n best leve had ze kanne hebben, maar ze het niet gewild.”
„En dan zit er ook al niet veel anders op,” zegt Gijsen, „as dat ze daarvan dan ook de gevolge mot ondervinde.”
„Ja,” stemt Blok toe, „dat kan al niet anders. Maar as je me nou vraagt of 'k daar heel geen weet van heb,—dat niet.—D'r is 'n tijd geweest, da' 'k veel van 'r gehouwe heb, hè? En de moeder van me kindere,—dat blijft ze altoos. 't Is 'n geluk, da' 'k van 'r of ben, en dat zou 'k niet anders wille, maar as 'k 't goed bekijk, dan he' 'k toch meer mejelijje met 'r as wat anders. Want dat ze 'r zelfs geen vrede mee had, dat ze zoo was, da' 's vast; en toe 'k 'r daar alleenig in dat kamertje had, het ze beweze, dat ze ook nog wel wat voelde, hè?—En daar benne we alweer an 't ketoor. Jij gaat zeker voor in?”
„Ja,” antwoordt Gijsen, „ik mot brieve anteekene.”
„En ik,” zegt Blok, „ga hier bezijje of. Dag, hoor.”
Geen „Verrajer”.
In den vroegen morgen van een lentedag, omstreeks den tijd waarop de werklieden naar karwei gaan en de melkboeren met hun wagens de stad inrijden, komen twee jongens, de eene even zestien- en de andere dertien of veertien jaren oud, beiden met ziekelijke oude-mannetjes-gezichten en meer vodden dan kleeren aan het lijf, de Korte Amstelstraat uit en loopen, linksom gaande, langs den Amstel in de richting naar de Hoogesluis. De oudste draagt een zak, die gevuld maar niet zwaar is en kijkt, het hoofd zoo weinig mogelijk bewegende, met een loerenden blik om zich heen. De jongste loopt een weinig vooruit, en zwijgend vervolgen beiden hun weg, totdat, een vijftiental huizen van de Hoogesluis verwijderd, de jongste plotseling blijft staan en uitroept:
„Verdikke Koo, twee leenmichels!”1)
„Dat lieg ie. Waar?” vraagt de oudste.
„Op de Hoogesluis,” antwoordt de jongste, en kijkt met groote oogen naar twee personen, loopende in de richting naar het Weesperplein.
„Niet bunsig2) worre, Pietje,” waarschuwt Koo. „Ga wat meer voor me loope, dat ze 't zakkie niet zien. Kijke ze?”
„Nee.”
„Hoe weet je, dat 't leenmichels benne?”
„Omdat ze laast bij ons ware,” antwoordt Pietje, „en de langste, die kan 'k toch al,—da' 's van Dam.”
„'t Benne leenmichels,” bevestigt Kootje, als hij, even om den jongste heen ziende, de beide personen in het oog heeft gekregen, wier verschijning het ventje, dat heden voor het eerst met hem „gewerkt” heeft, zoo grooten schrik op het lijf jaagt.
„Domme, nou kijke ze!” roept Pietje uit. En in een ommezien trekt hij zijn klompen uit, neemt die in de linkerhand, en rent weg, al loopende zijn broek, die veel te lang en veel te wijd is, met zijn rechterhand ophoudende.
„Bunsigert!” roept Koo hem achterna, den zak op een stoep smijtende, „beroerde spatzetter! As ze me snappe, dan verraaj 'k je, hoor je!”
Niet zonder reden vermoedende, dat het plotseling wegloopen van Pietje den argwaan der rechercheurs zal hebben opgewekt, staat hij in beraad den zak in den steek te laten en zelf weg te loopen, als hij tot zijn verwondering ziet, dat de beide rechercheurs, in plaats van den Amstel op te gaan, zooals hij verwachtte, schijnbaar zonder kwaad vermoeden doorloopen, de Sarphatistraat in.
Gerustgesteld, neemt hij den zak weer op en loopt voort, mompelend dat hij „vertikt” zal zijn, als hij ooit weer iets doet met „zukke snotneuze van jonges, die geen lef3) hebbe, en door d'r bunsigheid 'n ander 'n loer zouwe draaije.” Bij de Hoogesluis gekomen, gluurt hij voorzichtig om het hoekhuis heen, maar niets van de rechercheurs bespeurende, vermoedt hij, dat zij een zijstraat of een woning zijn ingegaan, en vervolgt hij zijn weg, zoo dicht mogelijk langs de huizen loopende, om niet in het oog te vallen. Zoo komt hij aan het West-Einde, loopt die straat door, en juist als hij rechtsom wil gaan, voelt hij een hand op zijn schouder en, verschrikt opziende, herkent hij een der beide rechercheurs, die hij zoo even gezien heeft.
„Dat dacht je niet, hè Kootje, da' 'k zoo in eene uit de lucht zou komme valle?” vraagt de rechercheur van Dam, glimlachende om de verbazing waarmede de jongen hem aanziet. „Maar zie je, maatje, dat komt omdat je niet op 't wachthuisie van de tram het gelet, toe je om 't hoekhuis keek, want daar zatte ik en me kameraad nou juistement op de loer. „Nou jij dat aardige, kleine jongetje achterna,” zeg 'k tege me kameraad, „en ik Kootje opgepikt.” En toe he' 'k 'n endje meegereje met die melkboer, die daar met ze wage wegrijdt, en zoo ben ik dan nou bij je. Gogem, hè? En mal van me da' 'k je dat vertel? In 't geheel niet, hoor! want zie je, Kootje, ik weet wel honderd maniertjes om jongetjes te vangen; dan doen 'k 't zus en dan weer zoo, maar altijd weer heel anders; en al zou 'k je nou morge, om zoo te zegge, op de eigeste plaas zien, en al hà' je mijn dan ook weer in de gate, dan was je 'r toch weer bij, want dan prakkiseerde 'k weer heel ies nieuws.—Maar hoor 's, Kootje, ik wou 's met je prate; ja, dat wou 'k. Zalle we dan 's zame op zoo'n hoog, diep stoepie in de van Woustraat gaan zitte? Da' 's gezellig, hè? Alla, neem 't zakkie dan maar op.”
„Draag 't zellevers,” antwoordt Kootje, nijdig.
„Maar Kootje, wat ben je narrig, jongie! En dat nog al op de vroege morge, tege 'n goed vrind van je.”
„Stik!” roept Kootje uit.
„'k Mag gehange worre as 'k wat van je begrijp. En jij, zus,” vraagt van Dam aan een aardig dienstmeisje, dat voorbijloopt.
„Och malle!” roept het meisje uit, „laat mijn maar loope. 'k Zal 't an je vrouw zegge, hoor! dat je de meisies niet met rust laat.”
„Jij doe maar,” antwoordt de rechercheur, „dan zal 'k 'r zegge, da' 'k je voor me schoonmoeder hieuw.—Nou Kootje, wil je 't zakkie niet drage? Ook al goed; dan zal ik 't doen, as je me maar 'n handje geeft; want 'k zou me eige wel kanne begrijpe, dat je „adie” zegge en 'm smere zou, as 'k er niet voor zorgde, dat je nog 'n poosie bij me bleef.—Koman dan maar!” En den zak op zijn schouder ladende, loopt hij met Kootje, dien hij bij den pols vasthoudt, voort, totdat zij zijn gekomen in de van Woustraat, bij een woning met een ingebouwde stoep, die beide opgaan.
„Nou,” zegt van Dam, zorg dragende zóó te gaan staan, dat Kootje niet kan wegloope, „late we nou 's kijke wat er in dat zakkie zit. Pijpies? Jawel! Een, twee, drie, vier onderstukkies, en allemaal dieferente. Jonges Kootje”—en de rechercheur bergt de vier stukken zink, afkomstig van aan gevels bevestigde afvoerbuizen, weer in den zak—„je bent van morge vroeg uit de veere geweest, hoor je, en je het je tijd goed besteed ook. Maar je was met je beije, da's waar ook; en as 'r een op de uitkijk staat, dan kan de ander 'n boel rustiger doorwerke, doordat ie niet tellekes hoeft te kijke of 'r ook 'n smeris ankomt. Daar hei je gelijk an. Maar 'k vin toch wel, Kootje, dat dat jongetje, dat je bij je had, wat heel jong is, om al met je mee te gaan. Wie was 't?”
„Wie?” herhaalt Kootje, met een blik vol minachting naar den rechercheur, die durft te denken, dat hij zal „klappe”—„wie? Kees Gappe, hè!”
„Ja!” roept van Dam uit, zich houdende alsof hij ten hoogste verwonderd is, „was die 't? Da' 's nog famielje van je, hè? Maar dat nou 's daar gelate. Je mot wete, Kootje, da' 'k 'n plannetje heb; ja, dat hè' 'k; 'n heel lief plannetje. En daar mot jij me in helpe, as 'n zoete jonge. Wil je wete wat 't is?” vraagt de rechercheur, zijn hand op den schouder van den jongen leggende.
Maar Kootje, nijdig omdat hij „zuur” is, trekt wrevelig zijn schouder terug en zwijgt.
„Hoor 's jongetje,” zegt van Dam, nu in vollen ernst, „nou he' 'k je maar één ding te zegge: òf je mot hoore na 't geen ik je te zegge heb en asem geve as 'k je wat vraag, òf, as je dat niet van zins bent, dan blaas 'k alarm, en dan komme 'r twee smerisse, zooas jij zeit, en die neme je mee, dà' je voor schandaal over de opebare weg loopt. Je bent dus gewaarschouwd, Kootje!” roept de rechercheur uit, den jongen met zijn signaalfluit dreigende. „Nou nog 's”—en al sprekende, brengt hij bedoeld instrument langzaam naar den mond—„wil je nou hoore, of mot 'k muziek make?”
„Wat mot 'k dan,” vraagt Kootje nurks.
„Zie je wel, daar draai je al bij!” zegt van Dam, „en da' 's dan ook verstandig van je.—Nou, Kootje, doe je oore nou goed ope, want nou komt 't.—Die pijpies”—en van Dam kijkt den jongen scherp aan—„wou je zeker bij Krido brenge, hè? Want je ging die kant uit!” voegt hij er, met eenige verheffing van stem en uitgestoken wijsvinger, bij.—Kootje denkt even na en bevestigt dan, door een flauw hoofdknikje, het vermoeden van den rechercheur.
„Zie je wel, dat dacht 'k wel!” verzekert van Dam. „Nou zeg 'k altijd, Kootje,” vervolgt hij, zijn bakkebaard streelend, „dat 't de ergste niet altoos benne, die op 't rooje-dorp zitte. As jij en je kornuite, hier of daar 'n stukkie zink gappe, of lood, of koper of wat 't is, dan ben je 'r gemeenlijk bij, dat spreekt, hè!—maar opkoopers, as Krido, as Mosselman, Luchthof en andere, die veel gemeender benne, omdat ze, door al dat gestole goed te koope, jullie an de gang houwe, die draaije d'r niet alleenig tusse uit, maar door jou en 'n ander verdiene ze zooveel cente, dat ze huisies koope en as groote meneere voor de dag komme, as 'r dat in d'r hoofd komt. Zie je, Kootje, dat zeg 'k altijd, da' 's niet zoo as 't hoort, en as daar 's 'n end an kwam—dat zou heelemaal niet mal weze.—Nou mot je wete, jongie”—en de rechercheur gaat met één been op de stoepleuning zitten—„dat me kameraas, 'n maand of zes geleje, Ponto, dat almee de grooste opkooper hier in de stad is, voor de tijd van twee jare in de kast hebbe geprakkiseerd, en nou wou ik 's kijke, of ik er Krido niet bij kon lappe. En daar mot jij me nou in helpe.—Wat zou je 'r nou wel van zegge, maatje, as wij zame's 's maakte, dat „oome maffie,” zooas juilie 'm noeme, door dit zaakie van jou”—en de rechercheur wijst met een hoofdbeweging naar den zak—„voor 'n jaar of wat zakkies most plakke.—Moppig, hè?”
't Is duidelijk dat Kootje dezelfde meening is toegedaan, want een flauw glimlachje vertoont zich om zijn bleeken neus en bloedelooze lippen, maar het plan van den rechercheur acht hij geen duit waard, want hij antwoordt: „ja, dat zal je ook glad zitte...!”
„Nou, wacht nou 's effe; dat wou 'k nou juistement 's met je beprate,” zegt van Dam, van de stoepleuning af komende. „Kijk nou 's! As jij nou 's”—en onder het spreken beweegt de rechercheur den wijsvinger der rechterhand op en neer—„die pijpies, hier in dit zakkie, na Krido bracht, en 'm vierkant in z'n gezicht zei, dat ze gegapt benne,—dan zou ie 't toch koope, denk 'k?”
„Ja, daar zal ie ook wat om male!” roept Kootje uit.
„Nou net; maar as ie goed koopt, daar je van bewijze kan, dat ie gewete het, dat 't gegapt was, dan is ie er bij; want da' 's effetief hele, hoor je! En as ie daarmee voor de heere mot komme, die toch al zoo fel op die opkoopers gebete benne, dan wil 'k nog 'n kwartje van me arremoed verspele, as ie niet de eigeste porsie krijgt, die ze Ponto gegeve hebbe. Dus,” zegt van Dam, met den wijsvinger langs den neus strijkende, „alles wat 'k nou van jou hebbe wil, Kootje, is, dat je met 'n handlangertje van me na Krido gaat en 'm de pijpies verkoopt, nadat je—versta me nou goed—nadat je 'm eerst het gezeit, dat ze gegapt benne. Je mot dan naderhand, as Krido terechtstaat, voor de rechtbank getuige, dat je 'm dat het gezeid, en dat kan dat handlangertje van me dan bevestige, maar as je 't doen wil, dan beloof 'k je, da' 'k je voor dit zaakie zal late loope; en dan krijg je nog 'n koekie van me,—je weet wel, zoo'n mooi zillever portretje van de Koningin.”
„En as ie 't nou niet koopt, la' je me dan ook loope?” vraagt Kootje, den rechercheur met een argwanenden blik aankijkende, „want die pijpies heb ik niet gegapt, hoor!”
„Och kom!” roept van Dam uit, den jongen met een vriendelijken glimlach aanziende.
„Wel neen 'k!” zegt Kootje, verontwaardigd. „Je het ommers die andere jonge bij me gezien? Wel nou, van zijn he' 'k 't zakkie gekrege, om 't voor twee vierduisstukke bij Krido te brenge, en 'm van aved, op de Dam, de cente of te drage.”
„Och kom,” herhaalt de rechercheur.
„Wel ja,” grauwt Kootje, „da' 's de waarheid. Wist ik nou wat 'r in dat zakkie zat! Daar heb ik geen kennis an, hoor! En as ik bij Krido ga zegge, da' 'k die pijpies heb gegapt, dan kan jij Krido naderhand wel 's late verklare, dat ik dat bekend het, en dan was 'k zuur hè?”
„Ei..!” en van Dam glimlacht en knikt goedkeurend, „da's heelemaal niet mal van je geprakkiseerd, hoor! Je bent gogemer as 'k docht, Kootje; maar”—en de rechercheur denkt een oogenblik na—„'k beloof je, da' 'k je in alle gevalle zal late loope. 'k Waag heel wat,” beweert hij, een bedenkelijk gezicht zettende en zich met de vlakke hand langs den hals strijkende, „as me commissaris hoort, da' 'k je heb late loope, dan ben 'k geschogte. Maar 'n mens mot wat wage, 'n mens mot wat wage!” roept hij uit. „Wil je dan nou 't booschappie doen, Kootje?”
Onder deze voorwaarden stemt de jongen met een hoofdknik toe, en daarop gaat hij met den rechercheur naar het bureau, waar hij de komst van het handlangertje afwacht, dat van Dam heeft doen ontbieden. Dit heerschap evenwel ziek zijnde en in het gasthuis verpleegd wordende, laat de rechercheur een ander jongmensch komen, dat ook wel eens diensten aan de politie bewijst, en bij haar, om zijn pokdaligheid, als „de mottige” bekend staat. Veel vertrouwen stelt van Dam wel niet in dit individu, dat een half uurtje later aan het bureau verschijnt, maar voor dit zaakje, waarin hij niets anders te doen zal hebben dan te hooren naar hetgeen er tusschen Krido en Kootje verhandeld zal worden, meent van Dam hem wel te kunnen gebruiken, en als de mottige voldoende is ingelicht, begeven zij zich met hun driëen op weg, om den niets vermoedenden opkooper in de val te lokken. De jongens loopen vooruit, en op eenigen afstand volgt van Dam, die Krido onmiddellijk zal arresteeren, als de zaak haar beslag heeft gekregen.
„'k Heb 'n lief kansie,” denkt de rechercheur, „'n heel lief kansie, en as 't me gelukt, dan zal 't me geen windeiere legge; da' 's 't minste daar 'k over prakkiseer. As Kootje nou 't booschappie maar goed doet! 't Is zoo'n raar kalf van 'n jonge, en je kan nooit 's wete wat ie vóór het. Maar as 'k goed zie, dan vindt ie 't wel moppig om Krido zuur te make. Afijn! we zalle zien wat ie doet. Maar nou 'k dit in me hoofd heb gezet, nou is 't je geraje, maatje,”—en de rechercheur kijkt met een dreigenden blik naar Kootje, die druk pratende en ginnegappende met den mottige, van tijd tot tijd naar van Dam omkijkt—„nou is 't je geraje, dat je me niet in me contrarie werkt, want jongie, jongie...! dan zou je in 't vervolg zoo'n kwaje an me hebbe, hoor...!”
Intusschen zijn Kootje en de mottige aan het lompenmagazijn van Krido gekomen, en terwijl van Dam op eenigen afstand daarvan blijft wachten, gaan de beide jongens naar binnen. 't Is een smal en diep perceel, en 't is er zoo donker, dat, den geheelen dag door, in het achterhuis, een paar gaspitten branden. Ontzaglijke hoeveelheden gesorteerde en ongesorteerde lompen zijn tegen de muren opgestapeld, oud ijzer, koper, lood en zink liggen bij hoopen op den vloer, en een menigte voorwerpen, van allerlei aard: gedeukt, beschadigd, gehavend of verroest, bedekken de lange toonbank, links van de voordeur. 't Is een chaos van dingen, ingekocht tegen een belachelijk gering bedrag, maar die, verstandig van de hand gedaan, een verbazende winst zullen opleveren, en te midden van dat alles staat een bascule, waarop Kootje den zak smijt, zeggende tot Krido, die met zijn knecht een hoop vodden uitzoekt: „daar, weeg maar op.”
De knecht haalt, zonder iets te zeggen, het zink uit den zak, en terwijl Krido aan den eenen- en de jongens aan den anderen kant der bascule staan, zegt de opkooper, een zuur gezicht zettende: „is dat awwes? 'n enke' stukhie zinkhe pijp!”
„Alles!” roept Kootje uit, „ja, d'r zal daar zoo meteen nog 'n verhuiswage met goed achteran komme, hè...!”
„'k Zà 'm zien komhe,” antwoordt Krido en, met een blik naar den mottige, dien hij nog niet kent, voegt hij er, tot diens onderricht, bij: „'k koop awwes, en 'k geef meegh as wie ook.”
Als de opkooper dit zegt, grinniken de jongens tegen elkander en zegt Kootje, Krido brutaal aanziende: „as je maar niet in de gate het, dat 't gegapt is, hè?”
„Gaphe!” herhaalt Krido, verontwaardigd. „Wat wou jij zeghe! Ikhe, ikhe zou gestowe goed koophe...!”
Kootje antwoordt niet, maar snuft hoorbaar en knipoogt tegen den mottige.
„As 'k ooit ies heef gekoch,” vervolgt de opkooper, „dat achte-af gezien geen zuive-è koffie was, heef 'k dan daa-van vemoedes gehad? Kan dat in de hande' niet voo-komhe, dà' je ies koop, nie' te wete dat 't gestowe is? Mà as 'k 't in de gate heef, asse ze 't me anpgesentee-è, heef 'k dan niet a-tijd gezeid: „gaat na Mosse-man, of gaat na Nibbig, ma' bij Kgido, da' mo' je niet weze?””
„Dan koop dit ook niet,” raadt Kootje hem aan, „want die pijpies binne gegapt, hoor!”
„As dat waagh is,” zegt Krido rustig, „ove' wat zou jij dat dan zeghe?”
„Dat vraag die leenmichel, die buite staat,” antwoordt Kootje.
Krido kijkt den jongen een oogenblik onderzoekend aan, maar denkende, dat Kootje hem voor den gek houdt, haalt hij even de schouders op.
„Ja nou, ik heb je gewaarschouwd, he!” roept Kootje uit, „en as je me niet gelooft—'t zal mijn 'n zorreg weze, hoor!”
De stellige toon, waarop de jongen spreekt en de blik, waarmede hij naar hem opkijkt, maken den opkooper nu toch ongerust, en Kootje scherp in de oogen ziende, vraagt hij: „voo' wat zou die buite sthaan?”
„Om je op te pikke en na 't rooje-dorp te brenge, as je de pijpies koopt, nou je weet, dat ze gegapt binne,” antwoordt Kootje.
Zoodra de jongen dit heeft gezegd, gaat Krido haastig naar de voordeur, draait den sleutel om, en terwijl de knecht, uit eigen beweging, de stukken zink weer in den zak doet en den zak tegen de toonbank zet, vraagt Krido, Kootje met vonkelende oogen aanziende: „wie sthaat è buite; hoe hiet ie?”
„Wie!” herhaalt Kootje, „van Dam, hè! die van morrege, toe 'k die pijpies... alla! toe 'k met die pijpies over de straat gong, me het angehouwe. En met ze lamme moppe me sarre, die verrekte stiekemert...! Ik zuur, hè! Maar as 'k hier na toe gong, om je te verraje; as 'k de pijpies versjaggelde, maar eerst zei, datte ze gegapt ware, om jou d'r bij te lappe, dan kon 'k er tusse uit. „Da' 's moppig,” zei ie.—Moppig,” roept Kootje uit,—„hem 'n loer te draaije, da' 's veel moppiger, hè!”
„Zoo'n vervloekte judas,” zegt de knecht van Krido binnensmonds.
„'n Hond!” roept de opkooper uit. „Heef 'k niet à-tijd de resersie in de hand geweght? Heef 'k niet a-tijd gezeid, asse ze bij me kwamhe vwage, of 'k ditte of datte had gekoch: „kijk mà' na, en zoek mà' uit!” En asse ze 't gevonde hadde, heef 'k dan niet à-tijd gezeid van wie 'k had gekoch, en hebbe ze 't niet kanne meeneme ook? En ha' 'k dat hoeve doen? Ha' 'k niet kanne zeghe: „ikhe weet van niks, en me goed—dà kom je niet an?” En nou zou-e ze me, op me ouwe dagh, geschogte make voo' 'n stukhie zinkhe pijp! Mà' 'k zà ze zien komhe, asse ze me noodig hebbe, en ze zà-e wete da' ze me zuugh wou-e make. Zeg dat an van Dam”—en Kootje, te gelijk met den zak, vier kwartjes in de hand duwende, die de jongen terstond met den mottige deelt—voegt hij er bij: „en zeg 'm ook dat 't 'm zà heuge, dat ie Kgido heef gezoch.” En dan, naar de voordeur gaande en de jongens uitlatende, zegt hij nog eens tusschen de tanden: „zoo'n hond!”———
„Wel donders!” denkt van Dam, groote oogen opzettende, als hij Kootje met den gevulden zak ziet terug komen, „'t is mis! Hoe duivel is dat mogelijk?”
„Wel Kootje, wou ie 't niet hebbe?—Loop maar 'n endje mee; hier, de dwarsstraat in.—Nou, wat zei ie?”
„Da' 'k 't maar weer mee most neme,” antwoordt Kootje, „toe 'k zei, dat 't gegapt was.”
„Wel verbazend!” roept van Dam uit.
„Kan ik 't hellepe?” vraagt Kootje.
„Stil maar, jongie, dat zeg 'k immers niet!—Wel, wel! Wou ie er niks mee te make hebbe, mottige.—Zei ie dat?”
„Hij zei, da' we na Mosselman moste gaan, of na Nibbig,” antwoordt de mottige, „maar bij hem—daar ware we niet te recht.”
„'t Is sikuur 'n mirakel!” roept van Dam uit, die, nadenkende hoe de zaak zich kan hebben toegedragen, en van den eenen jongen naar den andere kijkende, bemerkt, dat zij, naast hem voortloopende, af en toe tersluiks elkander aanzien en dan, niet zonder moeite, hun lachen verbergen.
„'k Had 'n kwartje tege 'n cent gehouwe, dat ie 't gekocht zou hebbe,” verzekert van Dam en, met een blik naar Kootje, vraagt hij: „waarom zou ie 't niet gedaan hebbe, denk je?”
„Weet ik 't?” antwoordt de jongen.
„Hoort eris, maatje,” zegt de rechercheur, „je bent machtig kort van asem nou, en daarom zou 'k haast wel denke, dat je, toe je bij Krido was, veel meer woorde het vuil gemaakt, as je voor mijn part had hoeve doen. Afijn! 'k heb je gezeid, da' 'k je zou late loope en dat zal 'k dan nou ook doen. Geef 't zakkie dus maar hier.”
„En krijg 'k nou geen koekie?” vraagt Kootje, den zak latende vallen en den rechercheur brutaal aanziende.
„Nee,” antwoordt van Dam, doende alsof hij zich even bedenkt, „'n koekie, dat geef 'k alleenig maar as 'n zaakie in orde komt; maar 'n goeje raad, Kootje, die kan je van me krijge: as je wijs doet, jongie”—en al sprekende, tikt hij Kootje herhaaldelijk met den wijsvinger op den schouder—„as je wijs doet, dan maak je, dat je vooreerst niet meer in me vaarwater komt. Dag, hoor!” En den zak opnemende, keert hij zich om en verwijdert hij zich. „'t Is zoo klaar as de dag,” denkt hij, „Kootje het me verraje en begrepe, dat ie 't koekie, dat ik 'm beloofde, ook wel van Krido kon krijge. En dat het ie nog moppiger gevonde—zoo'n gare! 't Sting me al niet an, dat ze zoo liepe te smoese en te grinneke, toe we d'r na toe gonge.—Maar 'n mens mot leere, 'n mens mot leere! En jongetjes gebruike, om opkoopers in de val te lokke—nee hoor, da' 's eens, maar dat nooit weer!”
1 Rechercheurs.
2 Bang.
3 Moed.
De aanspreker.
„Nog 'n hallefie, Pieterse,” zegt van Soelen—een dikke aanspreker, die de vijftig even voorbij is, een man met grijzend haar, een rood, gezwollen gezicht en uitpuilende, vochtige oogen—„nog 'n hallefie,” en dit zeggende schuift hij zijn glas den kastelein toe, die met een: „meneer asjeblieft,” welke uitdrukking hij zich heeft aangewend in plaats van: „asjeblieft meneer” te zeggen, het glas opneemt en het, enkele oogenblikken later, bijna geheel gevuld—want om de concurrentie met zijn buurman, die knijperig is, geeft hij meer dan volle maat—voor zijn gast op tafel zet.
„As 't zuk nat weer is as nou,” zegt van Soelen, het glas tegen het licht houdende en den inhoud even schuddende, voordat hij dien aan den mond brengt, „as 't zuk nat weer is as nou, dan zorreg ik er voor, da' 'k me eige van binne warm houw. Wij mense motte, weer of geen weer, in ons bloote hoofd op 't kerkhof staan, en:
las me vrouw me laast uit 't een of andere boek voor, en wist 'k buitedien ook al,” verzekert hij, met de vlakke hand over de kruin van zijn hoofd strijkende, die inderdaad zoo glad is als de bodem van een kommetje.
„Ze magge zegge wat ze wille!” roept hij uit, een zakje met vijf sigaren uit zijn borstzak halende en een daarvan opstekende—„de jenever is dit en de jenever is dat, zegge ze, en 'n poos geleje he' 'k geleze, dat 't zooveel as de volkskanker was—ook al, en dat je mirakel wijs deej as je, in plaas van 'n proppie te koope, 'n glas warreme melk.... N-ou...! Ik zeg maar: „'n iegelijk mot wete, wat 'm past.” Ik drink ze al lang, dat wil 'k wel wete, en blijf er gezond bij. Maar—van de gezondheid gesproke—hoe maakt 't je dochter?”
„Och!” antwoordt Pietersen, terwijl een ruk van zijn hoofd schijnt te kennen te geven, dat dit onderwerp hem minder aangenaam is, „dat blijft aldoor maar 't zelfde. 't Sagrijn da' 'k daar al van gehad heb..! 'n Flinke meid, en dan de heele dag niks uit te voere, maar aldoor maar voor d'r eige heen te zitte suffe—daar krijg je op 't laast de duvel over in! Maar hardhans anpakke, kan je d'r niet, want dan raakt ze heelemaal van de kook.—En 't beroerste is, dat niemand weet wat ze nou eigelijk het. 't Is zóó met 'r, dat as d'r moeder grient, dan grient zij ook, en om de kleinste kleinigheid kan ze d'r eige overstuur make, dat ze in geen twee dage uit 'r bed komt, maar waar 't 'm nou effetief in zit—ja nou, dat raaj maar! De juffrouw van hierbove zeit, dat 't wurreme binne, en die wil, dat ze wurremekoekies zal slikke. „'t Is niettes,” zeit de vrouw van van Seggere, die baker is, en hier nogal 's over de vloer komt, „ze is slap. Geloof me nou toch 's,” zeit ze, „'t is niks as slapte, en ze mot staalwijn drinke, staalwijn.” Maar de zuster van me vrouws tante, die 'r 'n kind an verlore mot hebbe, zeit dat 't kliere binne. En dat vin ik ook nog zoo mal niet, weet je, omdat ze zoo bleek ziet en zoo papperig is.”
„Je mot 'r 's late onderzoeke,” geeft van Soelen in bedenking.
„Ook al gebeurd,” antwoordt Pietersen; „de dokter is 'r bij geweest, en 'n poos later de perfester. Maar dat ha' 'k wel kanne late, want die konne niks anders bij d'r vinde, zeije ze, as dat ze spatare het. Nou, daar ha' 'k nou ook wat an! „Spatare,” zeg 'k, „die zalle d'r niet na d'r hoofd vliege.” En toe 'k dat zei, keke ze me over d'r bril heen an en zeije ze, met 'n strak gezicht, dat ze dat ook niet dochte. Maar verder kwam 'k niet. 'k Most make, zeije ze, dat ze afleiding had, en dat ze zooveel as plezier in d'r leve kreeg. As 'k 't goed begrijp, dan mot ze, om zoo te zegge, as 'n rijkelui's kind behandeld worre en altijd iemand om 'r hene hebbe die ze eige met d'r bemoeit.—Ja, toe maar! 't Is gauw gezeid, hè? maar begin 'r maar 's an. Ik heb met de tapperij de heele dag me hande vol, en me vrouw—met 'r huishouwe en d'r zes andere kindere—kan 'r tijd ook wel an.”
„Ja,” zegt van Soelen, „verordineere dat kenne ze, en rekene, dat kenne ze nog beter, maar 'n kwaal kereere—da's nog wel effe wat anders.—En daar hei je de cyperse ook,” roept hij uit, als de deur opengaat en een van zijn confraters binnen komt, „ik docht al: waar blijft ie. Gaat zitte, man en koopt er eentje, as je niet op 'n droogie wil zitte.”
De aangesprokene, iemand met vuurrood haar, die Hinsen heet, maar onder de aansprekers als „de cyperse” bekend staat, zet zijn parapluie in een hoek en zijn hoed af en, door een hoofdknik naar den kastelein, zijn wensch naar zijn gewonen borrel te kennen gevende, gaat hij tegenover van Soelen zitten, de opmerking makende, dat 't nat weertje is, en dat het weerglas, zoo als de barbier hem verteld heeft, altijd nog terugloopt.
„'t Zal mijn 'n zorg weze,” verklaart van Soelen. „As we dit karreweitje van ellefe achter de rug hebbe, dan gaan 'k rechtdeur na huis en as 't niet opklaart, dan blijf ik d'r in.”
„'k Wou da' 'k 't ook kon zeggen, maar ik,” zegt Hinsen, met een zucht, „kan de heele middag deur de stad loope anzegge, dat meneer Breukelmans dood is.”
„Die van de Keizersgracht?” vraagt van Soelen, „da' 's 'n toggie na Muijerberg, hè?”
„Na Muijerberg!” roept Hinsen uit—„en ze hebbe me gezeid, dat ie op Zorgvliet....”
„Gelijk hei je,” stemt van Soelen toe, „'t is Zorgvliet, maar 't is ook al 'n vijf en twintig jaar geleje, dat we ze vrouw, die in de kraam van 'r jongste kind stierf, d'r na toe gebrocht hebbe.”
„Ja,” zegt Pietersen, een stoel tusschen de beide aansprekers zettende en zitten gaande, „dat is verleje Dinsdag, 11 Juni, vijf en twintig jare geleje geweest want mijn vrouw het er as keukemeid gediend, en op de eigeste dag, dat wij trouwde, wier zij begrave. 't Is dikkels meer as 'k kan begrijpe, dat die tijd er alweer op zit, maar 't is zoo, hoor! En waar is, dat er sedert me trouwe hier in Amsterdam al heel wat veranderd is, dat mot 'k ook 's zegge.—Neem jij je eige nou maar 's, van Soele. Toe je hier je eerste borrel dronk, nadat 'k dit zaakie had overgenome, toe zag je 'r heel anders uit as dat je nou doet, man, en as 'k zal zegge zooas 'k t' meen, dan stong dat vroegere pakkie toch 'n boel beter as 't genige, dat je nou an je lijf het, hoor.”
„Of dat beter stong!” roept van Soelen, in zijn zwak getast, uit; „wel man, dat scheelt ommers dag en nacht! Wat zeit me vrouw laast, toe ze met de schoonmaak me ouwe spulle voor de dag haalde, en me korte broek voor d'r lijf hieuw, om te kijke of er ook altemet de mot in zat: „dikke,” zeit ze, „'t is toch zonde van je kuite, hè? Vroeger ha' je 'r nog wat an, as je voor de stasie uit gong, maar wat doet 't er nou toe of je 'n paar goeje beene het? Nee,” zeit ze, „as je mijn nou vraagt, dan mocht 'k je toch heel wat liever zien in je ouwe goed.” En gelijk het ze. As je ouwers er voor gezorgd hadde, dat je welgeschape in de wereld was gekomme, dan sting zoo'n pakkie goed, zie je, 't sting degelijk, effetief degelijk, dat sting 't. As je maakte, dat je kouse en je korte broek glad over je beene zatte; as je schoene met de zillevere gespies—daar 'k nou brossies voor me vrouw en me dochter van heb late make, omdat ze mijn toch niet meer te pas komme—glomme as 'n spiegel; as je jas, van vore ope, van achtere wat krappies zat, dat ie goed in de holte van de rug viel; as je 'r dan nog voor zorregde, dat je boord, je hallefehempie en je beffie helder wit gestreke ware, en je zette je driekante steek met de lange lamfer 'n ziertje schuins op je hoofd, dan mochte ze na je kijke, hoor! as je, met 'n militaire stap en je elleboge buitewaars, voor de stasie uit gong. En dan voelde je zellevers ook wel, da' je 'r weze mocht.—Nou drage we 'n hooge hoed, 'n sluitjas en 'n lange broek. En as dat nou mooijer mot weze as 't genige wat we vroeger droege, dan is 't mijn goed, maar ik kan er 't moois niet in zien.”
„En ik niet,” zegt Pietersen. „'t Mocht ouwerwes weze: 'n steek en 'n korte broek, maar 't sting goed, hoor! en 't hoorde er hij.”
„Dat deej 't,” stemt van Soelen toe.
„'k Zei laast nog tege me vrouw,” zegt Pietersen, „toe hier 'n begraffenis voorbij gong en we nog weer 's ophaalde hoe die er vroeger uitzag: „nee,” zeg ik, „ze magge prate wat ze wille, maar as dat nou 'n lijkstasie mot heete, dan kan ik niet zegge, dat er heel veel stasie meer an is.””
„Wat zou 't!” roept van Soelen uit. „As 'n vroegere begraffenis 'm over de strate bewoog, dan zag je ies daar je eerbied voor kreeg as 't voorbijgong, hè? en 't zat 'm daarin dat alles zooveel meer solied was as 't nou is. Neem de lijkkoes nou maar 's, zooas wij die hebbe gekonne, 'n goeije twintig jaar terug: alles fluweel, van bove tot beneje, met dikke kwaste en franje, hier en daar effetjes met koorde opgenome,—sting dat niet goed? en sting dat niet beter as 't ope kassie, dat ze 'r nou voor gebruike? En dan de dekkleeje, die de pêrde over d'r hals en over d'r heele lijf tot op d'r hakke honge, sting dat ook niet beter as 't smalle lappie lake, dat nou, an weerskante van 't schoffie, na beneje hangt? Maar 't ergste is, dat ze de dragers, die vroeger in d'r lange mantels, achter mekaar, rechs en links van de wage liepe, nou twee an twee, in d'r sluike jasse, d'r achter late loope, want nou leutere ze en lache ze, dat 't 'n schandaal is voor de mense, die er voorbij loope. 'k Bin zóó niet,” roept van Soelen uit—van wege zijn corpulentie niet zonder moeite het eene been over het andere slaande—„'k bin zóó niet, da' 'k ieuwers 'n hekel an heb alleenig maar omdat 't nieuw is, en 'k zal niet zegge, dat 't nou niet beter is as vroeger, dat de wage niet meer door de stad holt as ie terug komt, en dat de dragers er niet meer in zitte te rooke en met d'r beene te slingere; maar dat, alles bij mekaar genome, 'n tegeswoordige begraffenis er bij gewonne het bij 't genige dat ie vroeger is geweest—nee, hoor! dat maakt niemand me wijs.—En 't beroerste is—alla Pieterse, geef mijn nog 's 'n hallefie...”
„Koman,” zegt Hinsen, door het goede voorbeeld aangemoedigd, „geef mijn dat ook maar 's.”
„'t Beroerste is,” herhaalt van Soelen, „dat je er vroeger 'n goed stuk brood mee verdiende en dat je 't nou voor 'n schijntje mot doen. Ik heb begraffenisse gekonne, daar je 18 tot 20 gulde mee verdiende, behalve je lamfer en je hanschoene, en vraag daar nou 's om! As je vroeger 'n goeje dertig jaar had meegeloope, dan was je binne, hoor! en kon je d'r van renteniere, net zoo goed as 'n makelaar van de spekelasie, maar lap 'm dat nou 's! Maar in die jare was er ook niemand, die an begraffenismaatschappije docht, en je deej met je tiene, zal 'k maar zegge, daar je nou met je honderde voor staat. Want nou draagt alles. Of je bakker, of krante-ombrenger, of kruijeniersknecht bent—zoodra 'r wat te drage valt—pak an maar—'t is alweer mee genome, en 'n uurtje uitbreke, dat kan 'n ieder. Maar in vroeger jare zat 't in vaste hande; je was er koster, of barbier, of tafelknecht bij, en je bediende in Artis, Felix of 't Park. En dat je zoo doende an de kost kwam—dat vraag 's an van Meerse, die de laaste jare dat ie tafeldiende, geen kouwe soupee's meer annam. „'k Wil nog wel 's diene,” zei ie, „maar dan luuks; as 't de moeite niet waard is, dan stuur 'k 'n ander om 't hallefie.”—Nou het ie zes huize in de stad; 'n zoon, die voor dominé leert en, met ze vrouw en ze kindere, leeft ie royaal van de huur.”
„En zoo kan 'k er wel meer,” verklaart Pietersen, de weer gevulde glaasjes op tafel zettende. „Daar hei je Tielemans van hierover, Grondert uit de Westerstraat, bove de fruitwinkel, en Beverse, die dan nou weer in Weesp woont, waar ie vandaan komt—allemaal ouwe ansprekers, die van d'r cente leve, en goed ook.”
„Maar nou nog 's wat,” zegt Hinsen, „hoe komt 't toch, dat van Vliet, van de Lijnbaangracht, d'r zoo goed schijnt bij te kanne? 'n Poosie geleje sta 'k met Smulders te prate, en die wist me te vertelle, dat ie passies 'n huis in de Gousblomstraat gekocht mot hebbe. Is dat doojefons zoo goed, daar ie bode bij is?”
„Wat 'n wonder!” roept van Soelen uit. „'t Is dat je 'r nog maar zoo kort bij bent, maar anders zou je wete, dat „Zorg voor de Toekomst”, daar hij dan bode bij is, almee tot de grooste hier in de stad hoort. En as je dat het, as je bij 'n doojefons bent daar honderde en honderde bij verassereerd binne—ja nou, dan is er nog wel wat te verdiene, want alle weke komt ie de dubbeltjes ophale, en zoo komt ie bij de mense an huis, hè?”
„Waardoor ie,” zegt Hinsen, „nog 's eer as 'n ander weet wanneer er iemand begrave mot worre.—Verdikke, ja!” roept hij uit, „dat mot je niet uitvlakke.”
„Om de weerga niet!” bevestigt van Soelen. „As ie merkt, dat er een ziek is, dan vigeleert ie natuurlijk op de begraffenis, en zoodra dat ie hoort, dat ie dood is, dan gaat ie d'r na toe met de cente van 't fons. „Asjeblieft juffrouw,” zeit ie dan met 'n mooi praatje, „daar was 'k al met de duite. U most vijf en negetig gulde uit 't doojefons trekke, as uws man kwam te valle, daar bin je eerlijk voor verassereerd, en daar legge ze dan nou ook: 'n briefie van zestig, één van vijf en twintig en twee rijksdaalders,—hier is uws geld. En as je nou wil, dat je je eige met niks het te bemoeie, en dat uws man 'n fesoenlijke begraffenis zal hebbe, zooas ie het geleefd, dan hei je 't maar voor 't kommandeere en dan zorreg ik voor alles. Negetig gulde hoeft 't niet eens te koste, want, as ik 't zal doen, dan houw je nog over, let maar op.—Hoeveel jonges het u? Drie, zeit u, drie en een schoonzoon? Goed; da' 's één koes. En hoeveel mans-leje van uws famielje binne d'r, die gevraagd motte worre? Door mekaar vier van uws kant en vier van uws mans kant, zeit u? Heel goed—da' 's acht, da' 's dus nog twee—da' 's drie koesse. Drie volgkoesse, met koesier en pallefrenier in groote rouwleverei en de stasiewage voor uws man, met zwarte pluime,—da' 's zóóveel. En hoeveel dragers motte d'r weze? Zalle we 's twaalf zegge? Twaalf dragers, da' 's heel netjes en heel fesoennelijk. Vin u dat goed, zeit u? mooi zoo. Twaalf dragers dus. Dan krijge we 'n zwarte kist natuurlijk, van echt greine hout, met uws mans naam, en de dag en 't jaar van ze geboorte en sterreve d'r op in vertinde spijkertjes. Dat staat nog 's fijnder, zal 'k 's zegge, as die witgeschilderde letters. Vin u dat ook niet? Bestig. 'n Zwarte kist dus met vertinde spijkerkoppies, dat komt, met de dragers mee, op zooveel. Dan hebbe we nog de koste op 't kerkhof voor 'n mooi graffie onder de treurboome, as 'k dat krijge kan, maar dat zal wel, en de kleinere onkosten voor fooije en zoo, dat maakt, alles met mekaar, as ik d'r ook nog 'n paar cente an verdiene zal, en dat mag wel, tachetig gulde.—Kijk u nou 's hier. As u dat nou goedvindt, dan wil 'k voor dat geld 't heele zaakie anneme, maar dan is ook alles en alles d'r onder begrepe, behalleve natuurlijk de koffie en de broodjes op de dag van de begraffenis, die voor uws koste blijve. Zalle we dat dan maar zoo afgesproke houwe? Heel goed; dan houwt u vijftien gulde,—daar legge ze,—ziet u wel? en dan neem ik de rest maar weer mee en zorreg voor alles. En tevreje zal je weze, daar hei je geen nood voor.”
„An die tachetig gulde,” zegt van Soelen—zijn sigaar, die onder het verhaal uit is gegaan, weer aanstekende—„verdient ie er dertig; en dat ie drie van die begraffenisse achter de rug het, as je 'm om de klok van ellefe tegekomt, da' 's voor hem doen niks ongewoons.”
„Drie?” vraagt de cyperse. „Hoe kan ie voor ellefe drie keer begrave?”
„Maar waar kom je vandaan man, dat je dat niet weet!” roept van Soelen uit. „Hei je dan nog nooit 's gezien, dat ie 'm poest, as ze 'n poosie an de gang binne?”
„Wat zeg je nou?” vraagt Hinsen, groote oogen opzettende,—„poest ie 'm?”
„Wel ja, mens, hij poest 'm.—Dat je dat nou toch nooit 's gezien het, en je het toch ook al 's met 'm begrave! Afijn, maar ie doet 't; en zoo haalt ie de drie begraffenisse voor ellefe. Kijk maar.—Late we nou maar 's zegge, dat ie mot begrave om nege uur, om half tien en om tien uur; dan maakt ie, dat de eerste percies op tijd begint. Klokslag negene rijje ze weg, en dan zorregt ie d'r voor, dat ie pal achter de wage loopt. Eigelijk mot ie wel voor de stasie uit loope, omdat ie 'm het angenome, maar dat doet ie niet, omdat 't niet in ze kraam te pas komt, want as ze nou 'n endje gereje hebbe, en ze slaan 'n hoek om, van de gracht de straat in of omgekeerd, dan trekt ie d'r tusse uit, gaat 'n sigarewinkeltje of ieuwers anders in—wat ze uit de volgkoesse niet zien kanne, omdat eerst al de dragers komme, voordat de eerste koes de hoek om slaat—en dan loopt ie op 'n draffie of, as ie kan, pakt ie de tram, na ze tweede begraffenis. Daar doet ie natuurlijk net eender; en zoo kan ie om tien uur voor de derde keer antreje, en het ie d'r al twee achter de rug.”
„Verdikke,” roept Hinsen uit, „die is gogem!”
„Glad genoeg,” verklaart van Soelen. „En as 't ongeluk wil, dat deze of gene van de famielje, door de eene of andere omstandigheid, d'r achter is gekomme, dat ie d'r van door is gegaan, dan het ie ze praatje natuurlijk klaar. „Ziet u juffrouw,” zeit ie, „as ik 'n begraffenis heb angenome, dan mot 'k zooveel as overal te gelijk weze. Eerst zorreg ik d'r voor, dat de stasie an de gang is, en as ze onder weg binne, dan' kan 'k wel 'n oogeblikkie gemist worre, en loop 'k langes de korste weg na 't kerkhof, om te kijke of daar alles klaar is as uws man komt. Het uws neef me daar niet gezien, toe ze daar kwamme, zeit u? Nou, dan mot 'k toe zeker bij 't graf geweest zijn, om te kijke of de touwe en de dwarsleggers klaar lagge. En daar ook niet, zeit u, toe ze effetief an 't begrave gonge? Ja, dan ben 'k toe zeker alweer an de wachtkamer geweest, om te kijke of de pallefreniers bij de koesse stinge, as uws famielje terugkwam. En as dat in orde is, dan gaan ik me gang, ziet u, want ik heb meer te doen.”
„Zoo doet ie net wat ie wil!” roept van Soelen uit, „en verdient ie dik cente.
„Maar—van geld gesproke—nou mo' 'k je toch 's wat vrage. We hebbe 'n afspraakie, hè, dat as ik 'n begraffenis heb, dan draag jij mee, en hei jij er een, dan ik. Nou hei je dit jaar vast al zes keer met mijn gedrage, maar ik nog maar eene keer met jou. Je het toch niks meer gehad, hoop 'k?”
„Zou je nou toch waarachtig denke, da' 'k je op de hak wou neme?” vraagt Hinsen verontwaardigd.
„Nou,” antwoordt van Soelen, „dat zou de eerste keer niet weze, dat me dat overkwam. Maar alla, je bint er nog maar kort bij, en we zalle dan maar hope, dat 't jou ook nog 's voor de wind zal gaan.”
„'k Help 't je wensche,” zegt Hinsen, door een zucht te kennen gevende, dat de wind in dat geval uit een tegenovergestelden hoek zal moeten waaien. „'k Heb dit jaar nog niks anders gehad as juffrouw Trapman, da' 's de heilige waarheid,” verzekert hij, „en daar ben je bij geweest. Maar as je nou nog 's 'n poosie wacht, dan hè' 'k er weer een; en da' 's 'n goeje.”
„En wie is dat?” vraagt van Soelen.
„Da' 's juffrouw Willemse, uit de Westerstraat,” antwoordt Hinsen; „'t mens is zes en tachetig, en...”
„Nou, da' 's nou ook wat!” roept van Soelen uit, Hinsen met een leuk gezicht aanziende.
„Nou ook wat?” herhaalt Hinsen verbaasd, „wat meen je daarmee?”
„Och man,” zegt van Soelen met een korten lach, „zoo kan je me de begraffenis van me eige vader wel belove, hè! Wel ja,” roept hij uit, in antwoord op een vragenden blik van zijn confrater, „Juffrouw Willemse da' 's net zoo goed as me bloed-eige grootmoeder, zal 'k maar zegge! 't Mens woont zeker al vijftig jaar bove me ouwers, en aldoor omgang met d'r gehouwe, hoor. 'k Kan me eige nog best herinnere, da' 'k, als zoo'n aap van 'n jonge, alle dage bij d'r bove most komme, omdat ze van d'r eige geen kindere had, en dan was 't aldoor: „och, wat 'n aardig joggie!” en: „och, wat 'n lief bellefleurtje!” en al die viere en vijfe meer. Van me trouwe af komt ze bij mijn over de vloer en wij over de hare, en nog geen zes weke geleje, toen ze begon te krukke, het ze me gezeid, dat, as 't ongeluk wou, dat ze kwam te valle, ikke voor d'r begraffenis most zorrege en niemand anders.”
„Maar van mijn is 't famielje!” roept Hinsen uit, die door de mededeeling van de intieme vriendschapsbetrekkingen tusschen de van Soelens en de Willemsens bijzonder onaangenaam is verrast. „Mijns vrouws moeders moeder is d'r bloed-eige zuster, en nou ik ook bij 't vak gekomme bin, zal ze d'r eige famielje toch niet voorbijgaan voor 'n vreemd.”
„Ja, daar zal ze wat om male!” zegt van Soelen. „'k Zal niet zegge, as je d'r zoon of d'r broer nog was, maar as je verder in de parmetasie komt, en dan nog wel van je vrouws kant—dat het niks meer te beduije, hoor. Mijn het ze gezeid, dat ze 't beschreve had; en as zoo'n oud mens dat het gedaan, dan verandert ze 't ook niet meer. 'n Draagplaas man, da' 's alles wat ervoor je op zal zitte, en daar zal je tevreje mee motte weze.”
„Maar daar bin 'k niet tevrede mee,” verklaart Hinsen; „as d'r famielje sta 'k er 't naaste toe; en da' 'k met al me kindere 'n voordeeltje best gebruike kan—dat zou toch wel wat heel erg weze, as ze dat over 't hoofd zou zien.”
„Afijn, we zalle zien!” roept van Soelen uit, „'t mens is nog niet dood en we kanne d'r nog wel eerder onder legge as zij. 't Zou de eerste keer niet weze, dat iemand gezond na bed ging....”
„En dood opsting,” zegt Pietersen met een lakoniek gezicht.
„Nou,” roept van Soelen uit, „nou mot hij ook nog 's wat zegge, hè!—Spot niet, Pieterse, 'n mens kan nooit 's wete wat 'm nog bove ze hoofd hangt.—Maar 't wordt onze tijd, cyperse. De dooje hebbe niks te doen en kanne wel wachte, maar de levendige hebbe d'r zake en wille op z'n tijd gehollepe weze.—Zalle we dan gaan? Koman dan maar.—Hei, daar hei je mijn hoed! Wat van jou is, is van mijn, zie je, maar wat van mijn is, daar blijf je of.” En dit zeggende, neemt hij zijn hoed uit de hand van Hinsen, die, nog geheel onder den indruk der pasgehoorde Jobstijding, het hoofddeksel van zijn confrater gegrepen heeft. „Dag Pieterse,” zegt van Soelen, zijn jas dichtknoopende en zijn parapluie opnemende, „tap ze nog lang, man, en tap ze an mijn; dan benne we allebei gehollepe.”
„'k Mag 't lijje,” antwoordt de kastelein, de beide ledige glaasjes van de tafel nemende. „Dat je hier komt om 'n borrel te hale, da' 's me lief; maar dat je hier zou komme om mijn te hale, daar he' 'k nog 'n hekel an.”
Derde Klasse.
„Nà, geef je vade' 'n zoen,” zegt Mozes, met één voet op de treeplank van den waggon staande, tot zijn zoontje, dat, op den arm der moeder zittende, „vade'” naar den trein heeft gebracht.
„Pas op toch, pas op ze mussie!” roept de vrouw van Mozes uit, nog juist bijtijds het hoofddeksel grijpende, dat, onder de vaderlijke omhelzing, het kind van het hoofd glijdt.
„O—ch,” zegt Mozes—en in de wijze waarop hij dit woord uitspreekt, doorloopt hij een aantal noten van de toonladder,—„wat zou 't! wat zou ze mussie, is 't bweekba-è waag?”
Dan geeft hij zijn zoon een „zabbe-zoen” en stapt in, het portier achter zich sluitende. „Zeg an Fwank,” roept hij, met het bovenlijf uit den waggon hangende, zijn vrouw toe, „da' 'k de puwwe zà khoope, asse ze gaaf binne, en da' 'k an Lewie za' vwage, of ie gwaze het, zooasse de dokte' mot hebbe.” Daarna gaat hij zitten, kijkt even rond, en zegt op gedempten toon: „g'dag zame!”
Eenige oogenblikken later weerklinken de drie klokslagen, de hoofdconducteur geeft, met opgestoken hand en met het fluitje in den mond, langs den trein dravende het sein tot vertrek, en terwijl Mozes, met een breeden glimlach om zijn ruig-omhaarden mond en met toegeknepen oogen, herhaaldelijk knikkende, zijn vrouw en zijn zoontje een aantal zoenhandjes toewerpt, en zijn vrouw het kind laat teruggroeten, door het armpje van den jongen heen en weer te bewegen, waarbij zij zelve, niet minder dikwijls dan haar man, met het hoofd knikt, rijden wij weg, in het stille licht van den heerlijken zomeravond, wazende over bosch en bouw.
In het compartiment, waarin wij zijn gezeten, is het gelukkig—want het is nog heel warm—niet vol. Met mij zitten op dezelfde bank twee boeren, met gezichten als frambozen, elk met een kort buis aan en een lakensche pet op het hoofd, waarvan de verlakte klep, waarop een paar eikeltjes van zwarte zijde heen en weer bungelen, niet het voorhoofd, maar het rechteroor overschaduwt. Beide trekken, de een aan een lekke sigaar en de ander aan een snorkende pijp, met zooveel kracht, dat zich telkens diepe kuilen in hun wangen vertoonen, en dikke rookwolken langzaam langs mij heen trekken naar het neergelaten portierraampje, waar zij even talmen en dan op eens, met vaart het luchtruim invliegende, spoorloos verdwijnen. Op de andere bank zit Mozes in het hoekje en, een eind van hem af, een stukadoor, met een grootendeels „gewit” gezicht, de handen vol kalk en ontelbare spatten op zijn jas, schoenen en pet, welke spatten waarschijnlijk ook op zijn broek en zijn vest aanwezig zullen zijn, maar die, nu die kleedingstukken van een witte stof zijn vervaardigd, niet noemenswaard in het oog loopen. Tusschen zijn beenen staat een niet gesloten reiszak van gebloemd trijp, gevuld met een aantal kwasten en ander gereedschap, en om zich heen verspreidt hij een lucht, die mij levendig aan „de groote schoonmaak” doet denken. Een weinig van hem af zit een vrouw, met een zuigeling op den schoot en een meisje van omstreeks twaalf jaren naast haar. Die vrouw, een frissche, gezellige dikzak, met een rond, prettig en vooral moederlijk gezicht, en glimmend-zwarte, langs de slapen gladgestreken haren, gekleed in jak en rok, met lange gouden bellen in de ooren, een helder witte muts op het hoofd en een lichtkleurige sjaal om, is kennelijk de vrouw van een polderwerker, en het kind naast haar is stellig pas „aangenomen”, want de blauwe jurk, die veel te lang is, de witte hoed en het kruisje van allerdunst goud, aan een even dun kettinkje van het zelfde metaal om den hals bevestigd, geven dienaangaande stellige aanwijzingen. In haar handen houdt het kind een netjes-opgevouwen, witten zakdoek, en juist verwonder ik mij, dat zij dien, niettegenstaande de drukkende hitte, nog niet heeft gebruikt, als zij haar moeder iets toefluistert en, op een toestemmenden hoofdknik, haar hand diep in den zak van moeders rok stekende, daaruit een kolossalen lap linnen of katoen te voorschijn haalt. Met dit familiestuk wischt zij haar gezicht af en stopt het daarna weer weg, waaruit voldoende blijkt, dat het door haar in de hand gehouden voorwerp slechts als sieraad bij haar toilet behoort, zooals een bouquet bij een baljapon; en daar zij dat zakdoekje van tijd tot tijd stijf tegen haar gezicht drukt, zóó, dat het puntje van haar neus er spierwit bovenuit komt, is het niet minder duidelijk, dat bedoeld doekje uitsluitend moet voldoen aan zijn hoogere bestemming, en daarop dus, nog niet zoo heel lang geleden, een paar droppeltjes grog van eau-de-Cologne gegoten moeten zijn.
„We zitte hier toch ommers goed voor Amsterdam?” vraagt de vrouw van den polderwerker, wel wat laat, want de trein snelt met volle vaart voort, maar gerustgesteld door het antwoord der boeren, van wie de eene zegt: „dat doe je,” en de andere: „dat zitje,” deelt zij ons mede wel gevraagd—maar het antwoord van den conducteur, die het te druk had, om haar behoorlijk te woord te staan, niet gehoord te hebben, en geeft zij voorts te kennen, dat zij niet graag in een verkeerden trein zou zitten, omdat zij nog verder moet, „weet u!” waarop de boeren eenstemmig verklaren: „dat kan je,” en de stukadoor vraagt: „waar na toe?”
„Na tante Kees,” zegt het kind in het blauw, een mededeeling, die de boeren ontsteld opkijken—en Mozes mompelen doet: „da' 's raag,” zoodat het kind verlegen wordt, dicht bij haar moeder kruipt, den arm door dien der moeder steekt, en het hoofd tegen haar schouder drukt, waarop de vrouw van den polderwerker haar dochtertje goedig toeknikt en ons zegt, dat bedoelde tante eigenlijk Kee heet, maar door haar man, voor de grap, nooit anders dan Kees wordt genoemd, een opheldering, die de boeren, kennelijk gerustgesteld, doet herademen en den stukadoor aanleiding geeft te verklaren, dat de man van tante Kees ook wel zal weten waarom hij haar zoo noemt.
Intusschen is het zuigelingetje wakker geworden en begint zoo vervaarlijk te schreeuwen, dat de stukadoor, als dit een poosje, zonder naspeurlijke reden, heeft geduurd, beweert, dat de jongen bang is om naar tante Kees te gaan, en Mozes vraagt: of het kind zijn spoorwegkaartje ook verloren kan hebben, welke aardigheden de moeder doen glimlachen, maar op de boeren niet de minste uitwerking hebben.
Onderwijl tracht de vrouw van den polderwerker het kind te sussen, maar wat zij ook doet: of zij het tusschen de handen op en neer wipt of op haar armen dodijnt, de kleine is niet tot bedaren te brengen.
„Wel wel, wat skreeuwt 't jong!” zegt de oudere boer, het kind met verbazing aanziende.
„'k Weet niet wat ze het!” verklaart de moeder, „ze het aldoor zoo lief geslape. Wat is er dan toch, loeressie?”
„Is 't 'n zij-tje?” vraagt de stukadoor.
„Wel, dat raaj je goed,” antwoordt de vrouw, „'t kind heet Zijdje.”
„As 'k toch wis,” zegt Mozes, „dat 't 'n meisie was.”
„Sakkerloot,” roept de stukadoor uit, „dan mot jij toch goeje ooge hebbe, hoor!”
„Na, wat zou 't!” antwoordt Mozes grinnekend, „as 'k toch heef gezien, dat ze tege me heef gewagge.”
„Het ze?” vraagt de stukadoor. „Alla, dan het ze'r nou berouw genoeg van; 't kind schreeuwt as 'n ongesmeerde kruiwage.”
„Kan ze ook honger hebbe?” vraagt de jongere boer, die, als iemand niet tevreden is, in de eerste plaats aan een leege maag denkt.
„Nee,” antwoordt de vrouw, nadrukkelijk het hoofd schuddend, „ze komt er pas of.”
„En dan za' ze d'g possie ook wè' gehad hebbe,” verklaart Mozes, een vermoeden waarmede de boeren, door herhaaldelijk te knikken, hun volle instemming betuigen.
„Je eerste en je laaste?” vraagt de stukadoor, met een blik naar de beide kinderen.
„Wel nee,” antwoordt de vrouw—druk bezig tusschen de kleertjes van het kind te zoeken, om de reden te vinden waarom het zoo schreeuwt—„wel nee! bove haar”—en met het hoofd wijst zij naar het kind in het blauw—„he' 'k er nog vijf, en onder haar nog vier. Maar dat dit kleintje me laaste zal weze—dat zou 'k wel denken.”
„Na,” zegt Mozes, „pas mà' op, dat 't de ojevaag niet hoo-t.”
„Dat mag ie wel hoore,” beweert de vrouw. „We hebben 'r tien, en da' 's net wat 'n burgermens toekomt hè, want 't versie zeit: