WeRead Powered by ReaderPub
Laatste verzen cover

Laatste verzen

Chapter 91: 1898
By Guido Gezelle
Open in WeRead

Explore more books like this:

Poetry

About This Book

A late collection of short lyric poems that blends devotional meditations, direct religious address, and concentrated nature imagery. Many items read like compact hymns or contemplative monologues that shift between folk scenes, seasonal observation, and inward moral reflection. The language retains older spelling and regional diction, yielding a dense, musical syntax and vivid sensory detail. Formally the pieces vary from brief verselets to longer narrative lyrics and often incorporate refrains and folk-song rhythms.

DE DOORNENBOOM

De schamele, oude boom,
 die midden in de vaten,
 veracht en ongetroost,
 des olieboeters staat;
 hij weet dat ’t zomer is
 en zou hij, zou hij ’t laten,
 te bloeien, nu dat al,
 dat blomme is opengaat?
Gestapeld, rondom hem,
 zijn tonnen, tonnen, tonnen,
 die olie zweeten al,
 en stinken. Schouwen ook,
 verheven boven ’t dak
 des oliebouws, en jonnen
 maar bitterheid den boom
 en afgerolden rook.
Hij bloeien zal nochtans,
 en, blij, de zonne bieden
 de vreugde van zijn hert:
 maar éénen keer in ’t jaar
 en wilt het zomer zijn,
 en mag’t den boom geschieden
 te bloeien in den dwang
 van al die tonnen daar.
Hij bloeit en staat in ’t wit
 getooid langs alle kanten
 één vlage blommen duikt
 zijn’ takken, scheef en krom;
 de bietjes zie’k er zog
 van zuiver zeem in zanten,
 de blommen in en uit
 en uit en in, weêrom.
Bloeit helder, helder op,
 o boom, en luide pralen
 laat al uw lief gewaai,
 deur dikke en dunne. Neen ’t,
 ’t en is maar éénen keer,
 dat ’t meie is: hillen, dalen
 zijn blijde; blijde zijt,
 genoeg, genoeg geweend.
De tonnen staan alom
 gestapeld: zwarte, zware
 gedaanten, ongehier
 van leelijkheid. Welaan,
 o taaie doornenboom,
 daar midden in, verjare
 nog menigmaal uw hoofd,
 vol bloeiend wit gelaân!

16/17/5 ’97

BUIGEN OF BERSTEN

Het jong hout staat, den rugge krom,
 ootmoedig neêrgestopen;
 terwijl de wind, den afgrond van
 zijn diepe longen open,
 gevaren komt, door bilk en bosch;
 en, bruischende in de boomen,
 losbandig, al den gruwel van
 zijn’ gramschap heen laat stroomen.
De boomen staan geworteld in
 den bodem diepe, en, weren
 en zal de wind hun sterkheid noch
 hunne oude stammen deren;
 ze zuchten en ze stenen wel,
 ze roepen en ze razen,
 maar wederstaan, zoo willen ze, en....
 dat durven ze, die dwazen!
Ze ’n buigen niet. Hun’ wortels staan
 in de eerde neêrgegrepen
 als ankers, die gebonden staan
 doen ijzervast de schepen;
 ze ’n buigen niet. Hun hoofdgewaai
 scheurt af en weg: om ’t even,
 en zullen noch en willen ze, en
 voor wie dat ’t zij, begeven.
Het jong hout ligt den grond nabij,
 voorover, neêrgedwongen;
 verplettert en vernietigd haast.—
 De wind komt losgesprongen
 en, stampende op dat ligt.... „Zoo wel
 den naasten als den versten,...
 die boomen daar zal ’k buigen doen,
 of willens nillens bersten!”
’t Is donker, van al ’t zand dat vliegt.
 Geen hersendolle koeien
 en kunnen, zoo de wind nu doet,
 zoo ongedoevig loeien.
 Ei! poffen nu, en paffen gaan
 de pezen af, en kraken
 de wortels: als geweren zijn ’t,
 die dood en donder braken.
De doelen staan, bij vijftigen,
 bij honderden, te perre,
 ter aarden uitgeheven, en....
 de boomen zijn omverre,
 de teenen in de lucht; tot in
 den vasten grond gezonken,
 verdwijnt, al even slaggelings
 hun’ kroone, in de elzentronken.
Het jong hout heft den hals weer op:
 allengskens stilt het weder,
 en legt het, op de rompen van
 geroeide boshout, neder
 zijn grimmigheid. Een slagveld is ’t
 vol lijken. Ongeschonden,
 zoo staan de jonge stammen daar
 nog, al die buigen konden.

22-23/5 ’97.

CYTISUS LABURNUM

Gevlerikt, na der vliegen aard;
 gereesemd, al omleegewaard
 eenvervig, en van goude fijn,
 des goudenregens blommen zijn.
Zij staan in krabben, lang en smal
 van lijve, en recht een regenval
 gelijken zij, van goude,... neen,
 van zijde en licht en edelsteen,
’t En is van al dat bloeit entwat
 zoo geluw, in geen blommenstad;
 ’t is geluw, naast aan ’t groen,... ’t en doet,
 ’t is groen, ten geel’wen uitgezoet.
Als, ievers in den hof gestaan,
 de goudenregens opengaan,
 de duisterheid van ’t groen verdwijnt,
 „het regent en de zunne schijnt.”
Hoe jammer dat zoo gauw voorbij,
 uw vlagen gaan van goude, en gij,
 o gulden regen, al te broos
 van leven zijt ge, en tijdeloos!
Gij strooit den weg, nen dag nadien,
 of twee, dat wij u open zien:
 zoo derf is dan uw dood gelaat,
 als kaf, daarop de vlegel slaat!
En, eens dat eene aan ’t vallen is
 de stervenstijd van allen is
 gekommen: geen een blomme en kan ’t
 meer houden: ’t goud is uitgebrand.
O goudenregen, heel en al
 het jaar, zoo heet gij regenval:
 doch regenval van goude, aleer
 het meien zal, en zijt gij meer.
’k Verlange al, eer de maand daar is
 weêromme, en tend de hoven, frisch,
 vol goudeware en zonneschijn
 geregend door uw’ blommen, zijn.

24/5 ’97.

GIERZWALUWEN

(Cypselus Apus)

„Zie, zie, zie,
 zie! zie! zie!
 zie!! zie!! zie!!
 zie!!!”
tieren de
 zwaluwen,
 twee- driemaal
 drie,
 zwierende en
 gierende:
 „Niemand, die...
 die
 bieden den
 stiet ons zal!
 Wie? wie? wie??
 wie???”
Piepende en
 kriepende,
 zwak en ge-
 zwind;
 haaiende en
 draaiende,
 rap als de
 wind;
 wiegende en
 vliegende,
 vlug op de
 vlerk,
 spoeien en
 roeien ze
 ringsom de
 kerk.
Leege nu
 zweven ze, en
 geven ze
 bucht;
 hooge nu
 hemelt hun’
 vlerke, in de
 lucht:
 amper nog
 hoore ik... en,
 die ’k niet en
 zie,
 lijvelijk
 zingen ze:
 „Wie??? wie?? wie?
 wie...”

25/5 ’97.

SAMBUCUS NIGRA. L.

Vlienderboom, ’t is al verloren,
 dat ik, u voorbijgeschoren,
 henenvare, in ’t snelgerij,
 overal ontmoet gij mij;
 overal voorbij mij drijven
 zie ’k uw witte blommenschijven.
’s Zomers lange en schoone dagen
 schijnen u, met welbehagen,
 toevertrouwd; en evengoed
 ’s avonds u de zonne groet,
 als des vroegen morgens. Edel
 groen zijt gij, van lijf en schedel.
’t Moet entwat omtrent u wezen,
 met u uit den grond gerezen,
 door ons volk u toegedicht,
 dat, voor mij, in ’t donker ligt:
 iets dat overal uw’ twijgen
 vrijdom laat, en woonsteê krijgen.
Overal! ’k En weet geen hoven,
 of, gij zijt erin geschoven,
 eens of anders, hier en daar
 staat gij, vlienderboom, entwaar:
 bachten ’t huis, aanzijds het water,
 zoo daar iet kan staan, gij staat er!
’t Ovenbuur beschut uw zware
 looverschaduwe en, ’t en ware
 versch, ten gronde nieuw gemaakt,
 ’t steenen huis daar Turk in waakt,
 verre niet van ’t messingbekken,
 vlienderboom, uw vlerken dekken.
Om den hoogen essche, in ’t wenden
 van den weg, daar ’t water, tenden
 ’t hofgat, hier en daar gedekt
 met een brugge, zijwaards strekt,
 ringsom de oude mote, schoone
 spant ge alweêr uw’ looverkroone
Ja, en, lieflijk uit der maten
 is ’t, om zien, hoe al uw platen
 vlakke witheid stijgen op,
 trapwijs, naar den esschentop,
 die daar staat,—hij zonder blommen—
 treurig, in den wind te brommen.
Vlienderboom, gij schaduwt wielen,
 wagenbossen voor ’t vernielen
 van de zonne; en meermaals is
 ’t kindervolk een kerremis,
 als gij ze, aan uwe armen, zwingen
 luide laat, en liedtjes zingen.
Waterspeiten, klakkebossen,
 zwartgezunde beiertrossen,
 wijn daaruit, en zoetigheid,
 heengedaald en toebereid
 voor die ziek zijn, doen de lieden
 altemale, u eere bieden.
Maar, gij waart, in ’t grauw verleden,
 meer als om de dienstbaarheden
 uwer goedheid, wel bekend:
 gij waart heilig; u omtrent
 biechtte men, te lijzer spraken,
 ’t geen men wilde onweetbaar maken.
Gij hebt ooren! ’t Zijn wel heeren,
 in de groote steên, die leeren
 dat het zwammen zijn, gedaan
 net als ooren, die u staan
 om den lijve; maar, zij droomen:
 ooren hebt gij, vlienderboomen.
„Ooren hebt ge, maar geen tonge”,
 dicht het volk; „en, wat men dwonge,
 menschenmond en zou verraân,
 ’t gene in de oore u is gedaan
 diepe, en toevertrouwd”. Nog roeren
 hoort me’, in ’t Dietsch, van zulker voeren.
Edel beeld, uit vroeger dagen,
 blijft maar vast de takken dragen
 uwer schoonheid, houw en trouw,
 naast des Vlamings hofgebouw,
 nijgt uw’ blom- en bezieschijven.
 Houw en trouw zal Vlanderen blijven.

26/6 ’97.

BIGNONIA CATALPA. L.

’t Heeft fel gezomerzijpt, en, water gieten,
 onthier een amerij, deed ’t immer aan;
 nu zijn de scherpgepinde zonnesprieten,
 na lang geweld, de wolken doorgegaan:
 ’t geluchte is los, in tween zijn al de banden,
 die lijndoek om geheel den hemel spanden.
Hoe helder blinkt het blanke wiel, dat even
 onzichtbaar, zichtbaar nu, en bloot, alom
 geworden, geuten giet van licht en leven
 in ’t blauwe van den blauwen hemelkom!
 ’t Slaan bliksems in de lucht, en louter sprangen
 van reinboogverwe omtrent de boomen hangen.
De wind is opgestaan; hij schudt de blâren
 dat ’t perels overal aan ’t leken gaat;
 in ’t groen catalpaloof hij, heengevaren,
 de schaduwe en de takken openslaat
 daaronder ik nu zitte en asem hale,
 nu zuchtte[1], in de al te heete zonnestrale.
Het voor- en ’t nagetij elkaar genaken,
 midbâmesse en midlente is ’t, almedeen;
 op ieder lapken loofs er blommen blaken,
 aan ieder taksken hangt er edelsteen,
 dat, geluw, groen, en rood en blauw, van boomen
 vol bleuzende appels doet, en peren, droomen.
Een wonderlijk aanschouwen! Hoe ’t gelooven,
 schoon nauwe ik zitte en zie, dat ’t anders niet
 als lekend loof en is, en scherpe schooven
 van stralen, die daarin de zonne schiet:
 ’t is alles even vrij, van verwe en voege,
 of Adams paradijs weêr opensloege.
Dat menigmaal mij worde een wonne als deze
 geschonken, onder u, Catalpa schoon;
 de hand die u daar zette ’et welzijn weze
 gegeven van Gods ongekenden loon!
 En, zie ’k u zelden weêr, in later tijden,
 uw zijden zeildoek zal een ander blijden.

Kortrijk, 19/8 ’97.

[1] Var. III, 6: en zuchte.

HET GULDEN VLIES

’t Is scherenstijd in ’t houtgewas.
 De blaren vallen: grond en gras
 zijn effen, van den wind die waait
 vol zilver en vol goud gezaaid.
Zoo groene en is de grond nu meer
 als wijlen, toen de lente teer,
 en ’t jonge jaar zijn herte ontlook,
 de weiden en de bosschen ook.
’t Is scherenstijd. De schapen niet
 maar ’t houtgewas men scheren ziet;
 en ’t scherpe van de windenschaar
 aan ’t knippen is in ’t houtgeblaar.
Daar vallen en vergaderen
 nu honderdduizend bladeren,
 die reuzen af de rijzekens,
 zoo lustig en zoo lijzekens.
’t Is ’t boomenvlies dat nederstort,
 dat altemaal gesneden wordt;
 dat af en dóór de schare moet,
 zoo ’t al, en te elken jare doet.
Het gulden vlies, dat Jason zocht,
 en reeuwroofde op het wangedrocht,
 aanschouwe ik al mijn leven lang,
 als wangeloove en kwenenzang.
Maar ’t geen alhier, aldaar gestrooid,
 den weg dien ik nu ga vermooit,
 dat menigvuldig boomverlies,
 voorwaar dat is mij ’t gulden vlies.
Het blinkt, het bleust, het laait, het ligt
 doorschoten van den zonneschicht,
 onmeetbaar, verre, één schapendracht
 van ooienwolle en lammervacht.
Een kleed is ’t, als van engelkens,
 van louter liefdebengelkens,
 die zijde en wolle en gouden blaân
 doen liggen, daar ze spelen gaan.
Het rilt, bij elker schree, die ’k doe;
 het roert en ’t ruischt, ’k en weet niet hoe;
 en ’t riekt, alsof er reuke fijn
 van amber uit zou dampend zijn.
’t Is scherenstijd, in ’t houtgewas;
 geen stap mij ooit zoo zoete en was
 als dien ik eens, in Ipersteê,
 deur de afgevallen blâren deê!

Kortrijk, 26/10 ’97.

HEBT MEÊLIJEN

Hebt meêlijen met de boomen, laat
 den bast hun ongeschonden;
 bewaart ze voor de nijdigheid
 der kwade nagelwonden;
 geen onbermhertig menschenkind
 ze dood en kwelle: geeft
 de vrijheid aan des scheppers hand,
 die in hun lenden leeft.
Hoe schandelijk ontmaakselt en
 ontmooit gij mij de vrome,
 de vrije en blije boomen, die ’k
 zoo geren tegenkome
 omtrent uw huis en hof, o gij,
 dien God met herte en oog
 heeft toegerust, om hem te zien
 in ’t heerlijk boomvertoog.
’k Zie opgeroeste pikken, moe
 van kappen en van kerven,
 gehamerd om den esschenboom,
 den esschenboom bederven,
 daaraan het hekken vastgehaakt
 de bilken sluit, en ’t vee
 belemmert, dat zijn vulte zoekt,
 en voedsel, in de wee.
’k Zie boomen, die gebonden staan,
 in ’s dwingers booze handen,
 die nooit geen duimbreed af en laat
 zijne ijzervaste banden,
 maar spannende en onroerbaar, al
 dat leeft en roert in ’t lijf
 der boomen, doet misdragen tot
 een eerloos wanbeklijf.
Gebulte boomen zie’k, en die,
 doorhakkeld en dooreten,
 vol krammen en vol haken staan
 gespijkerd en gesmeten;
 die werken zoo Gods wet hun wijst,
 die tranen en die bloên,
 o mensche, om eenmaal vrij te zijn
 van al u dertel doen.
Of staan ze meer niet vast genoeg,
 de wortelvaste boomen?
 En vreest gij dat zij henengaan
 en meê met ’t water stroomen;
 of vliegen in de lucht, omdat
 gij scherpe draden spint,
 en lange reken boomen al
 in snijdend garen windt?
Och, arme, en is ’t genoeg u niet
 dat, schier nog ongeboren,
 het hout alreê geknipt moet zijn,
 geschonden en geschoren;
 dat ’t, galoos en tot alles dat
 het niet en is, gepraamd,
 wordt „gloriette” en „pyramide”,
 en „espalier” genaamd!
Hebt meêlijen met de boomen, laat
 hun schoonheid ongeschonden,
 die schoonder is, onaangeroerd,
 onvast en ongebonden,
 zoo God ze liet gewassen zijn,
 gewonnen en gebaard,
 als al hetgene gij, o mensch,
 verzint en hebt vergaard.

Kortrijk, 1/11 ’97.

DE LEYE

De Leye ligt zoo stille, alsof
 van staal ze zou bedegen,
 van louter staal en stijfheid zijn;
 zoo blauw en, allerwegen,
 zoo glad is en zoo effen en
 zoo bloot zij nu. De winden
 en roeren niet of, roeren ze,
 geen speur en is te vinden,
 geen asemtje op de Leye ervan,
 die staal is, onberoerd,
 en alletwee mijn oogen tot
 aan Harelbeke voert.
De Leye en kapt mij ’t kezzelspeur
 niet af nu, en heur plasschen
 en komt tot vóór mijn voeten niet
 den trakelwegel wasschen;
 ze ’n slaat geen witte kladden op
 en neere, alzoo de rossen
 die, schuimende, in de stringen van
 de wagens hossebossen:
 maar stille ligt en lusteloos
 ze omleege.... stille staat
 er tusschen in, het maantje dat
 zijn schapen gadeslaat.
Noch nacht en is noch dag geheel
 en gansch het: tusschen beiden
 kan hofgebouw en boomgewas
 ik zien en onderscheiden,
 die omgekeerd in ’t water staan,
 zoo schuren doen en schelven
 en schepen uit de Zuiderzee
 vol vlas—en ’s luchts gewelven,
 die zeggen: „Komt en kijkt, o mensch,
 naar ons, met al uw macht,
 ge’n kunt niet dat de Leye kan,
 bij ’t vallen van den nacht!”

7/11 ’97.


1898