Caput octāvum.
Lama mānsuēfacta. — Pullī. — Rēs variae.
Posterō diē Rōbinson prīmā lūce surrēxit, atque ad vēnandum sē accīnxit. Assūmptīs igitur tūberibus sōlānōrum assātīs, idōneōque testūdinis frustō foliīs involātō, secūrī īnstrūctus et laqueō, quem prīdiē ad lamās irrētiendās cōnfēcerat, umbellamque manū tenēns in viam sē contulit.
Summum adhūc māne erat : cōnstituit igitur paululum ā rēctā viā dēflectere, ut aliās quoque īnsulae partēs explōrāret. Innumerās inter volucrēs, quae arboribus īnsidēbant, psittacōs mīrīs colōribus pictōs cōnspicit. Ut ille optābat ūnum ex iīs capere, quem mānsuētum atque socium sibi faceret ! Adultī vērō callidiōrēs erant quam quī caperentur ; pullōrum autem nīdum nusquam vīdit.
Cum autem collem quemdam marī vīcīnum adscendisset, conjectīs inde oculīs inter rūpium hiātūs, aliquid cōnspexit quod placuit propius cernere. Dēscendit igitur, et magnā cum voluptāte animadvertit esse.... sāl. Hāctenus quidem prō condīmentō adhibuerat aquam marīnam, quae tamen commoditās salis praestantiam nōn aequābat. Aquae enim marīnae sapor habet multum amāritūdinis : temere quoque ille putāverat carnem aquā marīnā condītam sānam atque incorruptam servārī posse, sī quidem nōn minus putrēscit quam aqua ē fluviīs aut fontibus hausta, ubi illa mōtū caret. Valdē igitur eī prōfuit genuīnum sāl hīc repertum : itaque ambās ille pērās eō complēvit, quod statim domum dēportāret.
Laetus deinde Rōbinson eum petiit locum ubi lamam sē exceptūrum spērābat. Recubuit sub arbore, hōram exspectāns quā solēbant trānsīre, atque intereā carne assā et tūberibus epulātus est : quibus quidem, additō sale, sapor nunc erat longē jūcundior.
Sub fīnem prandiī, ecce lamās accurrentēs ē longinquō prōspicit. Cōnfestim Rōbinson stāns in īnsidiīs, exspectat dōnec appropinquārent. Nōnnūllī jam praeterierant, sed extrā captum ; cum ecce ūnus ex illīs tam prope accessit, ut ejus collō laqueum injēcerit. Quī cum bālāre cōnārētur, Rōbinson, nē cēterōs dēterrēret, laqueum ita contrāxit, ut vōx haerēret faucibus. Tum eum celerius in dūmēta abreptum ē cōnspectū cēterōrum remōvit. Capta lama duōrum pullōrum māter erat. Quī quidem magnō Rōbinsōnis gaudiō mātris vestīgia secūtī, hominem minimē timēre vīsī sunt : dum illōs Rōbinson dēmulcet, istī manum ejus lambunt, quasi ōrārent ut mātrem dīmitteret.
Rōbinson igitur, vōtī compos, captīvam quamvīs reluctantem, tōtā vī connīsus, sēcum abstrāxit, brevissimamque viam ingressus tandem fēlīciter domum revertitur.
Nunc ut hospitēs commodē exciperet, coepit stabulum exstruere ātriō suō contiguum ; secūrī nempe lapideā tenerās arborēs excīdit, quās ita dēnsō ōrdine cōnseruit, ut parietem satis validum objicerent. Lama quam alligāverat arborī, fessa recubuerat ; pullī autem captīvitātis suae nesciī jacēbant, mātris ūbera sūgentēs.
Ō pergrātum Rōbinsōnī nostrō spectāculum ! Iterum atque iterum cōnstitit, cārissimum pecus intuēns, sēque ipsum beātum praedicāvit, quod nunc animantēs quōsdam sociōs habēret. Jam sibi vīsus est vītam sōlitāriam nōn amplius dēgere ; unde tantam voluptātem cēpit, ut, vīribus novīs auctus, brevī stabulum inchoātum perficeret. Tum lamā cum pullīs ibi inclūsā, ōstium dēnsīs fruticibus saepsit.
Quantam nunc laetitiam expertus est ! Etenim praeter jūcundissimam istōrum animālium societātem multa alta māximaque commoda inde spērāvit. Neque hoc frūstrā. Poterat aliquandō discere quā arte ex eōrum lānā vestem sibi cōnficeret ; poterat eōrum lacte vēscī, atque būtȳrum cum cāseō inde parāre.
Ūna rēs ejus fēlīcitātī dēerat. Optābat nīmīrum ut intrā ūnum et eumdem parietem cum grege cārissimō habitāret, quem semper habēret ante oculōs, quotiēs domī commorārētur. Rem itaque diū multumque in animō versāvit : tandem, cum minimē labōris pigēret, statuit alteram domiciliī partem dīruere, novamque capāciōrem exstruere, quā ātrium ipsum aliquantulum amplificārētur. Ut autem, dum esset in novā saepe serendā occupātus, tūtus ipse habitāret, prūdenter statuit veterem nōn prius ēvellere quam nova fuisset cōnfecta ; atque tanta fuit Rōbinsōnis assiduitās, tanta dīligentia, ut, opere intrā paucōs diēs perfectō, jūcundissimā trium sodālium societāte gaudēret.
Lama etiam cum pullīs societātī Rōbinsōnis brevī assuēvit. Domum enim redeuntī obviam subsultantēs veniēbant, odōrantēs an forte aliquid dēliciārum attulisset, manumque lambentēs, quasi grātiās āctūrī prō grāmine aut surculīs ab ipsō acceptīs.
Tum, pullīs paulātim ā mātris lacte dēsuēfactīs, coepit ipse bis quotīdiē illam mulgēre : vāsculōrum vicem eī praestābant putāmina cocossae ; lactisque ūsus modo dulcis, modo coāgulātī, sōlitūdinem eī longē jūcundiōrem fēcit.
Cum arbor cocossae tot tantāsque ūtilitātēs eī praebēret, illam propāgāre magnopere cupiit. Quōmodo autem hoc efficeret ? Audīverat ille quidem arboribus rāmulōs īnserī posse ; numquam tamen hanc artem discendam cūrāverat. Tum saepius ingemuit : « Ēheu ! quam levis in pueritiā fuī, quī omnibus ad doctrīnam adjūmentīs ūtī nōluerim ! Sī mihi melius cōnsuluissem, nōnne attendissem ad ea quae tum oculīs, tum auribus meīs subjiciēbantur ? Ō sī mihi repuerāscere licēret, quantā ego cūrā, ad omnia quae hominum sollertiā et labōre perficiuntur, animum adverterem ! »
Rōbinson igitur, ut optātum fīnem assequerētur, nūllam aliam ratiōnem vīdit, quam sī ē nucibus ejus nōnnūllās sereret. Hoc ergō facere cōnstituit, quamquam cibī adeō suāvis et rārī jactūram aegrē ferēbat. Nec multō post, magnā cum voluptāte ērumpentia quaedam animadvertit sēmina, quae, tepefactā vapōre, mīrum in modum adolēvērunt.
Lama māter pullīque brevī eamdem mānsuētūdinem induerant, quā canēs nostrī esse solent. Hōs itaque coepit ad ūsūs suōs adjungere, iīsque jūmentōrum locō commodē ūtī, quotiēs aliquid grave aut suprā vīrēs hominis vehendum erat.
Jam prīdem Rōbinson, cum esset in ōtiō, animadverterat quantae sibi foret ūtilitātī, sī artem corbium texendārum intellegeret. In pueritiā autem suā adeō istam artem dēspexerat, ut nūllum umquam corbium opificem attentius cōnsīderāsset ; quō factum est, ut hujus artis, quamvīs per sē facilis sit et obvia, aequē ac cēterārum artium esset omnīnō rudis.
Cum autem in umbellā texendā satis fēlīx fuisset, subinde in posterum huic quoque artificiō ōtium impendit ; atque ūsū diuturnō sollertior factus, idōneam tandem corbem cōnfēcit. Cumque duās ejusmodī texuisset, jūnctās fūnibus lamae dorsō imposuit.