La Reĝo de la Montoj

I.—Proponataj novaj radikoj

Ĉi tiu traduko postulis diversajn novajn radikojn, netroveblajn en Universala Vortaro. La plimulto el ili troviĝas en la dua eldono de la Esperanta-Germana Vortaro, redaktita sub la kontrolo de D^ro Zamenhof, kaj ne bezonas do pluan klarigon. La ceteraj estas montritaj ĉi malsupre, kun iliaj Angla, Franca kaj Germana tradukoj. Kelkaj el ili, apartenantaj al specialaj fakoj, troviĝas en la Teknika Vortaro de S^ro Verax kaj estas montritaj per la litero (V); al tiuj, kiuj estas nomoj de vegetaĵoj, mi aldonis la latinan tradukon.

El la tute novaj radikoj, nur malmultaj postulas apartan klarigon.

Antaŭ ĉiuj, la vorto fugi, kiu signifas forkuri. Ŝajnis al mi, ke tiu lasta vorto ne estas sufiĉe ĝenerala, ĉar la esenco de la Esperanta vortfarado estas, ke la elementoj de komponita vorto konservas siajn apartajn sencojn; kaj la vorto forkuri enhavas do la ideon de kuro, dum oni ofte fugas tute ne kurante, kaj tia estas speciale la okazo en ĉi tiu romano, kiel oni vidos en ĉapitro 6^a. La Franca teksto uzas la vorton «évasion», kiu signifas speciale «fugo el fermita loko»; kaj unu el la plej eminentaj esperantistaj aŭtoroj konsilis, ke mi uzu la radikon evado, simila al invado, kiu estas jam uzita por traduki la Francan «invasion». Sed mi ne juĝis utile montri la tute ne internacian nuancon inter simpla fugo kaj fugo el fermita loko.

Oni kontraŭparolos eble, ke fugo estas jam uzata (ne en Universala Vortaro), en muzika senco. Sed, unue, nenio malkelpas ke teknika radiko havu ankaŭ ĝeneralan sencon; kaj aliparte, la muzika internacia vorto fugo montras precize muzikaĵon, en kiu du motivoj «fugas», t. e. forkuras, alterne unu antaŭ la alia. La vorto fugo, por la ĝenerala ideo de forkuro, ŝajnas do al mi tute rekomendinda.

Anstataŭ elparoli (kiu devus signifi paroli el, tutsame kiel alparoli signifas paroli al), oni proponis jam de longe apartan radikon prononci aŭ pronunci. Kvankam kelkaj personoj jam uzas la duan formon, mi preferis prononci, pro simileco kun anonci, ĉar la originalaj naciaj vortoj, al kiuj respondas tiuj du formoj, estas identaj. Ŝajnas al mi, ke oni devas eviti ĉiun kapricon en la reguloj de Esperanta transskribo.

La vorto svarmisto devenas de svarmi (Esperanta-Germana Vortaro), kiu signifas: a. «to swarm», fr. «grouiller, essaimer» kaj g. «schwärmen, wimmeln».

Fine, anstataŭ terebinto (vortaro de Verax), mi uzis terebento, kiu respondas pli bone, laŭ la Esperanta metodo de transskribo, al la prononco de tiu internacia vorto.

Jen la listo de tiuj proponataj radikoj.

II.—Sufiksoj

Krom la ĝustediraj radikoj, ĉi tiu verko enhavas la proponatajn sufiksojn aĉ, atr, iz, kaj oz, kiuj utilis por anstataŭi neoportunajn perifrazojn.

La sufikso aĉ estas jam tiel ĝenerale uzata, ke ĝi ne bezonas komentarion.

Atr montras objekton, kiu havas ŝajne, aŭ parte, la econ difinitan de la radiko. Mi uzis ĝin en la ekzemploj flavatra, grizatra. Tiuj vortoj montras objektojn, kiuj estas kvazaŭ flavaj, aŭ grizaj; sed tute ne «dubeflavaj», aŭ «dubegrizaj», laŭ la esprimo nuntempe uzata: la koloro ne estas duba, ĝi estas difinita, kaj similas al la flava aŭ al la griza.

Iz, kiu signifas «kovri, plenigi, smiri, aŭ ĝenerale provizi per...», utilis por formi la vorton elektrizi.

Fine oz, signifikanta «kiu enhavas, aŭ portas multon da...», liveris la vortojn anguloza, doloroza, famoza, fumoza, furioza, haroza, konkoza, kotoza, odoroza, polvoza, ŝlimoza.

III.—Propraj nomoj.

La Grekaj, Rusaj kaj Turkaj nomoj, kiuj troviĝas en ĉi tiu verko, estas fonetike transskribitaj. La ceteraj, t. e. la nomoj apartenantaj al lingvoj skribataj per latinaj literoj, estas presitaj laŭ ilia nacia ortografio. Ĉar multaj el la legontoj ilin konas, oni ne enpresis ilian prononcon en la teksto mem, por ne difekti la aspekton de tiu lasta. Por la ceteraj personoj, tiu prononco estas montrita ĉi sube.

Oni eĉ lasis al la antaŭnomoj la formon, kiun ili havas en la originala teksto: oni opiniis efektive, ke skribi «Johano Haris» kaj «Jakobo Fondi», anstataŭ «John Harris» kaj «Giacomo Fondi», estus vera difektigo de tiu teksto.

Same, oni konservis en tiu traduko la fremdajn vortojn enhavatajn en la originala teksto, donante nur, pli sube, ilian prononcon kaj tradukon, por la personoj, kiuj ilin ne konas. Kompreneble, ne montrita prononco estas la sama, kiel en Esperanto.

En tiuj transskriboj, la literoj â, ê, ô, û montras la Francajn «nazajn vokalojn». La personoj, kiuj ilin ne konas, povas prononci ilin an, en, on, en, anstataŭigante n per m antaŭ b, p, f kaj v.

IV.—Fremdaj vortoj.

• All right (ol rajt), Angle: Bone!
• Babuŝo (Turke, babuŝ, el la Persa pa-puŝ; fr. babouche), speco de orienta pantoflo.
• Belle Jardinière (bel ĵardinjer), la «Bela Ĝardenistino» nomo de konata Pariza vestaĵmagazeno.
• Cant (kant), Angle: speciala hipokrita prudeco.
• Brutta carogna (bruta karonja), Itale: malbela putraĵo.
• Ĉibuĝi, la servisto, kiu zorgas pri la ĉibuk’.
• Ĉibuk, speco de Turka pipo.
• Falankso, en antikva Grekujo, trupo de peze armita infanterio; moderne, burĝa gvardio.
• Fanar, Greka kvartalo de Konstantinoplo, kie sidas multaj bankoj.
• Foreign Office (Forejn Ofis), Angla nomo de la ministrejo de eksteraj aferoj.
• Franko, nomo, kiun la Orientanoj donas al la Okcident-Eŭropanoj.
• Frondo, Franca civila milito (1648-1653).
• Gutten Morgen, germane: Bonmatenon!
• Halali, (fr., g., el la identa malnovgreka militkrio), kornsignalo, kiu signifas, ke la ĉasita besto estas kaptita.
• Kanĝiar, granda ponardo, uzata en Turkujo kaj precipe en Albanio.
• Khan, orienta gastejo.
• Khanĝi, mastro de Khan.
• Klepto, greko: rabisto.
• Kafeĝi, en Oriento, la servisto, kiu preparas la kafon.
• Lasting, Angla vorto: speco de lanaĵo.
• Lloyd (lojd), nomo de diversaj ŝipasekuraj aŭ marveturaj kompanioj.
• Milordo, nomo, kiun la sudaj kaj orientaj popolanoj donas al fremduloj, kiujn ili volas flati (angle, mylord, mia lordo). Ŝajnis pli bone, konservi tiun nomon, ol diri «lordo».
• Nargileo, orienta pipo kun akvujo.
• Nil admirari, latine: miri pri nenio.
• One, two (ŭan, tu), Angle: unu, du.
• Palikaro, soldato de la Greka militantaro dum la milito de liberigo; oni nomas ankoraŭ tiel la Grekojn, kiuj konservis la nacion veston kun fustenjupo.
• Papas, greke: pastro.
• Pickles (pik’lz), Angle: legomoj konfititaj en vinagro.
• Rahat-lokum, orienta konfitaĵo el rozoj.
• Rhaki, orienta brando.
• Romaiko, Greka nacia danco.
• Square (skŭer), Angle: ortangula placo, plej ofte kun arboj kaj floroj. Oni proponis por ĝi la vorton «skvaro».
• Stadio, aŭ Novstadio, Greke: kilometro.
• Times (tajmz), Angle: tempo. Nomo de fama ĵurnalo.
• Tre, quatro, cinque (tre, kŭatro, ĉinkŭe), Itale: tri, kvar, kvin.
• Yankee Doodle (Janki Dudl), Usona nacia kanto.
• Yes (jes), Angle: jes.

TABELO DE ENHAVO

FINO DE LA TABELO

Coulommiers.—Imprimerie Paul BRODARD.