WeRead Powered by ReaderPub
Laatste verzen cover

Laatste verzen

Chapter 121: DE BOODSCHAP
By Guido Gezelle
Open in WeRead

Explore more books like this:

Poetry

About This Book

A late collection of short lyric poems that blends devotional meditations, direct religious address, and concentrated nature imagery. Many items read like compact hymns or contemplative monologues that shift between folk scenes, seasonal observation, and inward moral reflection. The language retains older spelling and regional diction, yielding a dense, musical syntax and vivid sensory detail. Formally the pieces vary from brief verselets to longer narrative lyrics and often incorporate refrains and folk-song rhythms.

EGO FLOS....

(Cant. II:1)

Ik ben een blomme
 en bloeide vóór uwe oogen,
 geweldig zonnelicht,
 dat, eeuwig onontaard,
 mij, nietig schepselken,
 in ’t leven wilt gedoogen
 en, na dit leven, mij
 het eeuwig leven spaart.
Ik ben een blomme
 en doe des morgens open,
 des avonds toe mijn blad,
 om beurtelings, nadien,
 wanneer gij, zonne, zult,
 heropgestaan, mij nopen,
 te ontwaken nog eens of
 mijn hoofd den slaap te biên.
Mijn leven is
 uw licht: mijn doen, mijn derven,
 mijn’ hope, mijn geluk,
 mijn eenigste en mijn al,
 wat kan ik, zonder u,
 als eeuwig, eeuwig sterven;
 wat heb ik, zonder u,
 dat ik beminnen zal?
’k Ben ver van u,
 ofschoon gij, zoete bronne
 van al dat leven is
 of immer leven doet,
 mij naast van al genaakt
 en zendt, o lieve zonne,
 tot in mijn diepste diep
 uw aldoorgaanden gloed.
Haalt op, haalt af!...
 ontbindt mijne aardsche boeien;
 ontwortelt mij, ontdelft
 mij!... Henen laat mij... laat
 daar ’t altijd zomer is
 en zonnelicht mij spoeien
 en daar gij, eeuwige, ééne,
 alschoone blomme, staat.
Laat alles zijn
 voorbij, gedaan, verleden,
 dat afscheid tusschen ons
 en diepe kloven spant:
 laat morgen, avond, al
 dat heenmoet, henentreden,
 laat uw oneindig licht
 mij zien, in ’t Vaderland!
Dan zal ik vóór....
 o neen, niet vóór uwe oogen,
 maar naast u, nevens u,
 maar in u bloeien zaan;
 zoo gij mij, schepselken,
 in ’t leven wilt gedoogen,
 zoo in uw eeuwig licht
 me gij laat binnengaan.

Kortrijk, 17/11 ’98.

PLATANUS ORIENTALIS. L.

Alhier, aldaar, wijd uit, wijd om,
 wijd afgevallen blaren
 bezabberen mij ’t wandelpad,
 alsof het vagen waren
 van verwers handen, geelwe op groen,
 die ’t grauw der aarde blinken doen.
Een zure wind is opgestaan,
 die ’t schoone der platanen,
 zijns ondanks, al te langen tijd
 zag schaduwen de banen
 van ’t zomerhof. ’t Is winter haast
 en ’t oud, afjunstig noorden blaast.
Die zatgezopen, zooveel tijd,
 aan ’t zalig zonneleven,
 daar stonden, ei! zoo roekeloos
 en ’t hoofd omhooggeheven,
 gevallen zie ’k nu los en loom,
 beneden den plataneboom.
Zoo valt, die op de winden schreed,
 ééns bliksemens, doorschoten,
 de vogel, bei zijn slagers af,
 en langzaam neêrgevloten,
 in ’t zand des wegs: met borst en klauw,
 vergeefs gewend naar ’t hemelsblauw.
Plataneboomen, ’t deert mij, dat
 ik, wandelende, ’t zoete
 geweefsel van uw schaduwkleed,
 in ’t stof betreden moete,
 dat eens zijn bergzaam looverdak
 mij bood, wanneer de zonne stak.
Dat eens mij zoete zangen zong
 wanneer, te lossen toome,
 de bolle wind zijn’ sprongen sprong
 en liep van boom tot boome;
 al zuchtende.... o, zoo schoon en kweelt
 geen vinder, die de harpe speelt.
Dat eens!.... Maar nu is ’t veeg en ’t valt
 in ’t graf: de winden loeien
 zijn lijkgezang! Platanenloof,
 te zomer zal ’t hergroeien
 en wederom den zonneschijn
 mij zichtend voor de voeten zijn.

Kortrijk, 20/11 ’98.

GODDELIJKE BESCHOUWINGEN.[1]

o Hoogste, grootste goedheid, God,
 mijn herte haakt om u, tot smachtens,
 tot stervens schier; en immer wachtens,
 is ’t moe voortaan. Och, uit het slot,
 dat mij benauwd houdt en gevangen,
 verlost me, gij die mijn verlangen
 volleesten kunt alleen! Wie zal,
 in ’s werelds perk, in ’s hemels paden,
 mij buiten u, o God, verzaden,
 mijn eenig deel, mijn eeuwig al?

1898.

[1] Uit de vertaling van Z. D. H. Mgr. Dr. G. J. Waffelaert’s Meditationes Theologicae.

Edoch, o Heere God,
 hoe geren is ’t dat wij
 erkennen uw bestaan,
 aanbidden u en loven
 ootmoediglijk, die ’t al
 beneên berekt en boven,
 dat ’t voegende in getal,
 gewichte en mate zij!
Gij buiten alle macht,
 Zijt immer, meer als al
 dat grootheid heeten kan
 of mogendheid, almachtig;
 de kracht van uwen arm,
 waar is er één zoo krachtig,
 die ’t geen hij willens werkt
 hem tegenwerken zal?
Het op- of nedergaan
 eens evenaars en heeft
 geen mindere achtbaarheid,
 in al zijn onbeduiden,
 als ’s werelds ommeloop,
 bij u; ’t en laaft de kruiden
 eer ’t dageraadt, geen dauw,
 of gij daar acht op geeft.
Ontfermens zijt gij vol,
 die God almachtig zijt,
 voor allen; al dat is
 bemint gij; geene zaken
 en zijnder, die gij eens
 gemaakt hebt, of zult maken,
 die gij geen jonste en hebt,
 geen liefde toegewijd.
Hoe kon dan ievers iet,
 uws nillens, blijven staan,
 van al dat staande blijft,
 een stonde? Zou het leven
 niet, zonder uwen roep,
 die dooden wekt, begeven?
 Zou al dat wezen heeft
 niet wezenloos vergaan?
Gij spaart intusschentijd,
 al ’t uwe en ongespaard
 en laat gij wicht van al
 dat lief u is; vernielen
 en zal de zielendief,
 o minnaar van de zielen,
 hetgeen gij, ’s Heeren goede
 en zoete geest, bewaart[1].

1898.

[1] Boek der Wijsheid XI, 21-27; XII, 1.

Hoe dankbaar moesten wij,
 ontfermnisvolle, wezen,
 u, grooten, goeden God,
 en die, van jongs af aan,
 nooit anders ons en hebt
 als immer goed gedaan:
 ’t zij, niet zijnde, ons gemaakt,
 ’t zij, dood zijnde, ons genezen?
Niet eer en leefde er licht
 in ons, en rechte reden,
 of wij erkenden, wij
 geloofden u, o Heer;
 beminden u, dien wij
 erkenden, immermeer
 en brachten u den lof
 onschuldiger gebeden.
Wij waren, aan de hand
 van ouders en van vrienden,
 geleidsmand en geleerd;
 wij zaten, door uw kerk,
 als teêre vogelkens
 geborgen in de vlerk
 van al uw goedheid, die
 geen goedheid en verdienden.
Hoe komt het dan, dat wij,
 die al uw goedheid wisten,
 al uw bermhertig, al
 uw vaderlijk voorzien;
 u varen lieten en,
 zoo dikwijls, bovendien,
 hetgeen gij geren gaaft
 al roekeloos verkwistten?
Te spade en is het nooit
 te leeren en te weten,
 dat u te weten ons
 rechtveerdig maken zal;
 dat gij ons redden kunt
 en wilt, die immers al
 rechtveerdigheid, o God,
 en macht zijt, ongemeten.
Och, laat, van nu voortaan,
 voor goed ons herbeginnen
 te leeren wat gij zijt
 afgrondelijke schat
 van liefde en leven; laat
 ons u, in Sion’s stad,
 onsterfelijke liefde,
 onsterfelijk beminnen!

1898.

Nog nauwelijks hebben wij
 den mond aan ’t glas geleid
 der hemelschale, die,
 vol bruiloftswijn geschonken,
 ons de al te milde hand
 van God heeft voorbereid,
 of dadelijk ontspringt
 ons herte en, liefdedronken,
 vereert het u, o God,
 zijn volle dankbaarheid!

1898.

Verwonderd zien wij uw
 almachtig Voorbeschik,
 wijl de eeuwen ommegaan,
 de vaste gronden bouwen
 van ’t Huis- en ’t Kerkgewelf,
 dat, aller hellen schrik,
 dat aller menschen heil
 die op uw woord betrouwen
 staat eeuwig, Godvast, nu
 en elken oogenblik.

1898.

Belofte is al die Gods[1]
 goe vrienden zijn, gedaan,
 dat, als zij, zalig, eens
 het Leven binnentreden,
 zij wezen zullen zoo
 de vorsten zijn, voortaan,
 die heerschen in ’t gebied
 der hooge hemelsteden,
 en die, naast Michaël,
 getrouw zijn blijven staan.
Zoo zal Jeruzalem,
 des vreden vrije steê,
 van al Gods kinderen
 de moeder eens bedijgen;
 veel vreemde steden zal
 God ééne stad ermeê
 doen worden om alzoo
 ’t getal bijeen te krijgen
 van ’t Volk, dat eeuwig hem
 behooren moet, in vreê.
’t Getal der Heiligen
 en weet geen een; ’t getal
 geen een, der geesten, die
 Gods heiligdom ontvielen:
 toch weten wij hoe uwe
 ontvorste zetels al,
 o Hemel, zetten eens
 vol vrijgemaakte zielen
 de milde moederschoot
 van Roomsche Kerke zal.
O Roomsche Kerke, die,
 als kinderloos veracht,
 als barre wildernisse,
 op aarde, wierdt verwezen,
 hoevelen zijnder, die
 ge in ’t leven hebt gebracht
 of die ge in ’t leven nog
 zult brengen? In ’t nadezen,
 hoevelen zijnder, die
 Gods wil van u verwacht?
Hij weet alleen hoe groot
 is nu zijn eigen diet,
 hoe groot het wezen zal
 hierna, die alle zaken
 geschapen heeft; die al
 dat wezen heeft of niet
 te voorschijn roepen en[2]
 kan maken of ontmaken:
 ie ’t al op mate, wicht
 en tel geworden liet.

1898.

[1] Augustinus. Enchiridion de fide spe et charitate, hoofdstuk IX, t. 29.

[2] Ad Rom. IV, 17.

o Heere, God, uw licht hebt ge, en
 genade, mij gegeven,
 daarbij mij dieper, nu als ooit,
 is in de ziel gedreven,
 dat u alleen, o gever goed
 van ’t waar geloove, ik danken moet.
Zoo helder als de zonne, straalt
 de grootheid uwer gave
 ’t onschatbaar, hemelsch licht, daaraan
 mijn herte ik langend lave.
 Wie kent er... Ik en kenne geen
 zoo onbederfbaar edelsteen.
Noodwendig is ’t geloove, dat
 begrijpe ik, en geen zaken,
 geloove ik niet, en helpen mij
 ter zaligheid geraken:
 mijn eigen goed of ware ’t al,
 ’t geloove alleen mij baten zal.
Mijn wille en mijn verstand ben ik
 bereid, ten allen stonde,
 te vellen vóór uw voeten om
 één woord uit uwen monde:
 zoo is het en, die Waarheid zijt,
 betaamt het u, ten allen tijd.
Mijn redelijk verstand betuigt,
 dat ’t zoo behoort te wezen;
 en, komt mijne arme onwetenschap
 daartegen opgerezen,
 ’k geloove en helpt o God, voortaan,
 mijn ongeloove ook rechte staan!
Heel vaste en onberoerd is mijn
 geloove: niets en is er,
 van al dat ooit onloochenbaar
 of waarheid was, gewisser:
 ’k geloove en, uit mijns herten grond,
 bedanke ik u, ten allen stond.
’k En was maar eerst geboren, of
 gij goedheid zonder gronden,
 ’t geloof hebt in mijn herte diep,
 als heblijkheid, gezonden;
 g’ hebt levende als een zaad, voortaan,
 ’t geloove in mij doen wortel slaan.
In ’t Doopsel is ’t geloove mij,
 als deugd, eerst ingegeven,
 die werkzaam, is ontwaakt en, met
 der daad, in mij gaan leven,
 zoohaast haar en verstandigheid
 en wil den weg had voorbereid.
Zoo is t, door uw genade, o God,
 en ’t leeren uwer Kerke,
 dat eindlijk mijn gelooven en
 mijn willen kwam te werke:
 door ouders, herders, vrienden goed,
 geholpen eerst en opgevoed.
’t Geloove was mij, ’t leven door,
 een licht en, langs de paden
 des werelds, heeft het, recht en wel,
 mij, schamel mensch, geraden:
 het heeft mij, vaste en onverkeerd,
 de waarheid uwer wet geleerd.
Het heeft mij, daar, och arme, ik was
 gevallen of gaan dwalen,
 weêr opgesterkt, mijn stappen mij
 doen wenden, doen herhalen:
 dat leed was, af- en weggedaan;
 dat goed is, al, mij toegestaan.
Ootmoedig, eerbiedvuldig, zal
 uw gave, o God, ik dragen,
 tot ’t einde toe mijns levens, en,
 daar ’t nood doet, hulpe vragen;
 totdat mijne ooge uw weerglans niet,
 maar vlak uwe eigen wezen ziet.
Intusschen, wille ik doen alzoo
 ’t geloove leert en winnen
 meer wetenschap om God, voortaan,
 meer wetend, meer te minnen.
 Zoo weze ’t mij en alle liên,
 die blind eerst, nu den dagraad zien.
Die blad voor blad, heeft opgemaakt
 dit werksken, wenscht, bij dezen,
 dat ’t voordeel doe aan allen, die
 ’t godvruchtig willen lezen;
 opdat uw’ name, God en Heer,
 vereerd zij, nu en immermeer.

1898.


1899


„VADER OVERLEDEN”[1]

o Al te kwade boodschapper,
 die, bitsig als een horselbie;
 die, stekende als een degenstoot;
 die, snel gelijk den bliksemslag;
 die, stom en doof, noodzakelijk,
 te mijwaard op de snaren komt
 gevlogen van den teekendraad!
 Te gauwe, ach armen, vindt ge mij
 en biedt gij, in uw bitsigheid,
 de boodschap,—en geen troost daartoe!—
 dat „vader overleden” is!
 Ge’n zegt niet hoe hij, vroomgezind,
 zijn kruise en zijne ellenden droeg;
 g’en zegt niet, echt en recht, hoe hij
 onwankelbaar geloovig en
 betrouwende in Gods goedheid was;
 g’en zegt niet hoe, beneên den bast
 van buitenwaardsche onteederheid,
 hij teêrheid in zijn herte borg;
 g’en zegt niet hoe, van ’s morgens vroeg
 tot ’s avonds, hij was werkzaam; hoe
 ’t gevaar hij niet en minde, niet
 en vreesde, daar ’t de plicht beval:
 g’en zegt niet hoe nauwkeuriglijk
 hij omzag, daar te zorgen viel
 voor kinderlijke onschuldigheid;
 g’en zegt niet hoe noch wat hij was,
 vóór God en vóór de menschen: gij
 en steekt me.... en gij en stoot me maar
 door ’t herte, dat hij henen is,
 mijn broeder! Van geen zielenruste
 en rept gij!—Och, hoe herteloos
 doorslaat mij nu die bliksemslag
 en biedt hij mij, in zijn bitsigheid,
 de boodschap,—en geen troost daartoe!—
 dat „vader overleden” is!—
 Zijn ziele God genadig zij!
 o Al te kwade boodschapper!

Kortrijk, 1/1 ’99.

[1] „Vader overleden” was de tekst van een telegram meldend de dood van ’s dichters broeder, Romaan Gezelle, kunstvuurwerker te Brugge.

REQUIESCAT IN PACE![1]

Ze hebben hier hem neêrgeleid,
 in de aarde der gestorvene,
 den kunstvierwerker, aan en bij
 Zijn grafsteê is[2] het oefenperk,
 daar dagelijks men schieten hoort
 en poffen van geweerschot.
 Wij stonden en wij horkten, in
 de stilte van den morgenstond,
 naar ’t halfgezwegen lijkgebed,
 dat iedereens begroetinge is,
 die komt alhier. In ’t oefenperk,
 daar schoten en daar poften ze
 zoo dapper, dat het, spotgewijs,
 den doode scheen te gelden. Hem
 die menigmaal tienduizenden
 deed roepen: „Och, hoe wonderschoon
 het schittert!” als hij bommen schoot
 in ’t luchtgewelf, bij nachte. Neen,
 nu ligt hij daar en zien en kan
 noch hooren hij ’t geweergeschut,
 dat henenbarst, omtrent hem. Nu
 en weet hij van geen duizenden,
 die, opwaards ziende, roepen hoe ’t
 al hemel vier en vonke is.
 Geen volk en ziet hij vluchten en
 geen kinders, op den arm getorscht,
 die schrikkend schreeuwen. Poppen nu
 en raderwerk en ziet hij meer,
 die breken, braken, branden, schier
 alsof de lucht vol sterren en
 vol bliksemende zonnen zat.
 Het vier, dat in zijn herte leefde,
 is uitgedoofd: hier slaapt hij nu!
 Wij stonden daar...tienduizenden?
 Neen, twintig stille vrienden, die,
 omleege ziende en sprakeloos
 hem volgden, daar hij henenvoer
 voor eeuwig; die beminden hem,
 ten grave toe en verder nog!
 o Waker, die de dooden hier
 bewaakt, in uw gebeden hem
 indachtig zijt: des morgens, als
 de nooit vermoeide zonne uitgaat
 en leven strooit in ’t doodenveld.
 Des avonds, als ’t al slapen gaat
 en, moegeleefd, te sterven zoekt
 een stonde of twee; indachtig hem
 dan weest, aleer gij slapen gaat.
 Des nachts, als heel uw kudde ligt
 omtrent u, hunnen herder, dien
 alleen de lieve zonne zal
 ontwekken, als het morgen is:
 indachtig weest den doode dan,
 als ’t leven u de ruste ontzegt.

Kortrijk, 8/1/’99.

[1] Bij de begraving van Rom. Gezelle; zie voorgaande stuk.

[2] Aan ’t stedelijk kerkhof, te Brugge, paalt het plein voor schietoefeningen.

UIT DE DIEPTEN.

Ik hoore ’t klokspel nauwelijks,
 en nauwelijks de slagen,
 die slaan de lange stonden van
 de stomme winterdagen;
 ’t is doof omtrent mij alles, en
 schier dood, hetgeen mij moed,
 mij mannelijken wil, te mets,
 en kracht in ’t herte doet:
 daar zit entwat in ’t luchtgewelf
 dat krank is; dat, beneden
 die krankheid, armen mensche, mij
 doet krank en ziek zijn, heden.
Wat is dat? Aarde of hemel, wat
 ontbreekt mij nu, die wanen
 mij vrij van alle zorgen dorst,
 nog onlangs; die, de banen
 des levens gei doorgaande, hield
 den zin op u gericht,
 o zonne, die mij tegenblonkt
 in ’s hemels aangezicht!
 Waar is nu alles henen en
 hoe zitte ik hier, gekrompen,
 vernederd en ontzenuwd, in
 des winters doove dompen?
Ach! wis is mij de dood omtrent
 en, heimlijk aangekropen,
 des nachts ong’ hiere duisternisse
 in ’s herten grond gedropen;
 de droefheid,—of ik blijde was
 en helder eens van zin,—
 op mij heeft heure vuist geveld
 en giet mij tranen in.
 Waar berge ik mij? Waar vluchte ik u,
 o troostloos ondervinden
 der zware weemoedsketenen,
 die nu mij nederbinden?
Waar vluchte ik mij? Waar schuile ik, of
 wie zal mij....? Zal ik vluchten,
 die bidden kan; die God bij mij,
 voor bijstand, heb: die zuchten
 in de oore Gods mijn lijden kan;
 die, sprakeloos, verstaan
 bij hem kan zijn; die, schaamteloos
 bij hem kan binnengaan?
 Aanhoort mij dus, o Vader; uit
 de diepten roepe ik henen;
 „Ontferme ’t u eens dooden en
 uw licht zij mij verschenen!”
Gij ook zijt eens in ’t graf geweest,
 drie dagen en drie nachten;
 gij ook hebt uwe onlustigheid
 geklaagd; als al uw krachten
 begaven u, om hulp gebeên,
 die aller hulpe en troost,
 God zelf, voor mij te lijden en,
 gegalgd, te sterven koost.
 Ontferme ’t u eens stervenden,
 die, naast u, neêrgebeden
 in ’t graf van zijne ellendigheid,
 verrijzen wilt ook, heden!

Kortrijk, 15/1 ’99.


ONGEDAGTEEKENDE GEDICHTEN
EN ONVOLTOOIDE
„SLAPENDE BOTTEN”