Caput decimum.
Robinson habitaculum reficit. — Parat sibi alimenta in hiemem. — Imbribus continuis impeditus domi, fingit vasa. — Nectit rete. — Arcum et sagittas conficit.
Terram profectò arenamque haud difficile erat removere ; supererat autem ingens saxum, fractum in duas partes, sed quibus movendis unus homo impar videbatur. Conatus est Robinson partem ejus, quæ minor erat, provolvere, sed frustrà ; et nunc iterùm desperatione torpens, hæsit inops consilii.
Postquàm diù secum meditatus fuit, recordatus est se puerum vidisse, quoties operariis aliquid magni ponderis erat moliendum, perticâ eos longâ crassâque uti, cujus extremam partem moli movendæ subjiciebant. Itaque ejus rei experimentum facere properat. Elapsâ vix horâ dimidiâ, saxa, quæ vix quatuor homines junctis viribus movere potuissent, è speluncâ feliciter extracta sunt. Moxque lætus admodùm vidit domicilium suum et laxius et tutius esse quàm anteà : jam enim parietes non minùs quàm laquear ipsum, saxo constabant, nec vel minima quidem rima perspiciebatur.
Tunc ad montem ignivomum, qui vaporem atrum emittere nondùm desierat, propiùs accedere audet. Miratur ingentem saxorum liquefactorum copiam, quæ, longè latèque diffusa, necdum etiam refrigerata erant. Cùm animadvertisset lavam ad eum locum effluxisse, in quo solana crescebant, magnoperè timuit ne torrens igneus totam istam regionem vastâsset. Itaque cùm eò se contulisset, magno cum gaudio cuncta benè se habere deprehendit. Et continuò statuit variis in partibus insulæ suæ solana serere, ne fructum tam egregium sinistro aliquo casu amitteret.
Interim cùm mons fumum emittere desiisset, Robinson ad ejus hiatum accedere ausus est. Latera quoque et imam partem ejus lavâ refrigeratâ opertam invenit : cùmque nusquàm vel minimum inde oriri fumum videret, non sine probabili causâ existimavit ignem subterraneum penitùs exstinctum, neque in posterum sibi ejusmodi eruptionem esse extimescendam.
Quâ spe confirmatus, ad alimenta in hiemem colligenda animum convertit. Hoc consilio, octo lamas subindè eodem modo cepit, quo priores. Istos omnes mactavit, excepto hirco, quem socium tribus suis lamis cicuribus adjunxit, maximamque carnis partem suprà focum suspendit, quæ fumo siccaretur.
Jam igitur non contemnendam copiam carnis sibi paraverat : nihilominùs tamen, veritus est, ne sub finem hiemis, si fortè asperior futura esset aut longior, inopiâ ciborum ipse laboraret. Itaque nonnullos etiam lamas capere optavit. Illi verò, insidiis hominis cognitis, cavere sibi didicerant : novis igitur utendum fuit artibus, quibus illos exciperet. Neque hoc ei non successit ; tanta ingenii humani vis esse solet ad excogitandum quidquid valet ad necessaria sibi comparanda !
Animadverterat nimirùm lamas, quoties eum ad fontem conspexissent, semper celerrimè per collem quemdam ad arbusta properare. Hujus collis pars altera dumetis cincta ; altera autem prærupta duarum ferè ulnarum altitudine, undè lamæ saltu se dejicere solebant.
Statuit igitur foveam altam eo loco fodere, in quâ lamæ desuper prosilientes caperentur. Labore quoque indefesso intrà paucos dies novum hoc confectum est. Tùm foveam virgultis texit. Posterâ autem die magnoperè lætatus est, cùm duo ejus generis animalia in eam desiliisse animadvertit. Quibus captis, tantam habuit carnis copiam, quanta per hiemem, quam longa foret, abundè sufficeret. Tùm, ut cuncta provideret contrà hiemem, quam instare putabat, fœnum lamis parandum, ligna ad ignem fovendum colligenda, solanorum tubera effodienda, eademque in cellâ condenda erant. È fœno, cujus magnam copiam collegerat, acervum struxit, qualem agricolæ nostris struere solent : quoties verò fœnum addebat, illud ita pedibus impressis conculcabat, ut haud facilè pluviâ posset interlui. Insuper ut magis etiam ab imbribus defenderetur, tectum ex arundinibus confecit, haud infirmius iis quæ culmo apud nos teguntur. Dies proximos ligna arida colligendo impendit. Tum tubera solanorum effodit, nec parvam eorum paravit copiam. Quibus in cellâ conditis, decussit quoque omnia mala citrea quæ matura erant ; jamque de suo victu minimè fuit sollicitus.
Hiems verò, licet exacto mense Octobri, nondùm venerat. Cœpit potiùs continuis imbribus ità pluere, ut aër in aquam mutatus videretur. Nec satis liquebat Robinsoni quænam hujus rei esset causa. Quindecim dies elapsi erant, ex quo non longiùs domicilio suo progressus fuerat quàm ad cellam, ut alimenta et aquam sibi lamisque peteret. Reliquum tempus omne veluti captivo homini degendum fuit.
Eheu ! quàm tardè tempus nunc Robinsoni trahi visum est, nihil agenti et solitario ! Nunc perspexit, quàm vera essent quæ sæpiùs magistri præceperant, eas opes esse parandas quæ unà cum naufragio possint enatare.
« Ô me in pueritiâ stultum, exclamavit, qui scribere aut legere molestum, otiari verò jucundum existimaverim ! Ô utinam quas olim aspernatus sum doctrinas memoriâ tenerem ! Ex hoc penu domestico nunc depromerem quod esset non solum vitæ oblectatio, sed etiam levamentum miseriarum. »
Cujus otii pertæsum necessitas coegit ut varias res gerendas susciperet quas nunquam anteà tentaverat. Jamdiù consilium ollæ aut lampadis fabricandæ animo agitaverat, quibusquidem auctus, in meliori sanè conditione versaretur : itaque, quamvis plueret, terram argillaceam studiosè conquisivit, opusque orsus est.
Quodquidem certè non statim ei ex voto cessit : iterùm iterùmque tentandum fuit ; cùm autem nihil haberet in quo libentiùs versaretur, placuit opus, licet absolutum, quoties mendosum aliquid animadverteret, frangere ac denuò fabricare. Sic igitur dies nonnullos grato in labore transegit, donec tandem ollam fictilem cum lampade penitùs absolvisset : quas non procul ab igne collocavit, ut paulatim arefierent. Tùm alias etiam ollas, cacabos, catinosque variâ formâ atque magnitudine fingere instituit. Atque ut ille plurimùm operæ in his artibus posuit, ità maximam solertiam adeptus est.
Magnum opus fuit ac difficile fictilia vasa vitro ità incrustare, ut liquore non imbiberentur. Sed cùm nihil intentatum, nihil inexpertum relinqueret, vicit patientia.
Intereà pluere non desiit. Quamobrem necesse fuit Robinsoni varia adhuc fingere opera, ne miserè tædio conficeretur. Proximè autem operam nectendo reti piscatorio navat. Jam anteà non parvam copiam funiculorum contorserat, quæ nunc ipsi fuit maximè opportuna. Cùm enim otio abundaret, et patientissimus laboris, rem decies et ampliùs malè incœptam retractaret, invenit tandem quâ arte nodos faceret : in quo adeò solers evasit, ut fœminas puellasque apud nos reticula nectentes dexteritate æquaret.
Tum venit ei in mentem tentare, num arcum et sagittas posset conficere. Quanto studio animus Robinsonis flagravit, cùm hæc secum agitans, multa recenseret commoda, quæ inde esset percepturus ! Scilicet lamas interficere, aves dejicere, et, quod erat potissimum, se ipsum in domicilio defendere posset. Itaque tanta eum incessit cupido arcûs perficiendi, ut, pluviam cadentem parum curans, ad conquirendum lignum procurrerit. Cui tamen consilio cùm quodlibet lignum aptum non existimaret, ejusmodi quæsivit quod durum idem ac lentum esset, ut et facilè flecteretur, et in pristinam ferè formam rediret.
Tale ergò lignum inventum atque decisum domum deportat, confestimque opus aggreditur. Quàm verò tunc sensit inopiam cultri idonei ! Quamvis iterùm iterùmque secaret, vix tantum profecit, quantum nos cultris chalybeis instructi uno ictu proficimus : quanquàm ab ortu usque ad occasum diei operi intentus erat, necesse fuit ut octo dies integros huic labori impenderet. Tandem magnoperè ille lætatus est, cùm arcum nono die perfectum vidit ; neque tunc, præter nervum et sagittas, quidquam desiderabat. Cùm verò funem quàm firmissimum contorsisset, ad sagittas fabricandas se accinxit.
Jam si ferrum habuisset, quod sagittis præfigeret, quanti, quæso, hoc æstimâsset ! Frustrà autem in votis illud habuit. Dum igitur rem mente agitat, tandem meminit se audiisse homines feros ossibus magnorum piscium aut silicibus acutis uti ad sagittas hastasque acuendas. In quo illos statuit imitari. Consilium quoque iniit hastæ conficiendæ. Quod utrumque statim agressus, ad littus accurrit, ibique ossa piscium, lapidesque aptissimos invenit. Tùm perticam longam et rectam hastæ destinatam amputat, pluviâque madidus domum revertitur. Intrà paucos dies et hasta, et sagittæ confectæ sunt. Tùm hastam præfigit lapide præacuto, ac deindè sagittas hinc ossibus piscium robustis, inde pennis ad extremam partem additis, alites facit. Quo facto, placuit arcûs experimentum facere. Quiquidem, quanquam multa deerant, quòd ferreis instrumentis non fuerat instructus, attamen satis idoneus visus est dejiciendis avibus, minoribusque aliis animalibus ; neque dubitavit fore ut hominem ferum nudumque, si quidem satis appropinquâsset, eo graviter esset vulneraturus.
Attamen pluvia nondum cessaverat ; sed, duobus tandem elapsis mensibus, cœlum cœpit nitescere. Nunc Robinson hiemem adventare putavit, cùm jam contrà hiems exacta esset. Vix suis ille oculis fidem habuit, cùm almâ veris vi nova gramina, novos flores, novos surculos emergentes cerneret. Et si causam non intelligebat, res tamen erat ante oculos. « Hoc profectò, ità se ipse alloquitur, me in posterum monebit, ne quidquam rejiciam, cujus rationem animo perspicere nequeam. »