Caput quīntum.
Rōbinson īnsulam perlūstrat. — Magnus terror. — In gaudium vertitur. — Dēscrīptiō lamae. — Ūnum occīdit. — Sed igne caret. — Carnem mōre Tartarōrum coquit.
Rōbinson vix ortum diēī exspectāre poterat ; ita praevertit lūcem ipsam. Pēram fūnemque corporī circumdedit ; secūrīque prō gladiō cīnctus, et umbellā umerīs impositā, in viam alacriter sē dedit. Ac prīmum arborem cocossam adiit, ut ūnam aut alteram nucem dēcerperet ; tum lītus quoque revīsit, ostreās collēctūrus. Cumque utrīusque generis satis magnam cōpiam sibi comparāvisset, iter ingressus est.
Mīra caelī mātūtīnī erat serēnitās. Sua redeunte lūce singulīs rēbus fōrma redierat. Sōl oriēns clārissimō fulgēbat splendōre, quasi ex ōceanō ēmergeret, arborumque cacūmina velutī inaurābat. Multae undique avēs variīs mīrīsque pictae colōribus carmen canēbant mātūtīnum, aurōram salūtantēs. Pūrō frīgidōque āere, flōrēs suāvissimum odōrem exhālābant.
Rōbinson gaudiī et grātitūdinis sēnsū perfūsus : « Hīc quoque, ait, hīc Deus sē benignissimum dēclārat. » Tum vōcem ipse suam cantibus avium miscuit, verbaque cecinit, quae pietās suggerēbat.
Cum Rōbinson ā bēstiīs ferīsque hominibus sibi metuere nōn dēsiisset, in itinere silvās dūmētaque sēdulō vītābat, ea autem petēbat loca, ubi quam lātissimē patēret prōspectus. Illa autem ipsa erant māximē nūda steriliaque : quamvīs igitur satis longum spatium ēmēnsus esset, nihil tamen invēnerat, quod sibi aliquā ex parte prōdesset. Tandem in fruticem incidit, quem accūrātius explōrandum cēnsuit. Erant herbae tam dēnsae, ut silvulam referrent : aliae flōrēs subrubrōs, aliae albicantēs, nōnnūllae flōrum locō pōma viridia ferēbant. Extemplō itaque gustat ūnum ex iīs ; sed erat adeō acerbum, ut indignātus stirpem unde istud dēcerpserat, ēvulserit. Tum vērō mīrantī appāruērunt tūbercula dīversae magnitūdinis, quae ab ipsīs stirpium rādīcibus pendēbant. Cōnfestim quoque exīstimāvit, ista vērē esse plantae istīus frūctūs, eaque cūriōsius cōnsīderāre coepit. Cum vērō ipsīus palātō minimē arrīsisset sapor, jam in eō erat ut ista omnia abjiceret, cum sēcum reputāvit, nōn ea esse inūtilia omnīnō habenda, quōrum ūsus prīmō statim adspectū intellegī nōn possit. Itaque, nōnnūllīs tūberibus in pēram dēmissīs, Rōbinson longius prōgreditur, lentō tamen gradū et māximē cautō. Sī vel minimum strepitum audīret dūmētōrum, aut arborum, quās aura agitābat, continuō secūrim corripere, quā sē dēfenderet. Semper autem nōn sine gaudiō animadvertit timōrem vānum fuisse. Tandem dēvēnit ad rīvum, ubi prandēre cōnstituit. Igitur sub arbore altā umbrōsāque cōnsēdit ; jamque coeperat magnā cum voluptāte epulārī, cum repente strepitū quōdam longinquō vehementer exterritus est. Timidus itaque circumspexit, tandemque gregem magnum vīdit pecudum ovibus nostrīs similium, nisi quod ēminente paululum dorsō camēlōrum fōrmam referant ; cēterum ovibus nostrīs paulō grandiōrēs.
Huic animālium generī ēlegāns caput, oculī venustī, ōs prōductum, crassiōra labia ; īdem pēs ac bovī, bifidus, sed ungue simul postīcō īnstrūctus, quō velutī morsū ancorae cujusdam ūtuntur per abrupta, quae scandunt libentius.
Lama lentus incēdit compositō gravīque, sed eōdem certō passū ; quippe quī leucās aut quattuor aut quīnque in diem per loca jūmentīs impervia cēterīs cōnficiat, per ānfrāctūs dēscendat praecipitēs, īdemque saxa ardua et ipsīs hominibus inaccessa exsuperet. Quatriduum fermē ēmēnsus iter, ipse per hōrās quattuor et vīgintī ultrō cessat et quiēscit. Placidum ipsīs, mīte et prūdēns ingenium ; sīcubi cōnsistere placuit, flectere illī genua, corpusque dēmittere, nē onus dīmoveant, praecaventēs. Deinde sībilō missō, nūllā morā, cautē admodum surgentēs, iter incoeptum peragere. Herbās autem inter eundum dēpāscunt ; noctū etiam dormientēs rūminant, prōnō pectore pedibusque ad ventrem reductīs dēcumbentēs. Orīginem habent ex istā Americae regiōne quam Hispānī tenent, quaeque Peruvium dīcitur.
Rōbinsōnem, cum animālia ista appropinquāre vīdisset, incessit dīra cupīdō edendī carnem assam, quā tamdiū caruerat. Cōnstitit post arborem secūrī īnstrūctus, spērāns fore, ut aliquem propius trānseuntem lamam facile sterneret. Quod bene successit. Cum enim ūnus ē pullīs satis appropinquāsset īnsidiantī, Rōbinson cervīcem ejus percussit tantō ictū, ut extemplō exanimis ille prōcideret ; umerīsque impositum sēcum in habitāculum asportāvit.
Cum redīret, invēnit aliquid, quō magnā ipsum laetitiā afficeret ; scīlicet sex aut octo mālōs citreās sub quibus nōnnūllī frūctūs jam mātūrī ceciderant. Illīs cūriōsē collēctīs, locōque notātō, hilarī animō domum contendit. Ibi autem prīmō coepit lamam excoriāre. Quod quidem cōnfēcit ope silicis acūtī, quō prō cultrō ūtēbātur. Pellem dētractam ad sōlem expandit ; quam quidem praevīderat sibi nōn mediocrī fore ūtilitātī. Calceāmenta enim tībiāliaque longō ūsū attrīta erant. Exīstimāvit ergō, ubi calceī dēfēcissent, sē posse soccōs ē pelle cōnficere, quōs pedibus subligāret. Sollicitus quoque dē hieme, magnopere laetātus est, quod pellem villōsam nactus esset, quā sē contrā vim frīgoris dēfenderet. Et quidem ab istā sollicitūdine vacuus esse potuisset, cum in istīs regiōnibus prope circulum aequinoctiālem positīs hiems sit nūlla. Hoc autem Rōbinson ignōrabat ; quippe quī puer omnem omnīnō doctrīnam āversātus fuisset.
Pelle igitur dētractā, exēmptīs vīsceribus, dissectāque ut assāret postīcā parte, prīmam ad verū comparandum cūram intendit. Atque hōc cōnsiliō arborem tenuem excīdit, eamque, dētractō cortice, ab extrēmō praeacuit ; duōs deinde rāmōs, quī furcae speciem habēbant, dēligit, verū fulciendō idōneōs. Quōs etiam ab īmā parte cum acuisset, in terram ex adversō dēfīgit ; tum carnem verū trānsfīxam inter furcās posuit. Nec mediocrem percēpit laetitiam, cum vīdisset quam aptē verū versārētur.
Jam praeter ignem nihil Rōbinsōnī dēerat. Quem ex duōbus lignī fragminibus inter sē collīsīs ēlicere aggressus est, sed frūstrā. Quotiēs enim, ligna, incalēscere coeperant, totiēs ipse adeō dēfatīgātus erat, ut aliquantulum temporis ā labōre cessandum esset, ad vīrēs reficiendās. Interim ligna refrīgēscere, omnisque labor irritus ēvādere. Tum ille iterum, nec sine magnō dolōre, sēnsit quam parvae sint singulōrum cōpiae, quantaque ēmolumenta ex aliōrum hominum societāte dērīventur : etenim sī vel ūnum habuisset socium, quī, dum ipsum vīrēs dēficerent, terendī labōrem continuāsset, profectō ligna dēmum ignem concēpissent. Sed labor sīc intermissus omnīnō periit.
Tandem animō frāctus, lignīs abjectīs, cōnsedet in strātō, capiteque reclīnātō oculōs nōn semel conjicit in carnem illam quam nunc nōn datur comedere. Ad haec cum subitō in mentem hiems recurrisset, tantō angōre oppressus est, ut ē solō exsurgēns animī reficiendī causā aliquantulum circumīret.
Quibus cōgitātiōnibus aestuāns, ad fontem sē contulit, aquam frīgidam putāmine cocossae inde haustūrus. Sūcō deinde mālōrum citreōrum admixtō, pōtum satis suāvem et recreandīs vīribus māximē in hōc rērum articulō idōneum, sibi parāvit.
Attamen carnis, assae dēsīderium nōndum ille dēposuerat : tandem vērō Tartarōrum recordātus est, quōs audierat carnem, quam comedere cupiant, ephippiīs subjectam citātō cursū coquere. « Atque illud, ait sēcum, aliā ratiōne assequī possum ; » et continuō rem tentāre cōnstituit.
Nec mora ; duōs lapidēs satis lātōs et lēvēs quaerit, ejus similēs ex quō secūrim cōnfēcerat. Tum hōs inter aliquā carnis parte interpositā, superiōrem lapidem tudiculā perpetuō tundit. Quod cum aliquamdiū fēcisset, lapis incalēscere coepit : eō majōrī alacritāte ille tundere ; nec ēlāpsa est hōra tantum dīmidia, cum carō et fervōre lapidis et repetītīs ictibus adeō ēmollīta est, ut satis ēsculenta esset, nec illa quidem eā sapōris suāvitāte, quā carō aptē assāta. Attamen Rōbinsōnī nostrō, quī tamdiū carne caruerat, lautās dapēs praebuit : quō autem carnis sapōrem jūcundiōrem redderet, sūcō mālōrum citreōrum expressō eam īnfēcit, et sīc exquīsītissimō epulātus est.
Prandiō cōnfectō dēlīberāvit, quodnam opus tunc māximē sibi suscipiendum esset. Et sīc multa sēcum in animō volventī suāsit metus hiemis, ut plūrēs lamās caperet aut interficeret, quōrum pellibus ūterētur. Quī cum satis mānsuētī vidērentur, facilī negōtiō sē vōtī compotem fore spērāvit. Hāc spē conceptā ad lectum sē contulit : somnus autem placidissimus praeteritum diēī labōrem abundē compēnsāvit.