Caput ūndecimum.
Summae Rōbinsōnis miseriae. — Ab īnsectīs īnfestātur. — Vestēs ex pellibus sibi cōnficit. — Incidit in gravem morbum.
Attamen multum aberat ut Rōbinson omnia habēret quae ad vīctum cultumque vītae requīruntur. Omnēs ejus vestēs ūsū diuturnō contrītae diffluēbant, nec satis vidēbat quā ratiōne novās sibi cōnficeret. Cui quidem nōn tam contrā frīgoris vim vestibus opus erat, quam ut sē ab īnsectīs dēfenderet, quibus īnsula abundābat. Quōrum morsibus Rōbinson excruciābātur, tumidīs ferē semper manibus genīsque. Quantī porrō dolōrēs eum manēbant, vestibus omnīnō lacerātīs ! atque hoc erat in proximō.
Ad hanc calamitātem accēdēbat quod parentum societātisque hūmānae dēsīderiō animus ejus saepe tenērētur. Quam ob rem nōn semel ingemuit, cum ē lītore oculīs madidīs et languentibus, ōceanī circumspectāret immēnsitātem, neque aliud praeter aquam, praeter caelum cōnspiceret. Quotiēs animus ejus dubiā spē pendēbat, cum ē longinquō prōspiceret nūbēculam ex aequore quasi ēmergentem, quam sibi cōgitātiōne nāvem mālīs vēlīsque īnstrūctam fingēbat ! Cum vērō errōrem suum animadverterat, quantō lūctū, quantā animī aegritūdine oppressus domum revertēbātur !
Veritus autem nē nāvis aliqua īnsulam praeterveherētur, aut etiam apud eam ancorās jaceret, cum ipse in lītore nōn adesset, in tumulō quōdam ēminente signum ērigere statuit, quō appellentibus suam calamitātem indicāret. Stābat prō signō tignum, ex quō indūsium, ut erat omnīnō attrītum, suspenderat ; verba quoque pālō īnscrībere vehementer optāvit, quibus miseram suam condiciōnem apertius significāret. Quā vērō ratiōne ? Nūlla alia erat in potestāte, nisi ut litterās cultrō lapideō īnsculperet : quānam autem linguā ?
Sī enim Gallicum vel Anglicum sermōnem ūsūrpāsset, fierī poterat ut nāvis Germānica, aut Hispāna, aut Lūsitāna appelleret, in quibus nēmō nāvigantium significātiōnem verbōrum intellēxisset. Forte nōnnūllās vōcēs Latīnās recordātus est, quibus vōtum suum exprimeret.
Linguam enim Latīnam cūnctī Eurōpae populī tenent, et plērīque eōrum quī līberāliter īnstitūtī sunt, aliquam certē ejus partem intellegunt : proptereā Rōbinson spērāvit fore ut in quālibet nāvī quae eō dēferrētur, ūnus saltem reperīrētur īnscrīptiōnem istam interpretātūrus. Hīs autem verbīs cōnstābat :
Ferte opem miserō Rōbinsōnī.
Sīc illī nōnnihil prōfuit verba aliquot Latīna meminisse.
Jam inopiā calceōrum et tībiālium Rōbinson māximē labōrāvit. Istīs scīlicet sēnsim omnīnō dīlacerātīs, muscae nūdōs ejus pedēs stimulīs fodiēbant, iīsque pungēbant dolōribus, quī vix tolerārī possent. Quotiēs sēdit meditābundus ut excōgitāret ratiōnem aliquam corporis tegendī ! Sed frūstrā : carēbat enim īnstrūmentīs et arte ad fīnem assequendum necessāriā. Tandem pellibus lamārum quōs mactāverat facillimē vestīrī posse sē exīstimāvit. At istae crūdae rigidaeque erant, neque umquam ille cūrāverat quā arte in praeparandīs pellibus crūdīs coriāriī ūtantur. Atque sī hanc tenuisset, nec acū, nec fīlīs īnstrūctus erat, quōrum ope ē coriīs vestīmentum sibi cōnsueret.
Cēterum necessitās, omnī arte et doctrīnā efficācior, Rōbinsōnem admonuit quōmodo inopiae suae medērētur. Pellibus igitur assūmptīs, cultrō siliceō, sed nōn sine magnō labōre, calceōs prīmum, tum tībiālia quoque secuit : quae cum cōnsuere nōn posset, incīsīs forāminibus fīla trājēcit, quibus ea circā tībiās religāret.
Ex aliō quōdam coriō curvō rigidōque lārvam cōnfēcit, quam duōbus perfōdit forāminibus per quae aciēs oculōrum penetrāret, tertiumque quō spīritum ōre dūceret.
Statuit ā labōre omnīnō nōn dēsistere, dōnec tandem tunicam brācāsque ē pellibus lamārum perfēcisset ; et certē rēs erat māximē operōsa : quid autem est quod sine labōre hominēs assequī possint ? Nihil vērō tam arduum, quod nōn expugnet pertināx labor. Rōbinsōnī quoque rēs ex vōtō cessit : quod eum tantā affēcit laetitiā, quanta verbīs exprimī nōn possit.
Jam Rōbinsōnis habitus vestītusque vērē singulāris fuit. Ā capite ad calcem pellibus villōsīs horridus ; gladiī locō, secūrī lapideā cīnctus : gerēbat umerīs pēram vēnātōriam, arcumque cum fasciculō sagittārum ; dextrā hastam ipsō longiōrem, sinistrā umbellam textam vīminibus, atque foliīs cocossae obsitam ; prō pīleō dēnique corbem praeacūtam, pellibus sētōsīs pariter tēctam. Cōgitāte, quaesō, quālis adspectus hominis fuerit. Rīsum ipse nōn tenuit, cum suum lymphārum in speculō vīdit simulācrum.
Hāc rērum in condiciōne Rōbinson versābātur, cum cāsū quōdam impedītus est, quem jam diū metuerat : in morbum incidit.
Ac prīmō, stomachī capitisque dolōribus affectum, et omnibus membrīs fatīgātum sē sēnsit, dēmumque, summō animī angōre et dēliquiō oppressus, in terram collābitur. Vōcis expers atque sēnsūs, oculōs in caelum dēfīgit : « Alme Deus ! miserēre meī ! » Haec sōla subinde magnō cum gemitū prōtulit.
Neque tamen diū propter ānxietātem quiēscere potuit. Cum quidquid vīrium supererat collēgisset, ea quae ad cūram suī māximē necessāria essent, prope strātum pōnit, ut, sī propter vim morbī surgere nōn posset, habēret tamen quō paululum sublevārētur ; sed vix valuit nōnnūllās cocossae conchās aquae plēnās asportāre, quās jūxtā strātum collocāvit. Tum aliquot tūbera frīxa et quattuor māla citrea, quae reliqua habēbat, addidit. Quō factō, exhaustīs vīribus, in lectō miserābiliter recubuit ; ac brevī febrī correptus est. Quamquam pellibus lamārum sē tōtum tēxerat, ā frīgore tamen sē dēfendere nōn potuit. Quō frīgore duās ferē hōrās cohorruit : tum aestus tam vehemēns īnsequitur, ut vīscera penitus ūrerentur ; pectus crēbrō concutitur pulsū, sīcut solet celerrimō cursū anhēlantibus. Tanta autem ejus imbēcillitās fuit, ut vix concham aquā replētam labrīs admovēre valēret, ad hauriendum paululum ūmōris. Jamque nox oborta erat. Quā quidem nocte trīstiōrem numquam ille dēgerat.
Vicissim aut frīgore contremuit, aut ārsit calōre, acerbissimō continuōque capitis dolōre cruciātus ; neque somnō recreātus est. Quibus malīs adeō frāctus fuit, ut proximō māne vix posset rēptāre ad ligna alendō ignī necessāria.
Ad vesperam morbus ingravēscit. Iterum ignī corpus aegrum admovēre cōnantem vīrēs dēficiunt. Itaque nunc spēs omnis salūtis abjicienda fuit : jamque erat in exspectātiōne mortis.
Nox ista superiōrī similis fuit. Ignis interim exstīnctus est ; aqua in conchīs coepit putrēscere ; Rōbinson autem adeō vīribus dēsertus est, ut vix sē in lectō commovēre valēret. Mortem quoque appropinquantem sentīre sibi vīsus, tantam inde laetitiam cēpit, ut, eā ipsā cōnfirmātus, piīs precibus sē ad māximum iter ineundum rīte parāret.
Deum peccātōrum veniam supplex rogāvit ; quō factō, grātiās eī ēgit prō beneficiīs in sē, per tōtam vītam indignum, collātīs, in prīmīs autem prō calamitātibus quibus ipsum castīgāverat ; postrēmō parentibus suīs miserīs sōlācium atque fēlīcitātem precātur. Tum animum immortālem aeternō patrī commendāvit ; cumque sē composuisset, exspectāvit mortem.
Quae quidem gradum corripere vīsa est ; angōribus enim ingravēscentibus pectus anhēlāre atque suffōcārī coepit. Optātum tempus tandem vidētur advēnisse. Vehementissimō angōre compressus jam nōn spīrat ; capiteque reclīnātō, sēnsum omnem āmittit.