The Project Gutenberg eBook of Mondo kaj koro
Title: Mondo kaj koro
Author: K. Kalocsay
Release date: May 23, 2013 [eBook #42774]
Most recently updated: October 23, 2024
Language: Esperanto
Credits: Produced by Andrew Sly, Marc Vanden Bempt, Brenda Lewis
and the Online Distributed Proofreading Team at
http://www.pgdp.net
MONDO
KAJ KORO
POEMOJ DE
BUDAPEST, 1921.
„PER ESPERANTO AL LA TUTMONDO“
Esperanto Presejo de Markovits kaj Garai, Budapest.
ENHAVO:
| Nova sento. | Paĝo | |
| 1. | Sonorilludo | 3 |
| 2. | Ni laŭdu lin | 5 |
| 3. | Pri nia kor’ | 6 |
| 4. | Je la naskiĝtago de Zamenhof post la mondmilito | 7 |
| 5. | Supren la korojn | 10 |
| Mondo kaj koro. | ||
| 6. | Poploj en aleo | 12 |
| 7. | Maldolĉa kanto | 14 |
| 8. | Iras abiturient’ | 15 |
| 9. | Se ekbrulus | 18 |
| 10. | Brulpereo | 19 |
| 11. | Ŝiritaj strofoj | 20 |
| 12. | Silente, nigre | 21 |
| 13. | Kiel la infano | 22 |
| 14. | En memorlibron de knabino | 23 |
| 15. | Knabino en fenestro | 23 |
| 16. | Am’ ne estas | 24 |
| 17. | Ribeleto | 25 |
| 18. | Feina sorto | 25 |
| 19. | Aglo kaj kolombo | 27 |
| 20. | Printempa sorĉo | 28 |
| 21. | Printempo | 30 |
| 22. | Somero | 30 |
| 23. | Aŭtuno | 31 |
| 24. | Aŭtuna fantazio | 32 |
NOVA SENTO.
Sonorilludo.
Subite, jen, eksonas la sonorila sono
Kun voĉo tremanta.
Kaj milde ekfluas muĝado la sorĉa.
Ho, son’ sonorila, vi tondrosimila
Kaj tamen trankvila, ravanta kaj dolĉa!
Doloro en koro sveninte dronanta
Sufokas. Mi vokas al bronzo sonanta:
Vi tondre batanta!
Ho, plend’ via granda
Traringu la landon!
Ho plendu la fonton
De l’ sango riproĉo!
Ho, tondru la voĉo,
Ke fendu la monton!
Estingu flamlangon
De l’ sent’ malamanta,
De l’ blinde flamanta
Volinta la sangon.
Atingu la kanto
La koran profundon
Por vindi la vundon
Sangintan pro vanto.
Ho sorĉu la senton
Indulge lulante,
Kaj larmojn rulante
Eksolvu la penton!
Ho ringo de kantoj!
Vi fondu la rondon:
Vi fandu la mondon
En rond’ de amantoj!
Pri l’ flamo de l’ amo flagranta mi revas:
Ke ruĝaj flamlangoj disflugas tra l’ landoj,
Ekruĝas la vangoj en fratĉirkaŭpreno,
Kaj frate, en rondo solena, tra l’ mondo
Ekmuĝas la ondo de l’ kant’ pri Kompreno...
Lastfoje ĝemante,
Kaj kaptas min denove dolora monotono...
Ni laŭdu lin...
—je memortago pri morto de nia Majstro.—
Funebre ni solenas.
Ho flugis for la flam’ de l’ kor’,
Ni kiun larme benas.
Nek sonoriloj festas,
Nur batsonor’ de nia kor’
Pri la solen’ atestas.
Ja estas nur la fratoj,
Sed kun potenc’, majesta senc’
Kuniĝas korobatoj.
Funebru la benatan,
De kies am’ flagranta flam’
Kunfandis rondon fratan.
Plu ĝia varm’ ne hardas,
Sed staras jam fandaĵ’ de l’ am’
Kaj spite frostoj—ardas.
Ĝis el malgranda sfero
Post vintra frost’ la Pentekost’
Alvenos al la tero.
Tra l’ tuta mond’ disflugas
Ĝis falas, jen, la peza ĉen’,
Nun kiu langojn jugas.
Fratiĝos mondo tuta...
Ni laŭdu Lin, ke aŭdu nin
Homaro surdemuta.
Pri nia kor’...
Pri nia kor’,
Pri ĝiaj doloraj batoj!
En nia kor’
Pro tuta la mond’ senkora.
Sed nia kor’
Nur amon rebrilas, ardas.
Jen nia kor’!
Ĝi estas la brilo suna.
Sun’: nia kor’
Vanluktas kun la malvarmo.
Por nia kor’!
Ni fidu je la printempo!
Je la naskiĝtago de Zamenhof post la mondmilito.
—1919.—
El fund’ de l’ kor’ eksonu laŭdanta nia kanto!
Ĉar kreis li miraklon, la tutan homan genton
Per am’ unuigontan miraklan fundamenton.
Li volis montri vojon al alt-brilanta celo,
Kaj montris li la vojon de l’ savo kaj de l’ bono!
Sed, ho, orelojn surdajn atingis la admono.
Pro tuta mond’ doloris la granda nobla koro,
Por sangverŝanta mondo ĝi sangverŝante batis.
Kaj kun doloro fajra ĝi amis kaj kompatis.
Nek batoj de la sorto, nek homa mok’ perfida
Starigi povis baron al lia fajrintenco,
Li luktis per espero, obstino, pacienco.
Ĉevalo de l’ milito galopis tra l’ kadavro,
Lin la Teruro venkis, sur lia freŝa tombo
Baraktis kun pafita flugil’ la packolombo....
Ke ankaŭ ami povas la hom’ nur per malamo,
Ke amon al patrujo per tio li ekmontras,
Ke al nacio fremda malbenon fulmotondras?
Ke genton de la gento forbaras malkompreno,
Ke al aligentanoj la lango estas muta
Kaj, se parolas, sonas nur blasfemad’ balbuta?
Ke hom’ al homo lupo, kruela lupo estas,
Ke patro testamentas malamon al la ido,
Ke venkas kaj triumfas rikane la perfido?
Ke la mortigon lertan ornamas brila gloro?
Ke oni masbuĉadon en nom’ de Di’ aranĝas
Kaj ke la pli potencaj la pli malfortajn manĝas?
Per ĉiu gut’ de sango, per ĉiu gut’ de ploro...
Mi forte radikiĝas en kara ter’ nacia,
El ĝi suĉita estas ja tuta forto mia.
Kunbrilu en la pompo de l’ paca mondkonkuro;
Ĉar per pereo ĝia pereus io bela,
Perdiĝus kvazaŭ unu kolor’ de l’ ark’ ĉiela.
Malsate je konsento, soife je kompreno...
...Kaj streĉas sin rigide al manoj miaj pacaj
Indulge ne manplatoj, sed pugnoj nur, minacaj.
Ho mian sekan gorĝon kunpremas jam sufoko,
Detruas en animo terura kataklismo:
Amata mia lando baraktas en abismo!
Al la pli promesinto landpartojn oni vendas.
Kaj ploras, ĝemas, plendas la forŝiritaj korpoj,
Samkiel ĉe la tombo de la patrin’ la orfoj.
Laciĝis jam la brakoj, de longe sin etendas.
Nun ilin, kun la lasta eksving’ de l’ malespero
Eklevas mi, kriante el maro de l’ sufero:
Estingu la inferon de la nacia vanto!
Ekfulmu via lumo en malespera nigro,
Ke ektiminte kuru la diskarnanta tigro.
De l’ rabinstinkt’ nacia, de la perfida ruzo,
Ke estu fine sekaj la fontoj de la ploro
Kaj unu la ŝafaro, kaj unu la pastoro.
Kunplektu ilin forte de l’ amo florrubando.
Sur via kun adoro florornamita tombo
Ekflugu kun sonanta flugil’ la packolombo.
Ekmuĝu tra la tero la ditiramb’ de ĝojo,
Ke fine, sub la signo de l’ verdaluma stelo,
Alvenu, ho alvenu sur teron la ĉielo.
Supren la korojn...
Ekbruligantoj estu ni de l’ koroj!
Flugu de kor’ al kor’ en homa gent’
Hele flamantaj festaj fajrofloroj!
Ĝemas mizere, en mallum’ dronante
Tuta homaro sub malbona sorĉ’,
Brilu al ili ĉie, lumdonante,
Koro flamanta, kiel gvida torĉ’.
Montru ni ilin al disonanca mond’!
Ĉar en niaj koroj estas fundament’
De la pac’, de l’ ben’, de l’ sankta, nova sent’.
Lukti ni devos en bataloj multaj:
Jen malamikoj: la anima frost’,
Blinda malam’ kaj malkomprenoj stultaj.
Veoj alarmas por batal’ benata,
Grandaj mizeroj vokas nin por arm’.
Jen la armiloj: la laboro frata,
Brak’ brakumanta kaj la kora varm’.
Montru ni ilin al disonanca mond’!
Ĉar en niaj koroj estas fundament’
De la pac’, de l’ ben’, de l’ sankta, nova sent’.
MONDO KAJ KORO.
Poploj en aleo.
Ekiras vent’ kun laŭta veo.
Jen: venta kanto pri l’ sopiro.
La poploj treme sin ekmovas.
Ĝi al la dua riverencas,
La trian tiu amindumas.
Kun ama tremo foliara,
Kaj malfeliĉa kaj kruela
Rifuz’ de am’, petego ama...
Sopir’, sopir’, sopir’, turmento...
De la sopiro senkompata...
Sin branĉ’ kun branĉ’ kaj estus bone,
Senloga estas kaj sen ravo,
Jen flam’ de l’ kor’ neestingebla...
Facila nub’ en flug’ sen halto!
Sur frosta lip’ rifuzo muta!
Ho, flor’—velkonta post deŝiro!
Sub vip’ sovaĝa de l’ turmento,
Ĉu rid’ infera ĝia sonas?
Maldolĉa kanto.
Sen cel’, sen hejmo vagi sola...
Ne turnu sin plu la okuloj
Al la ĉielo senkonsola!
De la printempa floroĉarmo,
Kaj lipon havi, sensoifan,
Avare ŝpari je la larmo
(feliĉon ankaŭ venk’ ne portos),
Rezigni pri la amvolupto
Sciante, ke en naŭz’ ĝi mortos.
Am’ de virino, de amiko.
(Brilegaj aĵoj, sed, atentu!,
Dissaltos, kiel sapveziko.)
Ne kapti ĝin per mano trema,
Ĉar ĝi ne estas ŝnuro sava,
Araneaĵ’ nur, ŝiriĝema.
Sen idealoj, sen deziro,
Sur vangoj, sen la ŝmink’ de rido,
Kaj pri la mort’: kun ŝultrektiro...
Ekfali sur la bulon teran,
Kaj kun la vekrianta vento,
Ekkanti kanton malesperan...
Iras abiturient’...
Jen koron ekkaresis
Arĝentsonor’ de l’ rememor’
Pri l’ tempoj, kiuj ĉesis.
De l’ knab’ facilanima,
Ho vivabund’ en kora fund’:
Viv’ estas ja senlima...!
Amika rondo varma,
Kortuŝa fid’, plenbuŝa rid’
Pri ia farso ĉarma.
Flugiloj ĝoj-frapantaj,
Malĝoj’ kaj dub’: facila nub’...
Projektoj dolĉe vantaj,
Aĝ’ de l’ printempa vento!
Ag’ de April’: en blanka bril’
Burĝonas knabo sento.
Je kis’ la lipo estas
Kaj la admir’ per fabla mir’
La amatinon vestas.
Nur supren sur deklivo!
Infana sonĝ’, ho, vana sonĝ’,
Ĉar vekas zorg’ de l’ vivo...
Malnova, kara kant’, adiaŭkanto:
Jam for...
Adiaŭ, ĉiu kunstudent’...!
Jam for...
La voj’ al hejm’ jen antaŭ mi,
Filistro estos ankaŭ mi.
Jam for... jam for...
Ni kisu nin je lasta foj’.
Ĉar vekas zorg’ de l’ vivo.
Kaj svenas ĝoj’ kaj venas voj’
Malsupren sur deklivo.
La sonĝa mond’ ekpalas,
Flugila sving’ sen cel-ating’
Lamiĝas—kaj ni falas.
Nin helpas por leviĝo.
Ĉar ĝenas nin, ke venas fin’:
Aŭ tromp’ aŭ senreviĝo.
Malpura: lukt’ por vivo.
Malam’, malpac’, barakt’ kaj lac’
Envio, monsoifo.
Eterna kaj rigida
Splenigas nin, plenigas nin
Per saĝo tre acida:
Ja estas la espero
Kaj ĝi de sur branĉ’ sen matur’,
Defalas al la tero.
Ĉar estas ver’ ordona,
Ke estas mond’ kaj restas mond’
Malĝoja kaj malbona.
Malnova, kara kant’, adiaŭkanto:
Jam for...
Adiaŭ ĉiu kunstudent’...
Jam for...
La voj’ al hejm’ jen antaŭ mi,
Filistro estos ankaŭ mi.
Jam for... jam for...
Ni kisu nin je lasta foj’...
Se ekbrulus...
Ardante fluas mia amsufero.
Metal’ rigida el fluanta fero
Obtuza vers’ fandiĝas el dolor’.
Funebron soniganta tra l’ aero,
Jen kant’ sovaĝa, kant’ de l’ malespero:
Nenie bril’, nenie helkolor’.
Kaj koron de l’ eterne vin amant’
Karesus vi per via vera amo.
El ĝoja or’ farita brilornamo
Por via kap’, kun pompa diamant’.
Brulpereo.
El kor’ ekflagras vi subite.
Mi ekbruligis vin. Ravite
Mi ĝojis pri fajrejoj viaj.
Brilante tra l’ animo lumis
Kaj karesante milde zumis
Pri l’ feliĉego alvenonta.
Flagradis flamo bluehela:
Revado pri plezur’ ĉiela:
Pri lip-sur-lip’, kaj kor-ĉe-koro.
Ho, dolĉaj flamoj rozkoloraj,
Ho, dolĉaj sentoj fajrofloraj
De laŭstudenta am’ naiva...
Raketis, falis sur la koron.
Mi sentis akran bruldoloron,
Mi tamen ludis plu kuraĝe.
Leviĝis en violkoloro
La pezaj flamoj de l’ doloro...
Ektremis mi ĉe l’ ekrigardo.
Purpur’ terura de l’ pasio
Galopas fajro jam tra ĉio...
Mi time miras ĝian svingon.
Brulvundoj veas sur animo.
Kaj kreskas jen la brul’ sen limo,
Jam kri’ por helpo vane sonas.
Sangnuboj antaŭ la okuloj...
Ve, mi pereas en la bruloj
De l’ artfajraĵo milkolora.
Ŝiritaj strofoj.
Min kial la sopir’ embuska
Forpelas de vi ĉiam...
Kaj refalinta ĝemospiro
Ekbatas koron ŝtone.
Se savan voĉon mi atendas,
Neniam venas voko.
La blu’ de l’ sonĝoj—paliĝinta
Malplen’ kaj nigro ĉie.
Kaj mian lacan koron tuŝas
Per brulostampo la dolor’...
Silente, nigre...
Simile al la ond’ de l’ nokta mar’,
Se kaŝis sin la lun’ kaj la stelar’,
Se kuŝas en laŭsvena dorm’ la vento.
Brilanta penso kaj brilanta far’
Jam vane lumus tra la nuba bar’,
Ventege vane vipus vin turmento.
Perfortis, pelis al freneza peno,
Neatingebla estas por dezir’;
Ve, en la brakoj de alia vir’
Kun senkonscia arda ĉirkaŭpreno.
Kiel la infano...
Suferon veran
Ne povas doni al mi la malĝojo.
Mi laŭte ne ekkrias:
Mi kutimiĝis al ĝi, mi enuas.
Mi vin trenadas:
Kaptito trenas ŝarĝon de l’ kateno.
Rigardas, kvazaŭ
Ornamojn de l’ katen’ la hom’ kaptita.
Korpuŝon veran
Jam donas al mi nek malĝoj’, nek ĝojo.
Pri la ludilo.
Li ĝin enuas, ĵetus for el mano,
Forpreni volas,
Li ploras, veas kaj ne volas doni.
En memorlibron de knabino.
Kaj gaja, kiel ludo de infanoj
Dancantaj vigle, manoj en la manoj
Je maj-maten’ sur suna montdekliv’.
Ĝi estu, kiel siluet’ de mano,
Se ombroludon ludas la infano:
Facila, farsa, flirtu baldaŭ for.
Vagadu vigle, pro l’ odor’ ebrie
Sur verdaj kampoj inter florornamo,
Direktos al la ununura celo
Paŝtist’ sovaĝa: la unua amo.
Knabino en fenestro.
La strattumulton vi mirante vidas,
Kompato dolĉa tuŝas min ĉe koro:
Sort’ via estas, kiel sort’ de floro.
Viajn petalojn havi dezirantaj,
Sed ho ne ties, kiun vi salutus
Per klin’, kaj lipojn per miel’ vi ŝutus.
Se venos, kaj la ŝnurŝtuparon ĵetos
De la esper’ naskita sonĝo-vir’
El sonĝoj alvenanta kavalir’—
Enmaskos tempo, la kruelemana
Per frosta krusto kaj per velkosign’.
Kaj vi fenestron fermos kun rezign’.
Am’ ne estas...
Sed forta sorta trudo.
Ĝi svingas sian vipon
Al lip’ pelante lipon.
Kapricon, senkompaton,
Sub ĝia jug’ ni svenas...
Kaj tamen ĝin ni benas.
Ribeleto.
Egale estas, kio ajn min gvidus,
Nur foje jam min mi batali vidus.
Knedita mi el karno kaj sopiro,
Ke sidas mi inerte, kun ĝemspiro?
Ke jen, mi estas bona, kiel pano,
Kaj mi sekiĝas, aŭ min mus’ formaĉas...
Feina sorto.
Kun viv’ soleca kaj kvieta
Kaj al la bord’ je unu tag’
Alvenis juna vir’ poeta.
Kaj bukla lia brunhararo,
Ardante brilis sorĉa brul’
En lia nigra okulparo.
Ekflamis lia kor’ amema,
Li kantis kanton pri l’ sopir’
Kaj vokis ŝin per voĉo trema.
Neniam tuŝis voĉo tia,
Ensorĉis por eterne ŝin
La okulparo flamradia.
Tra l’ koro boris amo-sago
Tirate de ravanta fort’
Sen vol’ ŝi venis el la lago.
Kunfandis. Vane vokis ondo.
Ŝi, man’ en mano kun junul’,
Ekiris al mortema mondo.
Fedigno virgulina, sorĉa,
Ŝi donis ĝin plezure por
La ravo de la amo dolĉa.
Se lipojn ŝi por rid’ malfermis,
Ne milda flor’, sed fajra kis’
Sur ŝiaj ruĝaj lipoj ĝermis.
L’ okuloj plu ne perlojn rulis.
Sed vera, homa, sala plor’,
Varmega larm’ en ili brulis.
Elgutis al ŝi el okulo,
Ĉar, ve, ekvelkis ŝia ĉarm’,
Kaj ŝin forlasis la junulo.
*
Por vi kruela kaj malbrila.
La sort’ elekti trudas vin,
Elekto estas malfacila:
La koro kun glacia krusto,
Aŭ en pasema amplezur’
Ekvelki sur la vira brusto.
Aglo kaj kolombo.
Hodiaŭ, pale strange kaj kun tim’.
Dum nova movo pro la malkutim’
Vizaĝo mia kvazaŭ ekdoloris.
Ĉar ho, plorinda estas ĝi sen lim’;
Dolor’ kruela sidis sur anim’
Kaj kiel aglo, ungojn ĝi enboris.
Ĉar jen, kolombon dolĉan nun mi vidas,
Mi vidas nun, virino kara, vin.
Ke venos, venos de l’ doloro fin’:
Ke la kolombo venkos nun la aglon.
Printempa sorĉo.
Flugadas super kampa vojo.
Ho, en lazur’ flugpendu nur!
Mi nun forgesas pri l’ malĝojo
Pentrinta mian infanmanon
Surpluvas min, kaj al la sin’
Ĝi portas post doloro sanon.
De l’ infanaĝo mil memoroj,
Nenie pent’, malĝoja sent’,
Kruela aro de l’ doloroj.
Amdorn’: malnova dolorilo...?
Jen, en la kor’ arĝentsonor’:
Ĝojŝafidet’ kun sonorilo.
Facila nub’ el purarĝento!
Printemp’ sen lim’! El la anim’
Rifuĝas ĉia splena sento.
Ornamis buklojn nun per floroj
Ŝi kantas jen, sin banas en
Rivero dolĉa de l’ odoroj.
Sur arboj dolĉa floro-ĉarmo!
Kun laŭta ĝem’ ĉu do mi mem
Min lavis per maldolĉa larmo?
Ke estas tuta viv’ sufera,
Ĝojkriu nun, eksciu nun
Ke estis via vort’ malvera.
Doloron per kalkano jugi!
Ho, kia ĝu’: sub brila blu’
Sur kamp’ ekkuri... suprenflugi...
Printempo.
Nun tiklas la koron sopiro flugila...
La kampon silkharan per ombro facila
Dorlote karesas nubet’ el arĝento.
Ridetas kun ros’ sur burĝon’ sia ĉarma.
Vi pensus, kun ĝojo hontema kaj larma
Fraŭlino atendas je ven’ de l’ fianĉo.
En brila aer’ papilioj promenas,
Delogas, kisinte forlasas la floron.
Plenbruste enspiras mi ter-bonodoron...
Ho, dolĉa ... volupta ebrio ... mi svenas...
Somero.
Jen flava mareg’ sub ardanta sunbrilo...
Sub propra la ŝarĝo jam antaŭ falĉilo
La kapojn ekklinas humile la spikoj.
Infanojn alvokas: do venu, ho homoj,
Kaj suĉu el sukoj kaj el la aromoj,
Infanoj avidaj, do venu al sino.
Kaj falas la beno abunde, sen fino
Patrino amanta ĝin ŝutas plenmane.
L’ adoron ekmontri kaj fali infane
Sur bruston benatan de l’ Tero-Patrino.