Caput tertium.
Sēra Rōbinsōnis paenitentia. — Dēspērātiō. — Vītam miserē sustentat. — Habitat in spēluncā.
Fēlīcī fātō contigit, ut ingēns ille flūctus quī Rōbinsōnem absorpserat, īdem vī magnā reciprocāns, hominem in vadō exspueret. Hic cum praeter exspectātiōnem in siccō versārētur, tum extrēmīs vīribus ūsus est, ut summam in ōram adscenderet ; cumque eō pervēnisset, coepit circumspicere. Ēheu ! quālia oculīs obversantur ! scapha, nāvis, sociī, omnia dēmersa. Nihil omnīnō reliquum praeter āvulsās tabulās, quae flūctuantēs ad terram ferēbantur. Ūnus ipse, ūnus mortem effūgerat. Gaudiō igitur et terrōre trepidāns, in genua prōcubuit, manibusque sublātīs, lacrimīs perfūsus, Deō prō salūtis mīrāculō grātiās ēgit. Cum vērō nihil praeter arbusta aut arborēs dēprehenderet, nec ūlla vestīgia, unde intellegere posset hanc regiōnem ab hominibus incolī, jam gravissimum illī vidēbātur vītam sīc in sōlitūdine dēgere. Vēnit quoque in mentem esse forte vagantēs bēluās, aut ferōs hominēs ; tum multō majōrī horrōre perculsus est. Itaque prīmum prae timōre nec stāre ausus, nec prōgredī, circumspectāre omnia, et vel minimō strepitū expavēscere. Sed mox quā ārdēbat sitis torpōrem istum excussit ; quam cum diūtius tolerāre nōn posset, fontem aut rīvum indāgāre coepit, et sīc vestīgantī occurrit mānāns per herbās rīvulus : quem ille secūtus, invēnit fontem liquidissimum, quō valdē recreātus est.
Nec illum famēs tunc māximē urgēbat ; quippe cui angor terrorque omnem cibī appetītum exēmerant. Sed erant adeō exhaustae illīus vīrēs, ut multō magis requiēscere optāret. Attamen caput erat locum invenīre, in quō tūtus pernoctāret. Nūlla domus, nūllum tugurium, nūllum specus erat in cōnspectū. Sīc diū cōnsiliī inops flēvit. Tandem avēs imitārī, hospitiumque in arbore quaerere statuit. Ac brevī ūnam prōspexit tam dēnsam opācamque, ut commodē īnsidēre dorsumque acclīnāre posset : hanc adscendit rēptandō, piēque Deum precātus, cum sē composuisset, statim obdormīvit. Inter somnum, illīus mentī, ut erat cūrārum aestū jactāta, rērum eārum, quae prīdiē vigilantī acciderant, recursābant imāginēs. Vidēre sibi vidēbātur mōtum et agitātiōnem flūctuum nāvem haurientium, nautārumque ejulātūs exaudīre. Sibi in animō fingēbat parentēs lūctū ac maerōre cōnfectōs, quī fīliī vicem dolentēs, manibus ad caelum sublātīs, flēbant, et omne prōrsus sōlācium āversābantur. Tunc altā vōce exclāmat, inter somniandum : « Adsum, adsum, parentēs cārissimī ! » Dumque amplexū mātrem petit, dēcidit ex arbore. Sed forte quod ipsī faustum fuit, sēdem in locō nōn ita sublīmī posuerat, solumque tam dēnsō grāmine vestītum erat, ut ille cāsū nōn ita gravī dēcideret. Iterum arborem suam cōnscendit, in quā manibus retinēns surculōs circā ēminentēs, ad ortum sōlis remānsit.
Prīmā lūce coepit cōgitāre, quā ratiōne vīctum sibi parāret. Omnēs vērō arborēs quās hāctenus cōnspexerat, erant ex eārum genere quās campêche vocāmus ; atque illae folia quidem, sed frūctūs ferunt omnīnō nūllōs.
Nec satis illī liquēbat, quid sibi faciendum esset. Ex arbore tamen dēscendit. Cum autem prīdiē nihil omnīnō comēdisset, coepit famē saevissimā labōrāre : itaque hūc illūc per aliquot mīlia passuum discurrit ; sed discurrendō nihil invēnit, nisi arborēs sterilēs et grāmina.
Tunc summō angōre excruciātus famem et ultima sibimet ōminābātur : « Pereundum mihi erit famē ! » exclāmat, miserābiliter ejulāns. Dēspērantī vērō necessitās satis animī vīriumque adjēcit, ut sē ad lītus maris cōnferret, investīgāretque dīligentius, sī quid forte alimentī invenīret. Sed sua eum spēs fefellit. Hīc vērō dēbilitātus frāctusque prōcubuit, faciē in terram dēmissā, flentemque miserē paenituit, quod nōn fuisset flūctibus et ipse obrutus. Et jam statuerat in hōc miserābilī rērum articulō exspectāre, dum lenta famēs morte omnium taeterrimā cōnsūmeret vītam, cum forte conversus, ecce cōnspexit nōnnūllās in harēnā squāmās ostreārum. Avidus itaque eō accurrere, circumspicere, scrūtārī, num forte plēnās quāsdam reperīret, repertīsque exsultāre.
Ac prīmō quidem illās nōn sine difficultāte aperuit ; sed īnsertō plānō eōdemque acūtō silice perfēcit, ut trīgintā circiter haustīs ventrem paululum plācāret. Cum nunc certior esset, sē posse quamvīs miserē sustentāre vītam, jam māximē sollicitus erat, quō sē ā ferīs hominibus aut bēstiīs tūtum reciperet.
Tum in montem summum, aegrē, ut erat satis excelsus, adscendit, unde quam lātissimē circumspicere poterat. Sed quantus eum terror invāsit, cum vīdisset sē esse in īnsulā, neque ūllam omnīnō, quam longē aciem oculōrum intendere posset, terram appārēre, praeter trēs parvās īnsulās, quae, spatiō aliquot mīliārium interjectō, ex aequore ēminēbant !
« Heu ! mē miserum ! exclāmat, manibus ad caelum miserābiliter sublātīs. Mē nē ab hominum commerciō ita sējūnctum esse, ut mihi in hāc sōlitūdine vīvendum sit velut ferae bēstiae ! Heu ! parentēs optimī, numquam igitur ego vōs revīsam ! Numquam licēbit culpae meae veniam exōrāre ! »
Et sīc dolēns dēscendit dē monte, circumspiciēns, ubi posset in tūtō sē collocāre. Diū autem frūstrā indāgāvit ; tandem ad locum ēditōrem pervēnit, ex adversā parte, īnstar parietis, praeruptum. Cum accūrātius explōrāret, locum invēnit leviter excavātum, satis angustō aditū. Hīc sī uncum, sī scalprum, aut alia quaevīs īnstrūmenta habuisset, facilī negōtiō cavum in saxō excīsum per fragmenta habitāculō idōneum fēcisset. Sed cum haec omnia dēsīderāret, huic inopiae medendum erat.
Cum diū multumque dēlīberāsset, sīc sēcum statuit : « Arborēs, quās hīc videō, salicibus patriīs similēs sunt, quae, sī trānsferantur, novās facile rādīcēs agunt. Ēruam igitur manibus satis magnam eārum cōpiam, quae, ante cavum dēnsō ōrdine cōnsitae, erunt prō mūnīmentō ; cum illae rādīcēs ēgerint, ibi licēbit clausō et sēcūrō mihi quasi in domō dormīre. »
Tunc fēlīcī hōc inventō laetus, ad opus statim sē accīnxit. Sed quantō majōre gaudiō exsultāvit, cum huic locō proximum fontem liquidissimum prōspexisset ē monte exsilientem ! Eō statim properāvit, quia, cum hūc illūc fervente sōle discurrisset, multum aestuābat.
Posteā vērō coepit manibus et multō sūdōre tenerās aliquot arborēs exstirpāre, quās eō trānstulit, ubi sēdem sibi dēstināverat, atque ibi quoque cavum fodere manibus oportuit, in quō arborēs īnsereret : hōc vērō multum temporis requīrente, vesper advēnit, vix quīnque aut sex numerō arboribus cōnsitīs. Famē compulsus, ōram maris rūrsus petiit, ut novās conquīreret ostreās. Sed cum aestus rediisset, tōtum lītus occupāverant undae : aegrē igitur ūnam aut alteram repperit, et sīc male pāstus cubitum īre coāctus est. Reversus est igitur ad arborem suam, ibi pernoctātūrus, dōnec hospitium sibi tūtum cōnfēcisset. Nē autem hāc nocte idem ipsī accideret quod superiōrī, genuālibus sē eī rāmō religāvit, ad quem dorsum prius acclīnāverat, cumque summō rērum creātōrī sē commendāsset, tranquillē obdormīvit.