Caput duodecimum.
Convalēscit ex morbō. — Māximī lūctūs. — Parva gaudia. — Psittacus.
Attamen spīritus līberius meāre coeperat ; Rōbinson paulātim allevāns oculōs circumspexit, satis incertus animusne suus ē corpore migrāsset, necne. Jamjam vērō minimē dubium fuit quīn vīveret : tunc gravissimē indoluit ; mortem enim in istō rērum articulō vītā potiōrem habuisset. Magnā quoque īnfirmitāte oppressum sē sēnsit, dolōris tamen expertem. Cum enim anteā aestū ārdentī flagrāsset, nunc sūdor plūrimus salūbrisque per omnēs artūs mānābat. Atque nē interclūderētur, pellibus additīs sē tēxit, et sīc post dīmidiam circiter hōram, magnopere allevārī sibi vīsus est. Jam vērō sitī exārsit vehementissimā, cui explendae cum idōnea nōn esset aqua putrēdine corrupta, opportūnē mālōrum citreōrum meminit. Adeō vērō īnfirmus erat, ut ūnum labrīs aegrē admovēret. Cujus tamen sūcō ēgregiē refectus, sūdōre continuō effluente, dulcī somnō sōpītus et nōnnisi sōle oriente experrēctus est.
Tunc vērō vīs morbī omnīnō laxāta erat, neque, praeter īnfirmitātem vīrium, aliquid malī superfuit. Cibum quoque appetere coepit, bulbumque sōlānī frīxum comēdit, īnstillātō mālī sūcō citreī, quō sapōrem ejus jūcundiōrem efficeret et palātō refrīgerandō aptiōrem.
Lamārum suōrum, quamdiū jacuerat aegrōtāns, cūram penitus dēposuerat. Nunc autem valdē commōtus est, cum eōs ad pedēs suōs vidēret jacentēs, nōnnūllōsque oculīs in sē dēfīxīs, quasi ipsum interrogārent num melius valēret. Est autem illud animālium genus ā nātūrā ita comparātum, ut, camēlōrum īnstar, plūrimōs diēs sine pōtū dēgant. Aliōquī male cum iīs āctum fuisset. Per diēs enim duōs continuōs aquam nōn biberant, necdum etiam Rōbinson propter corporis imbēcillitātem surgere, aquamque iīs ministrāre potuit.
Cum lama māter ad eum satis appropinquāsset ut hanc posset attingere, tum levātō corpore in cubitum, dextrā eam mulsit, ex cujus tepidī lactis haustū plūrimum accēpit levāminis. Quō factō rūrsus somnum cēpit ūsque ad sōlis occāsum. Nunc autem cibī major fuit appetītus. Itaque nōnnūlla sōlānōrum tūbera sūcō mālī citreī adspersa comēdit, ac dēnuō somnus eum complexus est.
Atque haec alta quiēs, obsecundante firmā corporis habitūdine quam ā nātūrā Rōbinson sortītus erat, tantopere ad vīrēs ejus reficiendās valuit, ut proximō māne surgere, et tentābundus prōgredī audēret.
Ē spēluncā in vestibulum titubāns prōrēpit. Ibi sōlis orientis radiī, inter frondēs vīcīnārum arborum nitentēs, vītālī eum calōre recreant. Sibi quasi recēns nātus vidētur ; Deō, vītae fontī aeternō, grātiās agit quod sibi dēnuō intuērī liceat sīdus illud pulcherrimum mīrandaque summī rērum conditōris opera. Nunc adspicit caeruleī caelī immēnsitātem, nunc recentem et amoenam arborum frūtīcumque rōre madentium viriditātem, nunc lamās fidēlēs, quī circumstantēs, dominō blandīrī, et laetitiam videntur significāre.
Mox autem favente āere pūrō, et aquā frīgidā lacte temperātā, necnōn placidā mentis serēnitāte, penitus convaluit. Brevī quoque vīribus recuperātīs, ad opera īnstitūta sē retulit.
Hoc ūnum tunc eī molestum fuit, quod ignis exstīnctus esset. Vērumtamen magnā cum animī moderātiōne hunc cāsum tulit, nec spem omnīnō āmīsit ; siquidem nunc expertus erat nihil esse cūr adversus hiemis inclēmentiam sibi praecavēret : atque etsī ab ineunte aetāte carne vēscī cōnsuēverat, spērāvit tamen fore ut eā carēre, sōlīsque frūctibus et lacte lamārum vītam sustentāre posset.
Quid nunc suscipiat, cōnfectīs omnibus quae manibus, sine ūllīus īnstrūmentī auxiliō, cōnficī possent ? Nihil ergō sibi superesse putāvit, nisi ut in ōtiō et somnō vītam cōnsūmeret. Quā quidem condiciōne miseriōrem sibi fingere nūllam potuit. Jam enim tantopere labōrī assuētus erat, ut vītam intolerābilem exīstimāret, quotiēs ūtilī operae vacāre nōn licēret. Diū itaque multumque sēcum reputāvit quemnam labōrem nunc capesseret, ut fugeret ōtium. Tandem invēnit in quō operam suam collocāret.
Diū noctūque animō versāverat cōnsilium nāviculae cōnficiendae, cujus ope tentāret num posset in societātem hominum redīre, atque sē ab eā sōlitūdine eximere quam graviōrem erat expertus, ex quō ignis ūsum āmīserat. Nec temere continentem Americae haud procul abesse augurābātur : statuit autem, sī modo scaphulam sibi parāre posset, sprētīs omnibus perīculīs, continentem petere.
Cum tōtum sē huic cōnsiliō trādidisset, prōcurrit aliquandō ad ēligendam arborem cujus truncus in fōrmam cymbae cavārētur. Hāc mente loca nōnnūlla perlūstrāns quae nōndum invīserat, varia ignōtārum plantārum genera dētēxit, in quibus cōnstituit experīmenta facere, ut intellegeret an iīs quoque vēscī posset. Inter alia fruticēs nōnnūllōs invēnit frūmentī Indicī, quod apud nōs trīticum Turcicum appellārī solet.
Mīrātus ille spīcārum magnitūdinem in quibus suprā ducenta grāna dēnsō ōrdine strūcta erant, nōn dubitāvit pānem ex iīs cōnficī posse. Quōmodo autem grāna molitūrus erat ? quōmodo farīnam furfure pūrgātūrus ? quōmodo tandem pānem inde coctūrus, cum ignem dēsīderāret. Nihilōminus tamen aliquot spīcās inde sēcum abstulit, quārum grāna sereret : « Quidnī, ait ille sēcum, fierī possit ut ex iīs aliquam ōlim ūtilitātem percipiam ? »
Posteā vērō repperit quoque arborem frūgiferam in quam anteā nōn inciderat. Capsulās crassās pendentēs vīdit, quārum ūnam cum cōnfrēgisset, sexāgintā circiter fabās invēnit. Quamvīs sapōrem jūcundum in iīs nōn dēprehenderet, attamen ūnam ex iīs quae sibi mātūrior vīsa est, pērae suae commīsit. Erant fabae cacaoticae, ē quibus pōtus cacaoticus parātur.
Tandem arborem ingentem sibi prōrsus ignōtam invēnit, cujus frūctūs nucēs cocossae magnitūdine aequābant. Quī cum putāmina nūlla habērent, sapōrem vērō jūcundissimum, tōtī comedī poterant. Arbor ipsa multum dissimilis erat cocossae. Nōn enim truncō tantum cōnstābat quī ērigitur, quemadmodum cocossa, nec in corōnam magnōrum foliōrum superne dēsinit ; sed erant ejus rāmī foliaque quasi nostrārum arborum pōmiferārum. Posteā comperit arborem eam esse quam pāniferam appellāmus, proptereā quod frūctūs ejus vel crūdī, vel comminūtī atque depsendō subāctī, barbarīs hominibus vicem pānis praestant.
Cum animadvertisset illīus arboris truncum ab ūnō latere jam lēniter esse excavātum, exīstimāvit esse cymbae cōnficiendae idōneum, dummodo excīdī ac penitus excavārī posset. Sī vērō arborem tam ūtilem excīderit, incertus ipse an sibi umquam cymbam contingeret inde fabricāre. Haec cōgitāns, exterritus est, haesitque diū inops cōnsiliī. Attamen locō arboris notātō, dubius animī domum revertitur.
Inter redeundum, quod jam diū optāverat, nīdum psittacī invēnit. Tum circumspiciēns quā parte facillimē locum invādat, accēdit pede suspēnsō. Vigilābat rōstrō extrā nīdum prōminente māter pullīs incubāns ; et ad adspectum inūsitātae fōrmae aliquid malī suspicāta, aciem oculōrum arrigēbat ad perīculum. Rōbinson scandit per dēnsissimās frondēs, manibus retinēns virgulta. Sed quō propius accēdentem prōdit strepitus foliōrum, eō magis crēscēbat sollicitūdō mātris. Ac dēmum homō adest, manumque nīdō injicit. Āvolat māter ; āvolant adultī jam validiōrēs : ūnus cēterīs tardior haeret in manibus. Rōbinson domum properat, hilarior quam sī thēsaurum nactus esset.
Tum redux quam sollertissīmē potest caveam concinnat, in quā hospitem novum collocet. Quā quidem jūxtā strātum suum positā, tam laetus recubuit quam quī novum sibi amīcum comparāvit.