Caput decimum nonum.
Robinson habitaculum fossâ et palis munit. — Docet socium Germanicè loqui. — Ambo scapham fabricare statuunt.
Nunquam sanè, ex quo hanc in insulam advenerat, lætior fuerat Robinsonis conditio. Hoc unum erat illi metuendum, ne barbari reverterentur ad socios repetendos, unde novis cruentisque præliis sibi cum iis certandum foret. Quin ille cohorruit, dum cogitaret in hoc ancipiti discrimine posse se versari, in quo sibi pereundum esset, aut sanguis hominum profundendus.
Res igitur postulabat ut ad suam ipsius defensionem nihil intentatum relinqueret. Jam diù habitaculum suum castelli instar munire optaverat ; huc usque verò, quandiù vixerat solitarius, hanc spem penitùs abjecerat. Nunc autem, cùm adesset socius laboris, faciliùs hoc aggredi potuit. Itaque montis cacumen conscendit, ut meditaretur quomodò se tutiùs firmiùsque muniret ; atque hoc brevì excogitavit, cùm inde totam regionem oculis complecteretur. Statuit primum fossâ latâ altâque domicilium cingere, palis validioribus septâ, ac deinde rivum non procul ab habitaculo scatentem ita dividere, ut altera pars in fossâ, altera per medium atrium flueret, ne unquàm obsidione cinctus aquæ inopiâ laboraret.
Haud facile erat hæc omnia socio signis indicare. Hic verò cùm rem aliquâ ex parte intellexisset, ad littus procurrit, atque inde retulit varia instrumenta fodiendo apta, conchas scilicet magnas, lapidesque planos et acutos. Tum ambo opus inchoant.
Jam intelligere satis in promptu est hoc quoque arduum fuisse. Fossa enim, ut esset idonea, sex pedum altitudinem, octo verò latitudinem requirebat. Ejus autem longitudo octoginta vel centum passus esse videbatur. Adde illos instrumentis ferreis, ligone, spathâ penitus carere. Palis quoque quadringentis ferè opus erat, quos unâ securi siliceâ coaptare et præacuere res erat profectò plena operæ et laboris. Prætereà, ut rivum in fossam deducerent, canalis erat per tumulum quemdam interpositum fodiendus.
Neque tamen, licet omnibus his difficultatibus circumventus, Robinson à proposito deterritus est. Sobriè quoque vivendi genus, et corpus labore exercendi consuetudo animum ei addiderat, quo carere ii solent qui, in otio educati, deliciis atque mollitie diffluunt.
Ambo nimirum socii à summo mane usque ad vesperam non alacri minùs quàm strenuo animo operi incumbunt. Mirum itaque quantum vel instrumentis quàm minimè aptis adjuti in diem profecerint. Nec per duos menses continuos, vento obstante, barbari insulam invisêre. Itaque licuit sociis continuam operam munimentis dare, nec illis opus fuit sibi contra repentinam incursionem præcavere.
Robinson comitem, inter opus faciendum, germanicam linguam docuit, cujus ope animi cogitata cum socio communicare ardentissimè cupiebat. Hic autem tam docilem et attentum se præbuit, ut brevi tempore maximos progressus fecerit. In quo Robinson eâdem arte usus est, quâ solers magister ut linguam Latinam Gallicamve discipulos doceat. Quoties nempè fieri potuit, eâ re, de quâ sermo erat, positâ antè oculos, distinctâ voce nomen ejus pronuntiabat. Cùm verò de ejusmodi rebus ageretur, quæ oculis subjici non poterant, vultu gestuque ità exprimere studuit, ut Vendredi anno dimidio nondum exacto Robinsonem intelligere, cogitationumque participem eum facere posset.
Quodquidem multum Robinsonis felicitati adjecit. Huc usque enim socium quidem, sed mutum eum habuerat ; tum verò amicum sibi comparavit. Vendredi enim semper honestum, candidum, fidelem gratumque domino se præstitit. Itaque Robinson cariorem eum in dies habuit, ac brevi tempore elapso non dubitavit hoc ei concedere, ut in eâdem speluncâ secum pernoctaret.
Duorum ferè mensium spatio fossa absoluta fuit. Quo facto, ita muniti erant, ut jam barbarorum impetum non modò non extimescere, sed eos etiam, si unquàm oppugnarent arcem, possent repellere. Priùs enim quàm ullus fossam transiret aut palos superaret, ab obsessis aut sagittis interfici, aut hastis transfodi impunè poterat. Itaque securitati suæ nunc satis consuluisse videbantur.
Cùm non ita multo post Robinson sociusque collem littori vicinum fortè conscendissent, unde maris adspectus longè et latè patebat, Vendredi oculos in quamdam ejus partem intendit, ubi insulæ aliquot eminentes conspici è longinquo poterant. Tum ille subito præ lætitiâ exsultare atque mirum in modum gestire cœpit. Quâ de re interrogatus à Robinsone lætus ille exclamat ! « En ego patriam adspicio ! ibi gens mea habitat. » Vultu verò, oculis gestuque significabat quàm cara sibi esset patria, ac quantoperè illam revisere optaret. Quod quidem Robinsoni minimè placuit. Erat sanè affectus ille animi in viro laudabilis, quo declarabat caram esse patriam, caros amicos, caros parentes. Nascitur enim nobiscum sensus ille, et, quæcumque illa sit quam primo quisque cognovit intuitu, vel signavit vestigio, nulla magis regio arridet. Sed veritus ne popularium amantior ipsum aliquandò desereret, animum ejus pertentare voluit, et sic colloquium cum eo iniit, ex quo optima ejus indoles patuit apertiùs.
Robinson. Num tu ad populares tuos redire et cum iis habitare malles ?
Vendredi. Libenter equidem eos reviserem.
Rob. Scilicet optares carne humanâ cum iis vesci ?
Vendr. Minimè ! Eos potiùs ad mores humaniores traducerem, doceremque vesci lacte et carne animalium, et inprimis ab humanâ abstinere.
Rob. Quid ? si te ipsum devorarent ?
Vendr. Hoc illi non facient.
Rob. Attamen illi vescuntur carne humanâ.
Vendr. Sanè illi quidem ; sed nonnisi carne hostium.
Rob. An tu scapham conficere potes, quâ ad eos transveharis ?
Vendr. Sanè quidem !
Rob. Euge ! confice tibi scapham, atque ad illos revertere. Quid ! dejicis oculos ! unde sic doles ?
Vendr. Doleo quippe, quod dominus mihi carissimus irascatur.
Rob. Cur verò tibi irascar ?
Vendr. Ita res est ; quippe ille me à se relegatum velit.
Rob. Anteà verò optabas redire in patriam ?
Vendr. Optavi equidem : nisi verò dominus meus ibi mecum versetur, ibi quoque ego versari nolim.
Rob. Me quidem populares tui hostem existimantes interficient devorabuntque. Tu igitur solus proficiscere.
Quibus auditis, Vendredi arreptam securim domino reddit porrectâ cervice.
Rob. Quid vis ego faciam ?
Vendr. Ut me interficias. Malim ego à te interfici quam relegari.
His dictis, Vendredi vim lacrymarum profundit. Robinson autem vehementissimè commotus eum amplectitur, exclamans : « Noli timere, ô bone. Ego quoque opto ut nunquam à te divellar ; ex animo enim te diligo. Quæ anteà dixi, hæc ad fidem tuam explorandam dicta sunt, ut intelligerem an tuus meo amori amor par esset. Quas vides lacrymas, eæ testes sunt caritatis meæ. Ego te iterum amplectar ; fletum teneamus, nec alter alterum unquàm deserat. »
Itaque ut animum amici à mœrore averteret, init sermonem de scaphâ quâdam fabricandâ, pluraque eâ de re sciscitatur. Cùm Vendredi responsis Robinsoni abundè satisfecisset, hic illum manu prehensum secum abduxit, ut ostenderet cymbam, cui fabricandæ ipse permultos jam annos impenderat. Vendredi, truncum intuens, vix tertiâ parte excavatum, subrisit. Cùm autem Robinson ex eo quæsiisset, quidnam illi in hoc opere minùs probaretur, Vendredi respondit minimè opus fuisse tanto isto labore, ejusmodi truncum intra paucos dies meliùs excavari posse.
Quibus auditis, Robinson vehementer lætatus est. Jam cymbam omninò confectam sibi fingebat animo, et navigatione feliciter peractâ ad continentem terram appellere sibi videbatur. Ô quanta illi lætitia, cùm spes libertatis recuperandæ arrisit ! Et subitò constituunt opus proximo mane aggredi.