WeRead Powered by ReaderPub
Life in the forests of the Far East (vol. 2 of 2) cover

Life in the forests of the Far East (vol. 2 of 2)

Chapter 19: APPENDIX A.
Open in WeRead

Explore more books like this:

About This Book

A series of travel journals narrates expeditions into riverine and mountainous interiors, describing limestone caverns where streams disappear, cataracts, and perilous rapids encountered during wet seasons. The writer records plant life such as palms, rhododendrons, and pitcher plants, and notes regional fauna alongside hunting techniques and practical notes on food preparation. Encounters with indigenous communities are described in terms of customs, political tensions, raids, and the social effects of trade and depopulation. Difficulties of travel—floods, steep climbs, scarce guides, and camp hardships—are detailed together with occasional antiquarian finds like bones and ornaments.

APPENDICES.


APPENDIX A.

DAYAK LANGUAGES.

SAMBAS TO BATANG LUPAR.

In forwarding me the four vocabularies which I now insert, the Rev. William Chalmers mentioned that the Lara people say they came originally from the neighbourhood of Brunei, the capital.

Note.

“The Sarawak Land Dyak is in the dialect of the Sentah tribe. The ū of this tribe is changed into “o” in the other tribes of the river Sarawak. Sentah River is a tributary of the southern branch of the Upper Sarawak.

“The Sadong Dayak is the dialect spoken by the tribes on the river Kadup, a tributary of the Upper Sadong.

“The Lara is a tribe of Upper Sambas, part of which now resides on the Upper Lundu.”


“ē = English a.
e = English e in met.
ū = French u.
ŭ = English u in cub.
au = ow in now.
ai = English i.
ei = English ay in lay.
ō = aw in law.
ch final = German ch.”

—— SARAWAK. SADONG. LARA. SIBUYAU.
Able shaūn inshaūn kaän bulih
Across (river) kadipa sisa pahja sebrang
Acquainted with kŭnyet ŭmpuon nŭmparu tau
Afraid taru teroun buut takut
Agree bepaiyu janggi bepusun berjanji
Alligator buai buoi buro gaiyaŭ
Ant subi subi subē semut
Angry boji deroch baji hing-at
Arise from sleep bura mungkat kias dani
Ataps, leaf mats ilaŭ iraŭ aro atap
Above sombu sombu samo atas
All perūg samoa sŭman-man samoa
Ask (beg) mite minta mahi minta
Ask (enquire) sikyen pŭsik masikan tanya
Bathe mamuch ngumon mamu mandi
Below ribo, sogan sigan saroch dibahōa
Before diŭ taiyŭ uru dulu
Behind di kŭnang di kŭnang buntot dudi
di sundich di sundich
Beads tumbis tumbis tumi marēk
Black singŭt bihis sungut chelum
Bird manuk manok manuk burong
Blood dēya dēya daya daha
Blind kerak bŭkap buta buta
Break (in two) pŭtah pŭtah patah patah
Breathe ngashūng ngashūng misingat sipuat
Burn mupun nyahu nyahu, ninu tunoh
Bad arap bēek jahē jai
Boy anak kŭnya anak kŭnya kangot anak biak
Bachelor bujang bujang bujang bujang
Brave pogan pogan pagan brani
Bridge teboiyan ŭnyan titi andaŭ
BODY (HUMAN) pŭrūng, tibu tibo ungan tuboh
Head ubak bak abak pala
Forehead arū dēich kaning dai
Cheeks pŭnding pŭmpi koko koyu
Eye betuch matuch matu mata
Eyebrow buruch kŭning buruch kŭning burun rimin bulu kanīang
Eyelash buruch kirat kilat matuch burun matu bulu mata
Nose unugn undung dudugn idong
Nostrils rubang unugn rubang undung rubang dudugn lubang idong
Mouth boba boba boba mulut
Teeth jipuch jipun japu gigi
Tongue jura jilē rata dila
Throat gunggong tegunggong gangogn batang hukōang
Ear kojit kŭping rajak pundīang
Chin seraka raäng rang dagu
Hair of head ubōk buruch abōk buak
Neck tungō kukō jangok hukōang
Side tigang tigahang silet husua
Shoulder kowin kowi kaī bauh
Breast sudō ishuk sadō dada
Back punok jaju rutuk blakang
Belly tain putong putugn pahut
Posterior kŭnang pŭmpi kŭnang rabat buhīat
Loins kupong kupong apagn punggōang
Arm–shoulder
to elbow
pupung pumpong barangu buah langan
Do.–elbow to
wrist
birēng brungō baregn langan
Elbow sukuch sikuch siku siku
Hand tŭngan tŭngan baregn jahi
Fingers trinyu buah tŭngan trinyo tunjōi
Nails siruch siruch siru kuku
Wrist brungō ŭng-gŭm ladak angg-am
Thumb sindu tŭngan indu tŭngan indu baregn tunjōa indu
Thigh pūūch pūūch pa pa
Calf bitēs bitēs batis betis
Foot kŭja kŭja kŭja kaki
Ancle buku siōk tulang kelali matu dudegn buku alē
Knee bak karŭb bak tuod tukugn pala patōang
Heel tiga peniga tigak tumit
Palm pura tŭngan pŭpach tŭngan parapa baregn tapa jahi
Lips bibich bibich bibich mulut
Flesh ishin isi inshin isi
Bones turang tulang turang tulang
Navel pŭshid pŭshid pusat pusat
Knuckle buku tŭngan bukuck tŭngan raka buku tunjōa
Sole pura kuja pupach kuja parapa kuja tapa kaki
Skin kurit kulit kurit kulit
BEASTS:–
Deer (rusa) paiyu paiyu anyung rusa
Monkey (kra) oyung kara kara kara
Dog kŭshōng kosho kashu asu
Cat bushing sengau uching maiau
Pig, domestic aiyō pongan uwē babi humah
Pig, jungle pongan laba lauk babi kampong
Rat babu babu, jupor tikus tikus
Cough (to) mokūd mungkud mukut batōak
Come menūg monūg utung datei
Cold mŭdud bŭbi, madud sangu chilap
Cry out nai kiak siak ngampak nyawa
Cry (weep) sien nŭngis munse nyabak
Cook tanuk nŭnuk nanuk nyumai
Companion dingān dingan agē pangan
Commit adultery tŭngach nyowang bebaiyu bambai
Covet lipōng kilek murun dika
Cut kapūg kapūg mŭmagn putus
Come out ruach luach mungkas pansut
DRESS:–
Jacket jipō bojuch jūpo baju
Head-dress bung ubōk burang tundō bung abak labōang
Petticoat jomuch jomuch jamu kaiin
Trowsers sinyang saluar salauar tanchúat
“Chawat” tāup tahup patung sihat
“Tambok” juach juach jua jua
Do., small, worn
on the side
tambōk tungking tokeng tambōak
Pinang knife sinda sinda sunda lungga
Sheath of Pinang
knife
randung landong sario bandōang
Parang bukō tŭkin bukō bai isau
Sheath of do. sibōng sibōng dohong tangkin
Day ŭnu onu ano ahi
Dance berejang belangi nari ngigal
Drink nōk nyūhūp man pain nyihup ai
Dumb bawa, baku kaku awa bisu
Deaf bongam tebodung būngal mandap
Destroy rusak rusak rusak husak
Divide kutung bedodŭg punugn daman
Doctor, to (bilian) būrich, nguri ... ... bilian
Doctor, a (male) dayah beruri ... ... manang
Do. (female) bŭrich dayung pancha,.br> bŭrich bari ...
Door tiban jigan pintu pintu
Dead kŭbūs kŭbūs kabia mati
Diligent gŭgach rijung gŭgah hajin
Enough raput, sedang luput chukup umbas
Eat man maän uman makai
Egg turoch ŭntulo tura telo
Enter murūt murūt maru masōk
Enemy pūngănyu pŭngaiyu pengaiyu munsoh
Fire opui opui api api
Forbidden (tabooed) pūrich pŭrich pari mali
Fish ikyen ikan ikan lawak
Fly (a) tura tura nyamok lalat
Fly (to) mukābur ŭnchaling,
[mobur
mibir terbang
Fat gŭmu ... manu gumu
Fowl siōk, siap siōk, siap siap manok
Fall (“jatoh”) rŭbu rŭbu mana labōa
Forget kambut ngkomut karimut lupa
Father sama ŭmang sama apai
Firefly bŭkarūp ŭngkarup kalamiu chutlut
FRUIT:–
Durian dēan dihŭn dihan hian
Plantain borak pisang barak pisang
Mangustin sikuk gunau sikuk langaiīn
Langsat lishēt lashat sarikan langsat
Go ŭdi oji ana jalei
Go up maäd nyumak maka niki
Go down mun muhun disa nuhun
Girl anak dayung anak dayung angot anak biak indu
Grown up (as
brushwood, selut)
jukut jukut abut sikut
Get dapūd dapud daput tŭmu
Gape (yawn) kuab ngkuhab chabun nguap
Good rŭmus paguch lŭmus badas
God Tŭpa Tŭmpa Penita Batara
Give nyen, jugan jugon mangkan bahi
Glad raän, awang kira, awang rēpo dika-hati
Gold berowan berowan amas berawan mas
HOUSE:–Outside rŭmin rŭmin rŭmin humah
platform tŭnyu tonyu bŭntahan tanyu
Common room awach awach sambi ruei
Private room arūn rŭmin ohang lawang
Garret rŭnga rŭnga rŭnga sadau
High omu sŭmu nyŭmu tinggi
Hill derūd darūd munggu bukit
Hide chukān nyukān nukan lalei
Hungry seburūk seburūk seburuk lapah
Hear dinga ngŭping danga dingah
Husband bonūch bonūch banun laki
Hot (“panas”) sura nyowa, shiru jera panas
Hot (“angat”) paras paras paras angat
Is ŭgi aduch uni bisi
Is not meting, doi kadū aduch kati nadai
inyap raiya
Jump over menyakir melompat nyantang merejōak
merejok
Jump down ngŭngung ŭmpapu nyangugn trajun
Jungle tarun tarun tarun kampong
Kneel sedikang unyuch nungkogn nyerunkōang
Keep (“pliara”) kiugat nagoch ngingu ibun
nguän nyingat
Know puän ŭmpuon penanē tau, numŭ
Kill siū kenobūs ngamis bunoh
Large bās bahas aihyo besei
Lazy sorut bojag ŭga kelalāh
Lean mănyuch kurus kurus kuhus
Light, in weight jangan nyangan nyaän lempōang
Little, quantity shīt ichīuk igēat sikēat
Long omu ombuch ŭngho panjei
“Lesong” (a mortar) lishōng lesong rensungan lesong
“Alu” (a pestle) aruch alu aru alu
Laugh tawūch natau guluk tawa
Lie down guring ngulēng guring gali
Lie (speak falsely) kādong mudōng lachē bula
Many bogū tŭbun kara banyau
Melt ririch lilich luluch anchuah
Merciful masi masi masē kaseh
Moon buran buran buran bulan
Mother sindu aiyang, ŭndu sindo indei
Morning ishan-ishan pagi ngakap ano magi-pagi
Mat (“klasa”) kasa krŭsah bidē bidei
Mat (“tikar”) ŭmok ŭmak bido klaia
Man dayah, naän nūūch, inya soök ohang
Musquito prungang prunggang pŭntujok hyamōak
Mud Jijūb jijub lulok hubōah
Night ngarūm ngarūm ngarum malam
New baüch baüch bahu bahu
Not dūch kadū kati adai, nda
Not (do) ma ba anang
Now madin matē mati dia kamaia tu
Name adūn gŭnŭn gaän nama
Noon yun ŭnu narang onu tŭno ano s’tengah ahi
Old, man nyamba nya tuüch ŭma tuei
Old, thing ŭma dŭmba tuhi lama
Oil inyō inyō aiyan minyak
Open (to) kuka tuhas nukas silak
Other bŭkūn bukūn lain lnin
Outside disopa luäch sopa sato di luäch
One ni indi ŭsa sa
Once ni, sidach ni, idah nisidah sekali
Parang, forge a moba ngoba maba tŭmpa
Posts rōs oros nahi tiang
Poor cherāta babō papa seranta
Provisions onyad bokol sanga bekal
Perspiration udās udās adas peloh
“Pinang” (betel nut) baï pinang, bahai ohē pinang
Put down na jimpan nana ŭngkah
Put by nikūa jimpan mogan simpan
Paddy padi padi padē padi
Pleasant sidi sidi ahwan nyamei
Quickly likas pantas japat lekas
Red birē ŭnchalak teransak mirah
Return mŭri maring urē pulei
Remember ingat tian ingat ingat
Road ŭran jŭran pagala jalei
“Rotan” wi wi hutan
Remove (pindah) beringar berpindah pindah pindah
Run away bu buhu boho lari
Rotten modām modam modam buhua
Receive kambat kira nyamut terima
Rice bras bras, boru nahas bahas
boiled tubi sungkoi nasi asi
Straight tŭnggūn bujog tamut luhus
Strike (pukul) mukōng nŭntong mangkugn palu
Sick mŭnam mŭnam ŭnam pedīas
Short purok kŭdūk punok pandak
Sleep būūs būūs buus tindōak
Sun betuch ŭnu matūch shiru matu ano mat’ari
Stars bintang bintang bintang bintang
Shut (to) tup punut, tutu tutup tutup
Sandfly biās sirap bihas singīat
Scald rāus rōus batu angus
See kirich tŭbūk mēlē peda
Sharp roja roja ruja tajam
Shake, to (neuter) beguyut guyut begotē beguyu
Speak mīnyu, sinda besinda kaséna bejako
Sneeze pasin bekuchēsh berusun berkasi
Sit down guru ngulu munyung duduk
Stand up mejōg mijōg agun berdiri
Spider tŭka ŭngkŭka ŭnga tampa lawa
Steal nŭku nŭngku nangko chuhi
Sweet nibŭnyich sija mamis manis
Squeeze pishū michet ngerachet pichīat
Satiated bisoch bisō baso kenyang
Spacious baiya tawash nyowa tawas tawas
Sorry susah-ŭtin susah-ati suba-latē tusah
Small (size) shīt ichīŭk inek mukat, miet
“Sirih” baïd baïd uït sirih
Sky lŭngit langit langit langit
Snake jipūch nyipuch nipa ulah
Spit ngiruja nguruja ngeruja berludah
Spittle ruja rēyang rayang ai lioch
Stop (to) rūū, mōkō ngŭndei madi bado
Still (to be) rūū mŭndu moko diaû
Take mit tumit tangkap ambi
Touch tŭma tŭgūch nyankam jamah
Track arōk, inyak indich tawan, aju bakaŭ
To-morrow sepagi pagi jakap pagi
This ati, iti, anū siti, siech dia tu
That ajech, inū saäch kako, tēan nyun
Throw away taran bŭtan matan buei
Thirsty bodūch ashūng haus karing ashung haûs
Vegetables kudōsh ŭngkŭnūch apu daûn kayu
Wing orad arad arat sayap
White buda buda ranagu putih
Well (baik) kena paguch baik baiak
Walk ponu jalan berjalan bejalei
Woman dayung dayung mahu indu
Wife sowūn ŭshaū saûun bini
Water piīn umon paīn ai
Weary kowūk kunyoch tukur lelak
Wind (the) sobak mohu nyaru angin
Worms (stomach) regyu ŭngkiho biar belut
Work (to) kamīnyang kaminyang mukut jama
What? uni, mani ŭnich jai
Whither? kamaki gupich kumē kini
Whence? so aki sopich utung adumē arini
Who? osi osi asi apa
Young mura ŭngōd angot mudei
Yesterday ŭnu mījach ngŭndu rami kamahi
Year sawa sowa sawa taun
PRONOUNS:–
I aku aku ikin aku
Thou kuu omu ako kōa
He eiyūch aiyech ini tu
We kiech ami kaī kami (exclusive of persons addressed.)
kitei (inclusive.)
Ye ŭngan kita akum kita
They eiyūch aiyech ini tu
NUMERALS:–
One ni, ikan
Two duūch
Three taru
Four pat
Five rimūch
Six num
Seven juh
Eight maï
Nine priï
Ten simūng

I add now a short vocabulary, forwarded to me by the Rev. William Gomez, who has been stationed at Lundu during many years. It involves a little repetition, but is useful to compare with that collected by the Rev. William Chalmers. By Lundu, Mr. Gomez refers to the original inhabitants of that river.

Names of Ten Men and Women in the Tribe.

Husband. Wife.
 1. Kalong, O. K. Gunja.
 2. Gali Binda.
 3. Langi Rinja.
 4. Itak Indak.
 5. Samuling Rimba.
 6. Nyinkong Jeba.
 7. Bulang Mingga.
 8. Lunsong Burong.
 9. Mangga Sara.
10. Sageng Tamo.

Heights.

MEN.
OK Istia Rajah 5 ft.  2½ in.
Garai 5 ft.  4 in.
Bulang 5 ft.  3 in.
Jinal 4 ft. 10½ in.
Lunsong 4 ft. 11 in.
WOMEN.
Pungut 5 ft.
Ria 4 ft. 10½ in.

Specimens of the Dayak Language.

—— SABUYAU. LARA. SALAKAU. LUNDU.
NUMERALS:–
One sa asa asa ni
Two dua dua dua duo
Three tiga taru talu taru
Four ampat apat ampat pat
Five lima rima lima rimo
Seven tujoh ijo tujoh jo
Eight lapan mahi delapan mahi
Nine sambilan pire sambilan pire
Ten sapuloh sapuloh sapuloh samoong
Waist punggong apakng pinggang kupong
Navel pusat pusat pusat pesud
Knee pala paton tukung tuut bakorob
Foot kaki kaja paha po, on
Heel tumbit tigak tumit tiga
Skin kulit kurit ku, it kulit
Bone tulang turakng tuang tulang
Flesh isi insin isi daging
Sinew uhat uhat urat at
Milk susu susu susu sisun
Heart ati ate hati atin
Spleen kuha kura kura kura
Gall umpadu umpadu padu podun
Brains untak untuk otak otuk
Blood daha daya darah daya
Spittle di lioh rayakng ai uja royang
Snivel insak buduk edoh dok
Tears ai mata pain matu ai mata eu boton
Perspiration peloh adas pau das
Dandriff daki dunuk dati ing
Pus nana penunu nana penona
Face mua bahas muha jawin
Dumb bisu awa awa
Deaf bengal bagi banga bangam
Blind buta buta buta buta
Dimness ulon kabor kabor kabor
Stammer kat mah awah awah
Silly budon bagah bagah budoh
Mad gila gila gila gila
Cough batok mukut batok mukud
Boil bisul tampusu bisoan perkis
Sea laut laut laut kirekng
Sun matahari matoano mata ari mata nanu
Moon bulan buran buan bulan
Star bintang bintang bintang bintang
Light trang tawas tarang java
Darkness petang petakng petang mapong
Heat panas jara darang putek
Cold chelap panut dingin modud
Cloud remang rahu niga gening ayong
Lightning kilat kilat elak kilat
Thunder guntoh guntor guntor dudu
Rainbow unggoaja meraje antu ai berengan
Mankind manusia sok manusia nyaah
Man ohang laki areh angaki nyaah dadari
Woman ohang indoh mahu ang bini dayung
Body tuboh ungan tuboh genan
Hair bok abok bu, uk bok
Head pala abak kapala bak
Forehead dahi kaning kaning uru
Temples pisan kingkek tangengeng ponyip
Eyebrow bulu keneng bulu rimin bulu ramang kening
Eye mata matu mata botun
Ear pendeng rajak tere, nyek kajip
Nose idong dudukng idong nogong
Cheek pipi kuko koko panig, ng
Mouth mulut baba mulut beba
Tongue dila rata jia jera
Lip mulut bibih bibir bibin
Teeth gigi japu gigi jupon
Neck hakong jangok tegeh tungoh
Chin dagu rākng jago rang
Back blakang rutuk ba, ikang punok
Feet kaki kaja paha po, on
Hand langan barekng angan tangan
Chest dada sadoh dada sodo
Finger tunjok terinyo kukot terinyo
Nails kuku siru kuku sirun
Stomach prut putukng parut tain
Fire api api api apoi
Smoke asap asup asap asu
Rain hujan hujan hujan jan
Wind angin nyaru angin sebak
Storm bahat tupan nyaru ribut
Sand paseh krasik krasik sumat
Stone batu batu batu batu
Mountain bukit mungu bukit doron
Hill munggu muton muton motang
Mud reboh paya ochak rapak