Caput decimum octāvum.
Suspīciō in laetitiam et admīrātiōnem versa. — Cāsus quī rīsum legentī movēbit. — Rēbus secundīs adversae levantur.
Posterō diē Rōbinson cum sociō statim ad eum locum sē contulit, ubi hesternō barbarōs atrōcibus epulīs accumbentēs vīderat. Inter eundum eō dēvēnērunt, ubi ambō barbarī ā Rōbinsōne interfectī harēnā obrutī jacēbant. Vendredi, locum dominō dēmōnstrāns, apertē significāvit quantum gestīret cadāvera ista ēruere, ut improbam carnis aviditātem explēret. Quem Rōbinson intuēns torvō vultū, eī dēclārat quantum ā tālī facinore ipse abhorreat, hastāque ēlātā, īnfēstō gestū, mortem eī dēnūntiat, eī umquam ille ejusmodī cibum attingeret. Quō quidem intellēctō, Vendredi statim dominō pāruit, incertus tamen quam ob causam sibi epulīs interdīcerētur, quās ā tenerīs nōn mediocriter appetierat.
Tunc ad locum convīviī dēvēnērunt. Heu ! quālis adspectus ! terra cruōre tīncta ! disjecta passim ossa ! Rōbinson oculōs āvertit, sociumque jubet terram statim fodere, trīstēsque barbarōrum helluōnum reliquiās condere.
Dum ille mandāta exsequitur, Rōbinson cinerēs sōpītōs attentē suscitābat, spērāns sē aliquam ignis particulam inventūrum. Sed frūstrā. Erat ignis omnīnō exstīnctus ; quō quidem Rōbinson magnopere doluit. Ex quō enim dīvīnō mūnere socium sibi adjūnxerat, nihil ipsī ferē optandum supererat praeter ignem. Dum autem ille, capite inclīnātō, maestōque vultū exstīnctōs cinerēs adspicit, ecce Vendredi, cum dominum cōgitātiōne dēfīxum animadvertisset, nōnnūlla signa dedit, quae Rōbinson nōn intellēxit ; tum subitō arreptā secūrī, citātissimō cursū silvam petit intimam, Rōbinsōnemque relinquit obstupēscentem.
« Quid hoc sibi vult ? ait sēcum Rōbinson, dum euntem ānxiīs prōsequitur oculīs. Mēne homō dēserat, et ablātā secūrī aufugiat ? an ille sit tam perfidus, ut meum habitāculum occupet, ut mē ipsum vī inde arceat, et populāribus suīs inhūmānīs prōdat. Prōh scelus ! » Statimque īnflammātus īrā hastam corripit, ut prōditōrem persequātur, nefāriaque cōnsilia et pūniat et praevertat. Dum sīc dē fide barbarī timet, videt hominem citātissimō cursū redeuntem. Rōbinson sistit gradum, mīrāturque eum, quem prōditiōnem māchinārī suspicātus fuerat, sublātum grāminis āridī manipulum tenēre unde fūmus oriēbātur. Jam in flammam ērumpit ; et Vendredi, manipulō in terram prōjectō, addit dīligenter majōrem grāminis āridī atque sarmentōrum cōpiam, clārumque et ārdentem ignem succendit : quod quidem nōn minōrem Rōbinsōnī laetitiam quam admīrātiōnem mōvit.
Tum compertā causā propter quam Vendredi subitō excurrerat, cum ipse tantam laetitiam capere nōn posset, hic illum amplexus ōsculātusque tacitē rogat praeconceptae suspīciōnis veniam.
Scīlicet Vendredi dīligenter silvam petierat, ut ē truncō āridō duo lignī fragmenta excīderet. Quā ille scītē alterum alterō collīserat tantā celeritāte, ut ignem conciperent. Tum citius lignīs āridō grāmine involūtīs, cum istō manipulō prōcurrerat, quā motūs vēlōcitāte exārserat fēnum.
Tantopere agitātiōne flammārum Rōbinson dēlectātus est, ut illārum adspectū satiārī nōn posset. Tandem arreptā taedā, comite Vendredi, in habitāculum properat.
Tum igne accēnsō, nōnnūllīsque sōlānōrum tūberibus circā focum positīs, ad gregem festīnat ; lamae pullum ēligit, mactat, dissecat, quārtamque ejus partem verū affīgit, quod sociō versandum mandat.
Intereā dum ille hōc mūnere fungitur, Rōbinson segmentum pectoris amputat ; tum nōnnūlla tūbera probē lavat, manipulumque zēae duōbus saxīs adhibitīs molit ; haec omnia ōllae committit, in quā, additō sale, idōneam aquae partem īnfundit, ac dēmum ōlla ignī appōnitur.
Vendredi istum omnem apparātum cernēbat, nec intellegēbat quō rēs spectāret. Nōverat quidem ūsum assandī, sed numquam dē arte coquendī audīverat. Quīn etiam ignōrābat, quaenam esset vīs ignis in aquam ōllae īnfūsam. Quae quidem fervere coepit, cum Rōbinson paululum in spēluncam sēcessisset. Vendredi obstupuit, mīrātus quid esset quod sīc aquam movēret.
Cum vērō eam vīdit exaestuantem et undequāque exundantem, stultē putāvit animal in ōllā esse, quod istum dērepente aestum excitāret : ut autem impedīret, nē omnis ab ollā aqua effunderētur, manum celeriter immersit, ut animal noxium caperet. Tum vērō clāmōrem et ululātum ēdidit, quō tōta personuit spēlunca. Hōc audītō Rōbinson valdē exterritus est, exīstimāns ā barbarīs supervenientibus socium opprimī. Itaque timor et īnsitus in animīs propriae salūtis amor suādēbant, ut per subterrāneum cunīculum effugeret. Mox autem cōnsilium abjēcit, turpe ratus subditum, aut potius amīcum, in ancipitī perīculō dēserere. Sine morā igitur ē spēluncā prōrūpit armīs īnstrūctus, parātusque vītam ipse suam profundere, ut comitem ē manibus barbarōrum iterum ēriperet.
Ut vērō obstupuit, cum hominem sōlum, āmentis īnstar, ululantem gestūque īnsolitō circum trepidantem vīdit ! Diū quoque Rōbinson dubius ānxiusque haesit. Rē dēmum explānātā, intellēxit omne malum ex eō esse, quod manum sibi Vendredi leviter usserit. Numquam ille neque audiendō, neque experiendō cognōverat aquae fervōrem addī posse ; numquam manū tetigerat aquam fervidam : itaque nōn potuit intellegere, quae causa esset dolōris ejus quem manū in aquam immersā sēnsit. Sīc igitur magicā quādam arte hoc fierī, dominumque magum esse exīstimāvit, Rōbinson aegrē animum sociī sēdāre, eīque persuādēre potuit, ut dēnuō carnī verū versandae assidēret. Ille mandātō tandem obsecūtus, ōllam nōn sine horrōris quōdam sēnsū, dominum vērō, quem hūmānā condiciōne majōrem nunc putāvit, timidā cum reverentiā contemplātus est. Quam quidem opīniōnem albus color prōmissaque barba etiam cōnfirmābant : haec enim efficiēbant, ut Rōbinson speciē ōris longē differret ā sociō ejusque populāribus, fuscum colōrem et imberbem vultum praeferentibus.
Jam vērō prandium parātum erat. Quantopere Rōbinson calidīs et pinguibus cibīs dēlectātus sit, facile est intellegere. Nunc quoque calamitātum praeteritārum oblītus sibi in animō fingit jam nōn dēsertā in īnsulā, sed in regiōne frequentissimā sē versārī. Sīc animī vulnera īnspērātō quōdam gaudiō sānārī solent, etsī illa plērumque īnsānābilia putāmus.
Prandiō cōnfectō, Rōbinson sēcessit, ut dē prōsperā rērum suārum commūtātiōne sēcum ipse meditārētur. Nunc omnia eī arrīdēre vīsa sunt. Quippe quī jam nōn esset homō sōlitārius, sociōque gaudēret quīcum nōndum quidem colloquī, sed ex cujus cōnsuētūdine multum sōlāciī opisque licēbat exspectāre.
Et vērō cōgitantī vēnit quidem in mentem vītam mollem atque ōtiōsam agere, dum intereā Vendredi, juvenis rōbustusque, dē quō praetereā tam bene meritus fuerat, ut eum sibi famulum jūre quōdam vindicāret, necessāriīs mūneribus labōribusque perfungerētur. Sed cum intus reputāsset fierī posse ut aliquandō tam fēlīcī ipse condiciōne excideret ; tunc vērō, sī ōtiō atque inertiā corrumpī sē paterētur, molestum sibi fore ad dūritiem paupertātemque priōris vītae redīre ; statuit in labōre aequē nāviter ac strēnuē persevērāre : atque, hōc dēcrētō, ē strātō exsilit, citātōque gressū in vestibulō domiciliī obambulat. Intereā Vendredi cibōrum reliquiīs in cellā sēpositīs, Rōbinsōnis jussū, ad lamās mulgendās abit.