VIII.
Hinn 14. marz sáum við fyrst ís á floti. Út við sjónhringinn í suðri var hvítleitt belti og glampaði á það í sólskininu. Það var hafís. Fram úr þessu fórum við að sjá reglulega fjalljaka. Grænar gárur vóru í sumum þeirra, eins og eirgræna, en sumir vóru kristallsglærir. Jökunum fjölgaði eftir því sem lengra dró suður.
Númi var stöðugt á þiljum uppi og athugaði leiðina gaumgæfilega. Við hittum fyrir ákaflega stóra fjalljaka, og fór þeim alt af fjölgandi. Var svo að sjá stundum, sem allar leiðir væru lokaðar. En alt af fann Númi eitthvert sund.
Hinn 16. marz kl. 8. árdegis fórum við yfir heimskautsbauginn. Jakaísinn var nú orðinn svo mikill og þéttur, að lítt hugsandi var að komast lengra. Sumir jakarnir stóðu sjötíu og áttatíu metra upp úr sjónum. En alt af varð Núma eitthvað til. Alt af hélt hann áfram lengra og lengra, þó þröng væru sundin sumstaðar.
Við vórum nú úr öllum efa um það, að Númi mundi ætla sér að komast alla leið að suðurheimskautinu.
En brátt var öllum sundum lokað og ómögulegt að komast lengra áleiðis. Fram undan vóru hafþök af samfeldum ís og engin geil eða smuga sjáanleg.
Númi var þó ekki alveg á því, að hætta við svo búið. Hann rendi Sæfaranum á ísinn hvað eftir annað, með svo miklu afli, að klakaflísarnar flugu í allar áttir og dundu niður á okkur eins og haglél. Stundum rendi hann skipinu upp á ísinn, svo hann brotnaði undan þyngslum þess. Ruddi hann sér braut dálítinn spotta á þennan hátt. Biksvört þoka lagðist yfir. Fylgdi henni ákafleg fannfergja og stormhviður af ýmsum áttum.
Loksins eftir langt strit og erfitt sat Sæfarinn fastur í ísnum og mátti sig hvergi hræra. Það var 18. marz.
Hvert sem litið var, var ekki annað að sjá en ís. Var hann ákaflega úfinn og ósléttur. Sumstaðar stóðu hundrað feta háar ísstrýtur upp úr breiðunni. Sumstaðar hólar og höfðar, þverhníptir íshamrar og afarstórar jakahyrnur. Sumstaðar vóru slétt svell og klakaþil, sem sendu geisla eins og spegilgler, ef til sólar sá. Dauðaþögn hvíldi yfir þessari ísauðn; lífsmörk sáust ekki.
Ég stóð á þiljum og sá að vökin, sem Sæfarinn flaut í, var alt af að þrengjast og skarirnar að færast nær skipinu. Frostið var svo hart, að ekki var viðlit að halda vökinni þýðri til lengdar.
Númi skipstjóri vatt sér að mér og tók mig tali.
„Jæja, herra prófessor, hvernig lízt yður nú á?“
„Mér lízt svo á, að við förum ekki lengra“.
„Því á ég bágt með að trúa. Ég ætlaði mér að komast að suðurheimskautinu“.
Það vissi ég vel að Númi var áræðinn, blátt áfram ofdirfskufullur. En hér var farartálmi, sem engin leið var til að yfirvinna.
„Sæfarinn getur ef til vill flogið“ sagði ég.
„Nei“, svaraði Númi, „en kafað getur hann“.
„Já, auðvitað“.
Mér flaug þegar í hug hvað Númi mundi ætla sér.
„Já, við skiljum víst hvor annan“, sagði Númi og brosti. „Hæstu jakarnir eru ekki yfir hundrað metra á hæð. Þeir standa því ekki öllu lengra niður en þrjú hundruð metra. Og hvaða tálmi er það fyrir Sæfarann!“
„Sama sem enginn, herra skipstjóri“.
„Nei, en erfiðleikinn er innifalinn í því, að vera lengi í kafi, og geta ekki endurnýjað loftið í skipinu“, svaraði Númi.
„Loftklefarnir í Sæfaranum rúma mikið, svo það verður að líkindum nægjanlegt“.
„En þá er eftir að vita, hvort það er auður sjór við heimskautið. Ef til vill komumst við ekki upp og verðum að snúa aftur“.
„Heimskautið og kuldaskautið liggja ekki saman“, sagði ég, „svo vel getur verið, að við finnum auðan sjó“.
„Það er einmitt það, sem ég hafði hugsað, hr. prófessor. Nú er um að gera, að nota tímann vel“.
Númi kallaði á næstráðandann og töluðust þeir við um hríð, á máli, sem ég skildi ekki eitt orð í.
Ekki sá ég að næstráðanda brygði, hvort sem það nú kom til af því, að honum var áður kunn ætlun Núma, eða hinu, að honum óx ekki í augum áhættan.
Þó var enginn eins skaprór og Konsæll. Þegar ég sagði honum að ætlun okkar væri, að komast til heimskautsins, varð honum ekki annað að orði en þetta: „Eins og húsbóndanum þóknast“. Þar með var það mál útkljáð af hans hálfu.
Ned Land tók þessu alt öðruvísi. Hann ypti öxlum og sagði í hálfkæringi:
„Mér þykir mikið fyrir að heyra þetta, vegna yðar og þessa Núma skipstjóra“.
„Þér haldið ef til vill að við náum ekki heimskautinu?“
„Það er mjög líklegt, að við komumst þangað, en þaðan aftur komumst við ekki“.
Ned hvarf til klefa síns, „til að valda ekki vandræðum“ að hann sagði.
Nú var tekið til að búa alt undir þessa glæfraför. Loftdælurnar vóru settar af stað og loftinu þjappað svo í klefana, sem unt var.
Tólf skipverjar komu upp á þilfar, með haka og járnkarla og tóku að brjóta lagnaðarísinn frá skipinu. Var það auðgert, því ísinn var þunnur enn, þó 20 stiga frost væri á. Klukkan fjögur fóru allir niður í skipið. Hlerarnir vóru látnir aftur og festir ramlega með skrúfum. Sjó var hleypt inn í sökkviklefana og Sæfarinn seig niður í djúpið.
Ég tók mér sæti við gluggann í aðalsalnum og Konsæll við hlið mér. Á þrjú hundruð metra dýpi komumst við niður úr ísnum, eins og Númi hafði fyrir sagt. En Sæfarinn fór ekki að halda í áttina fyr en hann var kominn niður í átta hundruð metra dýpi. Leiðin sem við áttum fyrir hendi að fara, var tvö hundruð og fimmtíu mílufjórðungar. Sæfarinn hélt af stað með tíu mílna hraða á vökunni. Við gátum því búist við að verða komnir til heimskautsins að liðnum tuttugu og fjórum klukkustundum, ef alt gengi vel.
Ég var á fótum kl. fimm morguninn eftir og fór þegar út að glugganum. Ég varð þess var að Sæfarinn leitaði upp á við, hægt og gætilega, með því að dælt var sjó út úr sökkviklefunum. Hjá mér glæddist þegar von um, að nú mundum við hitta fyrir auðan sjó, en hún brást skjótlega. Snöggur kippur gaf til kynna, að skipið hefði rekist á ísinn. Ég hraðaði mér að þrýstimælinum. Við vórum staddir í fjögur hundruð metra dýpi. Ísinn var miklu þykkari hér. Fjögur hundruð og fimmtíu metra þykk hafíshella lá yfir okkur. Þetta var lítið gleðiefni.
Sæfarinn reyndi fyrir sér hvað eftir annað þennan dag, en hitti jafnan ís fyrir. Stundum náði ísinn niður í sjö hundruð og fimmtíu metra dýpi. Þar var því ísinn níu hundruð metra þykkur,—eitt hundrað og fimmtíu metrar stóðu upp úr sjó.
Svo liðu þessar tuttugu og fjórar klukkustundir, að ekki vænkaðist útlitið. Alt af varð ís fyrir okkur á fjögur til fimm hundruð metra dýpi. Enn var nægilegt andrúmsloft í skipinu. En hve lengi gat það enzt?
Mér kom ekki dúr á auga næstu nótt. Ég var sí og æ að athuga þrýstimælirinn, og alt af var Sæfarinn að reyna fyrir sér. Klukkan þrjú um morguninn sá ég loks að Sæfarinn „rak sig ekki upp undir“ fyr en á fimmtíu metra dýpi. Ísinn var að þynnast!
Ég hafði ekki augun af þrýstimælinum. Undirborð íssins fláði upp á við, svo smátt og smátt grynkaði á skipinu. Við fórum svo nærri ísnum sem unt var. Ísinn glampaði og glitraði fagurlega í geislum rafljóssins og varð mun þynnri við hvern kílómeter, sem lengra dró.
Loks kom Númi inn í salinn klukkan 6 um morguninn—þann 19. marz—og flutti mér fagnaðartíðindi:
„Auður sjór!“
Ég hraðaði mér upp á þilfar. Ísjakar vóru á reki til og frá umhverfis okkur, annars var autt haf á alla vegu, ýmist sægrænt eða dökkblátt á lit. Aragrúi fugla sveimaði í loftinu yfir okkur og út í frá. Hafísinn var langt að baki okkur og sá að eins móta fyrir honum við sjónhvörf í norðri.
„Erum við nú komnir í heimskautið?“ spurði ég.
„Ég veit það ekki“, svaraði skipstjórinn, „við sjáum til um hádegið“.
„Ef við verðum þá svo hepnir að sjá til sólar“.
„Það þarf ekki nema ofurlítinn geisla“.
Í suðri mótaði fyrir hæðum, nokkur hundruð metra háum. Það var auðsjáanlega land. Sæfarinn stefndi þangað. Við fórum hægt, af ótta fyrir skerjum. Að stundu liðinni náðum við ströndinni.
Land þetta var eyja og fórum við í kring um hana á tveim stundum. Land var að sjá í suður frá eynni og mjótt sund á milli. Hve stórt það var gátum við ekki séð fyrir þokudumbungi.
Sæfarinn lagðist að landi og varpaði akkerum. Sandur var upp frá ströndinni og klettafell fyrir ofan. Báti var skotið út og fórum við í hann fimm saman, Númi skipstjóri, Konsæll og ég og tveir skipverjar; þeir fluttu með sér mælingaáhöld. Ned Land lét ekki sjá sig. Klukkan var tíu þegar við létum að landi.
Eftir nokkur áratog rendi báturinn upp í sandinn. Konsæll ætlaði að hlaupa í land, en ég hélt honum aftur.
„Núma skipstjóra ber fyrstum manna að stíga fæti á land suðurheimskautsins“, sagði ég.
Númi stóð upp í bátnum og leit í kringum sig brosandi.
„Hér hefir enginn áður komið“, sagði hann, steig upp á hástokkinn og stökk á land. Við Konsæll hlupum á eftir honum.
Fyrir ofan sandinn tók við brimsorfið stórgrýti, en illfærar hraunurðir, brunagrjót og gjall þegar lengra dró. Var ekki um að villast, að þar mundi vera eldgígur allskamt á burtu. Brennisteinssvælu lagði upp úr gjótum og glufum hér og hvar. Mátti af því ráða að jarðeldur sá, sem að líkindum hafði myndað landið, mundi ekki vera kulnaður með öllu. Af jurtagróðri sá ég þar ekki annað, en nokkrar óverulegar mosategundir á steinum í stöku stað og að eins eina tegund af þangi, sem brimið hafði kastað upp á ströndina.
Hafið hlaut að vera mjög fiskisælt. Réði ég það af því, að alt var krökt af fugli. Þar vóru álkur, veiðibjöllur, fýlungar, endur og fjöldi annara fuglategunda. Alt úði og grúði í fugli, jörð loft og lögur, og alstaðar eilíft garg og kliður.
Þoka var stöðugt svo mikil, að byrgði alla útsýn. Um hádegið vissum við ekki einu sinni í hverri átt sólar var að leita. Við gátum því ekki að þessu sinni vitað, hvort við vórum staddir í heimskautinu eða ekki, og olli það Núma skipstjóra mikillar gremju.
„Við reynum aftur á morgun“, sagði hann, þegar við snérum á leið til bátsins aftur. Snjór tók að falla úr þokunni, og varð brátt af hlaðkafald svo mikið, að varla sá handa skil.
Daginn eftir var blind-bilur, og ekki fært upp á þilfar. Heyrði ég niður í salinn gargið í veiðibjöllunum og fleiri fuglum, sem hröktust fyrir ofviðrinu úti. Sæfarinn skreið í hægðum sínum suður með landi. Einu sinni sáum við bjarma af sól, niður við hafflöt í norðri, en ekki var birtan meiri en svo, að vel var ratljóst. Við færðumst suður um tíu mílur þann dag.
Daginn eftir var stytt upp, og gátum við búist við að geta gert athuganir. Þokan var horfin og komið hreinviðri með tveggja stiga frosti.
Við fórum á land klukkan um ellefu. Jarðvegur var samur hér, og þar sem við höfðum áður komið; urðir, klettar og hraun. Fuglar vóru hinir sömu, en auk þeirra var hér mikið um sel og önnur sæspendýr. Selir og rostungar lágu uppi á ströndinni og á ísjökum, sem flutu nærri landi. Ekki stygðust þeir þó við kæmum nær, en gláptu á okkur stórum augum og forvitnislegum.
Við klifruðum upp á blágrýtisklett, skamt frá ströndinni og færðum þangað mælingaáhöldin. Við stóðum lengi og störðum í norður. Við vissum að sólin var komin upp; en niður við sjónhringinn var þokubakki, sem geislar hennar megnuðu ekki að rjúfa.
Leið svo af hádegi að við sáum ekki til sólar, og þótti okkur nú illa áhorfast. Var nú útséð um að við gætum ákveðið jarðlegu staðarins þennan daginn. En daginn eftir var jafndægurt. Það var seinasti dagurinn, sem unt var að gera athuganir, því eftir það gekk sólin undir með öllu og kom ekki upp aftur fyr en að liðnum sex mánuðum.
En við þessu mátti enginn gera, og urðum við að snúa aftur til skipsins við svo búið.
Morguninn eftir var ég á fótum klukkan fimm og fór þá upp á þilfar. Þar var þá staddur Númi skipstjóri.
„Hann er að létta til“, sagði Númi. „Tilraunir okkar hljóta að lánast í dag. Við förum í land eftir morgunverð“.
Ég fór niður til að hitta Ned Land og telja hann á að vera með í förinni. Honum óx gremja og geðvonzka með hverjum degi, upp á síðkastið, og gat ég með engu móti fengið hann til að fara. Mér þótti vænt um það í aðra röndina, því uppi í fjörunni var krökt af sel og hefði víst veitt full erfitt að halda Ned Land frá óþörfum blóðsúthellingum.
Við fórum á land að enduðum morgunverði. Sæfarinn hafði þokast einni mílu sunnar um nóttina og lá nú fram undan felli, fjögur til fimm hundruð metra háu. Tveir hásetar fóru með okkur og báru mælingaáhöldin, klukku, sjónauka og loftvog.
Við lentum kl. níu. Var þá komið heiðskírt veður og síðustu skýbólstrarnir að hverfa niður í suðri. Við lögðum af stað upp á fellið, því þar ætluðum við að gera mælingarnar. En gangan var erfið upp þangað, eintómar urðir og skriður, brúnhvassar hraunhellur og afsleppir hnullungar á víxl. Við vórum tvær klukkustundir að komast upp á fellið.
Loks komumst við upp á efstu hæðina. Var fagurt útsýni þaðan. Í suðurátt var að sjá yfir endalausar flatneskjur, sem nýfallin mjöllin lá yfir, hrein og bláhvít. Þegar langt dró suður hækkaði landið unz við tóku fjöll og firnindi, fannabungur og skriðjöklar, en kolsvartir tindar og drangar mændu upp úr jöklinum hér og hvar. Himininn var skafheiðríkur og sló rauðbleikri slíkju á blámann. Í norðri stóð sólin við sjónhring, eins og afarstór skygður eirskjöldur og snart neðri röndin hafsbrúnina. Nær landi var sjórinn dimmblár og spegilsléttur. Þar lá Sæfarinn eins og sofandi hvalur innan um drifhvíta hafísjaka. En yzt út við sjónhvörf sást samfeldur hafís, eins og tindóttur fjallgarður.
Hið fyrsta sem við gerðum var að mæla hæðina með loftvoginni.
Fjórðungi stundar fyrir hádegi var sólin hæst á lofti og varpaði daufum geislum út yfir þessa eyðimörku, sem enginn maður hafði áður fótum troðið.
Númi skipstjóri horfði stöðugt á sólina gegnum sjónaukann, meðan hún var að ganga undir aftur. Væri sólin hálf gengin undir klukkan tólf, var það merki þess, að við værum í heimskautinu. Ég hélt á klukkunni og beið þess með óþreyju að vísirinn þokaðist á töluna tólf.
„Hádegi!“ kallaði ég.
„Suðurheimskautið“, svaraði Númi og fékk mér sjónaukann. Var þá réttur helmingur sólkringlunnar siginn í sjó.
Ég lét sjónaukan síga og horfði hugfanginn út yfir víðáttuna, auða og kyrra, sem síðustu sólgeislarnir sendu skilnaðarkveðju um langan tíma.
En ég hafði fleira í huga en hrikafegurð náttúrunnar. Sólsetrið við hafísinn minti mig á þjóðirnar fyrir norðan ísinn, í heimlöndunum gömlu og þektu. Ég dáðist að starfsþreki þeirra, fróðleiksfýsn og óþreytandi elju. Ég sá þá í anda senda skip til fjarlægra, óþektra staða. Hvalveiðar teigðu skipstjórana norður og suður. Vindar og straumar höfðu, á þeim tímum, þegar siglingalistin var á lágu stigi, hrakið menn til heimskautalandanna og orðið þeim svo að aldurtila. Svo komu leiðangrar, vel búnir að vistum og fararefnum, í þeim tilgangi einum að finna ný lönd. Margar hugprúðar hetjur höfðu barist við óblíðu náttúrunnar í þessum köldu löndum og látið lífið fyrir það að komast nokkrum skrefum lengra, en áður hafði verið farið. Og baráttan færðist breiddarstig af breiddarstigi, alt af lengra og lengra, meðan áratugir og aldir liðu fram. Og nú var ég staddur hér, á því takmarki, sem allir höfðu eftir kept. Og hingað var ég kominn fyrir hyggindi, fróðleik og hugdirfð eins einasta manns.
Ég fékk hlýjan hug til þessa merkilega manns, og ég dáðist að honum. Mig langaði alt í einu til að segja honum frá því og tjá honum þakklæti mitt með handabandi. Ég snéri mér að Núma í því skyni. Hann var í þungum hugleiðingum, en rankaði við sér, þegar ég hreyfði mig. Hann leit á mig og var ánægjublandinn sigurhróssvipur í augnaráðinu. En það stóð ekki nema eitt augnablik. Á næstu sekúndu var kominn yfir hann sami kæruleysis og hörkusvipurinn, sem hann bar jafnan, svo kaldur og fráfælandi, að mér féllust orð og hendur.
Ég þagði eins og steinn, en Númi benti í norður. Sólin var að hverfa og skuggar að teygja sig út yfir landið niður undan okkur. Það var kominn tími til að halda af stað til skipsins og fórum við því að feta okkur niður fjallshlíðina.
IX.
Klukkan sex morguninn eftir fórum við að búa okkur til burtferðar. Var þá hin langa heimskautsnótt að færast yfir og orðið hálfrökkvað. Stjörnur vóru að koma í ljós á himninum og skein hið fagra stjörnumerki, „Suðurkrossinn“ skærast á miðju hálofti.
Vindkulið var helkalt og 30 stiga frost á mælinum. Rekaísinn varð þéttari og þéttari og milli jakanna var að myndast dökkleitur lagnaðarís. Eftir lítinn tíma hlaut sjórinn að vera allagður og engin leið að komast að heimskautslandinu.
Sökkviklefarnir vóru fyltir og seig Sæfarinn niður í þrjú hundruð metra dýpi. Skrúfan tók að snúast og skipið rann af stað í norðurátt. Um kvöldið vórum við komnir langa vegu inn undir hafþökin.
Ég eyddi tímanum við lestur, því gluggarnir á salnum vóru byrgðir að utan. Var það gert til að fyrirbyggja að ísjakar rækjust í þá. En oft dvaldi hugur minn við þessa viðburðaríku heimskautsför og alt sem á dagana hafði drifið þessa fimm mánuði, sem við vórum búnir að vera neðansjávar. Við vórum búnir að fara sjö þúsund mílur og sjá margt afar merkilegt og fágætt. Ég hafði grætt mikinn og margvíslegan fróðleik á þessari ferð. Vakandi og sofandi sökti ég mér niður í nýstárlegar og furðulegar rannsóknir, sem hafið gaf mér tilefni til að stunda.
Klukkan þrjú um nóttina vaknaði ég við snöggan kipp. Ég þaut upp í rúminu, horfði út í myrkrið og hlustaði, vissi ég þá ekki fyr til en ég fleygðist úr rúminu fram á mitt gólf. Sæfarinn hlaut að hafa rekist á eitthvað og hrokkið afturábak.
Ég klæddi mig í snatri og skreiddist meðfram þilinu inn í aðalsalinn. Þar var bjart inni. Ýms húsgögn lágu þar á víð og dreif um gólfið, en til allrar hamingju vóru dýrustu myndastytturnar og borðin, með merkustu gersemunum svo vel fest, að þau hafði ekki sakað. Veggmyndirnar á bakborða héngu langt út frá þiljunum að neðanverðu. Sæfarinn lá á stjórnborðshlið og hreyfðist ekki heldur en jarðfastur klettur.
Framan úr skipinu var að heyra þrusk mikið og mannamál. Ég ætlaði að fara út úr salnum, en þá komu þeir Konsæll og Ned Land í flasið á mér.
„Hvað er um að vera?“ spurði ég.
„Ég ætlaði einmitt að fara að spyrja húsbóndann að því sama“, svaraði Konsæll.
„Það fór eins og mig grunaði“, sagði Ned Land. „Sæfarinn hefir rent upp á grynningar og liggur svo illa sem hugsast getur“.
„Vitið þið hvort við erum ofansjávar?“ spurði ég.
„Nei“, svaraði Konsæll.
„Við skulum fara og vita hvers við verðum vísari!“
Ég skundaði þangað sem þrýstimælirinn var, og varð ekki lítið forviða þegar ég sá að við vórum staddir á þrjú hundruð og sextíu metra dýpi.
„Hvernig í ósköpunum stendur á þessu!“ varð mér að orði.
„Við skulum fara og spyrja skipstjórann“, sagði Konsæll.
„Það er nú svo, en hvar er skipstjórinn?“ spurði Ned Land.
„Komið þið með mér!“
Við fórum út úr salnum og inn í bókasafnsklefann. Hann var mannlaus. Datt mér þá í hug að Númi mundi náttúrlega vera við stýrið. Við kusum heldur að bíða en fara þangað og snérum því aftur inn í salinn.
Ned Land brann í skinninu. Ég lofaði honum að rausa og geysa, eins og hann vildi og svaraði engu. Ég sat og hlustaði stundarkorn þangað til Númi alt í einu vatt sér inn úr dyrunum. Það var óvanalegur asi á honum og lét sem hann sæi okkur ekki, en fór að athuga þrýstimælirinn og áttavitann. Þegar hann var búinn að því, snéri ég mér að honum og spurði hvað fyrir hefði komið.
„Óhappa slys“, svaraði hann.
„Eru mikil brögð að því?“
„Um það er ekki full vissa fengin enn“.
„Hefir skipið laskast?“
„Já“.
„Hvernig vildi það til“.
„Því valda ófyrirsjáanleg atvik. Jafnvægislögmálið fylgir sínum kreddum og má ekki fyrir því gera“.
Ég skildi ekki enn hvað hann fór.
„Hver eru þau óhappaatvik, sem þér talið um?“ spurði ég.
Númi mælti: „Þegar straumar mæða lengi á stórum fjalljökum, þá eyðast þeir að neðan, eins fer ef þeir berast út í hlýjan sjó, þá bráðnar utan af þeim hlutanum sem í kafi er. Fer þá svo að lokum að þeir steypast kollhnýs. Það er svona atvik, sem við höfum orðið fyrir nú. Fjalljaki hefur kolloltið og lent á skipshliðinni annari. Skipið hefir hrokkið fyrir, byltst til og orðið ofan á nokkrum hluta jakans.“
„Mætti ekki létta skipið með því að tæma sökkviklefana?“ spurði ég.
„Það er einmitt verið að því núna“, svaraði skipstjórinn. „Sæfarinn er að lyftast upp, eins og þið sjáið á þrýstimælinum. En jakinn lyftist líka að sama skapi, svo við erum engu nær fyr en ef svo vill til, að hann rekst á eitthvað“.
Það fór eins og Númi hafði sagt. Áttum við nú á hættu að jakinn bærist með skipinu upp undir fastaísinn og molaði það þar.
Þegar þessu hafði farið fram um hríð, kom alt í einu önnur hreyfing á Sæfarann. Hann var að rétta við. Veggmyndirnar lögðust smátt og smátt að þilunum. Við stóðum þegjandi og biðum þess sem verða vildi. Liðu svo tíu mínútur. Þá var Sæfarinn kominn á réttan kjöl.
„Við erum á réttum kili“, sagði ég.
Númi samsinti því og gekk á dyr.
„En erum við á floti?“ spurði ég.
„Það hlýtur að vera“, svaraði skipstjórinn. „Það er verið að létta á sökkviklefunum og Sæfarinn er því á uppgaungu“.
Rétt eftir að Númi var farinn út stöðvaðist skipið. Var það hyggilegt af Núma að láta ekki berast hærra upp, því ella gátum við átt á hættu að rekast upp undir fastaísinn. En það varð hann að forðast.
„Er okkur borgið?“ spurði Konsæll.
„Já“, svaraði ég. „Lánið var með okkur í þetta sinn og mátti ekki miklu muna, að við yrðum innibyrgðir og köfnuðum í loftleysi.“
„Það er nú svo“, sagði Ned Land.
Í þessu var hlerunum skotið frá gluggunum og lagði inn birtu utan að. Sæfarinn var á floti. En í tíu metra fjarlægð frá báðum borðum vóru þverhníptir, gljáandi ísveggir, sömuleiðis fyrir ofan skipið og neðan. Jakinn sem við flúðum undan hafði rekist á fastaísinn og við vórum komnir inn í geil eða göng, þrjátíu metra á hæð og breidd. Var nú ekki annað fyrir en komast út úr göngunum, aftur á bak eða áfram, síga nokkur hundruð metra niður í djúpið og halda svo ferðinni áfram.
Ljósið í salnum var slökt, en inn um gluggana lagði svo sterka birtu, að full-ljóst var eftir sem áður. Birta þessi stafaði frá ljóskerum Sæfarans, en magnaðist margfaldlega af geislabrotinu í ísnum. Hver ójafna, sprunga og nibba í ísnum ljómaði í ótal litbrygðum eins og kristalsgler væri. Það var eins og við værum staddir í afarstórum helli, alsettum bláum, rauðum og grænum gimsteinum, sem skáru í augun af ljósmagni og litbrygðum.
Þessi sjón var svo fögur og tíguleg að Ned Land varð hrifinn af henni, hvað þá við hinir. En á þessu varð skjót breyting. Konsæll hljóðaði upp yfir sig og við tókum ósjálfrátt höndunum fyrir augun.
Sæfarinn var lagður af stað og skreið hratt. Öll þessi ógnamergð ljósgeisla og lita var komin á hreifingu. Var því líkast sem dynjandi eldregn flýgi fyrir gluggann, og stungu geislarnir augun eins og nálaroddar.
Hlerunum var skotið fyrir gluggana og gátum við þá tekið hendurnar frá augunum, en sviðatilkenning höfðum við í sjáaldrinu lengi á eftir.
Klukkan fimm um morguninn urðum við varir við snöggan kipp. Gátum við þess til, að framstafn skipsins hefði rekist í ísnibbu, og mundi það hæglega geta sneitt fyrir hana. En brátt varð ég þess var, að skipið skreið aftur á bak.
„Við förum aftur á bak!“ sagði Konsæll.
„Já“, svaraði ég. „Göngin hafa verið byrgð í þennan endann. Við verðum að leita útgöngu annarsstaðar“.
Ég var í mikilli geðshræringu, en reyndi að dylja hana fyrir félögum mínum. Mér eirði ekki að sitja lengur. Ég fór inn í bókaklefann, þaðan inn í salinn og svo inn í bókaklefann aftur, tók bók og fór að blaða í henni, en las ekki stakt orð.
Konsæll kom inn til mín.
„Er það skemtileg bók, sem húsbóndinn er að lesa núna?“ spurði hann.
„Já, mjög skemtileg“, svaraði ég.
„Mér datt það í hug. Það er víst 'Um leyndardóma undirdjúpanna'“.
Bókin mín! Ég skelti aftur bókinni og gekk inn í salinn.
Ég beið með óþreyju þess sem verða vildi og var alt af annað veifið að athuga mælingaverkfærin. Á þrýstimælinum sá ég að við vórum alt af í þrjú hundruð metra dýpi, og áttavitinn sýndi að við héldum í suður; en skriðstikan mældi 5 sæmílna hraða á klukkustundinni. Það var hratt farið í svo þröngum farvegi. En Númi skipstjóri varð að hafa hraðann á, því hver mínúta var dýrmæt.
Þegar klukkan var gengin tuttugu og fimm mínútur í níu, rakst skipið á að nýju. Og nú var það skuturinn sem mætti fyrirstöðunni.
Ég fölnaði af ótta, og förunautar mínir spruttu upp og staðnæmdust hjá mér. Ég tók í höndina á Konsæl.
Í sömu svifum kom Númi skipstjóri inn úr dyrunum.
„Við erum innibyrgðir“, sagði hann.
Mér varð litið framan í Núma. Hann var að sjá jafn skaprór og hann átti vanda til. Hann staðnæmdist á miðju gólfinu, brá handleggjunum í kross á brjóstinu og var hugsi um hríð.
Sæfarinn hreyfðist ekki.
Loks tók Númi til máls, jafn stillilega og vant var:
„Það verður líklega út úr, að við köfnum hérna“.
„Er þéttiloftið komið að þrotum?“ spurði ég.
„Við höfum enn nægilegt loft í fjörutíu og átta klukkustundir“.
„Er engin von um að fram úr rakni fyrir okkur, fyrir þann tíma?“
„Við verðum að reyna að brjótast gegnum ísinn. Sæfarinn er nú að leggjast á botninn á þessum göngum. Svo sendi ég nokkra menn út til að grenslast eftir hve ísinn er þykkur og hvar tiltækilegast muni að leita útgöngu“.
Að svo mæltu fór Númi. Sæfarinn seig niður á við hægt og hægt og náði loks botni á þrjú hundruð og fimmtíu metra dýpi.
„Við erum í miklum vanda staddir“, sagði ég.
„Svo er víst“, svaraði Ned Land, „og er nú sízt tími til ill-lynda og nöldurs. Ég get beitt íshöggi engu síður en skutli, og vil nú bjóða Núma skipstjóra liðveizlu mína“.
Við fylgdum Núma þangað, sem skipverjar vóru að fara í kafarafötin. Boði hans var vel tekið, og sá ég ekki að hann væri seinni að búa sig, en hver hinna.
Meðan þessu fór fram, hafði hlerunum verið skotið frá gluggunum á salnum. Gátum við Konsæll því séð, hverju fram fór umhverfis skipið. Að vörmu spori komu tíu menn út úr skipinu og gengu út á ísinn. Mátti sjá hvar þeir fóru, Númi skipstjóri og Ned Land, því þeir vóru öðrum miklu meiri á vöxt.
Áður byrjað væri að brjóta ísinn, var hann kannaður rækilega með löngum ísnöfrum. Fyrst var borað í hliðarstálin til beggja handa, og náði nafarinn 15 metra inn í ísinn, en komst þó ekki í gegn. Þótti þá vonlaust, að reyna frekar í þá átt. Þá var borað niður í botninn. Þar reyndist ísinn að vera tíu metra þykkur. Var nú ekki annað fyrir, en höggva þar gat á ísinn, svo stórt, að Sæfarinn kæmist niður um það. En til þess að það gæti tekist, varð að höggva upp sex þúsund og fimm hundruð teningsmetra af ís.
Var nú umsvifalaust tekið að brjóta ísinn. Númi markaði fyrir um svo stóran blett, sem svaraði ummáli skipsins. Þegar farið var að höggva ísinn, kom í ljós einkennilegt fyrirbrygði, sem varð mikill hægðarauki við vinnuna. Klakaflísarnar, sem losnuðu, vóru léttari en vatnið, og leituðu því upp á við jafnharðan og staðnæmdust upp við ísþekjuna í göngum þessum. Varð hún því að sama skapi þykkari, sem gólfið varð þynnra.
Eftir tvær klukkustundir kom Ned Land inn í salinn aftur, og var þá all-dasaður orðinn. Tók þá við nýr flokkur manna af hinum, og vórum við Konsæll í þeirra hóp. Þeim flokki stýrði næstráðandi skipsins.
Mér þótti sjórinn kaldur fyrst í stað, en mér hitnaði brátt af erfiðinu. Var mér þó furðu hægt um hreyfingar allar, þrátt fyrir þrjátíu loftþyngda þrýsting, sem hvíldi á okkur.
Þegar ég kom inn í skipið aftur, að liðnum tveim stundum, til að hvílast og matast, fann ég talsverðan mun á því, hve loftið í skipinu var verra en það loft, sem við höfðum andað að okkur við vinnuna. Í herbergjum skipsins hafði ekki verið skift um loft í fjörutíu og átta klukkustundir, og var það því orðið talsvert mengað af kolsýru.
Fór svo fram um tólf stundir, að flokkarnir skiftust á um að brjóta ísinn. Var þá dældin orðin einn meter á dýpt. Með sama áframhaldi þurfti enn að vinna í fimm nætur og fjóra daga, til þess að ljúka verkinu.
Fimm nætur og fjóra daga! Það vóru illar horfur. Og nú áttum við ekki meira loft eftir en svo, að vart mundi endast í tvo sólarhringa.
„Já, og ekki nóg með það“, sagði Ned Land, þegar ég hafði orð á þessu við hann, „þó við höfum af að komast niður úr ísnum, erum við engu bættari, fyr en við komumst út úr ísnum og náum lofti í auðum sjó“.
Ástæður okkar vóru óneitanlega slæmar, en við vórum samhuga um það allir, að duga eftir mætti fram á síðustu stund.
Um nóttina var dældin enn dýpkuð um einn meter. En þegar ég byrjaði að vinna morguninn eftir, veitti ég því eftirtekt, að ísgeilin, sem við vórum í, var að þrengjast. Hliðarnar færðust nær. Ennþá einn háskinn á ferðinni! Það var ekki um að villast, sjórinn umhverfis okkur var að frjósa, og hlaut sá endir á því að verða, að frostið kreisti Sæfarann saman í heljargreipum sínum.
Þegar ég kom inn í skipið aftur, vakti ég máls á þessu við Núma skipstjóra. En kjarkur þessa manns var óbilandi.
„Ég veit það“, sagði hann. „En við því er ekki annað að gera, en vinna hraðar en frostið,—verða á undan því“.
Þann dag vann ég marga tíma af mesta kappi. Vinnan hélt við hugrekki mínu, og svo var annað, sem hvatti mig til vinnunnar. Loftið í Sæfaranum var orðið æði þungt og þrungið af óheilnæmi, en við vinnuna höfðum við hreint loft, sem tekið var úr loftforða skipsins og látið í lofthylkin, sem við bárum á bakinu.
Um kvöldið vórum við enn komnir einum meter dýpra. En loftið í Sæfaranum var nú orðið svo fult af kolsýru, að Númi varð að opna einn þéttiloftsklefann og hleypa hreinu lofti út í skipið.
Daginn eftir tók ég til starfa að nýju. Var nú ísinn kominn svo nærri til beggja hliða og að ofan, að mér duldist ekki að hann mundi læsa sig utan um skipið áður en við gætum bjargað því. Ég var að því kominn að láta hugfallast. Til hvers var að strita lengur, fyrst svo átti að fara hvort sem var, að þetta steingerða vatn kreisti úr okkur lífið! Það var því líkast sem óargadýr væri að leggja skoltana utan um okkur.
Í sama bili gekk Númi hjá mér. Ég benti með hendinni á ísinn. Á stjórnborða hafði ísinn þokast nær um fjóra metra. Númi skildi hvað ég átti við og benti mér að koma með sér. Snérum við inn í skipið aftur, fórum úr kafarafötunum og gengum inn í aðalsalinn.
„Við verðum að finna eitthvert úrræði, prófessor góður; ella er úti um okkur“.
„Já, en hvað á það að vera?“
„Ég vildi að Sæfarinn væri sterkari en ísinn!“ sagði Númi. „Þá mundi hann geta sprengt ísinn, eins og ís sprengir stein, og við þyrftum ekkert fyrir að hafa“.
„Nei færum við að reyna það, þá yrði Sæfarinn að járnklessu“.
„Já, satt er það. Við verðum að hamla frostinu að ná okkur. Það er ekki einungis til hliðanna, sem ísinn færist nær, heldur einnig til beggja enda“.
„Hve mikið loft er eftir?“
„Ekki meira en svo, að leyfarnar þrjóta í fyrramálið“, svaraði Númi dræmt og leit til mín.
Mér spratt kaldur sviti í enni. Var þó þetta engin nýjung, því ég vissi vel að svona hlaut að fara. Nú vóru liðnir fimm sólarhringar síðan hreint loft var tekið seinast.
Ég leit á Núma og sá að hann var annars hugar. Það var að sjá sem honum hefði hugkvæmst eitthvað, sem hann var að velta fyrir sér.
Eftir nokkra þögn mælti Númi; „Það er ekki mikill sjór umhverfis okkur. Ef heitu vatni væri dælt út úr skipinu, ætti það að geta hamlað upp á móti frostinu“.
„Það ættum við að reyna“.
„Komið þér með mér“.
Númi fór með mig inn í matreiðsluklefann. Þar vóru stór og margvísleg eimingaráhöld, sem höfð vóru til að ná neyzluvatni úr sjónum. Eimíkerin vóru fylt vatni og hleypt gegnum þau sterkum rafmagnsstraumi. Hitnaði þá vatnið svo að segja á augabragði og mátti þegar í stað dæla því út sjóðheitu.
Að liðnum þrem stundum sýndi mælirinn utan á skipinu sex stiga frost. Það var einu stigi minna en þegar tilraunin byrjaði. Enn liðu tvær stundir, og var þá frostið ekki orðið meira en fjögur stig.
Þegar leið á nóttina var frostið orðið að eins eitt stig. Hærra var ekki unt að komast. En þetta dugði, því saltvatn þarf tveggja stiga kulda til að frjósa. Var því nú afstýrt að við frysum inni á þennan hátt.
Að kvöldi hins næsta dags var búið að höggva svo mikinn ís, að þróin var orðin sex metra djúp. Þá vóru eftir fjórir metrar,—sama sem fjörutíu og átta klukkustunda vinna.
Loftið í skipinu varð nú ekki endurnýjað oftar. Það sem til var af óspiltu lofti, varð að treina handa þeim, sem unnu að klakahögginu. Loftið var því nær banvænt orðið.
Ég varð altekinn af þróttleysi og doða, sem ætlaði að gera út af við mig. Klukkan þrjú um daginn elnaði ógleði mín og sóttu á mig geispar svo tíðir og langir, að við sjálft lá að kjálkarnir gengju úr eðlilegum skorðum. Því næst kom yfir mig doðamók, svo nærri lá að ég misti meðvitundina. En ég átti hauk í horni þar sem Konsæll var. Hann hélt í höndina á mér og reyndi á allan hátt að hughreysta mig og var hann þó jafn illa haldinn og ég.
Þegar svona var orðið ástatt í skipinu má geta nærri að við urðum fegnir að komast út til vinnunnar. Okkur stóð á sama þó verkið væri erfitt, þó við yrðum yfirkomnir af þreytu. Við gátum dregið andann meðan stóð á vinnunni, og það var aðalatriðið.
Þegar þessi dagur var á enda vóru eftir að eins tveir metrar milli lífs og dauða. En loftið var á förum.
Það var óttaleg nótt sem í hönd fór, og næsti dagur þó enn verri. Ég kvaldist af höfuðverk og svima og reikaði eins og drukkinn maður, þegar ég stóð upp.
En Númi skipstjóri lét ekki hugfallast af stritinu og þrautunum, sem hann átti sömu hlutdeild í og við.
Hann einn réði betur fram úr vandræðunum en við allir hinir. Hann afréð að gera tilraun til að bjarga okkur á auðveldari hátt en íshöggið var. Þróin sem búið var að höggva, var á stærð við Sæfarann að innanmáli og í botninum var ísinn að eins einn meter á þykt. Númi lét nú bora göt gegnum ísinn til og frá. Að því loknu skipaði hann að lyfta Sæfaranum þaðan sem hann lá og sökkva honum niður í þróna. Þegar skipverjar vóru komnir inn í skipið, var hlerunum lokað vandlega og vatni hleypt inn í sökkviklefana. Klefarnir rúmuðu eitt hundrað teningsmetra af sjó. Við það varð skipið tvö þúsund tíufjórðungavættum þyngra en áður.
Við biðum óþreyjufullir úrslitanna.
Þrátt fyrir suðið í eyrum mér, heyrði ég glögt ísinn bresta undan kjölnum á Sæfaranum. Alt í einu brast hann allur sundur með braki miklu, og skipið sökk eins og steinn í djúpið.
„Við erum komnir niður úr“, sagði Konsæll.
Ég kom ekki upp orði, en tók í höndina á Konsæl fast og alúðlega.
Sæfarinn féll eins og steinn í lausu lofti, sökum vatnsþyngslanna, sem í honum vóru.
Dælurnar vóru settar af stað á augabragði til að þrýsta út sjónum úr skipinu. Dró því brátt úr fallhraðanum og eftir stutta stund mátti sjá á þrýstimælinum að skipið var farið að leita upp á við aftur. Var nú vélin sett af stað og haldið áfram norðureftir með fylsta hraða.
En nú var eftir að vita hve langt var norður úr ísnum. Lengur en einn dag enn var óhugsandi að nokkur maður í skipinu héldi lífi.
Ég var hættur að vita hvað tímanum leið. Ég vissi það eitt, að ég var kominn fram í andarslitrin og hlaut að deyja.
Skyndilega lifnaði yfir mér aftur og ég teigaði að mér hreint loft. Vórum við komnir út úr ísnum og upp á yfirborðið?
Nei, ekki var því að heilsa. En Ned Land og Konsæll höfðu fundið ögn af lofti í einu kafarahylkinu og létu mig anda því að mér, í stað þess að neyta þess sjálfir.
Ég ætlaði að ýta því frá mér, en þeir héldu á mér höndunum meðan ég var að svelgja hreina loftið.
Mér varð litið á klukkuna. Hún var ellefu. Það var liðið nær hádegi, hinn 28. marz. Ég fann að skipið hristist ákaft af átökum vélarinnar.
Eftir þrýstimælinum að dæma vórum við ekki nema tuttugu fet fyrir neðan yfirborð sjávar. Ísinn var orðinn tiltölulega þunnur og ekki óhugsandi að takast mætti að brjótast upp úr honum. Að minsta kosti ætlaði Númi að gera tilraun til þess. Sæfarinn lagðist skáhallur, svo stafninn vissi upp á móti ísnum. Til að ná þeirri aðstöðu þurfti ekki annað en fylla sökkviklefa aftur í skipinu. Svo rann hann undir ísinn og beitti stáltrjónunni. Gekk svo um hríð og brotnaði ísinn að mun í hverri atrennu. Loks rann hann í gegnum ísinn og upp á skörina, sem þegar brast undan þunga skipsins.
Þiljuhlerunum var hrundið upp í einni svipan og hreint loft lagði niður í skipið.
X.
Hvernig ég komst upp á þilfar veit ég ekki. Ned Land og Konsæll hafa að líkindum hjálpað mér upp; en ég andaði að mér hreinu lofti—og það var mér öllu öðru dýrmætara. Menn sem setið hafa í svelti um langan tíma, verða að gæta varúðar, þegar þeir fá aftur nægan mat. En þess þurftum við ekki. Við svelgdum loftið svo mikið sem þörfin krafði.
„Hér er gott að koma. Hér er nóg af blessuðu loftinu“, sagði Konsæll.
Ned Land, sagði ekkert, en hann gapti svo ákaflega, að það hefði gert hvern meðalhákarl skelkaðan. Þvílík lungu! Þau sogugu og kvæstu, eins og stærsti smiðjubelgur.
Við náðum okkur aftur furðu fljótt og ég flýtti mér að þakka félögum mínum fyrir umönnun þeirra á mér. Ég er viss um að án þeirra aðstoðar hefði ég ekki haldið lífinu.
Eftir nokkra töf fór Sæfarinn aftur í kaf og hélt áfram ferðinni norðureftir. Við stefndum á suðurodda Ameríku. En hvert var ferðinni heitið? Hvort ætlaði hann að beygja vestur fyrir Ameríku, út í eyðivíðáttu Kyrrahafsins, eða austur í Atlantshafið, meðfram ströndum Evrópu eða Ameríku?
Það var vafamál, sem skifti miklu.
Ég bjóst við að Númi mundi stýra í vestur og ljúka svo hringför sinni umhverfis hnöttinn. En sú ætlun brást. Hann beygði til austurs og hélt norður með ströndum Ameríku.
Hinn 16. dag aprílmánaðar höfðum við landsýn. Vórum við þá fjórar mílur undan Marteinseyjum.
Ned Land fór að hyggja á flótta að nýju. En við vórum of langt frá löndum enn sem komið var.
Við félagarnir höfðum langa samræðu um flóttaundirbúninginn. Kom þá Ned Land fram með uppástungu, sem mér var í meira lagi um geð. Hann sagði að nú ætti ég að fara og hitta Núma skipstjóra að máli tafarlaust, og fá að vita fyrir víst, hvort hann ætlaði sér að halda okkur á skipinu framvegis. Þetta þótti mér ekki hyggilega ráðið og líklegra til að spilla ráðagerð okkar. Ég vænti einskis góðs af Núma, og taldi okkur verða mundi vandara ráða, ef hann fengi nokkurn grun um þessa fyrirætlun. Auk þess var Númi orðinn óvanalega einrænn og fálátur, upp á síðkastið. Það var svo að sjá sem hann forðaðist mig, enda varð hann sjaldan á vegi mínum. Áður var hann vanur að rannsaka með mér ýmsar nýjungar, sem fyrir okkur bar í ríki sævarins og fræða mig um hitt og annað. En nú var hann alveg hættur því og kom því nær aldrei inn í salinn.
Mér var óskiljanlegt af hverju þetta stafaði. Það gat verið að honum mislíkaði vist okkar á Sæfaranum. En ekki gat ég samt trúað honum til að gefa okkur lausa.
Tuttugasta apríl vórum við í fjórtán hundruð metra dýpi. Mararbotninn var ósléttur mjög og stórgrýttur. Vóru víða gjár og gjótur milli klettanna, svo djúpar að ekki sá til botns. Á klettunum uxu afar stórir þönglar og þarategundir ýmsar.
Við félagarnir sátum út við gluggann og athuguðum það sem fyrir augun bar. Barst þá talið að sædýrum ýmsum, sem verða hvert öðru að bráð, eftir stærð og færleik.
Ned Land var ekki ætíð samdóma okkur Konsæl og lagði hann lítinn trúnað á sögur, sem sagðar eru um stóra kolkrabba.
„Ég hefi sjálfur séð kolkrabba draga stórt hafskip í kaf“, sagði Konsæll í mestu einlægni.
„Það er svo“, sagði Ned Land. „Hvar skeði það nú?—ef ég má spyrja“.
„Í St. Maló“, svaraði Konsæll.
„Á höfninni?“ spurði Ned háðslega.
„Nei í kirkjunni“.
„Hvað á þetta að þýða?“
„Jú-ójú,—þar er málverk, sem sýnir þetta mjög greinilega“.
Þá hló Ned Land og skaut svo málinu undir minn úrskurð. Ég kannaðist við það, að mynd þessi væri að vísu hugarburður; en því hélt ég fram, að kolkrabbar gætu orðið afar stórvaxnir.
Vórum við að skeggræða um þetta fram og aftur og gættum ekki að hverju fram fór, þar til Konsæll kallaði til okkar alt í einu. Varð okkur litið út um gluggann og sáum við þá óvænta sjón. Það var skrímsl, afar stórt og svo hræðilegt, að það hefði vel getað átt heima í kynlegustu lygasögu.
Þetta var kolkrabbi, sjálfsagt átta metra langur. Hann synti aftur á bak í sömu átt og Sæfarinn og jafn hratt. Hann hafði átta anga alsetta sogskálum og var hver um sig tvöfalt lengri en skrokkurinn. Goggurinn var afar stór og sterklegur og svipaður arnarnefi í lögun. Hann skifti litum í sífellu, var ýmist stálgrár eða móbrúnn.
Fyrir tilviljun höfðum við rekist á eina af þessum skepnum, sem við vórum að tala um. Þótti mér bera vel í veiði og ætlaði ekki að láta tækifærið ónotað. Tók ég því ritblý í snatri og fór að draga mynd af dýrinu.
En brátt komu fleiri kolkrabbar í ljós. Urðu þeir sjö talsins á stuttum tíma, stjórnborðsmegin. Þeir fylgdust með skipinu og hnitmiðuðu hraðann svo nákvæmlega við ferð skipsins, eins og væru þeir fastir við það. Hefði vel mátt draga mynd af þeim með því móti, að líma gagnsæjan pappír á rúðuna og gera merkilínur á hann. Að vísu skreið Sæfarinn heldur hægt.
Í einni svipan stöðvaðist skipið og varð af harður kippur, svo gnast í öllum samskeytum.
„Höfum við rekist á sker?“ spurði ég.
„Hvort sem það er eða ekki, þá erum við á floti enn“, svaraði Ned Land.
Sæfarinn var á floti.—Það var satt. En hann lá kyr. Að vörmu spori kom Númi inn og næstráðandi með honum.
Ég hafði ekki séð hann áður jafn svipþungan og nú. Hann heilsaði ekki,—hefir ef til vill ekki tekið eftir okkur—en gekk rakleiðis að glugganum, athugaði kolkrabbana um stund og sagði svo nokkur orð við næstráðandann.
Næstráðandi fór þegar út. Nokkru síðar var gluggunum lokað og rafljósið tendrað.
Ég gekk til Núma.
„Laglegt kolkrabbasafn þetta“, sagði ég.
„Já, hr. náttúrufræðingur“, svaraði hann, „og við verðum að berjast við þá“.
„Berjast“, át ég eftir. Mér var ekki ljóst hvað Númi átti við.
„Já, ég ímynda mér að eitt af þessum dýrum hafi gripið um skrúfuspaðana og haldi þeim föstum. Þess vegna komumst við ekki áfram“.
„Hvað er við því að gera?“
„Við verðum að fara upp að yfirborðinu og ráðast á þá með vopnum og bareflum“.
„Og skutli, ef þér viljið þyggja lið af mér“, sagði Ned Land.
„Það þygg ég gjarna“, svaraði Númi.
Að svo mæltu fórum við til stigans, sem farið var eftir upp á þiljur. Þar vóru fyrir tíu menn vopnaðir. Höfðu sumir íshögg og barefli af ýmsu tagi. Við Konsæll fengum okkur sitt höggvopnið hvor, en Ned Land hafði skutulinn.
Sæfarinn fór upp að yfirborðinu. Skipverji einn, sem efstur stóð í stiganum fór að losa um skrúfurnar, sem þiljuhlerunum var fest með. En áður hann fengi lokið því verki, var hlerunum svift upp af afli miklu. Kolkrabbi einn hafði sogið sig fastan við hlerann og tekið svo snögt viðbragð.
Rétt í sömu svipan kom angi og fálmaði niður um hleragatið. Númi var fljótur til og hjó í sundur angann svo hann valt niður stigann og engdist viðbjóðslega á gólfinu.
Skipverjar ruddust fast og sóttu upp stigann. Komu þá niður tveir angar, vöfðust utan um einn hásetann og sveifluðu honum upp um hleragatið.
Númi hljóðaði upp yfir sig og rann upp stigann eins og kólfi væri skotið. Við hinir fórum þegar á hæla honum.
Kolkrabbinn hélt manninum hátt upp og kramdi hann með sogskálunum. Maðurinn braust um af megni og kallaði á hjálp, en gat engri vörn við komið.
Númi sótti þegar að dýrinu og hjó af því einn angann. Næstráðandi átti í höggi við annan kolkrabba, sem hafði sogið sig fastan við skipið. Gengu skipverjar vel fram og drógu ekki af sér. Við Konsæll beittum íshöggunum en Ned Land skutlinum. Lögðum við vopnunum hvað eftir annað á kaf í grænleitar þjósir skrímslanna. Lagði af þeim megnan óþef, ekki óáþekkur moskuslykt.
Ég hélt um eitt skeið að manninum væri borgið. Þá var búið að höggva af dýrinu alla angana nema þann, sem hélt manninum. En þá sendi dýrið yfir okkur voðamikla gusu af svörtum legi, sem blindaði okkur alveg í svipinn. Þegar við gátum neytt augnanna aftur var það horfið í djúpið með manninn.
Eftir þetta sóttum við að ófreskjunum hálfu ákafar en áður. Höfðu dýrin þá læst sig á skipið tíu eða tólf saman, bæði á súðirnar og þilfarið. Varð skipið á svipstundu atað blóði og svörtum legi, en afhögnir limir engdust eins og höggormar til og frá um þilfarið. Ned Land beitti skutlinum af miklu kappi og hiltist til að leggja dýrin í augun. Þá vildi svo til að kolkrabbi sló einum anganum á hann, svo hann féll fyrir.
Ég skundaði til og ætlaði að hjálpa Ned Land, en Númi varð fyrri til. Keyrði hann höggvopnið upp í ginið á dýrinu og var þá Ned borgið. Spratt hann á fætur og tvíhenti skutulinn á dýrið svo stóð í hjarta.
Þessi bardagi stóð yfir í einn stundarfjórðung, og fanst okkur það þó ærið langur tími. Fór svo að lokum að kolkrabbarnir fóru á flótta, þeir sem svo vóru færir. Vóru flestir illa útleiknir, særðir og sundurtættir.
Númi var allur ataður blóði eftir viðureignina. Stóð hann lengi á þilfarinu og horfði út á hafið, sem lukti nú yfir einn af félögum hans, og hrundu honum tár af augum.
Eftir það sá ég ekki Núma í nokkra daga. Hann lokaði sig inni í klefa sínum og var ekki mönnum sinnandi.
Sæfarinn sveimaði til og frá um þessar sömu slóðir þá dagana. Loks héldum við áfram ferðinni norðureftir og nálguðumst strendur Norður-Ameríku. En við fórum langt frá landi og veður vóru hörð um þessar mundir, þó það bitnaði lítið á okkur.
Dag einn kom Ned Land inn til mín.
„Þetta verður að hafa einhvern enda“, sagði hann. „Númi stýrir nú í norður. Ég er búinn að fá nóg af Suðurskautinu og ætla ekki að vera með til Norðurskautsins“.
„Hvað eigum við að gera, Ned Land?“
„Þér verðið að tala við skipstjórann. Að öðrum kosti ætla ég að gera það. Við nálgumst Ameríku,—erum komnir í námunda við Kanada, ættland mitt. Ég vil komast héðan hvað sem það kostar“.
Ned Land var þrotin þolinmæðin. Hann gat ekki unað þessari æfi lengur. Ég var líka orðinn annars hugar, en ég var fyrir sjö mánuðum. Allan þennan tíma hafði ég verið einangraður frá viðskiftum við aðra menn og vissi ekki hverju fram fór í heiminum. Númi var orðinn gjörbreyttur. Áður var hann mér til ánægju og aðstoðar í rannsóknum mínum, en nú var því með öllu lokið.
Það þurfti flæmskan mann, eins og Konsæl, til að una svona æfi til lengdar.
„Þér viljið þá að ég spyrji hann, hvað hann ætlar sér fyrir með okkur?“ sagði ég.
„Já“.
„En ég hitti hann sjaldan. Hann forðast að verða á vegi mínum“.
„Því meiri ástæða er til að reyna að komast að einhverri niðurstöðu í þessu“.
„Ég skal reyna, Ned“.
„Hve nær?“
„Þegar ég hitti hann“.
„Viljið þér að ég nái í hann?“
„Nei, látið mig einan um það. Á morgun . . . .“
„Nei, í dag“, sagði Ned með áherzlu.
„Þá það. Ég skal finna hann í dag“.
Ned Land fór út, og ég einsetti mér að koma þessari fyrirætlan í framkvæmd þegar í stað.
Ég gekk að skipstjóraklefanum og hleraði. Númi var inni. Ég barði að dyrum.—Enginn anzaði. Ég barði aftur og lauk svo upp hurðinni. Númi var þar og laut fram yfir skrifborðið. Hann hafði að líkindum ekki heyrt til mín. Þegar ég gekk til hans, rétti hann úr sér og leit við mér reiðulega.
„Hvað viljið þér?“ spurði hann.
„Mig langar að tala við yður nokkur orð“.
„Ég er vant við látinn; ég er að vinna“.
Þetta vóru ekki glæsilegar viðtökur, en ég hugsaði mér að gefast ekki upp fyr en í fulla hnefana.
„Það er mikilsvarðandi málefni, sem ég ber fyrir brjósti, hr. skipstjóri“.
„Það er svo“, svaraði Númi háðslega. „Hafið þér dottið ofan á eitthvert hugvitsráð? Eða hafið þér komist að einhverju leyndarmáli í ríki hafsins, sem mér er ókunnugt?“
Ég var í vafa um, hvernig ég ætti að hefja máls á erindinu. En áður ég fengi sagt nokkuð tók Númi aftur til máls og benti um leið á handritabunka, sem lá á borðinu fyrir framan hann:
„Hérna eru ritverk mín. Í þeim er öllu lýst, sem fyrir mig hefir borið á sæferðum, það sem snertir náttúru hafsins og þeirra dýra, sem það byggja. Ég held þeim áfram væntanlega langan tíma enn og bæti mörgu við. Ég ætla líka að skrifa æfisögu mína“.
Númi hallaði sér aftur í stólnum og horfði í heim fram stundarkorn. Ég lagði við hlustirnar.—Ætlaði hann að fara að segja mér æfisögu sína?
„Það var í indverska stríðinu“, sagði hann. „Þá var ég ungur; þá átti ég fagrar vonir; þá gat ég borið traust til mannanna.
Ojá,—ekki var ég þó gamall, þegar gremja og hrygð fóru að sverfa að mér. Ég hafði lengi horft á þjóð mína þjakaða og hrakta. Alt stóð í stað, sem til umbóta mátti horfa, en heimska og sérdrægni sátu á valdastóli. Margra alda menning okkar var fótum troðin og alþýða manna kúguð. Sérdrægir og óhófsgjarnir valdhafar læstu klónum í þjóðina og sugu úr henni blóð og merg. En hefndin kom—hlaut að koma. Það var ég, sem fyrstur hóf merkið og fylkti þjóð minni til orustu gegn kúgun og ófrelsi. En það var að eins hefndin,—endaslepp hefnd!“
Númi stóð upp og gekk um gólf í ákafa. Það fór hrollur um mig, þegar ég hugsaði til þess hve Indverjum hafði blætt meðan uppreisnin stóð yfir. Hve margar þúsundir þeirra höfðu verið myrtar og svívirtar á allan hátt, svo flestum mentuðum þjóðum ofbauð. Og þessi maður, Númi skipstjóri, var þá indverski konungssonurinn, sem stýrði uppreisninni.
Númi staðnæmdist fyrir framan mig.
„Það varð alt árangurslaust“, sagði hann með skjálfandi rómi. „Og hvar er sú þjóð stödd, sem fargað hefir frelsi sínu. Hún er svift öllum skilyrðum fyrir því að vera þjóð og geta tekið eðlilegum framförum! Kúgun er verri en dauði. Það er réttur og skylda hvers manns að fórna lífi sínu fyrir frelsið.—En ranglætið er réttinum yfirsterkara“.
Númi þagnaði og settist aftur á stólinn. Ég reyndi að tengja saman það sem honum var nú ríkast í hug og það, sem mér bjó í brjósti.
„Þegar þessum handritum yðar er lokið,—hvað verður þá um þau?“
„Þau verða látin í lokað hylki, sem ekki getur sokkið og sá maður, sem lengst lifir á skipinu fleygir því í sjóinn“.
„Það væri mjög undir tilviljun lagt“, sagði ég, „og ekki gott að vita í hvaða höndum það lenti. Þér gætuð ráðstafað því á tryggilegri hátt. Ef þér létuð mig fá það og . . . . . . . “.
„Það geri ég aldrei“, svaraði Númi.
„Ef þér létuð okkur lausa“, bætti ég við.
„Léti ykkur lausa!“
„Já, það er um það, sem ég ætlaði að tala við yður“, svaraði ég. „Nú erum við búnir að vera hérna á skipinu í sjö mánuði. Ég og félagar mínir verða að fá að vita, hvort það er ætlun yðar að halda okkur hér á skipinu framvegis“.
„Hr. Aronnax, ég hefi sagt yður það fyrir sjö mánuðum, að hver sem kemur á Sæfarann, verður að vera þar upp frá því“.
„Það er þá blátt áfram þrælkun“.
„Kallið það hvað sem yður þóknast“.
„En þrælnum er þó heimilt að taka sér frelsi, ef hann getur“.
„Hefi ég bannað yður það? Held ég yður í fjötrum?“
Númi stóð með krosslagðar hendur og hvesti á mig augun.
„Hr. skipstjóri“, sagði ég. „Þér hafið vakið hjá okkur hlýjan hug til yðar. Við höfum orðið hrifnir af snilli yðar og hughreysti. Þér hafið bannað okkur að auðsýna yður þá samhygð, sem alt háleitt og fagurt skapar í brjóstum manna. Þér hafið valdið fáleikum milli okkar, sem gerir okkur lífið gleðisnautt. Þér talið um frelsi. Þér hafið barist fyrir frelsi, og hafið öðlast að sjálfur, en neitið okkur um það. Hvað haldið þér að verði úr þessu? Ég hefi með höndum vísindalegar rannsóknir, sem ég get unan við nokkurn tíma enn. En hvað haldið þér að verði úr félaga mínum, Ned Land? Hann hlýtur að leggja hatur á yður“.
Númi stóð upp úr sæti sínu.
„Mér stendur svo hjartanlega á sama hvað Ned Land hugsar eða ályktar“, sagði Númi. „Ég gerði það ekki að gamni mínu að taka ykkur á skipið. Þetta er í fyrsta sinn, sem þér talið við mig um þetta mál, hr. prófessor, það verður líka að vera í síðasta sinn“.
Ég fór út úr klefanum í þungu skapi og skýrði félögum mínum frá því, sem okkur Núma fór á milli.
„Nú vitum við hvað í vændum er“, sagði Ned Land. „Við verðum að flýja, hve nær sem færi gefst“.