[1] brüüe: necke, quäle.
[2] freesen: frieren.
[A] Brüüe diine Moor: Sprichw.: vexire Keinen der klüger ist als du.
Hans Gastenkäärn.
(Uut'n Engelsken van Robert Burns, 'n schottsken Buuren.)
Dree graute Heerens harren sick
'r Hand un Waart up giewen,
Se wollen Hänsken Gastenkäärn
An siin blootjunge Liewen.
Se greipen Hans un stopp'den en
In d'Eerd'n, met Ploog un Iisen,
Un scholl'n 'n Eed wual schwuaren hebb'n,
De Junge si'r wiesen.
Mar fründlick kwam de Mey in't Land,
Gaut Suomerschuurs to'r Eerden,
Süh daar stönd Hänsken nigges risk,
Dat s'Alle sick verfehrden.
De Middensuomers Sünne schein,
Dau wöörd he graut un dicke,
Un Spette wuöss'n em ümm'n Kopp,
De drüww'den grüwwelike.
Man as de Riipeltiidt'r was,
Dau wöörd he ault un leige;
He knickebeend' un wackelkoppd'.
Et gönk met em tor Neige.
He quiinde toseh'ns mehr un mehr
Un lööt de Ahren hangen,
Un as de Herskup dat vernam,
Siä'n se, nu miöt' wi'n fangen.
Se haalden Iisen, lank un schaarp
Un schniien 'n düür de Hacken;
Dann bäunen s'em en Seil ümm't Liif
Un neimen'n up de Nacken.
Drup schmeiten se en rügg'lings daal
Un geiwen sick an't kloppen,
Un siäen: Hans, de Dokter haal',
Du schast us bett nich foppen!
Se tröck'n 'n splinternaaket uut
Un jöögen 'n in alle Ecken;
Man siinen waarmen gielen Rock
Droft' he nich wier antrecken.
Se schmeiten'n in'n Waaterpool;
De aarme Hans Gastenkäären!
Wann he 'r nich in versuupen woll,
Most he wual schwemmen leeren.
Se fiskeden 'n wier heruut
Un liä'n en up de Dielen;
Daar wöörd he stüsselt un hanteert,
Se lööten nich nau'n to quielen.
Se daar'den uäwer'n glöön'gen Füür
Dat Mark em uut 'n Knuaken;
Dann kreigen s'en tüsken twee Miölensteen',
Daar wöörd he elennig e bruaken.
Dann tapp'den s'em dat Hart'bloot af
Un drünken't in der Runne,
Je mehr se säupen, wo gräuter wöörd,
Eer Wiälmoot un eer' Wunne.
Hans Gastenkäären was'n Held,
Konn sick in Alles schicken,
Un gläuw't mi, wer siin Bloot e schmeckt,
Schall'r wual dat Muul na licken.
Et is de wahre Liewensdrank,
Vor de Grauten un Geringen;
Un wat 'k sau geeren liien mag,
Me kann'r sau schäun bi singen.
Nu nieme Elk[A] den Kroos to'r Hand
Un stäute an, dat't klappet;
Haar'n se Hänsken nich sau met e nuamen
Wöör' nümmers Beer uuttappet.
[A] Elk: ein Jeder, Jedermann.
Uuse gnaidigen Fröölens.
Uuse gnaid'gen Fröölens Schweerebrett!
De Miäkens sind to lauwen;
Se sind sau glatt, sau donnersnett
Van unner bes to buawen.
Hebb't s'auck wual es de Haar nich e kimmt,
Sau laut't se alldach schnicker;
Man wann se s' rieken striigelt hebb't,
Sind se na teinmal schmücker.
Se sind, as uut'n Egge pell't;
Hebb't echte raae Backen.
Dach, wann me eer Bedriif vertellt,
Dann gift't ju wat to schnacken.
Den Minsken is't sau an e daun,
De Daaten miötet sprieken;
Aun' Düügte müg't na'n Düüwel gaun,
Sau Junkgesell as Miäken.
Sii auck'n Lüüt sau schmuck un drall,
'n Engel van Gebeerden;
Sau is et dach up keenen Fall.
Wat nütt' up düsser Eerden.
Wann et nich Düügte hiägt un pliägt;
Un sau isst auck bi Männern.
Werd Düügte an de Schäunheet schmägt,
Kümmt't Eene to dem Aennern.
De Schäunheet is, bi miiner Ehr'!
Met Iisen to vergliiken;
Dat Staul der Düügte mot'r vör
Bi Aarmen un bi Riiken.
Sau wat heww' ick't al uutprobeert
Un fuunen, dat viel Lüüe
Man Iisen sind, glatt afpoleert,
Un hebbet nine Schniie.
De'r gaffeltangen-fründlick sind
Riek ick na meest to 'm Iisen;
Daardüür kann mi'n Minskenkind
Siin Staul nich recht bewiisen;
Dann achter Fründelk'heeden kann
De Schalk sick recht verstieken;
Wo faaken werd'r gaar Nicks van,
Wat söcke Lüüe versprieken.
Bi de is Söckes nich de Fall,
Waarvan wi iewen schnacket;
De hebbet Beed' de Düügte al,
Bi'n' Wickel un bi'n Hacken.
De Eene hält, Jahr uut Jahr in,
'ne Aart Apthekerbooe,
Un Pillen, Salw' un Pulwers d'rin;
Dat kümmt us Buur'n to Gooe.
Se gift us geern uut eerer Büss',
Lät't sick nich es betaalen.
»Nei,« seggt se faarts, »ick giew't ümsüss,
Laut't man faartan wat haalen.«
Wi Buurslüüe gah't bi Nacht un Daag,
Nin eenzig Mal vergiewens.
Lest kreig miin Wiif de leige Plaag'
Bi Nacht ... Heer miines Liewens!
Wat was et düüster, as in'n Sack;
Ick lööp na gnäidig Fröölen.
(Bii'n Paarthuus' beiten mi in't Jack
Des Jäggers gluurske Töölen.)
Genoog — ick kreig 'n Hälfken Wiin
Un Pulvers van'n Fröölen;
De Aulsk' nam't in, — weg was de Piin,
Dat Kniipen un dat Wöölen. —
De Ann're heft auck sieckerlick
Eer Gooes ... Apthek'reeren,
Dat is jüst eere Saake nich;
't is dach 'ne gooe Deeren.
Wann se 'nen Minsken deenen kann,
Dat is recht eere Puppe;
Se help't 'n aarmen Buuersmann
Vorwahr uut mann'ger Suppe.
An Kinnern heft se eere Frööd'
Un mag se geern bedenken,
En af un an 'ne bunte Flööt',
Of süß wat Bieter's, schenken.
Lest kwam se up'n Haf to us
Un fönk gliiks an to griinen:
»Wo steht't dann,« fröög se, »Vaader Brus«
»Met Fritzken un Regiinen?«
»Sind s' na gesund un krall? Ick weet,
Regiin' kann aardig knixen;
Giiw't eer dach es düt nigge Kleid,
Un Fritzken düsse Bücksen.«
As se 't mi in de Hänne gaf,
Dau schmüüsterde eer Müülken
Un Fröödentraunen rullden 'r af;
Eer' Backen kreigen Küülken.
Find't me sau'n' Düügenhaftigkeet
Bi liiglässen Minsken,
Kümmt me nich in Verliegenheet,
Wat me daarvor schal wünsken.
Kort af — vor Beed 'n Brüüdegam,
En gliik, an Stand un Ehren,
Un Junkers fiin un glatt un stramm,
As wann et Engel wöören.
Kuom't Ridder, uut den Graafenstann'!
O, kuom't dach, Ji Baraunen!
Haul't üm uuse gnaid'gen Fröölens an,
De Düügte en to launen.
Zwaars heft de Een' 'n Klausterplatz;
Dach dat is Kiikelkaakel;
Sau'n Klausterplatz vergitt sick faarts,
In Brüügams-Tabernaakel.
Beliiw ick na de Hachtiidtsfiir
Van uuse gnaid'gen Fröölen,
Dann will'k ne auck, to miiner Liir',
'n lustig Stücksken gröölen.
Fritz schall, up siiner Viggeliin,
De Quinten lustig kniipen,
Un Stöfferken schall, graff un fiin,
Up siiner Flööten piipen.
Hans bläst de blanke Staatstrumpett,
Dat em de Bückse knacket,
Un em de klaare, glöön'ge Schweet
Van Kopp un Ahren klacket.
Klaus heft den Tackt sau recht in'n Kopp',
D'rin söcht he siine's Gliiken,
De schall, in Draw un in Galopp,
Den aulen Brummbass striiken.
De Wuppup[A] un de Duudelsack
Schiölt düür de Lüfte schallen,
Un piff, paff, puff, un knick, knack, knack!
De Donnerbüssen knallen.
Uuse Kohee'r, met'n krummen Häär'n,
Schall baul' den Braaen mierken
Un met siin'n Häären auck wual geern
De Nachtmusiik verstiärken.
Wi Buurvolk alle, Mann un Fruu,
Wi juch't dann een' düür'n änner:
Uuse gnaid'gen Fröölen kriiget nu
Up eenmal wackre Männer!
[A] de Wuppup: die Bastschalmei.
Wualmeende Raut an ......
Gliik as nich blanke, schaarpe Mester[1]
Wahrteeken gooer Kuäcksken sind,
Un sick je auck bi eenen Hester[2]
De Düügte[3] up den Baark[4] nich gründ't;
Sau sind auck Viele, de'r liebet,
Getrüwwe Friggers, as't wual schint;
De, wann se Hand un Küßkens giewet,
Dach deep in'n Harten Schelme sind.
Se sind nich anners, as de Immen,
De baar met Räuwerie un Druugd'[5],
Den sööten Haanig to gewinnen,
An allen Bloomen lick't un suug't.
Se nasket, waar't sick icht's will föögen,
Un schnoop't sick bastens-satt un fuul
Un na genuatenen Vergnöögen
Treck't s'af, un — wisket sick dat Muul.
'n Haane bell't sick in, de Hööner
Siien alle siiner Lust Gewinn;
Sau will dat Mannsvolk auck de Deener
Van jeddern wackern Wichte siien.
Wual teinmal schwiärt' s' in eener Stunde:
»De Donner schlau, ick bin di trüü!«
Man meestig steht in'n Hartensgrunde,
Dat dat alldach e luagen sii.
De Eene denk't, wann man Dukaten
In Schiepeln bi der Uutstüür sind,
Dann schall de Ehstand wual geraaen
Un süß is't dach man Rauck un Wind.
Den Annern haaget raae Backen,
Un kralle Augen, schwarte Haar,
Un kann vor Schmacht wual nich es kacken.—
Wel sau 'nen nimmt, is dull un daar.
De Drüdde lät de Tiidt vergaunen
Un nüsselt in der Eensamkeet,
Bes he nich mehr dat Minnste Aunen
Van Leefde spüürt un van Geneet;
Un dann mag he et nich es seggen,
Wo he sick achter'n Ahren kleit,
Dat he, bi wainsken[6] Uäwerleggen,
De beste Jüügde sau verschleit.
Drüm, Lüüt, wullt du den Rechten fangen,
Besüh di wual, wat du bedrifst,
Dat du nich an 'n Tünt[7] behangen
Un Liewenslank bedruagen blifst.
Beprööwe[8] eerst de licksken[9] Gäste,
Dat du van de, daar du met frigg'st
Un haaseleerst, to gooer Leste
Man nich den allerleigsten krigst. —
[1] Mester: Messer.
[2] Hester: Heister.
[3] Düügte: Tugend.
[4] Baark: Borke, Baumrinde.
[5] Druugd: Trug.
[6] wainsk: mistrauisch, vorsichtig.
[7] 'n Tünt: ein Klecks; nichtsnutziger Mensch.
[8] beprööwe: erforsche, untersuche.
[9] licksk: lüstern.
Hans in der Kierken.
O Greet', wat hebb' ick häärt un sehn,
In eener grauten Stadt am Meen[1]!
Daar was ick in'n Huus e gaun,
Ümm'n bietken unner Schuur to staun.
Dat was'n Huus, vorwahr sau lank,
As uuse lütke Roggenkamp,
Et was sau hell, sau reggen drin,
Sau schäu'n un ganz na miinen Sinn.
Daar was en Dink in de Lucht[2] e stellt
Ick dacht', wann dat herunner fällt! —
Daar keiken Häärens[3] kort un lank
Heruut, met jümmer frisken Klank.
Un ümm' dat Brummedink herumm,
Stönd'n half Stiige Keerels, schlank un krumm,
De harren giele Brieer in'n Aarm',
De mööken'n ganz unwiisen Laarm.
Un wann de dann nich mehr woll'n schregg'n,
Dann mösten's se achter'n Ahren klegg'n;
Se follden't wual, dat mierk'de ick,
Un schregg'den dann ganz jämmerlick.
Man Eene stönd up eenen Pinn',
Dat most' der Annern Bessmoor[4] sien,
De harr'n se recht in de Nacken packt,
De brumm'de as'n Duudelsack.
Een Keerl beit up'n hölten'n Stock[5],
De schregg'de nett as 'n Ziegenbock;
Sau gaww' harr' he nich uut e schregg't,
As em wöörd faarts de Hals ümm'dregg't.
Up eenmal wöörd et müüsken still
En schwart' Mann tratt, — wat de wual will? —
Up'n mooje[6] zierlick Triatrum,
De rööp wat uut, van lank un krumm.
Dann kwam'r auck faarts achter an,
En andern kall-peck-schwarten Mann,
De kräup uut 'ner halwen Tunn' heruut,
De Mann saug ganz verdreetlick uut.
Eerst küürd' he ganz bedierw' un sacht,
Dann rööp he, dat de Biöne[7] krachd',
He küürd' n Huupen Tüug's 'r hier,
As wann he allein in'n Huuse wöör.
Een Keerl schleik an de Lüü' heran,
De dröög'n Stock met'n Müssken d'ran,
Daarunner harr he'n Schellken maak't;
Wat dat scholl, bin'k nich achter raakt.
He gönk'r met bi Fruu un Mann
Un keik' se ganz barmhartig an;
Se stipp'den all' de Finger d'rin,
Ick stipp'de 'r miine auck met in.
Un as nu Alles uut scholl sien,
Dau kräup de Mann in de Tunn'n w'er in;
Dann föngen Alle, Fruu un Mann,
Wier jämmerlick to gröölen an.
'N ault Ribbett[8] stönd neig'st bi mi,
Dat fröög mi: Mann, wat jaape[9] ji
In düssen Gaddestempel 'rum?
Dat lät je aabelunwiis[10] dumm.
Ick segg'de: Fruu, ick kiek' mi blind,
Was dat dach all' vor Heerens sind,
De up der moojen haugen Hiil',
Sau'n Laarm bedriiw't, vor langer Wiil'?
Dau seggt' se mi: Du Dummerjan!
Wat ick di daarvan seggen kann:
Mus'kanten sind't, un auck wat Sänger;
Nu gah't met Gatt! un jaap't nich länger.
Unbekannt.
[1] Meen: Mayn.
[2] Lucht: Luft, Höhe.
[3] Häärens: Hörner.
[4] Bessemoor: Großmutter.
[5] Clarinette.
[6] mooje: hübsch, ist holländisch.
[7] Biöne: Decke, Plafond.
[8] 'n ault Ribbett: ein alles Weib, Rappeltasche.
[9] jaapen: gaffen.
[10] aabelunwiis: albern, tölpelhaft.
Ick was de Junfer Eegensinn,
In Gooen nich to tiämen,
un striiwd' mi faaken hier un hen,
To giewen un to niemen.
De Hiemel weet't, wo et kwam,
Dat ick sau nääe[1] gaf un nam.
Dau kwam 'n jungen Pluumenbaart
Anmöödig un vull Liewen,
De wüste met der besten Aart
To niemen un to giewen.
Dau weet de Hiemel, wo et kwam,
Dat ick sau geeren gaf un nam.
Ick mierk'de, waar he gönk un stönd
Up jedder'n siiner Winke,
Un greip he miine rechte Hand,
Gaf'k em auck faarts de Linke.
De Hiemel weet't, wo et kwam,
Dat ick sau fründlick gaf un nam.
In'n Nottbusk tröck he mi met sick
Uu't der Metspielers Schwaarme,
He gaf mi siinen Aarm, un ick,
Ick nam en in de Aarme.
De Hiemel weet't, wo et kwam,
Dat ick sau fröödig gaf un nam.
Wi seiten in'n schmööen Kott'[2]
Un wöören nett an'n Küüren;
Ick gaf den Karr'n uut miiner Nott
Nam de van siinen wieren.
De Hiemel weet't, wo et kwam,
Dat ick sau arglaus gaf un nam.
Dau häärden wi den witten Patt,
De Mooder, roopend, kuomen,
Wual harr ick süß, ick weet nich wat
e giewen, af e nuomen.
De Hiemel weet't, wo et kwam,
Dat ick sau willig gaf un nam.
Joost un Jan.
Wat gift't Nigges, seggde Joost to Jan,
— Se drööpen sick unnerwieges an. —
«Vull Nigges, man Nicks Gooes,« seggde Jan to Joost,
»De Paapst is up den Düüwel erboost;
»Dann tüsken 'r Hell' un'n Fiegefüür
»is in e fallen de aule Müür';«
»Un nu kann, na miinen Gissen,
»De Paapst de Müüren gaar nich missen.«
»Dat gift'n P'rzeß,« siä Joost to Jan. —
»Jau wual, un'n P'rzeß, de wat lange duuren kann,
«Dann't meeste Geld heft de Paapst sünner Twiiwel,
»Aawers de meesten Avekaaten heft de Düüwel.«
Klöntrup
(Manuscript.)
Dat Bileams Iisel sprak, dat Wunner
Was vor de Tiien graut, wual wahr!
Dach, wo sick alles ännert, jetzunner
Preddiget Iisels sagaar.
Derselbe.
Dat Fensterbeer.
(Manuscript von Klöntrup. 1782.)
Et hiäwenschiärt un is sa köil,
Nich mehr sa baddig as gistern;
De Wolken de trecket, de Wind de geht,
De Sünne brennet nich mehr sa heet,
Nich mehr sa glöönig as gistern.
Man gistern, al was et sa baddig un heet,
Sa was ick dach biäter to Moe;
Ick was sa lustig, sa goder Teer,
Wat fröig ick viele na Wind un Wiär,
Ick höilt em vul to Goe.
Dar was in der Buurskup en Fensterbeer,
Wi göngen dar nütte to Kere.
Dar gönk de Viole, dar gönk de Bas;
Wi drünken des Beeres sa mannig Glas,
Un göngen dar nütte to Kere.
Dar wören de Wichter, de Lütens all,
Mari-Lüt un Gret' un Sofie;
Se wören sa lustig un goder Teer,
Se süngen un dansden un sprüngen sa sehr,
Man keene sa fin as Marie.
Dar is vörwarn ken Wicht as et
Up Gades Eren to finen;
Gewislick de dat nich 'n segt un süt:
»Mari-Lüt is wual dat beste Lüt!«
De is nich recht bi den Sinen.
Dar wöören de Jungens, se äügden na er,
't verdraut mi ut der Mauten;
Se juch'den un sprüngen as wören se dul;
Da was ick mines Sinnes sa vul
Un kon et dach sülwen nich lauten.
Ick was sau bedierwe, dat hölp mi nich,
Se keik ut den Augen sa fänger,
Ick droft et nich waugen un danssen met er,
Mi biwde dat Harte, et schlööig mi sa sehr.
Un se was up'n Föiten sa tänger.
De Föite sa tänger, de Augen sa hell!
Ick konn vor mi sülwen nich bliwen,
Was dach sa frödig un wualgemoot,
Er Angesicht' as Miälk un Bloot! —
Ick weet et nich al to beschriwen.
Dar is vörwaren ken Wicht as et
Up Gades Eere to finen;
Gewislick, de dat nich 'n segt un süt:
»Mari-Lüt is alldach dat beste Lüt!«
De is nich recht bi den Sinen.
Daar ginten, daar kiiket de Strauten henup,
Daar steht wual 'n half Stiige Fruusvolk in'n Trupp:
De Anntke, de Hildke, de Gerdrut, de Siltke,
De Elsbeen, de Äultke, de Triintke, de Täültke;
Wann de sick entmöötet,
Dat niiget, dat gröötet,
Dat flaaret, dat schrewwelt, dat schnaatert sau sehr,
Liifhaftig as wann't in'n Gausestall wöör'.
Nu kuome es Eener un stüüre mi de,
't heft sick wat stüüren, se jool't jümmer me, (mehr)
Van Flass, un van Linnen, van Braaken, van Spinnen,
Van Wasken, van Weeken, van Büüken un Bleeken,
Van Nauteln un Tweerent,
Van Kunraud un Beerend;
Dat jiwwelt, wo länger et duuret, togliik,
As quaakeden duusend Paar Poggen in'n Diik'.
Man kiiket auck es in dat Werthshuus henin,
Daar sitt in'n Gelaage 'n Süüpergesinn',
De Aarend, de Lübbert, de Joost un de Dübbert,
De Robbert, de Lappe, de Knobbert, de Tappe;
Wann de sick to proostet,
Dat flöckt sick, dat hoostet,
Dat ropt sick, dat klopp't sick, dat schregg't uäwerall,
As bölk'den vergrellede Ossen in'n Stall.
Na Middernacht kuom't se besuapen to Huus,
Dann kriiget de Wiiwer up'n Puckel den Gruuß;
Dann schlaa't se in Bieten[1] de Schötteln, de Näppe,
De Diske un Stööle, de Schreine un Schäppe;
Dat laarmet, dat zanket,
Dat joolet, dat anket,
Dat schleit sick, dat klei't sick, dat bitt sick tolest,
As fiirden de Düüwels in'r Höllen 'n Fest.
[1] in Bieten: in Stücke, entzwei.
Das Mädchen-Institut.
Jan, kiek dach, ens hier in 'et Fenster herin;
Daar sitt't di wat fiine Mamsellekens in;
Se segget, se leeren daar Fransk un Latiin,
Man't Meeste sall dach wual man Spieleri sien. —
Dat Eene, dat lachet, dat Andre dat gnittkert,
Dat Drüdde dat wippstert't, dat Veerde dat flittkert;
Dat flaaret, dat pluudert, dat schnaatert sau sehr,
Liifhaftig as wann't in'n Gausestall wöör.
Un Summe Summooren, dat sehe ick wual,
Vor uuse Greetliesken is dat nine School!
De graute Naut ümme de Finanzen
Un der Verfassung Schwierigkeit,
Läst sick, nu wi de Saak' in'n Ganzen
Beseht, as eene Kleenigkeit.
Heb' ick't nich alltiids seggt: »visito visitas!
Et blift alldach as et tovüüren was.«
Veel Kolonels, en onwyze Staaten,
Veel Kapteins, en weenig Soldaten,
Veel Vergaaderingen, en geene Decreeten,
Dat zyn zes Ding', die'n Land opvreten.
Sau leesig[1] auck ji Jungens doo't,
Ji maak't us dach nich aabel[2],
Un schmiert mi auck sa'n Haasenfoot
Met Haanig üm den Schnaabel,
Un dööt auck nau sau fromm de Fent,
't sind Flausen, dat he't eerlick ment.
Sau mannig gooe, fromme Lüüt,
Unschüllig as 'n Engel,
Bedräug sau 'n licksken Daamelstüüt[3]
Van'n faaseligen Bengel;
Drüm, is de Schnoopert[4] nau sau glatt,
Ick trüww' em nich, ick flööt' ne wat,
Un schlaa' en Schnippken vor den Geck
Un wiise em de Hacken,
Un giew' em een' up't giele Beck[5],
Wagt he mi antopacken;
Schier' di na'n Galgen, Düükerskiind!
Du Karmielksheld[6] sist[7] vuller Wiind.
Sau schall't ju falsken Jungens gaun,
Wi-ji[8] us Wichter ööwen[9];
Wi willt ju in de Frieten[10] schlaun,
Un mosten wi auck tööwen
Up't Tiigenpart[11] bes dartig Jahr;
De rechte Joost kümmt dach, vorwahr!
Un kümmt 'n eerlick Bursse dann;
De us recht ment, in Ehren,
Dann segg' ick faarts: Hier Joost, kumm an!
Ick will de Diine weeren;
Un blift he'r trüwwelk bi bestaun,
Laut' wi den Paapen d'ruäwer gaun.
[1] leesig: gleißnerisch, einschmeichelnd.
[2] aabel: irre, närrisch.
[3] licksken Daamelstüüt: lüsterner Umherläufer.
[4] Schnoopert: Lecker.
[5] up't giele Beck: auf den gelben Schnabel.
[6] Karmielksheld: Buttermilchs-Held.
[7] sist: sitzest.
[8] Wi-ji: wollt ihr.
[9] ööwen: hintergehen, foppen.
[10] in de Frieten: in's Maul.
[11] Tiigenpart: Gegenpart.
Räutsel.
Up'n Thie[1] daar staa't twee Plauten,
Up de Plauten staa't twee Staaken,
Up de Staaken steht 'ne Tunne,
Up de Tunnen steht 'n Trechter,
Up den Trechter steht 'n Ball,
An den Balle sitt 'n Müülert,
Uäwer den Müülert sitt 'n Schnüütert,
Uäwer den Schnüütert sitt't twee Gleppers,
Uäwer de Gleppers steht 'n Wauld,
Darin huuseret Junk un Ault.
(Wat is ju dat?)
[1] Thie: Sammelplatz in den Dörfern.
»Fruwwe, ji schollen na Huuse kuomen,
»Juue Mann un de is krank.
»»Is he krank,
»»Gatt si Dank!
»»Nu na'n Dänsken 'r twee of dree.
»Fruwwe, ji schollen dach baule kuomen,
»Juuen Mann will't se berichten.
»»Willt se'n berichten,
»»Mag he bichten.
»»Hopp! na'n Dänsken 'r twee of dree.
»Fruwwe, ji schollen dach gawwe kuomen,
»Juue Mann un de will stierwen.
»»Will he stierwen,
»»Kann ick ierwen,
»»Eerst na'n Dänsken 'r twee of dree.
»Fruwwe, to, ji miötet kuomen,
»Juue Mann un de is daut.
»»Is he daut,
»»Frett he nin Braudt.
»»Juch! na'n Dänsken 'r twee of dree.
»Fruwwe, nu schiöl' ji wual kuomen,
»'r is'n Frigger, de is vor ju.
»»Wat segge ji,
»»'n Frigger vor mi?
»»Dann is vor dütmal 't Danssen vorbi.
Auwendgebät.
's Auwend's, wann'k na Bedde gaae,
Legg'k mi in Mariggens Schaut;
M'rigge is miin' Mooder,
J'annes is miin Brooder,
Jesus is miin G'leidesmann,
De mi'n Weg wual wiisen kann.
Waar ick ligge, gaae un staae,
Sind mi veerteen Engel naae:
Twee to miinen Koppe,
Twee to miinen Fööten,
Twee to miiner rechten Siit',
Twee to miiner linken Siit'
Twee de mi decket,
Twee de mi wecket,
Un twee de mi'n Weg na'n Hiemel wiis't.
Jesus is miin Hätken,
J'annes is miin Schättken,
M'rigge ligt mi in'n Sinn,
Met de dree schlaup' ick in. —
Nau Eene.
(kort un goot.)
Hier ligg' ick as 'ne Koh;
Nu seh' uuse Herrgatt to,
Dat mi nin Düüwel wat doo.
Liedertafel-Toast eines Wilden.
(1. Juli 1843.)
Summ, Summ, Summ,
Brumm, Brumm, Brumm;
Der Eine laut, der Andre leise;
Kurz, Jeder trillert auf seine Weise. —
Schrillt doch im großen Liedersaal,
Der Rohrspatz neben der Nachtigall.
Cantores amant humores,
Cantores amant sorores,
Cantores bibunt gern Wein;
Das räumt mir wohl Jedermann ein.
Mein Lehrer war auch ein Sangverwandter,
Denn in unserm Dorfe war er Kanter;
Er sang ein herzbrechendes Tremulant,
Das war weit und breit im Lande bekannt.
Der pflegt' auch mitunter zu sagen: »Cantores
»Wenn die bei einander sein, amant humores;
»Das heiße: »Wenn Eener veel sungen hat,
»Dann maakt he vel quasi de Kehl' auck ens natt.
»Singt Philomele doch selbst gern an Plätzen,
»Wo sie jezuweilen den Schnabel kann netzen.
»Und inniger lauschen den kräftigen Tönen
»Des Männergesanges die lieblichen Schönen;
»Denn, füllt Philomele mit Seufzern die Brust,
»Stimmt Männergesang alle Herzen zur Lust. —
»Wie preis' ich doch meine treu herzliebe Käthe!
»Wenn die nicht alljezuweil anstimmen thäte
»Des ehren Herrn Pastors sein Leibstück mit mir:
»»Zwei Ort', o Mensch, hast du vor dir««
»Und prost'te nicht mit mir tener-adjuvanter,
»Längst wär' ich, Gott soll mich! im Dorf' nicht mehr Kanter.«
So unser Herr Kanter ... Der durstige Velten,
Er tremulirt längst schon in besseren Welten. —
Doch ihr Leute singet ja, bei meiner Seele!
Als säße ein Orpheus in jeglicher Kehle;
Und habt heute so manchen Vers schon gesungen,
und Alles ist Euch so herrlich gelungen,
Daß Ihr es, weiß Gott! wohl verdienet habt,
Daß Ihr auch mal tüchtig die Kehlen erlabt. —
So faßt denn recht herzhaft die schäumenden Becher
Und leeret sie tapfer, als fröhliche Zecher.
Es leben die Sänger und ihre Lieder!
Wir hören sie hoffentlich bald einmal wieder.
Salvete, salvete Cantores,
Quicunque amate humores!
Zu meinem Geburtstage,
von meiner Landsmännin E. H.
Willkuomen hier bi us in'n Gröönen,
Willkuomen hier! met Fruww' un Kiind;
Den braawen Mann den will' wi kröönen
Met Bloomen, hüüt' to'm Angebind'.
Haug' liewe düsse düutske Mann!
Un Alles juuble, wat't man kann.
Erwiederunge
an miine Fründinn E. H. to eeren Gebuurtsdaage.
Ei, wat häär' ick, Diin Geburtsdag hüüte,
Leewe Kiind! Wat wünske ick di dann?
Junge Wichter weeret geeren Brüüte, —
Süh, drüm wünsk' ick di 'n braawen Mann;
Eenen, de bi Daag' un Nacht wat kann.
Räudigel-Anspranke des Bittkers Fieseler.
Gooen Dag! Ick harr wual'n Gruuß to bestellen an den Werth un de Weerdinne un scholl Ju auck 'n fründlicken Gooen Dag entbeen van Bruut un Brüüg'm, Rudolf Dubbelhaff un Liesken Hinnerkers, un se wöören Willens tooken Dingesdaage eeren Ehrendag to haulen, un Ji mogden'n dach auck de Ehre andoon'n un sprieken eer'n Dingesdaage in'n Brüüg'm siiner Behuusunge to'r Hochtiedt to, up'n gooen Muaren-Sappen un'n goot Glas Beer un Brannewien un setten Ju hernau met de annern Gäste an'n Disk un niemen dann fürders vorleef, wat Kack un Kellermester Ju vermaaket, un iäten wual'n Stücke van'n fetten Ossen, saaen un braaen, un'n Knaup van'n langen Roggen un 'n Spliete van der breen Weggen, un drinken daar bito 'n Glas Wiin 'r veer of fiiwe, of 'n half Stiige, saviel Ju lüstet un beleewet, un maaken Ju in allen Deelen lüstig un wual to Friäe. Mogt't dann auck fallen an Saaken wat't woll, an Saaen un Braaen, an Wiine, Beer un Brannewiin, an Lucht un Füür, an Spell un Musikanten un an Bedeenunge scholl'r nin Gebreck sienen. Dat scholl nich alleine sienen den Dingesdag, sündern auck veer un twintig Stunne rund, bes'n Gooensdaage Muaren, dat sick'n Jeddereene wual besehnen kiöne na Huus to kuomen. Tiidt un Stunne wollen se'r nich bi faste setten, dat moste'n Jedder na siiner eegenen Natuur up'n Besten wieten. Man se wollen de Bidde nich geeren van Ju geweegert sien, un wann Ji't wier van doon n harren, wollen se auck denstbaar un erkenntlick wier ümme sienen.
Is de Bidde auck wat geringe un sind de Wäärde auck wual wat weenig, denket de Saake 'n Käären nach; Ji hääret je wual, wo se't geeren harren.
In den lustigen Spinnstuben
, den früher so berühmten Fundgruben alter Sagen und Volkslieder, sangen die Landleute ehemals gern ein Liedchen, in dessen Strophen sich zugleich die schalkhafte Sphinx verbarg, das so anfing:
Ick satt up miinen Klössken
Un luusede miin Vössken;
Wo länger as ick luusede,
Wo kahler dat he wöörd.
(Dat was de Spinnewuocken.)
Ick satt up'n kaulen Steene
Un keik mi tüsken de Beene,
Ick keik van'n Hiemel to'r Eeren
Un dacht', wat will dat weeren?
(Dat was 'ne Henne de Egger brodde.)
u.s.w. u.s.w.
Man de gooe aule Tiidt der Eenfalt in Waart un Sitte liggt al'n Stiige Hahnentrette achter us.
Hüütiges Daages häärt me dergliiken leider nich viel mehr, dann upstunds miötet et enkel[1] nigge aabele Lyrendregger Stückskes, gedruckt in diesem Jahre, »Schöne grüne Jungfernkränze;« »Jägersmänner;« »Deutsche Vaterländer;« »Weine, weine, weine nur nicht« un dergliiken sien un uäwer söcke Lifflafferiggen weeret alle de schäunen aulen Leeder as:
»Miin Mann woll es riien un harr nin Pierd;«
»Bliine Joost de harr' ne Deeren;«
»Ick was de Junfer Eegensinn;«
»Fruwwe, ji schollen na Huuse kuomen;«
»'T rees'den dree Junkers wual uäwer den Rhiin«
u. s. w. u. s. w. heel verleert un vergieten.
'T is de Welt! Wel kann't twingen. Sau de Wiise, sau de Sank.
Ann're Heerens settet annere Suulen un nierens geht't wunnerlicker to, as in der Welt, plegt me wual to seggen, dann de is rund un mot sick dreggen un wi alltohaupe miie. Man hüütiges Daages kümmt'r alldach baule allstoviel Nigges up't Tapeet, dat sick meestig alle up ismus und tismus endiget, waar se sick un annre Lüüe met elendiget un in der Meenunge staaet, dat se'r de längest verliienen[2] bietern Tiien met wier haalen kiönen. Unnerdessen kann't wual nin Minske läugnen un wööre he auck nau sau bliind un all' den Wirrwarr fiind, dat't'r all'nhand up Stiien dann dach aparte wat ruuserig hier geht un dat't düür un düür, van Ende bes to'r Wende sau'n wirrsk Unner-Männtken-buawen-Spell is, dat'r baule nin Minske mehr wiis uut weeren kann, waar se'r an'tleste na wual met na to willt.
»Waar de Tuun 'ne laage[3] Stiie heft, stiiget de Schwiine 'r uäwer.« — »Waar 'ne Kloppe[A] in'n Huuse is, daar sitt de Düüwel up'n Schattsteene;« un »Wo hilliger de Tiidt, wo gluursker de Düüwel,« siäen de Aulen un mogten'r vorwahr auck wual Recht anne hebben.
De Welt is nu eenmal vuller Haaken un Öösen. — Unverdrag, Tiänegniiperigge, Zank un Niidt un Striit find't me upstunds leider Gattes in allen Ständen un in allen Dingen; Verspackungen[4] sawual up'n Diälen, as up'n Hiilen un in'n häugesten Hahnenholte un Unfriäe in allen Hööken, daar me ichtens de Augen hendregget, un wat will't na wual alle giewen, ehr sick all' de verwoorenen Kraumstickeriggen wier glatt bi eene trecket!
Dat Spell liggt leider nu eenmal sau in der Natuur un is alle Creatuuren gemeen; man wann sick to'm Bispell 'n Paar inbellske, rohmsüchtige Hahnens, 'n Paar schalüünske[5] Kröpperaarende, of'n Paar misgünnige Rüüens, de sick de besten Knuacken een vor't annere geeren wegschnappen mogten, lange noog an e gneeset un beknurret un sick eerst man 'n Paarmal schamper[6] bieten hewwet, weeret se achternau insgemeen de dickesten Fründe un deelet sick al geeren eerlick in de Büüte. —
Giewe Gatt, dat'r an'tleste man nich auck 'n Deel Missmus manken loope, de se up Ööwelwiege vertocket[7], daar se heel uppe verdwaalet un dat se nich met'n Jiöcke in 't Bad gaaet un'r met'n Kleye wier uut kuomet. —
Je nu, laut't schlüüren! Wen't alle nich ansteht, wat sick upstunds gebüüret, de träuste sick met: Visito, visitas! Dat het up Düütsk:
Un thüüt auck alle Welt to Feile,
De Welt blift alldach as se was.
Wat't'n auck hier un daar unnern Steerte jiöcken mag un wat se auck all'nhand vor Tolööpe niemen müüget, lautet se man bissen hott un haae[8], un gift't auck wual es'n Ruck un'n Riete, 't kümmt alldach met'r Tiidt Allens wier in de aulen Truaaen.
»Viele Köppe viele Sinne,« siä jener Knecht, as he 'n Föör Kumstköppe[9] ümmeschmieten harr un de Eene hier, un de Annre daar hen turrelde. Man afgliiks he'r siinen grauten Verdreet uäwer kreig un'r'n ganzen Haup resolute Donnerwiers bi flokde, gaf he sick dach an'tleste kristlick to un raakede se ganz gedüldig wier bi eene. Sau, rieke ick, schiöl't sick met de hüütigen Twasjahners uäwer kort of lank auck gebüüren ...
'N ault Jeddewaart seggt: De Jiwer heft as de Haasens, siewen Hüüe, man he leggt'r alle Daage eene van af. Dat is de Welt Loop van Anbeginn e wiesen un schall auck wual sau bliiwen, süß moste uuse Herrgatt an'tleste na wual't Regiment verloopen; man de sitt faste in den aulen Saadel un schall sick van däärlicke Minskenkinners vorwahr vor't Eerste na wual nich begäusken lauten. Is he dach na vor as nau de sülweste gooe aule Gatt des Friedens un der Liebe, de geeren'n Auge to drücket, sau lange et ichtens geht, de'r abers auck wual tüsken triäen un'n Insehn to doonen schall, wann't Tiidt is; dann sau as de Verloop nu is, kann't alldach up de Duur nich bestaunen. —
Wann de Apteekerbüssen klappert, is'r vull Leigheet un Süüke, un wann't Käären wuorpet werd, blift't Kaff vor to liegen. 'T mag wual Tiidt un auck wual goot sienen, dat Allens rägt un fiäget werd. — Dan schiölet de Saaken auck wual wenner 'n annern Drei[10] wier kriigen. De gedüldige, kneeseilde, uäwerto in Lankmoot un Löösigheet begrauede un begriisede düütske Michel werd alle Daage insichtiger un wo mehr em de langen, rööterigen aulen Zopphaare tostutzet un stüüwet weeret, wo heller't em in'n Koppe werd. Münnert sick de lögge Siewenschläuper man eerst recht uut'n riekeligen Dutte un Draume un wisket sick de blääen Augen met de Hiemdsmowwen ordentlick klaar, dann schall he sick auck wual met Andacht un Gemack to Sinne griipen, wo't ümme em to geht un dann schall he sick wual recken un räugen un in de elteriggen Füüste spiggen un up den düür un düür verralterden un vertalterden Kloddenprüük in tasten un tocken wat he tocken kann, dat he in glatte Töppe un Fissen reet werd, dat uuse leewe Herrgatt ginte buawen siine Lust un Frööde an siine nigges upfliggeden Kinnerkes hier up'r Eerden heft, de in Eenverstand un Friäe bi elkander un düür malkander liewet un wiewet ...
De siälige Asmus, — wann ick unner den Naamen nich riewele[11] — sünk je auck al vor langen Jahren: »Es kann schon nicht immer so bleiben etc.« Sint der Tiidt is'r wahrhaftig e noog vorgaunen, daar de gooe Mann sick wual Nicks van dräumen lauten harr un de Welt heft sint dessen Rücke un Stäute kriigen, dat se'r faarts 'n paar hunnert Jahre up ens van vuörwes triifelt is.
Wel in der Schlummertiidt vor der Revolution to'r Welt e kuomen un up e wuossen is un't sau advenant alle met düür e maaket heft, de weet'r van nau to seggen, wo't'r bi togaunen un de Welt in de hüütige Gestalt kuomen is; man'n junge Kiik in de Welt, de't eerst uut Böökern liäsen mot, wann he'r Aart van wieten will, kann't alldach sau vullstännig nich begriipen, as de De, de't met eegenen Augen an e sehn hebbet.
Uuse siälige Kanter, ('t was auck sau'n Stücke van'n Asmus,) konn af un an auck wual es sa'n Simmeleerschuur up't Liif kriigen, dat he geeren in de Feerne keik un uäwerliä, wo't na wual es kuomen kiöne un miöte, un dann plogde he achternau de Aarm's unner to schlaun as de graute Feerenkiiker un Twankmester Napoligum, wann he sick de nigge Inrichtunge der Welt düür'n Kopp gaunen lööt, un vor sick hen to miimern un to söchten: »'t is hart, wat Bieters ruuken un't nich schnappen kiönen. — Alle Wiisheet in Ehren, man wann me 'n augenverkäüchelsken[12] Kladderbaum met aller Mööte up e riepet is un iewen de Hand na der blanken Taskenuhr uutstrecken will, glisket me schnupps 'n eeslings[13] wier an de Grund un heft't bedrööwede Nausehn un Verhäununge un Uutschliipen in'n Kaup.«
Lautet us abers man nich verzaagen! Vellichte konn't sick dach gebüüren, dat se van den Patriotismus, Socialismus, Pietismus, Communismus un wat't na süß alle vor is- un cis- un dismus sienen mag, de der Minskheet upstunds in'n Köppen spockt un se rappelköppsk un schullahrig[14] maaket un uut'n eene ritt, as de Wahrwulf 'ne freedsaame Schaupedrift, auck bito na wual es wier up den aulen bidoonsken Westphalicismus verföllen.... Gatt giewe't! Dann Trühartigkeet, Verdriägsamkeet un Eenigheet, met eenen Waarde: de aule ehrlicke Bidoonskeet, sind heel uut'r Welt e wieken, un de miötet'r alldach tohaupe eerst wier in, süß blift't apartig met allen ismussen 'n tüdderiggen Kraum, daar se sick dann an'tleste na wual sau inne to vermusselt, dat't'r heel met belemmert un bedaun is. — — —
Dat is, ducht mi, 'n Satz un auck 'n Muß. —
Pauperismus wille de Herre in Gnaaden van us afwiiren, vor den Nihilismus abers de heele Minskheet bewaaren.
Un scholl't dann met'r Tiidt de Fall weeren, dat uut alle den Kriwwelkrawwel toleste wat Bieters gröonede un blöggede, dann wi-wi uusen Kinnern un Kindeskinnern wünsken, dat se't waaren müügen un'n dat Geneet 'r van uut Hartensgrunde günnet sien.
Wann us Aalen de Tiien auck wul es an lachet as Fierkenschnüütkes in'n Suurkaule, sau schall de Pott vor us alldach wual nich mehr gaar weeren; wi schiölet wual in der bedrööweden Musseligge vordan begriisen un'r uäwer wegstierwen, ehr dat nigge Festdaagesgericht up'n Disk kümmt. —
Nu Adjüüs! vor düsse Keer... Wann'k de Frööde na beliewen scholl, dat düt Bööksken, dat ick vor Nicks mehr un Nicks Bieteres uuttogiewen dacht hebbe, as vor'n lütken Bidrag to'r Kenntniß uuser unverfälskeden, gooen aulen Moorsprauke un to'n Gedenkbooke der Eenfalt in Waard un Sitte uuser rechtschaffenen Vorfahren, met Bifall up e nuamen werd, kuome ick vellichte na wual ens met allerhande Schnacken un Schnurren uut der gooen aulen Tiidt, as de Düüwel na'n lütk Fentken was un Himmännken hedde, wier vor'n Dag; dann ick heww'r, nett as miin Fründ Seling, na'n ganzen Haup unner in der Kiipen liggen. De Tiidt mot't nauwiisen. 'N ault Jeddewaart seggt: »De sick anbaut, dessen Laun was nich graut.« Scholl't'r mi auck sau met gaunen, dann mot'k'r mi met träusten, dat'k't'r to'm Minnsten dach goot met e ment hewwe.
Elk Vuugel singt, daarnau he becket is.
'T gaae Ju tohaupe wual![B]