Caput vigesimum.
Pluviarum tempus. — Socii nectunt stragulas, retia. — Cymba conficitur.
Ipsâ die operi destinatâ, aderat pluviarum tempus : quod bis per annum ingruere Robinson non unius anni experientiâ didicerat. Quo tempore per duos menses perpetuos nulli negotio vacare extra domum licebat ; tantâ vi continuus imber ruebat de cœlo ! Animadverterat quoque Robinson esse valetudini omninò contrarium illâ tempestate foras exire. Quid igitur faciendum erat ? Dilatâ navis confectione, tempus in laboribus domesticis consumendum fuit.
Quantùm profuit Robinsoni per dies illos pluvios, atque horas vespertinas longas easdem obscurasque igne uti et lumine, amicumque habere, quîcum tempus inter opera domestica jucundis confabulationibus traduceret ! Anteà enim tristes istas noctes solitarius in otio et tenebris degerat. Jam verò cum socio ad lampadem et focum sedens, in aliquâ re gerendâ occupatus, confabulatur, neque unquàm gravi desidiæ pondere opprimitur.
Atque ex socio didicit varias artes quibus barbari nonnullas sibi commoditates comparant ; Robinson quoque multa illum docuit, quæ barbaris latent. Ita in dies peritiores facti multa junctâ operâ confecêre, quæ neuter solus suscipere potuisset. Tum ambo intellexêre quanta ex hominum amicâ conspiratione oriantur commoda, quibus illi carerent, si bestiarum more singuli vagarentur. In primis Vendredi artem callebat, quâ tenues densasque libro stragulas necteret corpori vestiendo aptissimas. Quod cùm Robinson ex eo didicisset, tum illi certatim tam multas ejusmodi texuerunt, ut idoneum utrique vestimentum suppeteret. Ô quàm jucundum Robinsoni fuit abjicere amiculum istud molestum, è pellibus rigidis nec subactis confectum, quo huc usque corpus ipsi tegendum fuerat !
Vendredi etiam è fibris nucum cocossæ variisque herbis lini naturam referentibus fila educendi artem tenebat, quæ funiculos à Robinsone huc usque confectos longè superabant. È filis retia piscatoria proprio ac singulari artificio nectebat. Quibus in operibus fabricandis breviores factæ sunt vesperæ, quæ, omnibus his deficientibus, multùm ipsis tædii attulissent.
Intereà dum sedent, Robinson amici ingenium rude sensim excolere, ejusque mentem certâ verâque notitiâ Dei imbuere. Quantis verò erroribus mens illius hâc in re laboraverit, ex sequenti confabulatione facile erit intelligere.
Rob. Dic mihi, quæso, ô bone, nostine quis mare, quis terram, quis animalia, te ipsum denique creaverit ?
Vendr. Profecto ! Toupan ista creavit.
Rob. Quisnam est Toupan ille ?
Vendr. Is qui tonat.
Rob. Quisnam verò ille est qui tonat ?
Vendr. Senex est ætate provectissimus, qui omnibus cæteris rebus superstes est, quique tonitru efficit. Ætate solem, lunam stellasque longè superat, omnesque animantes eum adorant, Ô ! dicentes.
Rob. Quemnam in locum post mortem commigrant tui populares ?
Vendr. Ad Toupan revertuntur.
Rob. Ubinam verò ille habitat ?
Vendr. In excelsis montibus.
Rob. Num aliquis eum ibi vidit ?
Vendr. Nemini fas est eum adire, nisi Owokakeis (id est sacerdotibus). Illi Ô dicentes eum interrogant, ac deinde nobis referunt ejus responsa.
Rob. Qui autem post mortem ad eum migrant, num felicitate aliquâ fruuntur ?
Vendr. Sanè illi quidem, si magnam hostium copiam mactaverint atque comederint.
Quo audito, Robinson cohorruit, statimque illum meliora de Deo vitâque futurâ docere cœpit ; Deum nempe esse omnipotentem, sapientissimum benignissimumque ; qui omnia creaverit, omnia regat, omnibus consulat ; ipsum autem nunquàm originem habuisse, ubique adesse, illam intelligere quæcumque nos cogitamus, audire quæcumque loquimur, videre quæcumque agimus, quamvis ipse à nemine videri queat ; habere proborum atque improborum rationem ; eamque ob causam cùm in hâc, tum in futurâ vitâ neminem beatum reddere, nisi illum qui ex animo virtuti studuerit.
Quæ præclara plenaque solatii præcepta Vendredi magnâ cum reverentiâ audiit, auditaque altè in animo infixit. Cùm magister non minori docendi, quàm discipulus discendi studio flagraret, hic brevì præcipuam de Deo ac religione doctrinam tenuit, quantùm huic ille explanare poterat. Ex eo tempore Vendredi felicissimum se existimavit quòd in hanc insulam deferri sibi contigisset.
Posteà Robinson preces suas semper præsente socio fundere solebat ; jucundissimumque adspectu fuisset, quanto gaudio, quantâ pietate hic verba domini ad verbum sequeretur. Tunc verò tantâ ambo felicitate fruebantur, quantam assequi possunt homines ab humanâ societate sejuncti. Sic elapsum est pluviarum tempus ullâ sine molestiâ. Cœlo tandem serena facies redierat ; cessabant venti, nimbique aufugerant. Robinson cum fido socio puram tepidamque auram veris spirat. Ambo novis viribus auctos se sentiunt, atque alacri animo ad arduum opus susceptum se accingunt.
Vendredi admoto igne truncum excavavit, atque duos intra menses id absolvit ; quod ægrè multorum annorum spatio Robinson solus confecisset. Jam præter vela remosque nihil defuit. Hos quidem Robinson, illa verò Vendredi paraturum se spondet.
Ambo simul opus susceptum absolvêre ; sed instructâ navi, nihil superfuit nisi ut hæc à littore in mare demitteretur. Quoniam verò locus, in quo navem fabricaverant, longè à mari distabat, non satis patebat quâ ratione, ut erat gravissima, ad mare aut deduceretur, aut deportaretur, aut traheretur, aut denique provolveretur. Et nunc ex illis difficultatibus quomodo se expedient ?
Neque verò Robinson oblitus erat utilitatis quam longa pertica ipsi præstiterat. Quam ob rem nunc quoque illam adhibuit. Sed navis tam lentè provoluta est, ut facilè intelligerent se integrum mensem in hâc operâ consumpturos esse.
Tandem opportunè recordatus est alius instrumenti æquè simplicis parabilisque, quo fabri lignarii aliique in Europâ uti solent ad magna pondera promovenda, cylindri nimirùm.
Quod quidem vix Robinson expertus magnâ cum lætitiâ vidit quàm facilè navis promoveretur. Post biduum mari quoque committi potuit, magnoque cum voluptatis sensu uterque comperit illam ad navigandum prorsus esse idoneam.
Jam nihil superfuit nisi ut quæ ad proficiscendum essent necessaria pararentur, scilicet ut navis tot oneraretur commeatibus quot vehendis sufficeret. Quonam verò illi tendent ? Vendredi optabat ut in patriam rediret ; Robinson autem, ut ad continentem Americæ vela darentur, ubi se Hispanos, aliosque ab Europâ profectos inventurum sperabat. Vendredi verò patria nonnisi quatuor circiter milliaribus aberat, terra continens duodecim aut quindecim. Quod si priùs ad insulam tenderent, tunc à continenti terrâ pluribus adhuc milliaribus recedebant, atque hoc ipso periculum itineris augebatur.
Vendredi nihil ex iis quæ pertinent ad naturam maris noverat nisi quod necesse esset ut ad insulam suam perveniret. Ista autem magis etiam Robinson ignorabat, quoniam in hoc mari nunquàm navigaverat.
Tandem quâ Robinson ardebat homines humanitate excultos revisendi cupiditas omnem dubitationem vicit. Quamvis Vendredi instaret, multaque et varia objiceret, statutum est proximo die iter parare, et ubi primùm ventus adspiraret, vela dare, Deoque favente illuc tendere ubi Vendredi sperabat se proximam continentis oram inventurum.