Caput vīcēsimum quārtum.
Multae opēs repertae. — Cibī. — Supellēx. — Īnstrūmenta. — Vestēs. — Sclopēta[1]. — Rōbinson repente dīves.
Posterum diem tantā cum assiduitāte operī impendērunt, ut illō etiam vespere ratem cōnfēcerint. Duplicem arborum seriem partim fūnibus, partim vīminibus tam artē colligāverant, ut opus, rudī licet fabricā compāctum, tūtissimae ratis vicem praestāret, longitūdine vīgintī circiter pedum, lātitūdine ferē eādem. Prūdentius illam quoque prope lītus, atque cylindrīs impositam cōnstrūxerant, quō facilius in mare dēdūcerētur.
Atque opportūnē, prīmō dīlūculō, mare reciprocāre coepit. Itaque sine morā ratem dētrūdunt, ut ab aquā recēdente, velut ā fluviō, ad nāvem scopulīs affīxam dēferātur. Et mox profectī, hōrā dīmidiā vix ēlāpsā, ad nāvem perveniunt.
Quibus tunc gaudiīs Rōbinson exsultāvit, dum ille ad nāvem ingentem Europaeānam accēdit ! Parum āfuit quīn latus ejus ōsculārētur. Adeō cāram illam habēbat, quod ex Eurōpā advēnerat ; quod ab Eurōpaeīs aedificāta, ab Eurōpaeīs hūc adducta fuerat ! Cārissimī autem istī Eurōpaeī, heu ! ēvānuerant, undīsque forsan obrutī perierant. Quae quidem suspīciō acerbissima Rōbinsōnis animum magnopere afflīxit, quī vel dīmidiā vītae suae parte vītam eōrum redēmisset, ut cum ipsīs in Eurōpam reverterētur. Hāc vērō omnī spē sublātā nihil supererat, nisi ut ex nāvī servāret tantam supellēctilem quantam posset, eamque in propriōs ūsūs converteret. Itaque ratis ope nāvem circumvectus est, fundum maris tentātūrus. Sed mox nōn sine magnō dolōre intellēxit minimē esse spērandum ut illa umquam nāvigāret ; quippe quae inter duōs scopulōs vī tempestātis conjecta ita haerēbat, ut plānē movērī nōn posset.
Quā spē dēstitūtus Rōbinson nāvem cōnscendere properat, opēs quibus illa onerāta erat explōrātūrus, an essent incolumēs. Vendredi autem, timōris hesternī nōn immemor, dominum in stegā comitārī vix audēbat. Vērumtamen eum secūtus est, quamquam trepidāns ; statim enim mōnstrum illud cornūtum oculīs illīus sē obtulit. Jam vērō illī nōn tantum erat audāciae ; quippe dēbilitātum jacēbat, ut vix surgere posse vidērētur, quoniam per trīduum pābulō caruerat. Cujus reī causam Rōbinson intellegēns, ante omnia cūrāvit ut bēstiam famē ferē cōnsūmptam pābulō recreāret. Cum vērō variās nōn ignōrāret partēs, in quās nāvis interior distribuī solet, accūrātē omnia inquīrere coepit. Singulīs scīlicet cubiculīs perlūstrātīs, multa passim cōnspexit, quae apud Eurōpaeānōs neglēcta ipsī nunc māximī erant pretiī. Cadōs nīmīrum integrōs invēnit plēnōs pānis nauticī, orȳzae, farīnae, frūmentī, vīnī, pulveris nitrātī, globulōrumque plumbeōrum majōris minōrisve fōrmae ; tormenta quoque bellica, sclopēta, gladiōs, secūrēs, serrās, caela, terebrās, rādulās, runcīnās, malleōs, massās ferrī, clāvōs, cultrōs, forficēs, acūs ; ōllās praetereā, patinās, cochleāria, forcipēs, follēs, variamque supellēctilem culīnāriam ligneam, ferream, stanneam et cupream ; plēnās tandem cistās vestīmentōrum, linteōrum, tībiālium, calceōrum, ocreārum, īnfīnītamque aliārum rērum cōpiam quās vīlēs habēmus : sed quantī sint pretiī tum dēmum intellegimus, cum dēsīderantur.
Quae quidem omnia Vendredi obstupēscēns intuēbātur ; illa quippe numquam anteā vīderat, plūrimōrumque ūsus ipsum prōrsus fugiēbat. Rōbinson contrā incrēdibilī voluptāte perfūsus, prae gaudiō lacrimātur, atque puerīlem in modum singula tractat, ac subitō abjicit, arripitque alia, prout vīsa sunt, aliīs jūcundiōra. Placuit dēmum in carīnam interiōrem dēscendere. Hanc vērō aquā replētam invēnit, quoniam in eā nāvis magnopere dēhīscēbat. Jam agitur diū dēlīberantī quid prīmum potissimum sēcum auferret, nunc haec, nunc illa magis necessāria videntur : itaque saepe rejicit quae modo ēlēgerat, aliaque ēligit mox quoque rejicienda.
Tandem, quae omnium praestantissima ipsī vidēbantur, ea sēligit : 1º cadum pulveris nitrātī plēnum, cum arculā plumbeārum glandium ; 2º duo paria sclopetōrum manuāriōrum, duōs gladiōs bellicōs, duōs vēnāticōs ; 3º duplicem vestīmentōrum apparātum ā capite ūsque ad calcēs, ūnum sibi, alterum sociō ; 4° vīgintī quattuor indūsia ; 5º duās secūrēs, serrās, runcīnāsque parēs numerō ; ferrī massās, malleōs, nōnnūllaque alia īnstrūmenta ; 6º quōsdam librōs, chartae scrīptōriae cōpiam, cum ātrāmentō et calamīs ; 7º pyrothēcam cum igniāriō et silicibus ; 8º cadum pāne nauticō replētum ; 9º carbasī mediocrem cōpiam, et 10º capram.
In perquīrendīs, aperiendīs, expōnendīs, admīrandīs, ēligendīs atque ratī impōnendīs omnibus illīs opibus tantum temporis spatium cōnsūmpserant, ut ā proximō aestūs accēdentis tempore ūna tantum hōra abesset. Atque hoc illīs exspectandum erat ; aliōquī enim vix ratem prōmōvissent. Hanc hōram Rōbinson epulās Eurōpaeōrum mōre apparātās prandendō īnsūmpsit. Itaque carnem būbulam fūmō siccātam, pānis nauticī frustum, būtȳrum, cāseum, vīnīque lagēnam dēprōmpsit, cūnctīsque mēnsae in cubiculō praefectī exstrūctae impositīs, cum sociō in sellīs cōnsēdit. Hīc verbīs exprimī nōn potest quantam Rōbinson ex cibīs illīs praestantibus, cultrō tandem et furcā īnstrūctus, voluptātem percēperit, ex pāne praesertim quem ille tam diū frūstrā dēsīderāverat. Hoc quī cōgitātiōne penitus complectī velit, eum Rōbinsōnis īnstar per novem annōs continuōs omnibus istīs cōpiīs vītaeque praesidiīs caruisse oportet.
Cum jam statā vice mare redīre coepisset, uterque ad ratem dēscendit ; cumque eam solvissent, lēniter aquā accēdente ad lītus dēlātī, opēs servātās in terram dēportāre properant. Tum Vendredi magnopere gestit discere quis ex hīs omnibus ūsus aut quae commoditās percipī posset. Rōbinson, ut cognōscendī cupiditātem explēret, post dūmētum sē recipit, ibique indūsium vestemque praefectī cum calceīs et tībiālibus induit ; tum gladiō cīnctus pīleōque ōrnātus subitō prōgreditur, atque ante oculōs sociī cōnsistit. Ille attonitus, obstupēscēns, aliquantulum recessit, prīmō certē adspectū incertus dominumne an alium quemdam homine majōrem cōnspiceret ? Rōbinson, attonitō subrīdēns, manū blandē porrēctā, eumdem profitētur sē vērum Rōbinsōnem, amīcum ejus semper esse, etsī veste et fortūnā mūtātīs. Tum dēprōmptās rēmigis vestēs eum docet rīte induere, atque post arbusta latēre jubet ut sē quoque vestiat.
Pāruit Vendredi : attamen multum temporis in sē vestiendō cōnsūmpsit ; quippe quī illa sibi aptandī omnīnō rudis esset. Indūsium vidēlicet ita induit, ut pedēs manicīs immitteret : eōdem modō brācīs ūsus est ; pedēs nīmīrum in partēs īnferiōrēs īnserere cōnātur, tunicamque in dorsō cōnectere. Sēnsim errōrem intellēctum ēmendāvit, dōnec tandem, saepius frūstrā cōnātus, omnia ista vestīmenta rēctē induere didicisset. Illa vērō māximē laudāvit, quod ipsum ēgregiē contrā muscitōnum morsūs dēfenderent. Calceōs sōlōs vituperāvit, quī parum commoditātis habēre ipsī vidēbantur. Jam illī Rōbinson dēmōnstrat quemadmodum ūtendum sit secūrī cēterīsque īnstrūmentīs ; et cōnfestim illōrum experīmentum fēcērunt, mālumque ratī idōneum aptāvērunt, quem vēlō in posterum īnstruerent. Quod quidem opus Rōbinson sē sōlum perfectūrum spondet, sociumque ad lamam mulgendam mittit ; hoc enim per bīduum neglēxerant.
Absente Vendredi, Rōbinson sclopetōrum alterum complet, ut amīcō ostendat quanta sit vīs pulveris nitrātī, simulque ejus admīrātiōnem excitet. Quō reversō, atque Rōbinsōnis in opere perficiendō celeritātem admīrante, hic falcōnem marīnum cōnspicit tunc pisce raptō āvolantem. Arreptō statim sclopētō exclāmat : « Attende, Vendredi, istum dējiciam. » Quibus vix dictīs, explōditur sclopētum, ālesque ex āere in terram exanimis dēcidit. Quō vīsō audītōque, Vendredi in terram prōcidit quasi ipse vulnerātus. Repente enim vetus dē Tupane seu Tonante opīniō ejus animum subiit, dominumque in hāc animī perturbātiōne Tupanem esse exīstimāvit. Ille quidem sē ērēxit ; sed genibus minor, manūsque supplex ad Rōbinsōnem prōtendit.
Numquam Rōbinson id committēbat, ut quaecumque ad religiōnem spectārent, vel per jocum lūdibriō habēret. Hominem itaque trepidantem manū allevāns amplexusque, rogāvit ut timōrem dēpōneret, addēns ita brevī fore ut ipse fulgur fulmenque ejusmodī posset ēmittere. Tum eī dēmōnstrat quā arte sclopētum cōnflātum sit, quanta sit vīs pulveris nitrātī, sclopētumque eī replētum porrigit explōdendum.
Vendredi vērō, nimiō adhūc terrōre perculsus, negat sē explōsūrum, rogatque ut Rōbinson ipse iterum tonet. Tum Rōbinson scopum centum passūs distantem dēsignat, sociōque jūxtā sē collocātō, sclopētum explōdit. Parum āfuit, quīn Vendredi iterum in terram prōcideret ; adeō quae vīderat atque audierat suprā hūmānās vīrēs esse jūdicābat. Scopum plūrima plumbea glāns attigerat, quae ipsum penetrāverat lignum. Rōbinson socium hoc jussit animadvertere atque ex eō intellegere quam tūtī in posterum ab hostibus ipsī forent, fulgure fulmineque sīc armātī. Quae quidem cūncta Vendredi animō tantam ergā Eurōpaeōs dominumque in prīmīs venerātiōnem injēcērunt, ut per multōs diēs cum eō familiāriter prō mōre versārī nōn audēret. Cum nox appeteret, hic fuit laetissimus hujus diēī exitus.
- ↑Fusils