Caput quārtum.
Rōbinson reperit pōma eximiae magnitūdinis. — Sibi cōnficit varia īnstrūmenta. — Fūniculōs. — Strātum. — Umbellam. — Pēram. — Kalendārium.
Hāc nocte Rōbinson nōn dēcidit ex arbore ; sed placidē ūsque ad ortum sōlis quiēvit.
Prīmā lūce, lītus petiit, ut, collēctīs ibi ostreīs, ad opus inchoātum reverterētur. Cum eō aliā viā tenderet, euntī contigit invenīre arborem quae pōma inūsitātae magnitūdinis ferēbat. Etsī eōrum indolem ignōrābat, spērāns tamen ea fore quibus vēscī posset, ūnam ex iīs dēcussit. Erat autem nux oblonga nec minor capite puerulī, quae vulgō in Americae īnsulīs vocātur cocossa. Erat nucleus quasi medulla et sūcus quī sapōrem oleī ex dulcī amygdalā expressī referēbat, atque in mediō lac exquīsītum.
Cum stomachum lātrantem ūna nōn plācāret, secundam, tertiam quoque dēcussit, quibus abundē satiātus, tamen lītus maris petiit ; cumque mare reddidisset terrās paulō ante salō mersās, nōnnūllās passim in siccō ostreās repperit. Magnam quoque et plānam in lītore concham invēnit, quā prō spathā ūsus est ; atque illud ipsī nōn mediocrī fuit adjūmentō. Nec multō post plantam dēprehendit fibrōsō caule, quālis est apud nōs līnī aut cannabis.
Haec ille et tālia quōvīs aliō tempore neglēxisset ; nunc vērō nihil omittēbat, intentus ad singula, sī forte inde aliquid ūtilitātis caperet.
Itaque spērāns id plantae genus nōn minus sibi fore opportūnum, quam līnum nōbīs, aut cannabem, magnam ejus cōpiam ēvulsit, colligātōsque fasciculōs in aquam dēmersit.
Diēbus aliquot perāctīs, cum animadvertisset exteriōrem crustam aquā jam satis ēmollītam, fasciculīs inde sublātīs, stirpēs molliōrēs factās ad sōlem aprīcum explicuit. Quibus vix mediocriter siccātīs, tentāvit num hoc quoque līnī īnstar repetītō fustis ictū conterī posset. Cumque rēs ex sententiā cessisset, cōnfestim fūniculōs facere tentat tantā firmitāte, at concham baculō affīxam alligāre posset. Et sīc habuit īnstrūmentum haud absimile ligōnī holitōris.
Tum vērō opus assiduē persecūtus est, dēnsāsque cōnseruit arborēs, dōnec āreolam ante prōpositum sibi habitāculum omnīnō saepsisset ; atque inde quasi pariēs exstitit adeō validus, ut nōnnisi vī multā expugnārī posset.
Illās veniente diē, illās dēcēdente irrigābat aquā ē fonte proximō haustā. Ac brevī magnō cum gaudiō tenerās vīdit arborēs suās virēscentēs, crēscentēsque adeō fēlīciter, ut mīra esset in ipsō adspectū locī amoenitās.
Cum saeptum perfēcisset, continuum restī torquendae impendit diem, ex quā sibi scālam cōnficeret : nōluerat enim habitāculum suum portā claudere, nē satis firma nōn foret adversus irruentis ferae impetum.
Quae rūpēs habitāculō imminēbat, habēbat circiter duodecim pedum altitūdinem : stābat in summā arbor, cui scālam ita alligāvit, ut in terram dēpendēret. Tum ipse cōnscendere rūpem aggressus est ; quae rēs ex vōtō cessit.
Hīs omnibus cōnfectīs, sēcum dēlīberāre coepit quōmodo cavum augēret, ita ut esset spatium in quō habitāret. Atque facile intellēxit tāle opus sōlīs manibus nōn esse suscipiendum. Excōgitandum erat īnstrūmentum, quod foret adjūmentō.
Eā mente regiōnem lūstrāvit, et post multās investīgātiōnēs nactus est lapidem secūris fōrmam referentem, praeacūtum, atque in eō forāmen in quō manūbrium intrūdī posset. Quae rēs quoque multō labōre, et lapide aliō adhibitō fēlīciter successit. Cumque fustem alligāsset fūniculīs quōs propriā arte parāverat, haerēbat manūbrium quasi clāvīs affīxum.
Dum pergit quaerere, duōs invēnit lapidēs aliōs variīs operibus aptōs : alter īnstar erat tudiculae ; alter ita fōrmātus, ut aciem cuneī habēret. Utrōque Rōbinson assūmptō, tam alacrī animō reversus est, ut extemplō sē ad opus accingeret.
Quī quidem tum cuneō, tum tudiculā sēnsim multa rūpis fragmenta dēcussit. Rēs erat plēna sānē labōris. Sed diēbus aliquot in opere cōnsūmptīs tantopere prōcesserat, ut spatium cubiculō idōneum exīstimāret. Tunc āvulsō grāmine siccātōque, fēnum cōnfēcit, lectulum inde commodum sibi parātūrus.
Nihil igitur fuit impedīmentō, quōminus in suggestū mollī somnō indulgēret, postquam, ālitum mōre, sedentī in arbore octo et amplius noctēs fuerant trādūcendae. Ō quantā voluptāte perfūsus est, cum licuit fessōs artūs in lectulō compōnere !
Dominica diēs proxima erat. Quam Rōbinson ōrandō et meditandō cōnsūmpsit, rogāns Deum sibi peccātōrum veniam, parentibus vērō miserīs praesidium et sōlācia.
Atque nē diērum ōrdō excideret ē memoriā, diem vērō dominicam semper dignōsceret, vēnit in mentem Rōbinsōnī sibi kalendārium condere ; nōn illud quidem tam accūrātum, nec typīs impressum, quālī nōs in Eurōpā ūtimur ; ejus modī tamen, ut ad diēs numerandōs sufficeret. Quod quidem tālī modō assecūtus est. Quattuor arboribus contiguīs cortice quam lēvissimō ēlēctīs, ūnam, quae magnitūdine cēterās superābat, quōque vespere līneolā incīsā notāvit, quae diem absolūtum significāret. Post incīsās septem līneolās, erat fīnis hebdomadae, et hunc indicābat exarāta in proximā arbore līnea.
Quotiēs in alterā hāc arbore quattuor aut quīnque līneolās īnsculpserat, in tertiā arbore similī līneā notābat integrum mēnsem ēlāpsum. Duodecim autem līneīs mēnstruīs absolūtīs, in quārtā arbore signābat annum perāctum. Cum autem mēnsēs quīque nōn sint pārī diērum numerō, vicibus alternīs, trīgintā ūnī, trīgintā et ūnum alterī incīdēbat, exceptō mēnse februāriō, quem octo et vīgintī tantum līneolīs dēsignābat.
Hīs ergō annālibus, Rōbinson temporum ōrdinem servāvit, diemque dominicam ā cēterīs dignōscere potuit, quam mōre chrīstiānōrum rīte celebrāret.
Interim erat cōnsūmpta māxima pars nucum cocossae ejus, quam ūnam hūc ūsque invēnerat ; atque in lītore tam rārae appārēbant ostreae, ut hominī alendō nōn sufficerent. Itaque dē vīctū iterum sollicitus esse coepit.
Hāctenus quidem nōn longē ab habitāculō suō discesserat, metū ferārum aut hominum. Jam vērō necessitāte coāctus, īnsulam perlūstrāre ausus est, ut nova quaereret alimenta ; cōnstituitque diē proximā facere excursiōnem. Sed, ut sē ā nimiō sōlis aestū dēfenderet, vesperam istam umbellae cōnficiendae impendit. Cum habēret neque linteum, neque virgulās bālaenārum, nec forficēs, neque acum, neque fīla, ē vīminibus salignīs tegmen strūxit, et īnsertum in mediā parte baculum fūniculīs alligāvit. Tum ex arbore cocossae folia sūmpsit lātiōra, quae tegminī spīnīs affīxit. Sīcque umbellam cōnfēcit tantā dēnsitāte, ut sōlis radiīs esset omnīnō impervia. Atque eādem arte textīs fūniculīs fabricāvit sibi pēram, in quā et vīctum sēcum portāret, et conderet alimenta, sī modo quaedam invenīre sibi contigisset.
Tum vērō tantopere laetātus est opere perfectō, ut noctem prae gaudiō īnsomnem trādūxerit.