Caput vigesimum septimum.
Vendredi patrem suum invenit. — Hispanus narrat suos casus.
Robinson, cupidus scaphæ quam barbari reliquerant inspiciendæ, ad eam accessit, atque non sine magnâ admiratione in illâ invenit hominem alium, manibus pedibusque miserabiliter vinctum, mortuo quàm vivo similiorem.
Robinson statim solutis ejus vinculis, eum erigere nititur. Hic verò neque stare, neque loqui poterat ; flebiliter potiùs ingemebat, ratus nimirum se nunc ad mortem trahi. Cùm ille gente barbarus, non autem Europæus esset, Robinson socium vocat mortuorum corpora congerentem, ut patrio sermone hominem alloquatur. Vix autem Vendredi captivum conspexit, cùm spectaculum ejusmodi insecutum est, quod Robinson et Hispanus non sine lacrymis intueri potuerunt. Scilicet Vendredi, subito quasi lymphatus, in captivi amplexus provolare, eum osculari, urgere ; clamare, ridere, exsultare, saltare, flere, manus torquere, faciem et pectus fœdare, iterùmque exclamare, amentem denique toto habitu referre. Diù quoque et multum Robinson socium priùs interrogavit quàm ille hoc unum breviter domino respondisset : « Pater meus ! »
Jam verò cuncta quibus optimus ille juvenis lætitiam pietatemque exprimere gestiebat, verbis nemo descripserit. Vicies ille è scaphâ in terram, è terrâ in scapham prosilit. Robinson vini aliquantulùm quod in lagenâ reliquum habebat, filio tradit, quo patris membra tumentia foveat. Tum paululùm secessit, ut Vendredi liberiùs sese totum daret lætitiæ.
Ac aliquantò post reversus, interrogat an cibum aliquem patri præbuerit : tum respondenti se minimè adhuc de hoc cogitâsse, Robinson jentaculum suum ipsi offert, quod hic patri tradidit. Tum repentè è scaphâ prosiluit, atque ita celeriter procurrit, ut jam extra conspectum esset priùs quàm Robinson eum posset interrogare. Mox autem reversus est, manu alterâ urceum aquæ plenum, alterâ panem caseumque tenens. Illum patri, hunc domino porrigit, ut jentaculum, quo ille se defraudaverat, compensaret. Senex aquâ gelidâ subitò recreatus est ; quippe qui siti excruciatus in eo erat ut prorsùs deficeret.
Jam Robinson ad Hispanum in gramine prostratum languentemque se convertit ; istum quoque à socio potu ciboque reficiendum curavit. Tum illum ad scapham deducit, in quam, tormento quoque, sclopetis spoliisque interfectorum oneratam, Vendredi saltu se dedit ; tamque velociter, vento quamvis adverso, eam remis impulit, ut Robinson navigantis cursum in littore pedibus incedens vix æquaret.
Brevì ad arcem perventum est, in quam omnes nunc ab omni periculo liberati ingressi sunt. Tum hospites ambo cœnam salubrem parant. Et certè Robinson subrisit, cùm cogitâsset se personam regis referre. Toti scilicet nunc insulæ imperitabat ; omnes ejus subditi vitam illi acceptam referre debebant, ab ejus nutu pendere, atque, si opus esset, vitam ipsam pro domino profundere.
Tunc sic socium Robinson alloquitur : « Duplici nomine festus nobis hic dies habebitur : tum quod duos homines ex faucibus barbarorum eripuimus ; tum quòd tu ipse, ô amice, patrem tuum recepisti. Lautissimis igitur dapibus hodie mensam instruamus. »
Inter epulandum narravit Hispanus, quo fato inter manus barbarorum incidisset. Cùm ille sex ferè menses inter eos versatus fuisset, eorum linguam ita didicerat, ut cogitata verbis exprimeret, Vendredique apud dominum munere interpretis fungebatur. Summa eorum, quæ nunc ille narravit, hæc est :
« Navis nostra ad mercaturam nigrorum hominum faciendam profecta erat. Ab orâ scilicet Africæ venimus, ubi varias merces ex Europâ cum granulis aureis, ebore atque hominibus nigris mutaveramus, odioso quidem et inhumano quæstu : hos centum numero navi imposueramus in Americam transvehendos. Jam viginti eorum vitâ excesserant, aliis quippe super alios promiscuè congestis. Tempestas sæva et diuturna ab itinere deerrantes ad oram Brasiliæ nos abripuit. Cùm navis fatiscere cœpisset, nec in altum reverti gubernator auderet, satiùs duxit oram terræ continentis legere. Exortâ subito novâ tempestate, ventis reflantibus rejecta est navis à continente, et noctu prope insulam quamdam in scopulos conjecta. Nonnullâ explosimus tormenta, et, sicuti fieri solet, significavimus nos in discrimine versari, et statuimus navem, quoad fieri posset, non deserere. Hâc mente servorum nigrorum vincula solvimus, ut illi nos ad aquam undique per compages laxatas abundantem hauriendam adjuvarent. Qui simul liberos se sentiunt, factâ conspiratione, scaphas occupant ad libertatem simul vitamque servandam. Tum inopes consilii hæsimus. Illos enim vi adhibitâ cogendi potestas nobis non erat ; quippe nos quindecim numero, illi octoginta, multi quoque eorum nostris armis potiti. Neque tamen minùs anceps periculum erat derelictis in nave scopulis hærente, sine scapharum auxilio : ad preces igitur confugimus, eos orantes qui paulò antè servi erant, ut vel remanerent, vel nos secum abducerent. Hìc verò non possum quin humanitati illorum laudes debitas persolvam. Etsi enim illis sævissimè usi fueramus, tamen misericordiâ commoti hoc nobis concesserunt, ut in scaphas, sed cuncti inermes, admitteremur.
« Tum in eas desiluimus, tantâ multitudine, ut penè submergerentur. Interim dum ad insulam proximam tendimus, mutatus subitò ventus nos, quantumvis remis connisos, in altum propulit. Tum verò præsentissimum fuit vitæ discrimen. Attamen scaphæ, quamvis maximè oneratæ, et fluctibus crebris jactatæ, undarum vim superabant ; ac demùm præter omnem exspectationem, nemine amisso, ad insulam planè ignotam delatæ sunt, cujus ab incolis humanissimè excepti sumus. Vitam apud illos hùc usque degimus, suo quisque modo, misero illo quidem ; barbari quippe, nullum agrum exercentes, piscibus tantùm fructibusque vescuntur. Illi nobiscum libenter suam cibariorum paucitatem communicaverunt, nosque docuerunt quâ arte piscarentur, ut ipsi, quæ essent ad vivendum necessaria, pararemus. Longè melior sanè erat nigrorum hominum conditio ; quippe qui et huic vitæ assueti, et nunc in libertatem vindicati essent.
« Paucis abhinc diebus gens quædam finitima insulae bellum intulit. Tunc omnes arma capiunt : nos quoque existimamus nostrum esse officium, sanctum atque solemne, hospitibus tam humanis auxiliari.
« Ego quidem à latere fortissimi illius senis pugnavi, qui leonis instar in hostes densissimos irruit. Quem cùm ab hostibus circumventum vidissem, dum dimicanti opem ferre propero, ipse infelix cum eo captus sum. Duos inde dies duasque noctes manibus pedibusque vincti degimus, siti insuper fameque excruciati. Hodierno autem die vix exorto ad scaphas protrahimur, scilicet ut, pro fero suo more, prædam illi vorarent. Tum verò divina providentia, vos, ô viri fortes magnanimique, ad nos servandos misit, ut vobis ejusmodi beneficium deberemus, quod solvere nunquam erit in nostrâ potestate. »
Hispanus his dictis conticuit ; effusis autem lacrymis significavit quàm grato esset animo. Robinson incredibili cum lætitiâ comperit verissimum esse quod priùs conjecerat, Vendredique cum eo divinæ providentiæ et sapientiam et benignitatem admiratus est.