INCIPIT PRAEFATIO HVIVS LIBRI.
Ego Ælfricus, ut minus sapiens, has excerptiones de Prisciano minore uel maiore uobis puerulis tenellis ad uestram linguam transferre studui, quatinus perlectis octo partibus Donati in isto libello potestis utramque linguam, uidelicet latinam et anglicam, uestrae teneritudini inserere interim, usque quo ad perfectiora perueniatis studia. noui namque multos me reprehensuros, quod talibus studiis meum ingenium occupare uoluissem, scilicet grammaticam artem ad anglicam linguam uertendo. sed ego deputo hanc lectionem inscientibus puerulis, non senibus, aptandam fore. scio multimodis uerba posse interpretari, sed ego simplicem interpretationem sequor fastidii uitandi causa. si alicui tamen displicuerit, nostram interpretationem dicat, quomodo uult: nos contenti sumus, sicut didicimus in scola Aðelwoldi, uenerabilis praesulis, qui multos ad bonum imbuit. sciendum tamen, quod ars grammatica multis in locis non facile anglicae linguae capit interpretationem, sicut de pedibus uel metris, de quibus hic reticemus, sed aestimamus ad inchoationem tamen hanc interpretationem paruulis prodesse posse, sicut iam diximus. miror ualde, quare multi corripiunt sillabas in prosa, quae in metro breues sunt, cum prosa absoluta sit a lege metri; sicut pronuntiant pater brittonice et malus et similia, quae in metro habentur breues. mihi tamen uidetur melius inuocare deum patrem honorifice producta sillaba, quam brittonice corripere, quia nec deus arti grammaticae subiciendus est. ualete, o pueruli, in domino.
Ic Ælfrîc wolde þâs lytlan bôc âwendan tô engliscum gereorde of ðâm stæfcræfte, þe is gehâten grammatica, syððan ic ðâ twâ bêc âwende on hundeahtatigum spellum, forðan ðe stæfcræft is sêo cǣg, ðe ðǣra bôca andgit unlîcð; and ic þôhte, þæt ðêos bôc mihte fremjan jungum cildum tô anginne þæs cræftes, ôððæt hî tô mâran andgyte becumon. ǣlcum men gebyrað, þe ǣnigne gôdne cræft hæfð, þæt hê ðone dô nytne ôðrum mannum and befæste þæt pund, þe him god befæste, sumum ôðrum men, þæt godes feoh ne ætlicge and hê bêo lyðre þêowa gehâten and bêo gebunden and geworpen intô ðêostrum, swâswâ þæt hâlige godspel segð. jungum mannum gedafenað, þæt hî leornjon sumne wîsdôm and ðâm ealdum gedafenað, þæt hî tǣcon sum gerâd heora junglingum, forðan ðe ðurh lâre byð se gelêafa gehealden. and ǣlc man, ðe wîsdôm lufað, byð gesǣlig, and, sê ðe nâðor nele nê leornjan nê tǣcan, gif hê mæg, þonne âcôlað his andgyt fram ðǣre hâlgan lâre, and hê gewît swâ lytlum and lytlum fram gode. hwanon sceolon cuman wîse lârêowas on godes folce, bûton hî on jugoðe leornjon? and hû mæg se gelêafa bêon forðgenge, gif sêo lâr and ðâ lârêowas âteorjað? is nû for ðî godes þêowum and mynstermannum georne tô warnigenne, þæt sêo hâlige lâr on ûrum dagum ne âcôlige oððe âteorige, swâswâ hit wæs gedôn on angelcynne nû for ânum fêawum geârum, swâ þæt nân englisc prêost ne cûðe dihtan oððe âsmêagean ânne pistol on lêden, ôðþæt dûnstân arcebisceop and aðelwold bisceop eft þâ lâre on munuclîfum ârǣrdon. ne cweðe ic nâ for ðî, þæt ðêos bôc mæge micclum tô lâre fremjan, ac hêo byð swâ ðêah sum angyn tô ǣgðrum gereorde, gif hêo hwâm lîcað. ic bidde nû on godes naman, gyf hwâ ðâs bôc âwrîtan wylle, þæt hê hî gerihte wel be ðǣre bysne; forðan ðe ic nâh geweald, þêah hî hwâ tô wôge gebringe þurh lêase wrîteras, and hit bið ðonne his pleoh, nâ mîn. micel yfel dêð se unwrîtere, gyf he nele his wôh gerihtan.
INCIPIVNT EXCERPTIONES DE ARTE GRAMMATICA ANGLICE.
Secundum donatum omnis uox aut articulata est aut confusa. articulata est, quae litteris conprehendi potest; confusa, quae scribi non potest. stemn is geslagen lyft gefrêdendlîc on hlyste, swâ micel swâ on ðǣre heorcnunge is. ic secge nû gewislîcor, þæt ǣlc stemn byð geworden of ðæs mûðes clypunge and of ðǣre lyfte cnyssunge. se mûð drîfð ût ðâ clypunge, and sêo lyft byð geslagen mid ðǣre clypunge and gewyrð tô stemne. ǣlc stemn is oððe andgytfullîc oððe gemenged. andgytfullîc stemn is, þe mid andgyte bið geclypod, swâswâ ys arma uirumque cano ic herige þâ wǣpnu and ðone wer. gemenged stemn is, þe bið bûtan andgyte, swylc swâ is hryðera gehlôw and horsa hnǣgung, hunda gebeorc, trêowa brastlung et cetera.
DE LITTERA.
Littera is stæf on englisc and is se læsta dǣl on bôcum and untôdǣledlîc. wê tôdǣlað þâ bôc tô cwydum and syððan ðâ cwydas tô dǣlum, eft ðâ dǣlas tô stæfgefêgum and syððan þâ stæfgefêgu tô stafum: þonne bêoð ðâ stafas untôdǣledlîce; forðan ðe nân stæf ne byð nâht, gif hê gǣð on twâ. ǣlc stæf hæfð þrêo ðing: nomen, figura, potestas, þæt is, nama and hiw and miht. nama, hû hê gehâten byð: a, b, c. hiw, hû hê gesceapen byð. miht, hwæt hê mæge betwux ôðrum stafum. sôðlîce on lêdensprǣce synd þrêo and twentig stafa: a, b, c, d, e, f, g, h, i, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, x, y, z. of ðâm syndon fîf uocales, þæt synd clypjendlîce: a, e, i, o, u. ðâs fîf stafas ætêowjað heora naman þurh hî sylfe and bûtan ðâm stafum ne mæg nân word bêon âwriten, and for ðî hî synd quinque uocales gehâtene. tô ðisum is genumen se grêcisca y for intingan grêciscra namena, and se ylca y is on engliscum gewritum swîðe gewunelîc. ealle ðâ ôðre stafas syndon gehâtene consonantes, þæt is, samod swêgende; forðan ðe hî swêgaþ mid ðâm fîf clypjendlîcum. ðonne bêoð gyt of þâm samod swêgendum sume semiuocales, þæt synd healfclypjende; sume syndon mutae, þæt synd dumbe. semiuocales syndon seofan: f, l, m, n, r, s, x. þâs syndon healfclypjende gecîgede, forðan ðe hî nabbað fulle clypunge, swâswâ ðâ quinque uocales. and þâ syx ongynnað of ðâm stæfe e and geendjað on him sylfum. x âna ongynð of þâm stæfe i æfter ûðwitena tǣcinge. þâ ôðre nigon consonantes synd gecwedene mutae, þæt synd dumbe. hî ne synd nâ mid ealle dumbe, ac hî habbað lytle clypunge. þâ synd: b, c, d, g, h, k, p, q, t. þâs ongynnað of him sylfum and geendjað on ðâm clypjendlîcum stafum. b, c, d, g, p, t geendjað on e. h and k geendjað on a æfter rihte. q geendað on u. z êac, se grêcisca stæf, geendað on a. se stæf is genumen of grêcum tô lêdensprǣce for grêciscum wordum. i and u bêoð âwende tô consonantes, gif hî bêoð tôgædere gesette oððe mid ôðrum swêgendlîcum. gyf ðû cwyst nû iudex, þonne byð se i consonans. gif ðû cwest uir, þonne bið se u consonans. ianua, hêr is se i consonans. uatis, hêr is se u consonans. ðâs twegen stafas habbað mâran mihte, þonne wê hêr secgan wyllað. êac wê mihton be eallum þâm ôðrum stafum menigfealdlîce sprecan, gif hit on englisc gedafenlîc wǣre.
DE SILLABA.
Syllaba is stæfgefêg on ânre orðunge geendod. a domo fram hûse: hêr is se a for ânum stæfgefêge. ab homine fram ðâm menn: hêr is se ab ân stæfgefêg. hwîlon byð þæt stæfgefêg on ânum stæfe, hwîlon on twâm, swâswâ wê ǣr sǣdon; hwîlon on þrîm stafum: arx wîghûs; hwîlon on fêowor: pars dǣl; hwîlon on fîf: stans standende; hwîlon on syx: stirps stybb oððe mǣgð.
DE DIPTONGIS.
Dyptongus is twŷfeald swêg oððe twŷfeald stæfgefêg, and ðâra synd fêowor: ân on ae: musae, poetae; on þisum namum synd ðâ twegen stafas a and e tô ânre dyptongon getealde. ôðer dyptongon ys au: aurum gold; þridda eu: eurus sûðêasterne wind; fêorða ys oe: poena wîte, foenum gærs oððe strêow. ne sprece wê hêr nâ mâre be ðisum.
PRAEFATIO DE PARTIBVS ORATIONIS.
Partes orationis sunt octo eahta dǣlas synd lêdensprǣce: nomen, pronomen, uerbum, aduerbium, participium, coniunctio, praepositio, interiectio. nomen is nama, mid ðâm wê nemnað ealle ðing ǣgðer gê synderlîce gê gemǣnelîce. synderlîce be âgenum naman: eadgarus, aðelwoldus; gemǣnelîce: rex cyning, episcopus bisceop. pronomen is ðæs naman speljend, sê spelað þone naman, þæt ðû ne ðurfe tuwa hine nemnan. gif ðû cwest nû: hwâ lǣrde ðê?, þonne cweðe ic: dûnstân. hwâ hâdode ðê? hê mê hâdode: þonne stent se hê on his naman stede and spelað hine. eft, gif ðû âxast: quis hoc fecit? hwâ dyde ðis?, þonne cwest ðû: ego hoc feci ic dyde ðis: þonne stent se ic on ðînes naman stede; tu ðû; ille sê. uerbum is word, and word getâcnað weorc oððe ðrôwunge oððe geþafunge. weorc byð, þonne ðû cwest: aro ic erige; uerbero ic swinge. þrôwung byð, þonne ðû cwyst: uerberor ic eom beswungen; ligor ic eom gebunden. geðafung byþ, ðonne ðû cwyst: amor ic eom gelufod; doceor ic eom gelǣred. aduerbium is wordes gefêra, forðan ðe hê næfð nâne fulfremednysse, bûton hê mid ðâm worde bêo. word gefylð his âgene getâcnunge mid fullum andgyte. þonne ðû cwyst: scribo ic wrîte, þonne byð ðǣr full andgyt. aduerbium is bene wel. hêr nys nâ ful andgyt, bûton ðû cweðe word ðâr tô: bene scribo wel ic wrîte; bene scribis wel ðû wrîtst; bene scribit wel hê wrît; et pluraliter and menigfealdlîce: male legimus yfele wê rǣdað; melius legitis bet gê rǣdað; optime legunt sêlost hî rǣdað; et cetera.
Participium ys dǣl nimend. hê nymð ânne dǣl of naman and ôðerne of worde. of naman hê nymð casus, þæt is, declinunge, and of worde hê nymð tîde and getâcnunge. of him bâm hê nymð getel and hiw. amans lufjende cymð of ðâm worde amo ic lufige: þonne nymð hê of ðâm naman him ealle ðâ syx casus: nominatiuum, genitiuum, datiuum, accussatiuum, uocatiuum, ablatiuum; et pluraliter and menigfealdlîce. ðes participium is ðrêora cynna: hic amans uir þes lufjenda wer; haec amans femina þis lufjende wîf; hoc amans mancipium þes lufjenda þêowa man; et cetera. coniunctio is geðêodnys oððe fêging. þes dǣl ne mæg nâht þurh hine sylfne, ac hê gefêgð tôgædere ǣgðer gê naman gê word. gif ðû befrinst: quis equitat in ciuitatem? hwâ rît intô ðâm port?, ðonne cweð hê: rex et episcopus se cyningc and se bisceop. se et, þæt is, and, ⁊, is coniunctio: ego et tu ic and ðû. word hê gefêgð þus: stat et loquitur hê stent and sprycð; et cetera. praepositio is foresetnyss. sê byð geðêod naman and worde and stent ǣfre on foreweardan. ab illo homine fram ðâm men: hêr is se ab praepositio. apud regem sum ic eom mid ðâm cyninge: hêr is se apud praepositio. ad regem equito ic rîde tô cyninge, et cetera. interiectio is betwuxâworpennyss. se dǣl lîð betwux ôðrum wordum and geswutelað þæs môdes styrunge. heu geswutelað môdes sârnysse: heu mihi wâmmê. pape geswutelað wundrunge, atat geswutelað ôgan, racha geswutelað ǣbylignysse, et cetera. witodlîce on ðisum eahta dǣlum is eal lêdensprǣc belocen, and ðæt englisc geðwǣrlǣcð tô eallum ðâm dǣlum, swâswâ wê nû sceortlîce trahtnodon. on ðisum eahta dǣlum synd ðâ mǣstan and ðâ mihtigostan nomen et uerbum, þæt is, nama and word. mid ðâm naman wê nemnað ealle ðing and mid ðâm worde wê sprecað be eallum ðingum. sume naman synd primitiua, þæt synd frumcennede oððe fyrmyste, swâswâ ys scola on englisc scôl, mons dûn, ciuitas ceaster. sume synd diriuatiua, þæt synd, ðâ ðe cumað of ôðrum namum: scolasticus sê ðe on scôle ys, montanus dûnlendisc, ciuis ceastergewara. sume synd âgene naman, swâswâ is êadgâr, dûnstân; sume gemǣnelîce: cyning, bisceop, homo man. sume synd incorporalia, þæt is, unlîchamlîce, swâswâ is angelus engel, michael, gabriel, raphael. sume synd omonima, id sunt uniuoca, ðâ getâcnjað mâ þinga mid ânre clypunge: acies egc oððe se ord on here oððe scearp gesihð; aries byð ram betwux sceâpum and ram tô wealgeweorce and aries ys ân ðâra twelf tâcna. sume synd sinonima, id sunt pluriuoca, ðâ getâcnjað ân ðing mid menigfealdre clypunge, swâswâ ys ensis swurd, gladius swurd, mucro swurd; terra eorðe, tellus eorðe. sume synd adiectiua, þæt synd, ðâ ðe bêoð geîhte tô ôðrum namum and getâcnjað oððe herunge oððe tâl: iustus rihtwîs, iniustus unrihtwîs, bonus homo gôd man, malus homo yfel mann. sume synd accidentia, þæt synt gelimplîce, þe gelimpað ânum gehwylcum: niger coruus blac hrem, profundum mare dêop sǣ, prudens snoter, albus hwît, longus lang, breuis sceort. sume syndon ad aliquid dicta, ðâ synd gecwedene tô sumum þinge and ne magon bêon gecwedene bûton ðâm ðinge: filius sunu, seruus ðêowa. þonne ðû cwest sunu, þonne byð se fæder þǣr tô understanden and se hlâford tô þâm ðêowan. sume syndon forneân þisum gelîce: dies dæg, nox niht; dexter swîðra, sinister wynstra; calor hǣtu, frigus cŷle. sume syndon gentilia, þâ getâcnjaþ, hwylcere þêode hê sîg: graecus grêcisc, anglus englisc. sume synd patriae, þâ geswuteljað þæs mannes êþel: romanus rômanisc, lundoniensis lundenisc, wiltuniensis wiltûnisc. sume synd interrogatiua, þæt synd âxjendlîce: quis hwâ, qualis hwylc, quantus hû micel, quot hû fela, quotus hwylces geteles on endebyrdnysse, se forma oððe se ôðer. sume synd collectiua, þâ getâcnjað on ânfealdum getele mycele meniu: populus folc: menig mann byð on folce; exercitus here, legio îored, congregatio gegaderung. sume synd diuidua, þâ getâcnjað tôdâl mid edlesendre sprǣce: uterque heora ǣgðer, quisque gehwâ, singuli ǣnlîpige, bini getwinne oððe twŷfealde, terni ðrŷfealde, deni tŷnfealde, uiceni twentigfealde, triceni þrittigfealde, centeni hundfealde. sume synd ordinalia, þâ geswuteljað endebyrdnysse: primus fyrmest, secundus ôðer, tertius ðridda; et cetera. sume syndon numeralia, þâ geswuteljað getel: unus ân, duo twegen, tres ðrŷ; et cetera. sume syndon facticia, þâ synd geworhte æfter gelîcnysse âgenes swêges: tintinnabulum belle, turtur turtle, clangor cyrm, bos oxa, grus cran. sume synd generalia, þæt synd gemǣnelîce: animal nŷten: animal is ǣlc ðingc, ðe orðað; arbor ǣlces cynnes trêow, gemma ǣlces cynnes gymstân. sume syndon specialia, þæt synd synderlîce, þâ ðe bêoð tôdǣlede fram þâm gemǣnelîcum. animal is ǣlc ðing, ðe orðað: ðonne is synderlîce homo man, equus hors, ouis scêp. gemǣnelîce arbor trêow; synderlîce uitis wîntrêow, laurus lawerbêam, corilus hæsel, abies æps, quercus âc, malus apuldre. gemǣnelîce gemma gimstân; synderlîce cristallum, topazius, berillus. sume syndon absolutiuae, þæt synd ungebundene, þâ ne behôfjað nânre tîginge ôðres naman: deus god, ratio gesceâd, mens môd. sume syndon temporalia, þæt synd tîdlîce, þâ ætêowjað tîman: annus geâr, mensis mônoð, ebdomada wucu, dies dæg. sume syndon localia, þæt synd stôwlîce, þâ geswuteljað gehendnysse oððe ungehendnysse: propinquus gehende oððe mǣg, longinquus fyrlen, proximus neâxð, medioximus midlen. sume syndon patronomica, þæt synd fæderlîce naman, æfter grêciscum þêawe, ac sêo lêdensprǣc næfð þâ naman. hî synd swâ ðêah on engliscre sprǣce: penda and of ðâm pending and pendingas, cwicelm and of ðâm cwicelmingas and fela ôðre. sume synd possessiua, þæt synd geâgnigendlîce, þâ geswuteljað þâ þing, þė bêoð geâgnode: regius honor cynelîc wurðmynt; pater fæder, paternus fæderlîc; mater môdor, maternus môdorlîc; frater brôðor, fraternus brôðorlîc. of ôðrum antimbre ferrum îsen, ferreus îsen; aurum gold, aureus gylden; argentum seolfor, argenteus sylfren; stagnum tin, stagneus tinen; aes bræs oððe âr, aeneus bræsen oþþe ǣren; plumbum lêad, plumbeus lêaden; uitrum glæs, uitreus glæsen; lapis stân, lapideus stǣnen; lignum trêow, ligneus trêowen; et cetera. sume hî synd comparatiua, þæt synd wiðmetenlîce, þâ geswuteljað mâran oððe beteran: maior mâre, melior betere. sume synd superlatiua, þæt synd oferstîgendlîce, þâ geswuteljað ðâ mǣstan and ðâ betstan: maximus se mǣsta, optimus se sêlosta. positiuus is se forma stæpe: iustus rihtwîs. comparatiuus ys se ôðer stæpe: iustior rihtwîsre. superlatiuus is se ðridda stæpe: iustissimus ealra rihtwîsost. bonus gôd, melior betere, optimus sêlost; malus yfel, peior wyrse, pessimus ealra wyrst; magnus mycel, maior mâre, maximus mǣst; paruus lytel, minor læsse, minimus læst; facilis êaðelîc, facilior êaðre, facillimus ealra êaðost; difficilis earfoðe, difficilior earfoðre, difficillimus ealra earfoðust; gracilis smæl, gracilior smælre, gracillimus ealra smælst; humilis êadmôd, humilior êadmôdre; humillimus ealra êadmôdust; similis gelîc, similior gelîcre, simillimus ealra gelîcost; ealswâ dissimilis ungelîc; agilis hræd oððe glæd, agilior hræddre, agillimus ealra hradost. of eallum ðisum stæpum cumað aduerbia: bene wel, melius bet, optime sêlost (hê dêð); facile êaðelîce, facilius êaðelîcor, facillime ealra êaðelîcost (hê dêð); et cetera. sume naman synd diminutiua, þæt synd wanjendlîce, þâ geswuteljað wanunge, nâ wiðmetennysse: rex cyning, regulus lytel cyning oððe undercyning; frater brôðor, fraterculus lytel brôðor; puer cild, puerulus lytel cild; pater fæder, paterculus lytel fæder; mater môdor, matercula lytel môdor; mulier wîf, muliercula lytel wîf; soror swustor, sororcula lytel swustor; opus weorc, opusculum lytel weorc; corpus lîchama, corpusculum lytel lîchama; ager æcer, agellus lytel æcer; liber bôc, libellus lytel bôc; homo mann, homunculus lytel man and omuncio et cetera. gyt ðǣr is ân hiw denominatiuum gecîged. denominatiuum is gecweden eal, þæt of naman cymð, and on ðâm hiwe synd belocene patronomica and possessiua and comparatiua and superlatiua and diminutiua and manega ôðre naman tô êacan ðisum. bonus ys nama, þonne byð of ðâm bonitas gôdnys denominatiuum of ðâm naman. eft iustus rihtwîs, iustitia rihtwîsnys; socius gefêra, societas gefêrrǣden; frater brôðor, fraternitas brôðorrǣden; uetus eald, uetustas ealdnys; castus clǣne, castitas clǣnnys; sanctus hâlig, sanctitas hâlignys; uir wer, uirilis werlîc; mulier wîf, muliebris wîflîc; puer cild, puerilis cildlîc; puella mǣden, puellaris mǣdenlîc; uirgo mǣden, uirginalis mǣdenlîc; caelum heofen, caelestis heofonlîc; terra eorðe, terrestris eorðlîc. witodlîce ealle ðâ naman, þe of ôðrum namum cumað, ealle hî synd denominatiua gecwedene, and ðâra ys forneân ungerîm.
DE GENERIBVS.
I. Æfter gecynde syndon twâ cyn on namum, masculinum and femininum, þæt is, werlîc and wîflîc. werlîc cyn byð hic uir þes wer, wîflîc haec femina þis wîf. þâs twâ cyn synd gecyndelîce on mannum and on nŷtenum.
II. Nû ys gecweden æfter cræfte gemǣne cyn, þæt is, ǣgðer gê werlîc gê wîflîc: hic et haec diues ðes and þêos welega: ǣgðer byð welig gê wer gê wîf; hic et haec heres þes and þêos yrfenuma; et cetera.
III. Neutrum is nâðor cynn, nê werlîces nê wîflîces, on cræftsprǣce, ac hit byð swâ ðêah oft on andgyte, swâswâ ys hoc mancipium ðes weal, hoc animal þis nŷten: ǣlc nŷten byð oððe hê oððe hêo. ac swâ ðêah ðis cyn gebyrað oftost tô nâðrum cynne, swâswâ ys hoc uerbum þis word, hoc lumen þis lêoht. ys êac tô witenne, þæt hî bêoð oft ôðres cynnes on lêden and ôðres cynnes on englisc. wê cweðað on lêdyn hic liber and on englisc þêos bôc; eft on lêden haec mulier and on englisc ðis wîf, nâ ðêos; eft on lêden hoc iudicium and on englisc ðes dôm, nâ ðis.
IIII. Ys gyt ân cynn commune trium generum, þæt is, gemǣnelîce þrêora cynna: hic et haec et hoc sapiens þes and ðêos and ðis wîse, hic sapiens rex þes wîsa cyning, haec sapiens regina þêos wîse cwên, hoc sapiens mancipium þes wîsa weal. ealswâ hic et haec et hoc felix þes and ðêos and þis gesǣlige et cetera.
V. Sum cyn is gecweden epicena, þæt is on lêden promiscua and on englisc gemenged: hic coruus ðes hremn, swâ hwæðer swâ hit byð, swâ hê, swâ hêo; hic miluus ðes glida, ǣgðer gê hê gê hêo; haec aquila ðes earn, ǣgðer gê hê gê hêo. ealswâ mustela wesle et cetera.
VI. Sume synd gecwedene dubii generis, þæt is, twŷlîces cynnes. hî bêoð gemêtte on bôcum hwîlon æfter werlîcum cynne, hwîlon æfter wîflîcum: hic finis þes ende and eft haec finis; hic silex þes flint and eft haec silex; hic margo ðes ôfer and eft haec margo; et cetera.
VII. Sume synd mobilia, þæt synd âwendendlîce, forðan ðe hî bêoð âwende fram cynne tô cynne: hic sanctus ðes hâlga, haec sancta þêos hâlige, hoc sanctum ðis hâlige; ealswâ iustus rihtwîs, iusta, iustum; bonus gôd, bona, bonum; et cetera. filius sunu, filia dohtor.
VIII. Sume synd mobilia, þæt synd âwendendlîce, on gecynde and on getâcnunge, nâ on stemne: hic pater þes fæder, haec mater ðêos môdor; frater brôðor, soror swustor; patruus fædera, amita faðu; auunculus êam, matertera môddrje.
VIIII. Oftost on trêowcynne bêoð ðâ trêowa getealde feminini generis and se wæstm neutri generis: haec pirus þêos pyrige, hoc pirum sêo peru; haec malus ðêos apuldre, hoc malum se æppel; haec prunus ðis plûmtrêow, hoc prunum sêo plŷme. ac hit ne bið swâ ðêah swâ be eallum trêowum: haec buxus þis boxtrêow, hoc buxum forcorfen box.
INCIPIVNT QVINQVE DECLINATIONES NOMINVM.
Omnia nomina quibus latina utitur eloquentia, quinque declinationibus inflectuntur ealle naman, ðǣra ðe lêdensprǣc brîcð, bêoð gebîgede on fîf declinungum. sêo forme declinatio, þæt is, sêo forme declinung, macað hire genitiuum on ae: huius poetae þises sceopes. sêo ôðer declinatio geendað hire genitiuum on langne i: huius episcopi þises bisceopes. sêo ðridde declinatio âwent hire genitiuum on scortne is: huius regis þises cyninges. sêo fêorðe declinatio macað hire genitiuum on langne us: huius exercitus þises heres. sêo fîfte declinatio gebîgð hire genitiuum on e and i tôdǣledlîce: huius rei þises ðinges.
Wê fôð nû gewislîcor on ðâ forman declinunge. nominatiuo hic citharista ðes hearpere, genitiuo huius citharistae þises hearperes, datiuo huic citharistae þisum hearpere, accussatiuo hunc citharistam þisne hearpere, uocatiuo o citharista êalâ ðû hearpere, ablatiuo ab hoc citharista fram ðisum hearpere; et pluraliter and menigfealdlîce nominatiuo hi citharistae þâs hearperas, genitiuo horum citharistarum ðissera hearpera, datiuo his citharistis ðisum hearperum, accussatiuo hos citharistas þâs hearperas, uocatiuo o citharistae êalâ gê hearperas, ablatiuo ab his citharistis fram ðisum hearperum.
Nominatiuus ys nemnjendlîc: mid ðâm casu wê nemnað ealle ðing, swylce ðû cweðe: hic homo equitat þes man rît. genitiuus is gestrŷnendlîc oððe geâgnjendlîc: mid þâm casu byð geswutelod ǣlces ðinges gestrêon oþþe ǣhta: huius hominis filius þises mannes sunu uel huius hominis equus oððe ðises mannes hors. datiuus ys forgyfendlîc: mid ðâm casu byð geswutelod ǣlces ðinges gifu: huic homini do equum ðisum men ic forgyfe hors; quid das mihi? hwæt gyfst ðû mê? unum librum do tibi âne bôc ic ðê gife. accussatiuus ys wrêgendlîc: mid ðâm casu byð geswutelod, hû men sprecað be ǣlcum þinge: hunc hominem accuso ðysne man ic wrêge; hunc hominem amo þysne man ic lufige; hanc rem apprehendi þis ðing ic gelæhte. uocatiuus ys clypjendlîc oððe gecîgendlîc: mid ðâm casu wê clypjað tô ǣlcum ðinge: o homo, ueni huc êalâ ðû man, cum hider; o homo, loquere ad me êalâ ðû man, sprec tô mê; o magister, doce me aliquid êalâ ðû lârêow, tǣce mê sum ðing. ablatiuus ys ætbrêdendlîc: mid ðâm casu byð geswutelod, swâ hwæt swâ wê ætbrêdað ôðrum oððe swâ hwæt swâ wê underfôð æt ôðrum oððe hwanon wê farað: ab hoc homine pecuniam accepi fram þisum men ic underfêng feoh; ab hoc magistro audiui sapientiam fram ðisum lârêowe ic gehŷrde wîsdôm; ab illa ciuitate equitaui fram ðǣre byrig ic râd; a rege ueni fram cyninge ic côm. þâs syx casus befôd and belûcað, swâ hwæt swâ men embe sprecað, gif ðǣr bêoð word tô geîhte. ealswâ ðû miht hî gebîgean tô menigfealdum getele: nominatiuo hi pueri discunt þâs cild leornjað; genitiuo horum puerorum doctrina ðissera cildra lâr; datiuo his pueris ministro þisum cildum ic ðênige; accussatiuo hos pueros flagello ðâs cild ic swinge; uocatiuo o pueri, cantate bene êalâ gê cild, singað well; ablatiuo ab his pueris doctus sum fram ðisum cildum ic eom gelǣred; ab his poetis audiui carmina fram ðisum sceopum ic gehŷrde lêoð.
Sêo forme declinatio hæfð tres terminationes, þæt synd ðrêo geendunga: a and as and es. ðâ naman, þe geendjað on a, gif hî gebyrjað tô wǣpmanna þênunge, þonne synd hî masculini generis: hic poeta þes sceop, huius poetae þises sceopes; hic scriba ðes bôcere; leuita diacon; sophista ûðwita; nauta rêðra; pirata wîcing oððe scegðman; trapezeta mynetere; proreta ancerman; et cetera. ðâ ôðre naman, ðe of wordum cumað, synd communis generis: hic et haec agricola sê ðe æcer begǣð; hic et haec aduena þes and ðêos ælðêodige; conuiua gebêor; collega gefêra; homicida manslaga; parricida mǣgslaga; et cetera. þâ ôðre ealle, þe on a geendjað þissere declinunge, synd feminini generis: haec regina ðêos cwên, huius reginae þissere cwêne, huic reginae þissere cwêne, hanc reginam þâs cwêne, o regina êalâ ðû cwên, ab hac regina fram ðissere cwêne; et pluraliter hae reginae, harum reginarum, his reginis, has reginas, o reginae, ab his reginis. ealswâ gâð ðâs: haec terra þêos eorðe; erba gærs; aqua wæter; pluuia rên; arena sandceosol; uia weg; semita pað; silua wudu; luna môna; stella steorra; ianua geat; petra stân; unda ŷð; pagina tramet; littera stæf; ancilla wyln; gallina henn; auca gôs; aneta ened; columba culfre; ciconia storc; uacca cû; scroffa sugu; uita lîf; olla crocca; fuscinula âwul; andena brandîsen and ealle naman lêdensprǣce, ðe on a geendjað: ealle hî syndon feminini generis. âgene naman, gif hî tô wǣpmannum gebyrjað, hî bêoð þonne masculini generis: hic silla, hic seneca, hic beda. gif hî tô wîfmannum gebyrjað, hî bêoð ðonne feminini generis. ne bið nân neutri generis on ðǣre forman declinunge.
On as geendjað âgene naman: hic aeneas, huius aeneae, huic aeneae, hunc aeneam, o aenea, ab hoc aenea. nis ðǣr nâ menigfeald getel, forðan ðe hit is âgen nama. ealswâ gǣð hic andreas apostolus, hic thomas, hic matthias, hic barnabas; et cetera.
On es geendjað grêciscra manna naman: hic anchises, huius anchisae, huic anchisae, hunc anchisam, o anchises, ab hoc anchisa. nis nâ menigfeald getel on âgenum namum.
Sume naman þissere declinunge macjað heora menigfealdan datiuum and ablatiuum on bus. ðâ naman cumað of ðâm masculinum, þe nabbað nânne neutrum: haec anima þêos sâwul, his animabus ðisum sâwlum et ab his animabus; filia dohtor, filiabus; equa myre, equabus; asina assa, asinabus; et cetera, for ðâm gesceâde, þæt hî nǣron gelîce þâm masculinum, þe hî of cumað.
Secunda declinatio habet terminationes sex: er, ir, ur, us, eus, um; sêo ôðer declinatio hæfð syx geendunga, þâ þe wê nû namedon. þâ naman, þe on er geendjað þissere declinunge, synd masculini generis, bêon hî âgene naman, bêon hî elles gemǣnelîce, swâswâ is faber smið. nominatiuo hic faber ðes smið, genitiuo huius fabri þises smiþes, datiuo huic fabro þisum smiðe, accussatiuo hunc fabrum þysne smið, uocatiuo o faber êalâ ðû smiþ, ablatiuo ab hoc fabro fram ðisum smiðe; et pluraliter nominatiuo hi fabri þâs smiðas, genitiuo horum fabrorum þissera smiða, datiuo his fabris þisum smiðum, accusatiuo hos fabros þâs smiðas, uocatiuo o fabri êalâ gê smiþas, ablatiuo ab his fabris fram ðisum smiðum. ealswâ gâð þâs ôðre: fiber befor, ager æcer, liber bôc, culter culter, aper bâr, coluber snaca, cancer crabba, auster sûðdǣl, oleaster êlebêam, apiaster merce, alexander âgen nama, sacer hâlig, niger sweart, ater blac, teter blac, dexter and dextera swîðra, sinister and sinistra wynstra.
Þâs macjað heora genitiuum on ôðre wîsan: hic puer ðis cild, huius pueri þises cildes; socer swêor; gener âðum; miser earming; adulter forligr; lucifer lêohtberend; signifer tâcnberend; frugifer wæstmbǣre; belliger wîgbora; clauiger cǣgbora; corniger hornbǣre; armiger wǣpnbora; graniger cornbǣre; et similia.
On ir geendjað masculini generis hic uir þes wer, huius uiri þises weres et cetera; hic leuir tâcor; semiuir healfmann; duumuir twegra ceorla ealdor; triumuir þrêora ceorla ealdor; quinqueuir fîf ceorla ealdor; septemuir seofon ceorla ealdor; decemuir tŷn manna ealdor; centumuir hundtêontigra manna ealdor. on ðissere geendunge ys ân nama neutrum: hoc ir ðis handbred indeclinabile ungebîgendlîc.
On ðǣre geendunge ur ys ân nama masculini generis: hic satur þes fulla man, huius saturi. of ðâm byð femininum haec satura.
Þâ naman, þe on us geendjað, synd masculini generis: hic campus þes feld, huius campi þises feldes et cetera; ortus orceard oððe wyrtûn; nidus nest; fundus wurðig; ludus plega; lucus holt; fumus smîc; uterus wîfes innoð; uentus wind; cetus hwæl; taurus fearr; ircus bucca; porcus swŷn; uitulus cealf; ceruus heort; hinnulus hindcealf; haedus ticcen; agnus lamb; equus hors; pullus fola oððe brid; camelus olfend; mulus mûl; asinus uel asina assa; chorus chor; populus folc and eft populus byrc; infernus hell; miluus glida; gallus cocc; coruus hremn.
Of ðisum synd neutri generis: hoc pelagus þêos wîdsǣ, huius pelagi; hoc uulgus þis ceorlfolc uel hic uulgus; hoc uirus þis wyrms indeclinabile; hoc pus ðêos forrotednyss indeclinabile.
Þâ ôðre naman þissere geendunge synd adiectiua, þæt synd tôgeîcendlîce, and macjað masculinum on us and femininum on a and neutrum on um: hic bonus homo ðes gôda man, haec bona mulier þis gôde wîf, hoc bonum uerbum þis gôde word. ealswâ gâð þâs: malus yfel, iustus rihtwîs, iniustus unrihtwîs, magnus mycel, paruus lytel, longus lang, modicus gehwǣde, sanctus hâlig, almus hâlig, clarus beorht, egregius æðele, doctus gelǣred et omnia istius modi and ealle þus gerâde. êac swylce âgene naman: martinus, benedictus, augustinus et cetera. ealle ôðre naman þissere geendunge synd feminini generis: haec tirus ânre burge nama; haec ciprus ôðer burh.
Trêowa naman: haec cedrus ðes cederbêam; fagus bôctrêow; fraxinus æsc; pirus pyrige; et cetera.
Syndon êac sume naman, þe synd ǣgðer gê ðissere declinunge gê ðǣre fêorðan: haec quercus þêos âc; laurus laurbêam; pinus pîntrêow; ficus fîctrêow; haec domus þis hûs; colus distæf.
Gyt âne fêawa naman þissere declinunge synd feminini generis: haec abyssus þêos niwelnys, huius abyssi, huic abysso, hanc abyssum, o abysse, ab hac abysso; et pluraliter hae abyssi, harum abyssorum, his abyssis, has abyssos, o abyssi, ab his abyssis. ealswâ gǣð haec sinodus þis witena gemôt, huius sinodi; humus molde; heremus wêsten; herebus hell; aluus innoð; fusus spinl.
Þâ naman, þe geendjað on eus, synd âgene naman and grêcisce ealle mǣst: hic titheus, huius tithei; pentheus, penthei; matheus se godspellere, mathei, uocatiuo o mathee et cetera.
Þâ naman, þe geendjað on um, synd neutri generis: hoc templum ðis templ; hoc uerbum þis word, huius uerbi þises wordes, huic uerbo þisum worde, hoc uerbum ðis word, o uerbum êalâ ðû word, ab hoc uerbo fram þisum worde; et pluraliter haec uerba þâs word, horum uerborum þissera worda, his uerbis ðisum wordum, haec uerba þâs word, o uerba êalâ gê word, ab his uerbis fram ðisum wordum. ealswâ gâð ðâs naman: hoc fundamentum þes grundweal, tectum hrôf, ouum ǣg, pomum æppel, regnum rîce, telum flâ, bellum gefeoht, biuium twegra wega gelǣte, triuium þrêora wega gelǣtu, competum fela gelǣtu, tugurium hulc, scabellum scamel, ostium duru, signum tâcn, scutum scyld, candelabrum candelstæf, indicatorium æstel, triticum hwǣte, ordeum bere, granum corn, uinum wîn, oleum êle, aurum gold, argentum seolfor, auricalcum goldmæstlingc, stagnum tin, plumbum lêad, ferrum îsen, lignum âhêawen trêow, otium ǣmethwîl, spatium fæc, interuallum lytel hwîl et cetera.
Is êac tô witenne, þæt ðêos declinatio ne macað nâ hire uocatiuum on eallum namum on âne wîsan. ðâ naman, þe geendjað on er oððe on ir oððe on um, þâ macjað heora uocatiuum, swâswâ heora nominatiuus byð: o puer êalâ ðû cild; o uir êalâ ðû wer; o caelum êalâ ðû heofen. âgene naman, þe geendjað on ius, wurpað aweg þæt stæfgefêg us and macjað heora uocatiuum on langne i: uirgilius, o uirgili; laurentius, o laurenti; dionisius, o dionisi; mauricius, o maurici. gemǣnelîce naman macjað heora uocatiuum on scortne e: socius gefêra, o socie; egregius æðele, o egregie; magnus mycel, o magne. filius sunu macað on twâ wîsan: o fili and o filie. êac hwîlon byð geset nominatiuus for uocatiuum, swâswâ lucanus cwæð: degener o populus êalâ ðû âbroðene folc. uirgilius cwæð: o fluuius êalâ ðû flôd for fluuie. þus byð êac on mâ stôwum.
DE TERTIA DECLINATIONE.
Tertia declinatio habet terminationes septuaginta octo. sêo ðridde declinatio ys mâre, þonne ealle ðâ ôðre, and hêo hæfð eahta and hundseofontig geendunga oððe mâ.
I. Sêo forme geendung is on scortne a . on ðǣre geendjað grêcisce naman and neutri generis: nominatiuo hoc poema ðes lêoðcræft, genitiuo huius poematis ðises lêoðcræftes, datiuo huic poemati ðisum lêoðcræfte, accusatiuo hoc poema þisne lêoðcræft, uocatiuo o poema êalâ ðû lêoðcræft, ablatiuo ab hoc poemate fram ðisum lêoðcræfte; et pluraliter nominatiuo haec poemata ðâs lêoðcræftas, genitiuo horum poematum ðissera lêoðcræfta, datiuo his poematibus ðisum lêoðcræftum, accusatiuo haec poemata ðâs lêodcræftas, uocatiuo o poemata êalâ gê lêoðcræftas, ablatiuo ab his poematibus fram ðisum lêoðcræftum. ealswâ gâð ðâs naman: hoc cauma swôloð, thema antimber, scema hiw, onoma nama, malagma cliða, agalma anlîcness, aenigma rǣdels, plasma gesceaft, baptisma fulluht, dogma lâr, scisma geflit et his similia and þisum gelîce.
II. Sêo ôðer geendung is on scortne e, and ðâ naman, þe on ðǣre geendjað, synd ealle neutri generis: hoc sedile þes hlêda, huius sedilis, huic sedili, hoc sedile, o sedile, ab hoc sedili; et pluraliter haec sedilia, horum sedilium, his sedilibus et cetera. ealswâ gâð ðâs: hoc monile þes myne, cubile denn, ouile êowd, praesaepe binn, mare sǣ. and ealle hî geendjaþ ablatiuum on i, bûton gausape bêodclâð, ab hoc gausape, and rete nett, ab hoc rete.
III. Sêo ðridde geendung ys on scortne o. on ðǣre geendjað manega naman: âgene naman werlîces cynnes: hic cato, huius catonis; hic milo et cetera. appellatiua synd gemǣnelîce: hic sermo þêos sprǣc, huius sermonis. ealswâ hic cudo þes smið, huius cudonis; spado, id est, eunuchus, þæt is, belisnod; tiro geong cempa, praedo rêafere, pauo pâwa, mucro swurd oððe ord, umbo randbêah, fullo spornere, carbo coll; buffo id est, rubeta tâdje; quaternio cine oððe fêower manna ealdor, quaternionis; centurio hundredes ealdor, decurio gemôtman, mulio mûlhyrde, agaso horshyrde, histrio tumbere oððe gligman, glabrio calu oððe hnot, stellio slâwyrm, gurgulio ymel oððe ðrotbolla; et cetera. þâs ôðre synd feminini generis: haec oratio ðis gebed, huius orationis; actio dǣd, lectio rǣding, iussio hǣs, uisio gesihð, suasio tihting, ratio gesceâd, titio brand; et cetera. communis generis: hic et haec latro ðes and ðêos sceaða, huius latronis; ambo begen: ambo loquuntur begen hî sprecað, amborum loquutio heora begra sprǣc, ambobus respondeo him bâm ic andswarige, ambos laudo hî begen ic herige (nis hêr nân uocatiuus), ab ambobus accepi pecuniam fram him bâm ic underfêng feoh. generis feminini ys ðǣre forman declinunge: ambae feminae bûtû ðâ wîf, ambarum feminarum begra ðâra wîfa, ambabus feminis bâm ðâm wîfum, ambas feminas bûtû ðâ wîf, ab ambabus feminis fram bâm ðâm wîfum. generis neutri: ambo uerba bûtû þâ word, amborum uerborum et cetera. ealswâ gâð duo twegen and duae twâ. fîf naman synd masculini generis, þe macjað femininum on a: hic draco þes draca (huius draconis), haec dracaena hêo; leo, leaena oððe lea; leno forspennend, lena forspennystre; strabo sceolêgede, straba hêo; caupo tæppere, caupona tæppestre. and ealle ðâs naman habbað langne o on eallum casum and macjað heora ablatiuum on scortne e: ab hoc catone, ab hoc caupone. þâs ôðre habbað scortne i for ðâm langan o on eallum casum: hic et haec homo, huius hominis; ǣgðer is man gê wer gê wîf. nemo nân man ys êac communis generis, neminis nânes mannes, nemini, neminem (nis ðâr nân uocatiuus), a nemine: nis hêr nâ menigfeald getel. ðâs ôðre synd feminini generis: haec uirgo ðis mǣden, huius uirginis; fuligo sôt, caligo dimnyss oððe mist, imago anlîcnyss, origo ordfruma, aerugo rust oððe ôm, dulcedo swêtnys, raucedo hâsnys, alcedo mǣw, irundo swalowe, arundo hrêod, grando hagol, testudo snægel oððe randbêah. sume of ðisum syndon masculini generis: hic cardo þêos heorr, huius cardinis; ordo endebyrdnyss, ordinis; turbo ðôden; et similia.
IIII. On langne o geendjað grêcisce naman feminini generis and synd âgene naman: haec dido ânes wîfes nama, huius didonis; haec iuno, huius iunonis; haec io, huius ionis; et cetera.
V. In al correptam. on scortne al ys ân nama masculini generis: hic sal þis sealt, huius salis, and propria nomina, þæt synd âgene naman: hic hannibal âgen nama; ealswâ hic hastrubal. þâ ôðre synd neutri generis: hoc tribunal þis dômsetl, huius tribunalis; calcar spura, uectigal gafol, ceruical pyle, animal nŷten et similia. and ðâs neutri generis habbað langne a on eallum casum and macjað ablatiuum on langne i: ab hoc tribunali; et cetera.
VI. In el correptam. on scortne el geendjað neutri generis hoc mel þis hunig, huius mellis (ablatiuum on e: ab hoc melle); hoc fel þes gealla, huius fellis et cetera.
VII. In el productam. on langne el synd âgene naman masculini: hic daniel, huius danielis; michael, gabriel, raphael. ðâs habbað langne e on eallum casum and hî geendjað heora ablatiuum on scortne e, swâswâ ealle mǣst þissere declinunge.
VIII. In il correptam. on scortne il geendjað hic pugil ðes bêatere; hic mugil þes mêcefisc, huius mugilis. generis communis hic et haec uigil ðes and þêos wacole, huius uigilis, ab hoc et ab hac uigile uel uigili, horum et harum uigilum et cetera. ân nama is ðissere geendunge neutri generis: nihil nâht indeclinabile, þæt is, undeclinigendlîc. hit mæg bêon êac aduerbium, swâswâ multum mycel et paruum and lytel.
VIIII. In ol productam. on langne ol geendað ân nama masculini generis: hic sol þêos sunne, huius solis.
X. In ul correptam. on scortne ul geendað hic consul ðes dêma, huius consulis; twegen communis generis: hic et haec praesul þes and ðêos wealdend; wê cweðað swâ ðêah synderlîce praesul bisceop, praesulis bisceopes; hic et haec exul ðes and ðêos ûtlaga oððe ûtlendisc, huius exulis, ab hoc et ab hac exule.
XI. In an productam. on ðâm langan an geendjað twegen grêcisce naman masculini generis: hic titan þêos sunne, huius titanis; hic paean þis lof, huius paeanis. on ðisum namum byð se a lang on eallum casum.
XII. In en correptam. on scortne en geendjað manega naman. sume syndon masculini generis: hic pecten ðes camb, huius pectinis; hic flamen þes bisceop and hoc flamen wind; hic cornicen þes hornblâwere, huius cornicinis; tubicen bŷmere, liticen trûð, fidicen fiðelere, tibicen pîpere oððe hwistlere. sume ðâs macjað femininum on a: haec fidicina, haec tibicina. ealle ðâ ôðre synd neutri generis: hoc nomen þes nama, huius nominis, huic nomini, hoc nomen, o nomen, ab hoc nomine; et pluraliter haec nomina, horum nominum, his nominibus et cetera. ealswâ gâð hoc carmen þis lêoð, crimen leahter, examen swearm oððe dôm, limen oferslege oððe þerexwold, semen sǣd, gluten lîm et cetera; solamen frôfer, foramen ðyrl, regimen reccendôm, tegimen oððe tegmen wǣfels, specimen hiw, acumen êagena scearpnys oððe îsenes, flumen flôd, lumen lêoht, munimen ymbtrymming oððe fæstnys, molimen orþanc oððe syrwung et cetera.
XIII. In en productam. on langne en geendjað fêawa naman masculini generis: hic rien oððe ren þes lundlaga, huius renis; hic splen þêos milte, huius splenis, and âgene grêcisce naman: hic damen et cetera.
XIIII. In in productam. on langne in geendjað âgene naman grêcisce: hic arin, huius arinis; haec trachin, huius trachinis; ân appellatiuum: hic delfin þis mereswŷn, huius delfinis; man cweð êac hic delfinus, huius delfini et cetera.
XV. In on productam. on langne on befeallað þâs grêcisce naman: hic dracon þes draca; hic leon þêos lêo. ac wê forlǣtað þone n on lêdensprǣce and cweðað leo and draco. generis feminini: haec sidon ân burh, huius sidonis et cetera.
XVI. In ar correptam. on scortne ar befeallað þâs naman: hic caesar þes câsere, huius caesaris, and âgene naman: hic bostar, hic aspar. þâ ôðre synd ealle neutri generis: hoc nectar þêos werodnys, huius nectaris; hoc iubar þes lêoma, huius iubaris; hoc instar þêos gelîcnys indeclinabile undeclinjendlîc. þâ ôðre habbað langne a on eallum casum: hoc calcar þes spura, huius calcaris; lupanar myltestrena hûs. ðâs and ðyllîce macjað heora ablatiuum on i: ab hoc calcari et cetera.
XVII. In ar productam. on langne ar geendjað þâs naman: hic lar ðis fŷr on ânfealdum getele, and hit getâcnað hûs on menigfealdum getele: hi lares ðâs hûs. þanon ys gecweden lardum spic, forðan ðe hit on hûsum hangað lange. hic nar ân êa; naris byð nosu. commune trium generum: hic et haec et hoc par gemaca, huius paris; ealswâ inpar ungemaca; dispar ungelîc; compar gelîc gemaca; separ âsyndrod gemaca. and ealle ðâs habbað scortne a on gebîgedum casum, bûton lar. ân neutri generis: hoc far (huius farris) grǣg hwǣte; et cetera.
XVIII. In er correptam. on scortne er geendjað fela naman generis masculini: hic imber þes scûr, huius imbris; september hærfestmônoð; october ôðer mônoð þâron fæst; nouember: sê mônað ongynð on ealra hâlgena mæssedæg; december: sê mônoð onginð ânum dæge æfter andrêasmæssan. and hî macjað ablatiuum on i. hic uesper þes ǣfensteorra (hoc uesperum oððe uespere byð ǣfen); hic pater þes fæder, frater brôðor, uter bytt, uenter wamb, asser ræsn, anser gandra, passer spearwa, accipiter hafuc, agger beorh, carcer cweartern, sequester sêma (of ðâm byð femininum sequestra). generis feminini: haec mater þêos môdor, haec mulier ðis wîf, haec linter þes bât. generis neutri: hoc tuber ðes swam, uber titt, papauer papig, piper piper, hoc iter ðis sîðfæt (huius itineris), spinther dalc. ðâ ôðre synd adiectiua, þæt sind tôgeîcendlîce, and macjað masculinum on er and femininum on is and neutrum on e: hic saluber ðes hâlwenda, haec salubris þêos hâlwende, hoc salubre þis hâlwende; huius salubris. ealswâ gâð ðâs: alacer glæd oððe hræd; acer scearp, acre ingenium scearp andgyt; uolucer flêogende, celer swift, celeber mǣre, mediocer medeme et cetera. ealle ðâs macjað heora ablatiuum on i: ab hoc et ab hac et ab hoc salubri et cetera. ealswâ gâð ðâs denominatiua: hic equester exercitus þes rîdenda here, haec equestris turba þêos rîdende meniu, hoc equestre uulgus þis rîdende ceorlfolc. ealswâ gâð þâs naman: pedester, pedestris, pedestre gangende; siluester wudulîc, campester feldlîc, paluster fenlîc et cetera. þâ ôðre naman, þe ðus ne gâð, synd communia duum generum, þæt is, gemǣnelîce twegra cynna: hic et haec pauper ðes and þêos ðearfa, huius pauperis; degener wel boren and yfele geðogen, uber genihtsum (of ðâm byð ubertas genihtsumnys).
XVIIII. In er productam. on langne er geendað ân nama masculini generis: hic aer þêos lyft, huius aeris, and ân neutri generis: hoc uer þis lengcten, huius ueris þises lengctenes.
XX. In ir correptam. on scortne ir befylð ân âgen nama neutri generis: hoc gadir ân burh, huius gadiris.
XXI. In or correptam. on scortne or geendjað ealle comparatiua nomina, þæt synd wiðmetendlîce naman, þâ getâcnjaþ beteran oððe mâran. positiuus gradus ys se forma stæpe on þǣre getâcnunge: hic iustus ðes rihtwîsa, haec iusta þêos rihtwîse. þonne bið of ðâm comparatiuus hic et haec iustior ðes and ðêos rihtwîsra. neutrum positiuum hoc iustum. of ðâm byð comparatiuus hoc iustius ðis rihtwîsre. cweð ðonne tôgædere, gif ðû wylle, hic et haec iustior et hoc iustius, huius iustioris, huic iustiori, hunc et hanc iustiorem et hoc iustius, o iustior et o iustius, ab hoc et ab hac et ab hoc iustiore uel iustiori; et pluraliter hi et hae iustiores et haec iustiora, horum et harum et horum iustiorum, his iustioribus; et cetera. of ðisum cumað superlatiua, þæt synd oferstîgendlîce: hic iustissimus þes rihtwîsosta, haec iustissima ðêos rihtwîsoste, hoc iustissimum þis rihtwîsoste. ealswâ gâð hic et haec sanctior et hoc sanctius hâligra, clarior and clarius beorhtra, sapientior and sapientius wîsra, felicior and felicius gesǣligra and ungerîme ôðre. ân nama is þisum gelîc on geendunge and nâ on andgyte: hic senior þes ealda mann oððe ealdor, huius senioris. þâ ôðre synd ealle mǣst masculini generis: hic doctor þes lârêow, hic salinator þes sealtere et omnia incorporalia, þæt synd unlîchamlîce: hic furor ðêos hâtheortnyss, horror ôga, labor geswinc, sudor swât, pallor blâcung, pudor sceamu, decor wlite, calor hǣte, feruor wylm, rubor rêadnys oððe sceamu, algor cŷle. and ealle þâs and ôðre þyllîce habbað langne o on gebîgedum casum. ðrŷ hêr synd feminini generis: haec uxor wîf, þe hæfð ceorl, huius uxoris; soror swuster, arbor trêow. on ðissere geendunge synd fêower naman neutri generis: hoc marmor þes marmstân, aequor sǣ, cor heorte (cordis), ador melu oððe offrung indeclinabile. sume synd communis generis: hic et haec memor þes and ðêos gemyndige; inmemor ungemyndig and ôðre gefêgede naman: hic et haec indecor þes and þêos unwlitige, dedecor huxlîc, discolor ungebleoh, concolor ânes blêos, bicorpor twŷhêafdede oððe sê ðe hæfð twegen lîchaman, tricorpor sê ðe hæfð þrŷ. sume synd âgene naman: hic hector, hic nestor et cetera. and ealle ðâs naman fram arbor habbað scortne o on gebîgedum casum. sume of ðisum macjað femininum on trix: hic doctor þes lârêow, haec doctrix: huius doctoris, huius doctricis; hic uictor rex ðes sigefæsta cyningc, haec uictrix regina þêos sigefæste cwên; hic lector ðes rǣdere, haec lectrix þêos rǣdestre; hic cantor þes sangere, haec cantrix ðêos sangestre. auctor ealdor ys communis generis, þonne hê getâcnað ealdordôm: eft, ðonne hê cymð of ðâm worde augeo ic geîce and hê getâcnað geêacnunge, þonne macað hê hic auctor þes îcend et haec auctrix and ðêos îcestre. ealle ðâs naman habbað langne o and langne i on ðâm fîf gebîgedum casum.
XXII. In ur correptam. on scortne ur befeallað þâs naman: hic turtur ðêos turtle, huius turturis; hic uultur ânes cynnes fugel, hic furfur þâs grytta. ân ðissera is communis generis: hic et haec augur þes and ðêos wiglere. þâ ôðre synd ealle neutri generis: hoc guttur þêos ðrotu, huius gutturis; sulfur swefl, fulgur lîget, murmur cêorung (and murmuratio). ealle ðâs habbað scortne u on genitiuo and on eallum gebîgedum casum. þâs ôðre âwendað þone scortan u on scortne o: hoc robur þes bêam oððe strengð (of þâm ys gecweden robustus strang oððe ellenrôf), huius roboris; hoc ebur þis ylpenbân, huius eboris; femur þêoh, huius femoris (ys swâ ðêah eft gecweden femen, feminis); iecur lifer, iecoris uel iecinoris.
XXIII. In ur productam. on langne ur geendað ân nama communis generis: hic et haec fur þes and ðêos þêof, huius furis getogenum u.
XXIIII. In as correptam. on scortne as geendjað grêcisce naman, ac wê ne grêtað nû ðâ.
XXV. In as productam. on langne as befeallað fela naman: communis generis hic et haec summas et hoc summate (summas ys hêafodman oððe fyrmest manna), optimas ðegn, primas fyrmest manna, infimas wâcost manna. þâs habbað langne a on eallum casum and macjað heora neutrum on te and ablatiuum on ti. þâ ôðre ðissere geendunge syndon feminini generis: haec ciuitas þêos ceaster, huius ciuitatis, huic ciuitati, hanc ciuitatem, o ciuitas, ab hac ciuitate; haec pietas þêos ârfæstnyss, sanctitas hâlignyss, humilitas êadmôdnys, bonitas gôdnys, malignitas yfelnys, ferocitas rêþnys, felicitas gesǣlignys, credulitas gelêaffulnys, crudelitas wælhrêownys, auctoritas ealdorscipe and ealle ôðre þyllîce bûton ânum fêawum: hic as þes peningc oððe ânfeald getel, huius assis; hic mas þes wǣpman, huius maris; hic uas þes borhhand, huius uadis; hoc uas þis fæt, huius uasis; hoc fas âlŷfedlîc þing, hoc nefas unâlŷfedlîc: þâs twegen naman synd indeclinabilia, þæt synd ungebîgendlîce. ân hêr ys omnis generis, þæt is ǣlces cynnes: hic et haec et hoc nugas, þæt is âbroðen on englisc and ungebîgendlîc on declinunge.
XXVI. In es correptam. se gescyrta es underfêhð fela naman, and þâ synd communis generis: hic et haec diues þes and ðêos welige, huius diuitis; hic et haec hebes þes and þêos dwǣs, huius hebetis. ealswâ miles cempa, militis; bipes twŷfête, bipedis; tripes þrŷfête; quadrupes fyðerfête; teres sinewealt, teretis; comes gesîð, comitis; superstes lâf oððe oferlybbende; interpres wealhstôd, interpretis; pedes gangende, peditis; eques ridda oððe rîdende. sume macjað femininum on a: sospes gesund, sospita; hospes cuma, hospita; antistes bisceop oððe forestandende, antistita. hic et haec deses þes and ðêos âsolcena, huius desidis; ealswâ reses âswunden oððe bæftan sittende; obses gîsel, obsidis; praeses dêma oððe ealdorman, praesidis. inquies unstille, sê hæfð langne e on gebîgedum casum, huius inquietis. þâs naman bêoð oft geðêodde tô neutrum on gebîgedum casum, swâswâ uirgilius âwrât: tereti mos est aptare flagello, and swâ gelômlîce. þâs ôðre naman synd masculini generis: hic gurges þis wǣl, þæt is, dêop wæter, huius gurgitis; ealswâ limes gemǣro, limitis; trames weg, stipes bôh, poples ham, fomes tender, cespes turf; aries ramm, arietis; paries wâh, parietis. þâs ôðre synd feminini generis: haec seges þes æcer, huius segetis; teges watul, tegetis; abies æps, abietis; compes fôtcops, compedis et cetera. þâs habbað scortne e on eallum casum, and ðâ ǣrran habbað scortne i.
XXVII. In es productam. on langne es geendjað âgene naman and ôðre communis generis: hic et haec heres þes and ðêos yrfenuma, huius heredis; hic et haec locuples ðes and ðêos landspêdiga, huius locupletis. þâs ôðre synd feminini generis: haec caedes ðes sliht, huius caedis; strages wæl on gefeohte. strues wudufîn, saepes hege, rupes clûd, apes uel apis bêo, uulpes fox, lues wyrms oððe wom, clades cwyld, labes âwyrdnys, nubes oððe nubs wolcn, fames hungor; merces mêd, mercedis; quies stilnys, quietis et cetera.
XXVIII. In is correptam. on scortne is geendjað manega naman mislîces cynnes. sume synd communis generis: hic et haec ciuis þes and ðêos ceastergewara, huius ciuis; hic et haec hostis þes and þêos fêond, huius hostis; aedilis ys masculini generis, þæt is botlwerd oððe byrigman. þâs ôðre synd trium generum, þæt is ðrêora cynna: hic et haec fortis et hoc forte, þæt is strang, huius fortis, huic forti, hunc et hanc fortem et hoc forte, o fortis et o forte, ab hoc et ab hac et ab hoc forti; et pluraliter hi et hae fortes et haec fortia, horum et harum et horum fortium, his fortibus et cetera. ealswâ gâð ðâs: hic et haec dulcis et hoc dulce þæt is werod; suauis sôfte oððe wynsum, omnis ǣlc and ealle denominatiua, þæt synd, ðâ ðe of ôðrum namum cumað: memoria ys gemynd, þonne byð of ðâm memorialis gemyndelîc; uitalis lîflîc, pluuialis rênlîc, fluuialis flôdlîc, iudicialis dômlîc, corporalis lîchamlîc, spiritalis gâstlîc, hospitalis cumlîðe, mortalis dêadlîc, principalis ealdorlîc, fidelis getrêowfull, crudelis wælhrêow, similis gelîc, senilis ealdlîc, puerilis cildlîc, iuuenilis junglîc, uirilis werlîc, muliebris wîflîc, seruilis þêowtlîc, hostilis fêondlîc. sume habbað scortne i: amabilis lufigendlîc, stabilis staðolfæst, uolatilis flêogendlîc, natatilis swymmendlîc, habilis hæbbendlîc, flebilis wôplîc, lugubris drêoriglîc, utilis nytwurðlîc and ôðre ðyllîce, and ealle hî macjað ablatiuum on langne i. þâs ôðre synd masculini generis: hic panis þes hlâf, huius panis; ealswâ funis râp, amnis îa, ignis fŷr, piscis fisc, fascis byrðen, fustis sâgol oððe stæf, postis post, uectis steng, axis æx, mensis mônað, ensis swurd, anguis næddre, unguis nægl oððe clawu, collis beorh oððe clûd, follis bylig, orbis embehwyrft, corbis wylige oððe windel. sume habbað ôðerne genitiuum: hic lapis þes stân, huius lapidis; hic sanguis þis blôd, huius sanguinis; pollis smedma of melwe, pollinis; cinis axan, cineris; puluis dûst, pulueris; uomis scer, uomeris; pubis cniht oððe cnihthâd, puberis; inpubis beardlêas. sume menn geendjað ðâs naman on er: hic puluer, ciner, uomer, puber et cetera. þâs ôðre synd feminini generis: haec cuspis þes sceft, huius cuspidis; cassis helm, cassidis (is êac gecweden cassida, swâswâ gracilis smæl and gracila. gracilis ys ðrêora cynna: hic et haec gracilis et hoc gracile, huius gracilis); haec auis ðes fugel, huius auis; haec clauis ðêos cǣg, securis ex, bipennis twŷbile, pestis cwyld, uestis rêaf, uallis dene, turris stŷpel, puppis scip oððe stêorsetl, nauis scip, classis sciphere, cutis hŷd, pellis fel, messis gerîp, bilis gealla. ðâ ðe synd gefêgede of blôde oððe of môde, þâ synd þrêora cynna: hic et haec exsanguis et hoc exsangue blôdlêas, huius exsanguis; hic et haec exanimis et hoc exanime sâwullêas, huius exanimis et cetera.
XXVIIII. In is productam. on langne is geendjað þâs naman: hic delfis ðis mereswŷn, huius delfinis (ys swâ ðêah gecweden delfin); haec glis ðêos sisemûs, huius gliris; hic et haec dis þes and ðêos welega, huius ditis; haec lis þis geflit, huius litis; haec uis ðêos nêadung oððe miht, huius uis et cetera.
XXX. In os correptam. on scortne os geendað ân nama: hoc os ðis bân, huius ossis; ys êac gecweden hoc ossum.
XXXI. In os productam. on langne os geendjað þâs naman: hic ros ðes dêaw, huius roris; mos ðêaw, moris; flos blôstm, floris; heros wîga, herois (herus, heri, is hlâford); nepos nefa, nepotis (of ðâm byð femininum neptis); hic sacerdos ðes sacerd, huius sacerdotis. sume syndon feminini generis: haec dos ðêos brŷdgyfu, huius dotis; haec cos ðes hwetstân, huius cotis. sume synd communia: hic et haec custos þes and ðêos hyrde, huius custodis; compos wilfægen, compotis (compotum is gerîm); inpos unmihtig, inpotis; hic et haec bos ǣgðer gê oxa gê cû, huius bouis, huic boui, hunc et hanc bouem, o bos, ab hoc et ab hac boue; et pluraliter hi et hae boues, horum et harum boum, his bobus, hos et has boues, o boues, ab his bobus. ne gǣð nân ôðer nama on ðâs wîsan. ân nama hêr is neutri generis: hoc os þes mûð, huius oris. and ealle þâs naman habbað langne o on gebîgedum casum, bûton compos and inpos.
XXXII. In us correptam. on scortne us geendjað þâs naman: hic lepus þes hara, huius leporis; hic et haec et hoc uetus (lôc, hwæt eald sŷ), huius ueteris; haec pecus þis nŷten, huius pecudis. þæt is êac neutri generis: hoc pecus, huius pecoris. þâs ôðre sind neutri generis: hoc opus þis weorc, huius operis; hoc uellus þis flŷs, huius uelleris. ealswâ gâð þâs: uiscus innoð, uisceris; pondus byrðen oððe wǣge, ponderis; holus wyrt, holeris; ulcus wund, ulceris; uulnus wund, uulneris; latus sîde, lateris; munus lâc, muneris; honus sêam oððe byrðen, honeris; genus kynn, generis; sidus tungel. sume habbað scortne o: tempus tîma, temporis; timpus þunwencge, timporis; litus strand, litoris; corpus lîc oððe lîchama, corporis; pectus brêost pectoris; stercus meox, stercoris; frigus cŷle, frigoris; nemus holt, nemoris; fenus borh, fenoris uel feneris; pignus, pignoris, tudder; pignus, pigneris, wed et cetera.
XXXIII. In us productam. on langne us geendjað þâs naman: hic mus þêos mûs, huius muris; communia: hic et haec sus swŷn, huius suis; hic et haec grus cran, huius gruis; generis neutri: hoc rus þis land, huius ruris; hoc thus þes stôr, huius thuris. ealswâ crus sceanca, cruris; ius lagu, iuris; plus mâre, pluris; and ealle ðâs habbað langne u on gebîgedum casum. bûton gruis and suis; forðan ðe nân u ne byð lang on ðǣre stôwe ætforan ôðrum uocalem. is êac tô witenne, þæt plus is neutri generis on ðâm forman case, and on ðâm ôðrum fîf casum hyt byð þrêora cynna: hi et hae plures et haec plura uel pluria. ðâ naman, þe weaxað on genitiuum, þâ synd feminini generis: haec seruitus þes þêowdôm, huius seruitutis. ealswâ gâð ðâs: incus anfilt, incudis; uirtus miht, uirtutis; salus hǣl, salutis; senectus yld, senectutis; iuuentus juguð, iuuentutis; tellus eorðe, telluris; palus gyrwe fen, paludis (lang u on eallum casum).
XXXIIII. In ys synd grêcisce naman, þâ wê ne hreppað nû, bûton haec clamys ðes basingc, huius clamydis.
XXXV. In aes. on aes geendjað twegen naman: hic praes þes borhhand; hoc aes þis bræs oððe âr, huius aeris.
XXXVI. In aus. on aus geendjað twegen naman feminini generis: haec laus þis lof, huius laudis; haec fraus þis fâcn, huius fraudis.
XXXVII. In ans. on ans geendjað þâs naman: generis masculini hic quadrans ðes feorðling oððe fêorðan dǣl ðinges, huius quadrantis; generis communis hic et haec infans unsprecende cild; generis feminini haec glans þis æceren, huius glandis. amans lufigende is ǣgðer gê nama gê participium, amantis. on ðissere geendunge gâð ealle participia primae coniugationis, þæt synd ealle dǣl nymende þǣre forman geðêodnysse, praesentis temporis andwerdre tîde. of þâm worde amo ic lufige cymð hic et haec et hoc amans þes and ðêos and ðis lufigende, huius amantis, huic amanti, hunc et hanc amantem et hoc amans, o amans, ab hoc et ab hac et ab hoc amante uel amanti; et pluraliter hi et hae amantes et haec amantia, horum et harum et horum amantium, his amantibus et cetera. ealswâ gâð þâs: stans standende, stantis; arans erigende, ambulans gangende, laborans swincende, flans blâwende and ôðre ungerîme.
XXXVIII. In ens. on ens geendjað þâs naman: hic ufens âgen nama, huius ufentis; hic dens þes tôð, huius dentis; generis feminini: haec gens ðêos mǣgð oððe þêod, huius gentis; haec mens þis môd, huius mentis; generis communis: hic et haec parens, huius parentis, fæder and môdor (gyf hit bið participium of ðâm worde pareo ic gehŷrsumge, þonne bið hit þrêora cynna); hic et haec et hoc sapiens wîs, huius sapientis. sapiens is ǣgðer gê nama gê participium, and insipiens unsnotor of ðâm gefêged is ǣfre nama. nocens derigende is nama and participium and innocens underigende of ðâm gefêged ys ǣfre nama; forðâm ðe ǣlc participium, þe byð gefêged þurh hine sylfne, byð âwend tô naman. on ðissere geendunge gâð ealle participia andwerdre tîde þǣra þrêora geðêodnyssa: of ðâm worde doceo ic tǣce bið hic et haec et hoc docens tǣcende, huius docentis; of lego ic rǣde hic et haec et hoc legens rǣdende, huius legentis; of þâm worde audio ic gehŷre cymð hic et haec et hoc audiens gehŷrende, huius audientis; and ôðre ungerîme.
XXXVIIII. In ons. eft on ons geendjað þâs naman: generis masculini hic mons þêos dûn, huius montis; hic fons þes wyll, huius fontis; hic pons þêos bricg, huius pontis; generis feminini haec frons þis forewearde hêafod, huius frontis (frons, frondis, bið bôh on trêowe); generis omnis hic et haec et hoc sons scyldig oððe scæððig, huius sontis; ealswâ of ðâm gefêged insons unscyldig, insontis et cetera.
XL. In uns. on uns geendjað âgene naman: hic aruns, huius aruntis et cetera.
XLI. In yns. on yns geendað ân grêcisc nama generis feminini: haec tyryns, huius tyrynthis.
XLII. In ars. on ars geendjað þâs naman: hic mars âgen nama, huius martis; haec ars þes cræft, huius artis; haec pars þes dǣl, huius partis et cetera.
XLIII. In ers. on ers geendjað þâs naman: hic et haec et hoc iners cræftlêas, huius inertis; hic et haec et hoc sollers menigtŷwe, huius sollertis; hic et haec et hoc expers orhlyte oððe bedǣled, huius expertis.
XLIIII. In ors. on ors geendjað þâs naman: hic mauors âgen nama, huius mauortis; generis feminini: haec choors ðes ðrêat, þæt is, lytel wered, huius choortis; haec sors þis hlot oððe hlyt, huius sortis; haec mors þes dêað, huius mortis; trium generum: hic et haec et hoc concors geðwǣre, huius concordis; hic et haec et hoc discors ungeðwǣre, huius discordis; hic et haec et hoc consors efenhlytta, huius consortis et cetera.
XLV. In urs. ân nama geendað on urs trium generum, þæt is ðrêora cynna: hic et haec et hoc tiburs, huius tiburtis, gentile nomen ðêodlîc nama.
XLVI. In uls. ân nama befylð on uls generis feminini: haec puls ðes brîw, huius pultis.
XLVII. In ems. ân nama geendað on ems generis feminini: haec hiems ðes winter, huius hiemis.
XLVIII. In abs geendjað twegen naman, ân communis generis: hic et haec arabs arabisc man (of þâm lande arabia), huius arabis; ôðor femininum: haec trabs þes bêam, huius trabis.
XLVIIII. In ebs correptam. ân nama geendað on scortne ebs omnis generis, þæt is, ǣlces cynnes: hic et haec et hoc caelebs clǣne oððe heofonlîc, huius caelibis.
L. In ebs productam. on langne ebs geendað ân nama feminini generis: haec plebs ðis folc, huius plebis. is êac gecweden haec plebes, huius plebei on ðǣre fîftan declinunge.
LI. In obs. on obs geendað haec scrobs, huius scrobis. scrobs ys pytt oððe dîc.
LII. In ybs. on ybs geendað ân nama masculini generis: hic calybs ðis îsen, huius calybis.
LIII. In urbs. on urbs geendað ân nama generis feminini: haec urbs ðêos burh, huius urbis.
LIIII. In aps. on aps geendað ân nama generis feminini: haec daps þêos sand oððe êstmete, huius dapis.
LV. In eps. on eps geendjað þâs naman generis masculini: hic manceps þes ðêowa mann, huius mancipis; forceps tang, forcipis; auceps fugelere, aucipis uel aucupis; adeps rysel oððe adipes. þâs ôðre synd communis generis: hic et haec princeps þes and ðêos ealdor, huius principis; hic et haec municeps burhealdor, huius municipis; hic et haec particeps þes and ðêos dǣl nymend, huius participis; hic et haec anceps twŷnigend oððe twŷhêafdede oððe twŷecgede, huius ancipitis. ealswâ biceps twŷecgede oððe twŷhêafdede; triceps þrŷhêafdede, tricipitis; praeceps forðheald oððe rêdelêas. þâs gefêgedan naman macjað ablatiuum on scortne e and on langne i: ab ancipite uel ancipiti, and menigfealdne genitiuum on ium: ancipitium; a bicipite uel bicipiti, horum et harum bicipitium et cetera.
LVI. In ops. on ops geendað ân nama generis feminini: haec ops ðêos spêd, huius opis, and ðrêora cynna of ðâm gefêged hic et haec et hoc inops ðes and ðêos and þis unspêdige, huius inopis. þâ ôðre synd grêcisce: hic ydrops þêos wætersêocnys, huius ydropis: ydropicus byð se wætersêoca and ydor wæter, ydria wæterfæt et cetera.
LVII. In yps geendað hic cynyps þes stânbucca, huius cynyphis.
LVIII. In irps. on irps geendað ân nama masculini generis: hic stirps ðes stybb, huius stirpis. se ylca nama is êac generis feminini, þonne hê getâcnað ofspringc.
LVIIII. In ax correptam. on scortne ax geendað haec fax þes blysa, huius facis. ǣlc nama, þe geendað on x oððe on twâm consonantem, byð lang on nominatiuo, ac se uocalis byð gescyrt on ðâm ôðrum casum.
LX. In ax productam. on langne ax geendjað þâs naman: haec pax þêos sybb, huius pacis; trium generum hic et haec et hoc audax þes and ðêos and þis dyrstige, huius audacis. ealswâ gâð þâs: capax numol oððe gefyndig, rapax rêafigende, contumax tôðunden oððe môdig, fallax lêas, uerax sôðfæst, ferax wæstmbǣre, sagax glêaw, fugax flugol oððe earh, tenax fæsthafol, edax etol, loquax sprecol, minax þêowigende et cetera. and ealle þâs habbað langne a on eallum casum and macjað ablatiuum on e and i: ab hoc et ab hac et ab hoc audace uel audaci et cetera.
LXI. In ex correptam. on scortne ex geendjað þâs naman: hic grex þêos êowd, huius gregis; hic remex ðes rêðra, huius remigis; hic uel haec silex ðes flint, huius silicis; hic uel haec cortex rind, huius corticis; haec ilex æcerspranca oððe âc, huius ilicis; haec carex þis secg, huius caricis; hic et haec et hoc supplex êadmôd, supplicis; hic et haec et hoc simplex ânfeald, duplex twŷfeald, triplex ðrŷfeald et cetera.
LXII. In ex productam. on langne ex geendjað þâs: hic rex þes cyningc, huius regis; haec lex þêos ǣ, huius legis; hic et haec et hoc exlex ûtlaga oððe bûtan ǣ, huius exlegis et cetera.
LXIII. In ix correptam. on scortne ix geendjað þâs naman: hic calix þes calic, huius calicis; haec nix þes snâw, huius niuis; haec pix ðis pic, huius picis; haec salix þes wîþig, huius salicis et cetera.