Caput vigesimum tertium.
Res multæ et magnæ. — Tempestas. — Fragor tonitruum. — Sonitus ænei tormenti. — Magna navis derelicta. — Vendredi ad illam adnatat. — Ignota animalia. — Canis. — Capra. — Ratis.
Robinson sociusque vix unam dormierant horam, cùm ille exortâ subitò tempestate expergefactus est. Procella horrendum furit, repetitoque tonitruum fragore terra ipsa concussa tremit. « Audisne, Vendredi ? » ait Robinson. « Heu ! respondit ille, si hæc tempestas nos in alto deprehendisset ! » Quibus vix dictis, repentè fragor auditur tormenti explosi sonitum referens. Vendredi tonitru esse putat ; Robinson autem pro certo habet se tormenti sonitum audiisse, animusque ejus lætitiâ simul et timore perturbatur. Extemplò è strato se corripit, tædâque è foco arreptâ Vendredi jubet subsequi. Hic autem paruit, quanquàm consilio domini non perspecto.
Tum Robinson in summo monte quàm celerrimè ignem largum accendit, quo significaret maris sævitiâ conflictatis tutum hìc esse perfugium. Non dubitavit enim quin esset in propinquo aliqua navis, quae propter periculum tormentum exploserat. Vix autem flamma exarserat, cùm effusis imbribus ignis exstinctus est. Robinson sociusque in speluncam se ipsi recipiunt, ne aquis abripiantur.
Tempestas, nonnisi die oborto, furere desiit. Jam Robinson dubius spem inter et metum ad littus procurrit, exploraturus quemdam sonum auribus accepisset. Primo autem adspectu magnus Robinsonem dolor, socium verò desperatio incessit. Procella nimirùm scapham avulsam à littore in altum projecerat. Et certè si quis hunc miserum vidisset, qui nunc dulcem patris revisendi spem omninò amiserat, à lacrymis abstinere non potuisset. Ille expalluit, mutus, aliquandiù oculis in terram defixis ; tunc subitò in lacrymas erumpere, sibi manus torquere, pectus percutere, avellere crines.
Robinson, qui propriis malis aliorum misereri didicerat, socii dolore ipse commotus, amicis lenibusque monitis studet eum ad tranquillitatem animi reducere.
Ille intereà oceanum immensum oculis perlustrat, si fortè navem alicubi possit conspicere. Sed frustrà. Ex eo intellexit se errasse, neque ampliùs dubitavit sonitum illum, quem tormenti fragorem ratus erat, ipsum tonitru fuisse. Itaque tristis domum rediit, quòd spe tam lætâ denuò frustratus esset.
Ibi autem requiescere planè non potuit ; quippe imago navis cujusdam ad insulam appulsæ menti ejus semper obversabatur. Montem igitur denuò conscendit, unde ora orientalis conspici posset ; cùmque ad summum pervenisset, acie oculorum orientem versùs directâ, bone Deus ! quàm ille lætatus simul atque attonitus fuit ! navem scilicet permagnam conspicit, tamque perspicuè, etsi satis longè aberat, ut nihil ampliùs superesset dubitationis. Tum ille anhelans ad arcem recurrere, arcum arripere, socioque obstupescenti nihil proferre præter hæc verba : « En adsunt ! » Tum quàm velocissimè se proripit.
Vendredi dominum tantâ animi perturbatione trepidantem, atque verba quædam abrupta proferentem videns, barbaros adesse existimavit. Itaque ille quoque armis correptis eâdem celeritate Robinsonem secutus est.
Jamque illi duorum milliarium viam percurrerant, priusquàm eò pervenissent unde navis conspici posset. Robinson è longinquo eam socio ostendit : quam ille magnoperè miratus est. Quanquam enim navis satis longè distabat, intelligebat tamen eam centies superare vel maximam navem quam huc usque vidisset. Robinson præ lætitiâ mirè gestiens, nunc exsultare, nunc jubilare, nunc socium amplecti, eumque lacrymans obtestari ut et ipse lætetur. « Jam licet in Europam tendere, jam Hamburgum. Illic tibi cernere dabitur qualem vitam in hâc urbe vivant, quàm magnificas, ædes exstruant, quantis vitæ commoditatibus jucunditatibusque securi fruantur. » Incredibile verborum flumen fundebat Robinson. Instabat verò quâlibet ratione efficere ut ab iis qui in navi erant ipse animadverteretur. Quânam verò ratione non satis constabat.
Primùm altâ voce clamavit, sed frustra ; quanquam ventus inter procellam mutatus ab insulâ navem versùs spirabat. Itaque socium quàm celerrimè ignem accendere jubet, quem è navi conspicerent. Hoc celeriter peracto, flamma brevì altitudinem arborum æquavit. Interim Robinson oculos in nave defigit, exspectans dum scapha inde demissa ad se tenderet. Quæ tamen spes eum fefellit.
Tandem postquàm ignis per unam ferè horam arserat, cùm nulla in conspectu scapha esset, Vendredi ultrò Robinsoni spondet se ad navem, quamvis longiùs distet, natando perventurum, eosque qui in eâ vehuntur invitaturum ut ad insulam accedant. Robinson annuit ; et eum amplexus, orat ne se temerè periculo objectet, vitæque suæ consulat. Tum Vendredi vestes è stragulis confectas abjicit, viridemque ramum avulsum dente tenens, quem pro signo pacis offerat, in mare alacri animo prosilit. Hunc Robinson oculis votisque ardentissimis prosecutus est.
Vendredi feliciter ad navem accessit : tum postquam non semel eam circumnatâsset, sustulit clamorem ; sed redditur à nemine. Tandem cùm scalam animadverteret à navis latere dependentem, illius ope navem conscendit. Tum stegam oculis perlustrans, adspectu bestiæ ignotæ exterritus est. Nigra et villosa erat. Atque ubi primùm illa hominem conspexit, vocem prodidit qualem ille nunquam audierat. Mox autem tacuit, adeòque mitem se præbuit blandamque, ut timorem Vendredi deponeret. Supplex quoque illa adrepit, caudam movens, miserabiliterque ejulans, quasi auxilium et præsidium imploraret. Itaque cùm usque ad ejus pedes prorepsisset, eam Vendredi manu mulcere audet ; quoquidem illa mirificè lætata est.
Tum Vendredi stegam pererravit, altâ voce inde usque clamans ; nemo autem se obtulit. Cùm omnia stuperet quæ in stegâ oculis ejus occurrebant, dorso ad locum quo patet in interiorem navis partem descensus verso, repentè à tergo percussus fuit tanto ictu, ut pronus caderet. Terrore perculsus, se erexit ; atque cùm respexisset, attonitus hæsit ad adspectum animalis satis magni, cornibus curvis, barbâ prolixâ densâque, quod iterùm minaci vultu in pedes se erigebat, ut in hominem denuò impetum faceret. Vendredi, clamore edito, in mare prosilit.
Prior scilicet bestia, nigro colore, erat canis villosus, qui hominem secutus è nave se quoque projecit. Ille verò natantem à tergo audiens putavit monstrum cornibus armatum urgere ; adeòque exterritus est, ut vix valeret pronatare. Parùm abfuit quin fluctibus absorberetur ; nec respicere quidem ausus est. Cùm tamen paululum animum recepisset, tantâ velocitate tranavit, ut vix eum canis sequi posset. Tandem littus attingit, vocisque et animi impos ad pedes Robinsonis procidit. Canis quoque non ita multò post terram assecutus est.
Robinson nihil intentatum reliquit quo fidum vitæ solitariæ socium reficeret. Scilicet illum osculatur, concutit, nomine vocat. Attamen non nisi aliquo temporis spatio elapso Vendredi oculos aperuit, spiritûsque liberiùs meantis signa dedit. Tandem vocis usu recepto, narrare incipit quid terribile sibi acciderit ; navem sibi montis instar lignei visam fuisse, in quâ stabant tres excelsæ arbores (mali scilicet) ; bestiam illam nigram sibi adblanditam fuisse, monstrum verò cornutum barbatumque irruisse, mortem intentans. Addidit se existimare monstrum illud esse montis lignei natantis dominum, cùm hominem in eo vidisset omninò nullum.
Robinson narrantem miratus, intellexit animal illud cornutum nihil aliud nisi capram esse aut hircum. Prætereà existimavit quoque navem scopulis adhæsisse, homines verò qui in eâ vecti essent illam reliquisse, ut in scaphas se reciperent ; quò tamen illi confugissent, intelligere non potuit. Si enim adiissent ad insulam, eò appellere debuisse videbantur, ubi nunc ipse et Vendredi erant ; sed nulla eorum poterant conspici vestigia. Quòd si autem salutem quærentes cum scaphis periissent ; aut corpora aut scaphæ, aut utraque ad littus debuissent compelli. Tandem meminit ventum inter tempestatem subitò mutatum fuisse, conversumque ad orientem, cùm ab occidente spiravisset. Quoquidem obscuram hanc rem satis explanari putavit.
« Quid autem nunc faciendum est ? Robinson quærit secum. Fac illos periisse, aut vento tantùm abreptos fuisse ; in utroque casu, optimum est è nave quàm plurima eripere. Quomodo autem, cùm scaphâ careamus ? » Et jam non gravis minùs ipsi fuit cymbæ jactura quàm anteà socio fuerat. Diù meditatus est, aliquid excogitaturus quo damnum sarciret ; sed nihil menti succurrit. Confectio novæ cymbæ nimiùm temporis requirebat, nec ipse audebat pronatare ad navem ; quippe quæ abesset longiùs. Prætereà hâc ipsa ratione, incerto etiam exitu, pauca admodum servare poterat.
Subjicit ingenium necessitas. Venit in mentem ratem facere, lignis aliquot ita colligatis, ut commodè veheretur.
Tum statutum fuit ut alteruter domum curreret, dieique victum cum omni funium copiâ cæterisque instrumentis necessariis peterent. Vendredi, ut erat cursu velocior, proficiscitur. Robinson autem remansit, arbores interim rati conficiendæ idoneas cæsurus.
Vendredi nonnisi sub vesperam rediit. Intereà Robinson magnopere delectatus est cane villoso ; quem veluti popularem ex Europâ, si ita loqui fas est, diligebat. Cùm Vendredi rediisset, ciborum quos attulerat partem Robinson cani esurienti dedit. Cùm verò luna opportunè lucem præberet, ambo usque ad mediam noctem sine ullâ intermissione operi incubuerunt. Tum verò omninò fatigati, cùm somno diutiùs carere non possent, in gramine recumbunt, canique custodiam corporum committunt. Hic ad pedes eorum se projecit. Illi autem dulci somno recreati sunt, donec aurora rediisset.