Caput quartum.
Robinson reperit poma eximiæ magnitudinis. — Sibi conficit varia instrumenta. — Funiculos. — Stratum. — Umbellam. — Peram. — Calendarium.
Hac nocte Robinson non decidit ex arbore ; sed placidè usque ad ortum solis quievit.
Primâ luce, littus petiit, ut, collectis ibi ostreis, ad opus inchoatum reverteretur. Cùm eò aliâ viâ tenderet, eunti contigit invenire arborem quæ poma inusitatæ magnitudinis ferebat. Etsi eorum indolem ignorabat, sperans tamen ea fore quibus vesci posset, unam ex iis decussit. Erat autem nux oblonga nec minor capite pueruli, quæ vulgò in Americæ insulis vocatur cocossa. Erat nucleus quasi medulla et succus qui saporem olei ex dulci amygdalâ expressi referebat, atque in medio lac exquisitum.
Cùm stomachum latrantem una non placaret, secundam, tertiam quoque decussit, quibus abundè satiatus, tamen littus maris petiit ; cùmque mare reddidisset terras paulò ante salo mersas, nonnullas passim in sicco ostreas reperit. Magnam quoque et planam in littore concham invenit, quâ pro spathâ usus est ; atque illud ipsi non mediocri fuit adjumento. Nec multò post plantam deprehendit fibroso caule, qualis est apud nos lini aut cannabis.
Hæc ille et talia quovis alio tempore neglexisset ; nunc verò nihil omittebat, intentus ad singula, si fortè inde aliquid utilitatis caperet.
Itaque sperans id plantæ genus non minùs sibi fore opportunum, quàm linum nobis, aut cannabem, magnam ejus copiam evulsit, colligatosque fasciculos in aquam demersit.
Diebus aliquot peractis, cùm animadvertisset exteriorem crustam aquâ jam satis emollitam, fasciculis inde sublatis, stirpes molliores factas ad solem apricum explicuit. Quibus vix mediocriter siccatis, tentavit num hoc quòque lini instar repetito fustis ictu conteri posset. Cùmque res ex sententiâ cessisset, confestim funiculos facere tentat tantâ firmitate, at concham baculo affixam alligare posset. Et sic habuit instrumentum haud absimile ligoni olitoris.
Tum verò opus assiduè persecutus est, densasque conseruit arbores, donec areolam ante propositum sibi habitaculum omninò sepsisset ; atque inde quasi paries exstitit adeò validus, ut nonnisi vi multâ expugnari posset.
Illas veniente die, illas decedente irrigabat aquâ è fonte proximo haustâ. Ac brevì magno cum gaudio teneras vidit arbores suas virescentes, crescentesque adeò feliciter, ut mira esset in ipso adspectu loci amœnitas.
Cùm septum perfecisset, continuum resti torquendæ impendit diem, ex quâ sibi scalam conficeret : noluerat enim habitaculum suum portâ claudere, ne satis firma non foret adversus irruentis feræ impetum.
Quæ rupes habitaculo imminebat, habebat circiter duodecim pedum altitudinem : stabat in summâ arbor, cui scalam ita alligavit, ut in terram dependeret. Tum ipse conscendere rupem aggressus est ; quæ res ex voto cessit.
His omnibus confectis, secum deliberare cœpit quomodò cavum augeret, ita ut esset spatium in quo habitaret. Atque facilè intellexit tale opus solis manibus non esse suscipiendum. Excogitandum erat instrumentum, quod foret adjumento.
Eâ mente regionem lustravit, et post multas investigationes nactus est lapidem securis formam referentem, præacutum, atque in eo foramen in quo manubrium intrudi posset. Quæ res quoque multo labore, et lapide alio adhibito feliciter successit. Cùmque fustem alligâsset funiculis quos propriâ arte paraverat, hærebat manubrium quasi clavis affixum.
Dum pergit quærere, duos invenit lapides alios variis operibus aptos : alter instar erat tudiculæ ; alter ita formatus, ut aciem cunei haberet. Utroque Robinson assumpto, tam alacri animo reversus est, ut extemplò se ad opus accingeret.
Qui quidem tum cuneo, tum tudiculâ sensim multa rupis fragmenta decussit. Res erat plena sanè laboris. Sed diebus aliquot in opere consumptis tantoperè processerat, ut spatium cubiculo idoneum existimaret. Tunc avulso gramine siccatoque, fœnum confecit, lectulum inde commodum sibi paraturus.
Nihil igitur fuit impedimento, quominùs in suggestu molli somno indulgeret, postquam, alitum more, sedenti in arbore octo et ampliùs noctes fuerant traducendae. Ô quantâ voluptate perfusus est, cùm licuit fessos artus in lectulo componere !
Dominica dies proxima erat. Quam Robinson orando et meditando consumpsit, rogans Deum sibi peccatorum veniam, parentibus verò miseris præsidium et solatia.
Atque ne dierum ordo excideret è memoriâ, diem verò dominicam semper dignosceret, venit in mentem Robinsoni sibi calendarium condere ; non illud quidem tam accuratum, nec typis impressum, quali nos in Europâ utimur ; ejus modi tamen, ut ad dies numerandos sufficeret. Quod quidem tali modo assecutus est. Quatuor arboribus contiguis cortice quàm levissimo electis, unam, quæ magnitudine cæteras superabat, quoque vespere lineolâ incisâ notavit, quae diem absolutum significaret. Post incisas septem lineolas, erat finis hebdomadæ, et hunc indicabat exarata in proximâ arbore linea.
Quoties in alterâ hâc arbore quatuor aut quinque lineolas insculpserat, in tertiâ arbore simili lineâ notabat integrum mensem elapsum. Duodecim autem lineis menstruis absolutis, in quartâ arbore signabat annum peractum. Cùm autem menses quique non sint pari dierum numero, vicibus alternis, triginta uni, triginta et unum alteri incidebat, excepto mense februario, quem octo et viginti tantùm lineolis designabat.
His ergo annalibus, Robinson temporum ordinem servavit, diemque dominicam à cæteris dignoscere potuit, quam more christianorum ritè celebraret.
Interim erat consumpta maxima pars nucum cocossæ ejus, quam unam huc usque invenerat ; atque in littore tam raræ apparebant ostreæ, ut homini alendo non sufficerent. Itaque de victu iterùm sollicitus esse cœpit.
Hactenus quidem non longè ab habitaculo suo discesserat, metu ferarum aut hominum. Jam verò necessitate coactus, insulam perlustrare ausus est, ut nova quæreret alimenta ; constituitque die proximâ facere excursionem. Sed, ut se à nimio solis æstu defenderet, vesperam istam umbellæ conficiendæ impendit. Cùm haberet neque linteum, neque virgulas balænarum, nec forfices, neque acum, neque fila, è viminibus salignis tegmen struxit, et insertum in mediâ parte baculum funiculis alligavit. Tum ex arbore cocossæ folia sumpsit latiora, quæ tegmini spinis affixit. Sicque umbellam confecit tantâ densitate, ut solis radiis esset omninò impervia. Atque eâdem arte textis funiculis fabricavit sibi peram, in quâ et victum secum portaret, et conderet alimenta, si modò quædam invenire sibi contigisset.
Tum verò tantoperè lætatus est opere perfecto, ut noctem præ gaudio insomnem traduxerit.