Caput quintum.
Robinson insulam perlustrat. — Magnus terror. — In gaudium vertitur. — Descriptio lamæ. — Unum occidit. — Sed igne caret. — Carnem more Tartarorum coquit.
Robinson vix ortum diei exspectare poterat ; ita prævertit lucem ipsam. Peram funemque corpori circumdedit ; securique pro gladio cinctus, et umbellâ humeris impositâ, in viam alacriter se dedit. Ac primùm arborem cocossam adiit, ut unam aut alteram nucem decerperet ; tum littus quòque revisit, ostreas collecturus. Cumque utriusque generis satis magnam copiam sibi comparavisset, iter ingressus est.
Mira cœli matutini erat serenitas. Sua redeunte luce singulis rebus forma redierat. Sol oriens clarissimo fulgebat splendore, quasi ex oceano emergeret, arborumque cacumina veluti inaurabat. Multæ undique aves variis mirisque pictæ coloribus carmen canebant matutinum, auroram salutantes. Puro frigidoque aere, flores suavissimum odorem exhalabant.
Robinson gaudii et gratitudinis sensu perfusus : « Hìc quoque, ait, hìc Deus se benignissimum declarat. » Tum vocem ipse suam cantibus avium miscuit, verbaque cecinit, quæ pietas suggerebat.
Cùm Robinson à bestiis ferisque hominibus sibi metuere non desiisset, in itinere silvas dumetaque sedulò vitabat, ea autem petebat loca, ubi quàm latissime pateret prospectus. Illa autem ipsa erant maximè nuda steriliaque : quamvis igitur satis longum spatium emensus esset, nihil tamen invenerat, quod sibi aliquâ ex parte prodesset. Tandem in fruticem incidit, quem accuratiùs explorandum censuit. Erant herbæ tam densæ, ut silvulam referrent : aliæ flores subrubros, aliæ albicantes, nonnullæ florum loco poma viridia ferebant. Extemplò itaque gustat unum ex iis ; sed erat adeò acerbum, ut indignatus stirpem undè istud decerpserat, evulserit. Tum verò miranti apparuerunt tubercula diversæ magnitudinis, quae ab ipsis stirpium radicibus pendebant. Confestim quòque existimavit, ista verè esse plantæ istius fructus, eaque curiosiùs considerare cœpit. Cùm verò ipsius palato minimè arrisisset sapor, jam in eo erat ut ista omnia abjiceret, cùm secum reputavit, non ea esse inutilia omninò habenda, quorum usus primo statim adspectu intelligi non possit. Itaque, nonnullis tuberibus in peram demissis, Robinson longiùs progreditur, lento tamen gradu et maximè cauto. Si vel minimum strepitum audiret dumetorum, aut arborum, quas aura agitabat, continuò securim corripere, quâ se defenderet. Semper autem non sine gaudio animadvertit timorem vanum fuisse. Tandem devenit ad rivum, ubi prandere constituit. Igitur sub arbore altâ umbrosâque consedit ; jamque cœperat magnâ cum voluptate epulari, cùm repentè strepitu quodam longinquo vehementer exterritus est. Timidus itaque circumspexit, tandemque gregem magnum vidit pecudum ovibus nostris similium, nisi quòd eminente paululùm dorso camelorum formam referant ; cæterùm ovibus nostris paulo grandiores.
Huic animalium generi elegans caput, oculi venusti, os productum, crassiora labia ; idem pes ac bovi, bifidus, sed ungue simul postico instructus, quo veluti morsu anchoræ cujusdam utuntur per abrupta, quæ scandunt lubentiùs.
Lama lentus incedit composito gravique, sed eodem certo passu ; quippe qui leucas aut quatuor aut quinque in diem per loca jumentis impervia cæteris conficiat, per anfractus descendat præcipites, idemque saxa ardua et ipsis hominibus inaccessa exsuperet. Quatriduum fermè emensus iter, ipse per horas quatuor et viginti ultrò cessat et quiescit. Placidum ipsis, mite et prudens ingenium ; sicubi consistere placuit, flectere illi genua, corpusque demittere, ne onus dimoveant, præcaventes. Deinde sibilo misso, nullâ morâ, cautè admodum surgentes, iter incœptum peragere. Herbas autem inter eundum depascunt ; noctu etiam dormientes ruminant, prono pectore pedibusque ad ventrem reductis decumbentes. Originem habent ex istâ Americæ regione quam Hispani tenent, quæque Peruvium dicitur.
Robinsonem, cùm animalia ista appropinquare vidisset, incessit dira cupido edendi carnem assam, quâ tandiù caruerat. Constitit post arborem securi instructus, sperans fore, ut aliquem propiùs transeuntem lamam facilè sterneret. Quod benè successit. Cùm enim unus è pullis satis appropinquâsset insidianti, Robinson cervicem ejus percussit tanto ictu, ut extemplò exanimis ille procideret ; humerisque impositum secum in habitaculum asportavit.
Cùm rediret, invenit aliquid, quo magnâ ipsum lætitiâ afficeret ; scilicet sex aut octo malos citreas sub quibus nonnulli fructus jam maturi ceciderant. Illis curiosè collectis, locoque notato, hilari animo domum contendit. Ibi autem primò cœpit lamam excoriare. Quod quidem confecit ope silicis acuti, quo pro cultro utebatur. Pellem detractam ad solem expandit ; quamquidem præviderat sibi non mediocri fore utilitati. Calceamenta enim tibialiaque longo usu attrita erant. Existimavit ergo, ubi calcei defecissent, se posse soccos è pelle conficere, quos pedibus subligaret. Sollicitus quoque de hieme, magnopere lætatus est, quod pellem villosam nactus esset, quâ se contra vim frigoris defenderet. Et quidem ab istâ sollicitudine vacuus esse potuisset, cùm in istis regionibus prope circulum æquinoctialem positis hiems sit nulla. Hoc autem Robinson ignorabat ; quippe qui puer omnem omninò doctrinam aversatus fuisset.
Pelle igitur detractâ, exemtis visceribus, dissectâque ut assaret posticâ parte, primam ad veru comparandum curam intendit. Atque hoc consilio arborem tenuem excidit, eamque, detracto cortice, ab extremo præacuit ; duos deinde ramos, qui furcæ speciem habebant, deligit, veru fulciendo idoneos. Quos etiam ab imâ parte cùm acuisset, in terram ex adverso defigit ; tum carnem veru transfixam inter furcas posuit. Nec mediocrem percepit lætitiam, cùm vidisset quàm aptè veru versaretur.
Jam præter ignem nihil Robinsoni deerat. Quem ex duobus ligni fragminibus inter se collisis elicere aggressus est, sed frustrà. Quoties enim, ligna, incalescere cœperant, toties ipse adeò defatigatus erat, ut aliquantulùm temporis à labore cessandum esset, ad vires reficiendas. Interim ligna refrigescere, omnisque labor irritus evadere. Tum ille iterùm, nec sine magno dolore, sensit quàm parvæ sint singulorum copiæ, quantaque emolumenta ex aliorum hominum societate deriventur : etenim si vel unum habuisset socium, qui, dum ipsum vires deficerent, terendi laborem continuâsset, profectò ligna demum ignem concepissent. Sed labor sic intermissus omninò periit.
Tandem animo fractus, lignis abjectis, considet in strato, capiteque reclinato oculos non semel conjicit in carnem illam quam nunc non datur comedere. Ad hæc cùm subitò in mentem hiems recurrisset, tanto angore oppressus est, ut è solo exsurgens animi reficiendi causâ aliquantulum circumiret.
Quibus cogitationibus æstuans, ad fontem se contulit, aquam frigidam putamine cocossæ inde hausturus. Succo deinde malorum citreorum admisto, potum satis suavem et recreandis viribus maximè in hoc rerum articulo idoneum, sibi paravit.
Attamen carnis, assæ desiderium nondum ille deposuerat : tandem verò Tartarorum recordatus est, quos audierat carnem, quam comedere cupiant, ephippiis subjectam citato cursu coquere. « Atque illud, ait secum, aliâ ratione assequi possum ; » et continuò rem tentare constituit.
Nec mora ; duos lapides satis latos et læves quærit, ejus similes ex quo securim confecerat. Tum hos inter aliquâ carnis parte interpositâ, superiorem lapidem tudiculâ perpetuò tundit. Quod cùm aliquandiù fecisset, lapis incalescere coepit : eò majori alacritate ille tundere ; nec elapsa est hora tantùm dimidia, cùm caro et fervore lapidis et repetitis ictibus adeò emollita est, ut satis esculenta esset, nec illa quidem eâ saporis suavitate, quâ caro aptè assata. Attamen Robinsoni nostro, qui tandiù carne caruerat, lautas dapes præbuit : quò autem carnis saporem jucundiorem redderet, succo malorum citreorum expresso eam infecit, et sic exquisitissimò epulatus est.
Prandio confecto deliberavit, quodnam opus tunc maximè sibi suscipiendum esset. Et sic multa secum in animo volventi suasit metus hiemis, ut plures lamas caperet aut interficeret, quorum pellibus uteretur. Qui cùm satis mansueti viderentur, facili negotio se voti compotem fore speravit. Hâc spe conceptâ ad lectum se contulit : somnus autem placidissimus præteritum diei laborem abundè compensavit.