CZĘŚĆ II
WARCABY
REGUŁY GRY
W warcabach amerykańskich na 32 czarnych pola szachownicy walczy ze sobą dwóch graczy, dysponujących dwunastoma kamieniami tego samego koloru. Celem gry jest zbicie wszystkich bierek przeciwnika lub ich zablokowanie, tak, aby uniemożliwić wykonanie ruchu.
Wyjściowa pozycja planszy i kamieni jest pokazana na diagramie 85. Widać, że szachownica jest ustawiona w taki sposób, że gracze mają puste pole w prawym dolnym rogu. Ten róg jest zwany PODWÓJNYM NAROŻNIKIEM ponieważ w jego najbliższym sąsiedztwie znajdują się dwa kamienie, podczas gdy lewy narożnik zwany jest POJEDYNCZYM NAROŻNIKIEM z tego względu, że zajmuje go tylko jeden kamień.
Pola szachownicy opisywane są zwykle liczbami, lub też literami i liczbami, tak samo jak w notacji szachowej - diagramy 85 i 86. Dla wygody będziemy posługiwali się tym drugim sposobem zapisu. [Przyp.tłum.: obecnie w warcabach klasycznych, 64 polowych stosuje się zapis algebraiczny, szachowy, natomiast w warcabach międzynarodowych, 100 polowych, zapis liczbowy].
Czarne kamienia ustawione są na polach od a1 do g3, a białe na polach od b6 do h8. Pierwszy ruch należy zawsze do osoby grającej czarnymi kamieniami.
a b c d e f g h
+———————————————————-+
8 | | o | | o | | o | | o | 8
|———————————————————-|
7 | o | | o | | o | | o | | 7
|———————————————————-|
6 | | o | | o | | o | | o | 6
|———————————————————-|
5 | | | | | | | | | 5
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | | 4
|———————————————————-|
3 | * | | * | | * | | * | | 3
|———————————————————-|
2 | | * | | * | | * | | * | 2
|———————————————————-|
1 | * | | * | | * | | * | | 1
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 85.
Ruch kamienia polega na przesunięciu go skośnie o jedno pole do przodu. Jeżeli na drodze znajduje się wroga bierka, a pole za wrogą bierką jest puste to należy zbić bierkę poprzez przeskoczenie ponad nią na puste miejsce, a jeżeli możliwe jest dalsze bicie, to gracz ma obowiązek kontynuować je tak długo, jak to jest możliwe zgodnie z podaną zasadą. Zbite bierki są usuwane z szachownicy.
BIAŁE
+———————————————————-+ | | b8 | | d8 | | f8 | | h8 | |———————————————————-| | a7 | | c7 | | e7 | | g7 | | |———————————————————-| | | b6 | | d6 | | f6 | | h6 | |———————————————————-| | a5 | | c5 | | e5 | | g5 | | |———————————————————-| | | b4 | | d4 | | f4 | | h4 | |———————————————————-| | a3 | | c3 | | e3 | | g3 | | |———————————————————-| | | b2 | | d2 | | f2 | | h2 | |———————————————————-| | a1 | | c1 | | e1 | | g1 | | +———————————————————-+
CZARNE
DIAGRAM 86.
Po osiągnięciu przez kamień przeciwnego skraju szachownicy automatycznie staje się damką i musi zostać "ukoronowany" przez przeciwnika poprzez położenie na jego wierzchu drugiego kamienia. Damka może zbijać zarówno do przodu jak i do tyłu. Kamień, który osiągnie rząd przemiany w damkę w trakcie bicia nie może kontynuować bicia jako damka w tym samym ruchu. W takim przypadku zbija nadal bez przemienia w damkę.
Pozycja na diagramie 87 może służyć jako ilustracja powyższych reguł. Białe wykonują ruch f4-g3. Czarne muszą zbić ten kamień swoim kamieniem h2, który skacze na f4.
+———————————————————-+
8 | | | | | | o | | |
|———————————————————-|
7 | * | | | | o | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | o | | o | | * |
|———————————————————-|
5 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | * | | o | | o |
|———————————————————-|
3 | | | * | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | * | | * | | | | * |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 87.
Następnie białe poświęcają inny kamień d6-e5 zmuszając czarne do odpowiedzi f4-d6. Teraz białe zbijają trzy kamienie na d6, d4 i d2 kamieniem na e7, a czarne zanim wykonają swój następny ruch muszą ukoronować kamień białych, który osiągnął pole przemiany. Przesuną oczywiście kamień b2 ponieważ inaczej białe zbiłyby go damką z c1.
Jeżeli gracz przeoczy możliwość bicia jego przeciwnik ma prawo usunięcia kamienia, który miał bić. Zamiast tego gracz może poprosić przeciwnika o cofnięcie ruchu i wykonanie bicia.
Kiedy żaden z graczy nie może wygrać uznany zostaje remis. Kiedy jedna strona wydaje się być silniejsza i odrzuca ofertę remisu gracza słabszego stosuje się wymóg rozstrzygnięcia gry w 40 ruchach. Inaczej następuje remis.
II
ELEMENTY TAKTYKI
Pierwsza rzecz jakiej świadomy musi być warcabista to specyfika przewagi materialnej czy pozycyjnej, pozwalająca WYMUSIĆ wygraną w końcówce. Najbardziej elementarny przypadek jest pokazany na diagramie 88, gdzie białe wygrywają posunięciem b8-c7. Tym posunięciem białe przyjmują opozycję czy jak mawiają warcabiści, białe mają “ruch”. Jaka by nie była odpowiedź czarnych, są one zmuszone przemieścić się do krawędzi szachownicy i ostatecznie muszą pozwolić czarnym zbić damkę. Przypuśćmy, że czarne zagrają (2) e7-f6, po to, by dostać się do podwójnego narożnika, gdzie byłyby bezpieczne, mogąc w nieskończoność przemieszczać się po przekątnej od h2 do g1, a następnie od g1 do h2. Białe kontynuują ruchem (2)…, c7-d6, zapobiegając (3) f6-e5 dającemu drogę do podwójnego narożnika. Po (3) f6-g5, d6-e5; czarne muszą uciekać do krawędzi posunięciami g5-h4 lub g5-h6, a białe, grając e5-f4 lub e5-f6 związuję czarną damkę, w ten sposób, że nie może już poruszać się tak, by nie być zbitą. Jeżeli w pozycji diagramu byłby ruch czarnych, mogłyby uzyskać opozycję poprzez e7-d8 i to białe byłyby zmuszone do wycofania się do podwójnego narożnika i zremisowania poprzez b8-a7, a7-b8, etc.
+———————————————————-+
8 | | oo | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | ** | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 88.
Jeżeli jedna strona ma damkę w podwójnym narożniku, to druga strona potrzebuje dwóch damek aby wymusić wygraną. W pozycji na diagramie 89, na przykład, białe wygrają w następujący sposób:
Czarne Białe
(1) … c5-b6 (2) b8-a7 d6-c5 (3) a7-b8 b6-a7 (4) b8-c7 a7-b8 (5) c7-d8 c5-d4 (6) d8-e7 d4-e5 (7) e7-d8 e5-f6
W przypadku końcówki TRZY DAMKI PRZECIWKO DWÓM, najlepsze miejsca dla słabszego gracza to dwa podwójne narożniki; ale trzy damki zawsze wygrają jeżeli grający nimi będzie dobrze grał.
+———————————————————-+
8 | | ** | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | oo | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | oo | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 89
Metoda, którą należy zastosować jest oczywista gdy spojrzymy na diagram 90. Aby wygrać czarne muszą wymienić jedną damkę; pozycja zostanie wtedy zredukowana do tej z diagramu 89.
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | oo | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | ** | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | ** | | | | |
|———————————————————-|
3 | | | | | ** | | oo | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 90
Jeżeli jest teraz posunięcie białych, czarne mogą łatwo wygrać; bo po (1) …, c7-b8; (2) c5-b6, g3-h2; (3) e3-f2, białe nie mogą uniknąć wymiany. Na przykład: (3) …, h2-g1; (4) b6-c5. Problem sam się redukuje jeżeli jest ruch czarnych. Wygląda to tak:
Czarne Białe
(1) d4-e5 c7-b8 (2) c5-b6 g3-h2 (3) e3-f4
Zagraża b6-c7. Białe mogą tylko odpowiedzieć
(3) … b8-a7 (4) b6-c7 h2-g1 (5) f4-g3, etc., jak powyżej.
Jeżeli słabsza strona nie kontroluje obydwu podwójnych narożników wymiana może być wymuszona znacznie prościej, jak to za chwilę pokaże krótki eksperyment.
+———————————————————-+ | | oo | | | | | | | |———————————————————-| | ** | | oo | | | | | | |———————————————————-| | | | | | | | | | |———————————————————-| | ** | | | | | | | | |———————————————————-| | | ** | | | | | | | |———————————————————-| | | | | | | | | | |———————————————————-| | | | | | | | | | |———————————————————-| | | | | | | | | | +———————————————————-+ a b c d e f g h
DIAGRAM 91.
Czasami silniejsza strona ma okazję oddać dwie damki za jedną i tym samym forsować pozycję podobną do tej z diagramu 88. Diagram 91 przedstawia taki przykład:
Czarne mają ruch i wygrywają w 5 posunięciach:
Czarne Białe
(1) b4-c5 c7-d8 (2) a5-b6 b8-c7 (3) a7-b8 c7xa5 (4) c5-b6 a5xc7 (5) b8xd6
i białe są związane.
Mając trzy damki przeciw czterem gracz czasami może dłużej się bronić. Ale ostatecznie silniejszy gracz będzie zawsze w stanie wymusić wymianę co zapewni wygraną. Na przykład w pozycji z diagramu 92 czarne zagrają następująco:
(1) e5-d4 c5-b6
Nic nie pomoże zagranie c7-b6, ponieważ czarne odpowiedzą f4-g5 i przeprowadzą wymianę w następnym ruchu e3-f4.
(2) c3-b4
ogranicza mobilność białych.
(2) … d6-e7
W odpowiedzi na b6-a5 czarne mogłyby zagrać d4-c5.
(3) b4-c5 b6-a7 (4) f4-e5 e7-f8 (5) c5-d6 a7-b8 (6) d4-c5 c7-d8
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | oo | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | oo | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | oo | | ** | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | ** | | |
|———————————————————-|
3 | | | ** | | ** | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 92.
Nie f8-g7, ze względu na e5-f6.
(7) e3-f4 d8-e7 (8) f4-g5 e7-d8 (9) g5-f6 d8-c7 (10)c5-b4 c7-b6 (11)b4-c5 wygrywa.
Gdyby w 10 posunięciu białe zagrały c7-d8 zamiast c7-b6 gra mogłaby potoczyć się następująco:
(11) e5-d4 b8-a7 (12) d4-c5 a7-b8 (13) f6-e7 d8xf6 (14) d6-c7 b8xd6 (15) c5xg5
Zawsze należy poszukiwać takich możliwości wymian “dwa na dwa”, ponieważ często jest to możliwe, a zapewnia zwycięstwo w kilku ruchach.
III
PIĘĆ PODSTAWOWYCH POZYCJI
Podczas gdy w przykładach elementarnych końcówek podanych w poprzednim rozdziale, właściwy sposób gry był stosunkowo łatwy do odgadnięcia, często powstające pozycje z kilkoma bierkami wyglądają bardzo prosto, a w rzeczywistości wymagają znaczącego wkładu pracy w celu poprowadzenia ich we właściwym kierunku. Znajomość tych pięciu różnych pozycji ma znaczenie podstawowe dla każdego kto chce zostać silnym graczem. Są one dalej omówione na pięciu charakterystycznych przykładach.
PIERWSZA POZYCJA
Z punktu widzenia metody gry nie ma żadnej różnicy czy czarny kamień ustawiony jest tak jak na diagramie 93 czy też na c1, a1, d2, b2, e3, c3, b4, a5 czy b6. Istotą jest to, że nie może być on w stanie maszerować do rzędu przemiany unikając przechwycenia przez białe.
Wygrywający manewr wygląda następująco: białe wyciągają czarną damkę z podwójnego narożnika w sposób pokazany w grze na podstawie diagramu 89 i zmumuszają w ten sposób czarne do marszu naprzód, ostatecznie wymuszając wymianę która zapewnia opozycję.
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | ** | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | oo | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | oo | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | ** | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 93.—Białe zaczynają i wygrywają .
Ten manewr, jak to będzie widoczne po uważnym przestudiowaniu tej pozycji jest możliwy tylko w przypadku gdy białe mają ruch. Jeżeli ruch mają czarne, nastapi remis.
Czarne Białe
(1) … d6-c7 (2) a7-b8 c5-d6 (3) b8-a7
Czarne nie mogą grać a3-b4 ponieważ c7-b6 wygrywa damkę.
(3) … c7-b8 (4) a7-b6
Znowu nie można zagrać a3-b4 ze względu na b8-c7 wygrywające kamień w trzech posunięciach.
(4) … d6-e5
+———————————————————-+
8 | | oo | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | ** | | | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | | | oo | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | * | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 94.
Gdyby białe zagrały b8-a7, czarne mogłyby wymienić po b6-c5 i zremisować.
W pozycji przedstawionej na diagramie czarne mają wybór między b6-a5, a3-b4, b6-c5 lub b6-a7, ale i tak przegrywają niezależnie od tego które posunięcie wybiorą.
(A) (5) b6-a5 b8-c7 (6) a5-b4 e5-d4 (7) b4-a5 d4-e5 (8) a3-b4 e5-d4
(B) (5) a3-b4 e5-d4
Teraz czarne nie mogą grać (6) b4-c5 ze względu na wymianę po b8-c7; (6) b4-a5 również szybko doprowadzi do przegranej za sprawą d4-e5, (7) b6-c5, b8-a7, (8) c5-b4, e5-d6. Najlepszym wyjściem jest (6) b6-a7.
Przeciw d4-e5 czarne zagrają (7) b4-c5, b8-c7; (8) c5- d6 osiągając remis.
Jedynym sposobem na wygraną jest
(6) … d4-c3
po którym czarne nie mogą zrobić nic lepszego niż
(7) b4-c5 b8-c7
(8) a7-b8 c7-d8
(9) b8-a7 c3-b4
(10)c5-b6 b4-c5, etc.
(C) (5) b6-c5 b8-a7 (6) a3-b4 a7-b8 (7) c5-b6 e5-d4
i białe kontynuują jak to zostało pokazane wcześniej
(D) (5) b6-a7 e5-d4 (6) a7-b6 b8-a7 (7) b6-c7 d4-e5 (8) a3-b4 a7-b8 (9) c7-b6 e5-d4
i wygrywają jak przedtem poprzez d4-e5 w odpowiedzi na (10) b4-a5 lub d4-c3 w odpowiedzi na b6-a7.
DRUGA POZYCJA (Patrz Diagram 95)
Przewaga białych polega na tym, że mogą one koronować swoje dwa kamienie podczas gdy czarne pozostają tylko z jedną damką i dwoma kamieniami. Przyczyną, dla której czarne nie mogą wykorzystać tych dwóch kamieni dla swojej przewagi jest to, że są one związane z jednej strony szachownicy podczas gdy kamienie białych są ulokowane w centrum gdzie mają dużo więcej mobilności. Tak samo jak poprzednio białe, aby wygrać, muszą być na posunięciu.
Czarne Białe
(1) … f8-e7 (2) g3-f4 e7-d6 (3) f4-e3 d6-e5
+———————————————————-+
8 | | | | | | o | | |
|———————————————————-|
7 | | | o | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | oo | | * |
|———————————————————-|
5 | * | | | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | | | | | | | ** | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 95.—Białe zaczynają i wygrywają.
(4) e3-f2 e5-f4 (5) f2-g1 f4-g3 (6) g1-h2 g3-f2 (7) h2-g3 f2-e1 (8) g3-h2 e1-f2 (9) h2-g1 f2-g3 (10) g1-h2 g3-f4 (11) h2-g1 f4-e5 (12) g1-f2 e5-d4 (13) f2-g3 d4-c5 (14) g3-f4 c7-d6 (15) f4-e3 d6-e5 (16) e3-f2 e5-f4 (17) f2-g1 f4-g3 (18) g1-h2 g3-f2 (19) h2-g3 f2-e1 (20) g3-h2 e1-f2 (21) h2-g1 f2-g3 (22) g1-h2 g3-f4 (23) h2-g1 f4-e5 (24) g1-f2 e5-d6 (25) f2-e3 d6-c7 (26) e3-f4 c5-d6 (27) f4-e3 d6-e5 (28) e3-f2 e5-f4 (29) f2-g1 f4-g3 (30) g1-h2 f6-g5
Ostatecznie białe osiągają pozycję, w której mogą zredukować końcówkę do jednego z fundamentalnych przypadków poprzez wymianę.
(31) h2-f4 g5-e3
(32) h6-g7
Można zauważyć, że dzięki wymianie czarne zyskały posunięcie. Białe odzyskują to posunięcie poprzez drugą wymianę.
(b8) … e3-d4 (33) g7-f8 d4-c5 (34) f8-e7 c7-b8 (35) e7-f6 c5-b6 (36) a5-c7 b8-d6
i wygrywają.
Druga pozycja z reguły jest rezultatem „pozycji mostka”, np. czarne kamienie na a5, h6, d6, czarna damka na e7. Białe kamienie na f8 i b8, białe damki na d4 i c5. Czarne mają posunięcie:
(1) e7-d8 c5-e7 (2) d8-f6 b8-c7
i białe wygrywają poprzez „drugą pozycję”.
ZMIANA STRONY BĘDĄCEJ NA POSUNIĘCIU
Z powodu wymian kamieni w poprzednim przykładzie, w kolejnych posunięciach następowały ciągłe zmiany strony będącej na posunięciu. Często jednak mamy do czynienia z wymianami, które NIE zmieniają strony będącej na posunięciu, a ponieważ wygrana lub porażka w ogromnej liczbie końcówek zależy od tego, który gracz ma posunięcie, ważne jest aby początkujący miał jasny pogląd na omawiane zagadnienia.
Wymiana zawsze zmienia posunięcie jeżeli zbijający kamień jest odbijany w następnym ruchu. Jeżeli odbijany jest inny kamień który z graczy będzie na posunięciu zależy od względnej pozycji zbijanych kamieni. Na potrzeby obliczeń posunięć dobrze jest wyobrazić sobie szachownicę jako złożoną z dwóch „systemów pól” — czarnego systemu zawierającego rzędy zaczynające się od pól a1, a3, a5 i a7 i białego systemu zawierającego pozostałe cztery rzędy. Jeżeli każdy z tych systemów zawiera PARZYSTĄ liczbę kamieni, gracz, którego ruch teraz wypada, traci opozycję czyli jego przeciwnik jest na posunięciu. Jeżeli liczba kamieni w każdym systemie jest NIEPARZYSTA, gracz, który ma ruch, zyskuje opozycję czyli jest na posunięciu. Ponieważ obliczenie posunięcia dotyczy tylko systemów w których obaj gracze mają taką samą ilość bierek, aby uzyskać pożądaną informację, wystarczy skorygować liczbę kamieni w jednym z systemów. Diagram 96 służy za przykład.
Po policzeniu kamieni w systemie czarnym na przykład, okazuje się, że ich liczba jest nieparzysta. Tak więc gracz, który ma teraz ruch jest na posunięciu, które w tej pozycji
+———————————————————-+
8 | | | | o | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | o | | | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | o | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | * | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | * | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | * | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 96.
gwarantuje zwycięstwo białym i remis czarnym, tak więc:
(A) Czarne zaczynają
Czarne Białe
(1) b2-c3
Wydaje się, że jest to najlepsze posunięcie czarnych; jeżeli zagrają e1-d2, białe odpowiedzą c5-d4 uzyskując bardzo silną pozycję.
(1) … d8-e7
(2) e1-f2 e7-f6
(3) f2-e3 f6-e5
(4) c3-b4 e5-d4
Remis.
(B) Białe zaczynają
Czarne Białe
(1) … d8-e7 (2) e1-f2 e7-f6 (3) b2-c3 b6-a5 (4) f2-e3 f6-c5
Blokada.
+———————————————————-+
8 | | o | | | | | | o |
|———————————————————-|
7 | * | | o | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | * |
|———————————————————-|
1 | * | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 97.
Z powyższych wyjaśnień jasno wynika, że w razie wymiany, posunięcie pozostaje niezmienione jeżeli zbijane kamienie były zlokalizowane w tym samym systemie, natomiast zmienia się jeżeli zbijane kamienie należały do różnych systemów.
Czasami zdarzają się wyjątki od tej zasady ze względu na bierki nie mające mobilności, np. w pozycji przedstawionej na diagramie 97 gdzie czarne, mając posunięcie, przegrywają, ponieważ ich kamień na a7 jest zablokowany.
TRZECIA POZYCJA
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | o | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
5 | oo | | ** | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | oo | | ** | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 98.—Białe zaczynają i wygrywają .
Białe mając przewagę kamienia wydają się mieć zapewnione łatwe zwycięstwo; ale biorąc pod uwagę trudności z doprowadzeniem kamienia do koronacji na damkę, droga przed nimi jest trudna.
Jeżeli usunąć damki z c3 i a3, białe w ogóle nie są w stanie wygrać, ponieważ czarna damka będzie poruszać się w tę i z powrotem pomiędzy c5 i d6. Widać więc jasno, że wymuszenie wygranej w pozycji diagramu może się dokonać tylko w kooperacji z damką na a3.
Inną kwestią do rozważenia jest to, że następująca pozycja będzie oznaczać remis jeżeli ruch mają białe.
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
5 | o | | oo | | oo | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | | | ** | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | ** | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 99. Białe nie są w stanie utorować sobie drogi ponieważ nie mogą zagrozić wymianą. Metoda, przy pomocy której białe mogą zagrozić wymianą damki na c5 w przykładzie trzeciej pozycji pokazanym na diagramie 98 jest następująca:
Czarne Białe
(1) … a5-b6
(2) c3-d4 b6-c7
a3-b2 nie będzie miało sensu ponieważ c5-d6 wymusi ponownie b2-a3.
(3) d4-c3
Jeżeli d4-e5 to białe wygrywają poprzez c7-d8
(3) … c7-b8
c7-d8 spowoduje remis poprzez (4) c5-d6, a7-b6; (5) d6-c7, b6-a5; (6) c7-d6, a3-b4; (7) c3-d4, etc.
(4) c3-d4 a3-b2
(5) d4-e5 b8-c7
(6) e5-d4 c7-d8
(7) d4-e5 b2-c3
(8) e5-d6 c3-d2
(9) c5-d4
To lepsze niż pozwolenie na połączenie damek.
(9) … a7-b6
(10) d6-c7 b6-a5
(11) c7-d6 d2-e1
(12) d4-c3 e1-f2
(13) d6-c5 f2-e3
jeżeli poruszą inną damkę czarne mogą zremisować poprzez c5-b4.
(14) c5-d6 e3-f4
(15) d6-c5
Czarne szybko przegrają jeżeli pozwolą na marsz białego kamieniami
(15) … f4-e5
Groźba wymiany
(16) c5-b6
Jedyne posunięcie pozwalające wymiany uniknąć.
(16) … e5-d6 (17) b6-a7 d6-c5 (18) a7-b8 d8-e7 (19) b8-a7 e7-d6 (20) a7-b8 d6-e5 (21) b8-a7 c5-d4
(22) c3-b2 a5-b4 i nie można przeszkodzić białym w koronacji kolejnej damki.
Wcześniejsze ustawienie trzeciej pozycji pokazane jest na diagramie 100.
+———————————————————-+
8 | | o | | | | o | | |
|———————————————————-|
7 | | | * | | * | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | * | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | oo | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 100.
Białe wygrywają poprzez
(1) … c5-b6
(2) c7-d8 b8-a7
(3) d6-c7 f8-d6
(4) c7-b8 d6-e5
(5) b8-c7 b6-a5
(6) c7-d6 c5-d4, etc.
CZWARTA POZYCJA
Mimo iż białe mają przewagę kamienia, mają ogromne trudności w wygraniu ze względu na słabą pozycję kamienia na a3. Czarny kamień na c1 utrzymuje je w szachu nie będąc osłabionym w swojej efektywności względem centrum szachownicy.
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | oo | | |
|———————————————————-|
3 | o | | oo | | oo | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | * | | ** | | ** | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 101.—Białe mają ruch i wygrywają
Jeżeli czarne są na posunięciu, białe w ogóle nie mogą wygrać ponieważ nie będą w stanie usunąć czarnych damek. W obecnej sytuacji (ruch białych) wygrywają one przez poświęcenie, z którym często mamy do czynienia w końcówkach typu 4 damki przeciw 3.
Czarne Białe
(1) … f4-g3 (2) g1-h2 g3-h4 (3) h2-g1 c3-d4 (4) e1-f2 e3-f4 (5) g1-h2 d4-e5 (6) h2-g1
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | | | oo | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | oo | | oo |
|———————————————————-|
3 | o | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | ** | | |
|———————————————————-|
1 | | | * | | | | ** | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 102. Nie pomoże czarnym zagranie f2-e1 ze względu na h4-g3; (7) h2-g1, g3-h2; (8) e1-f2, f4-g5; (9) f2-e1, g5-h4;(e3) e1-f2, e5-d4; (c3) f2-e1, d4-e3, etc.
(6) … f4-g3
(7) f2-e1 g3-h2
(8) e1-f2 e5-d4
(9) f2-e1 d4-e3
To jest istotne posunięcie, które wymusza zwycięstwo.
(10) e1-f2
gdyby było e1-d2, białe wymieniłyby poprzez h4-g3
(11) … e3-d2
Tylko przy pomocy tego sprytnego poświęcenia białe mogą wygrać partię. Po (12) c1-e3 białe grają h2-g3, a jeżeli odpowiedzią czarnych będzie (13) f2-e1, białe uzyskają „dwa na jednego” poprzez g3-f2. Tak więc czarne nie mogą uczynić nic lepszego niż grać (13) e3-d4, g3-e1; (14) d4-c5, etc., i postawić damki w każdym podwójnym narożniku. Białe wygrają wtedy tak jak to zostało wyjaśnione w rozdziale dotyczącym elementarnych końcówek.
Czwarta pozycja skutkuje remisem tylko wtedy, gdy kamień utrzymywany jest na a3 lub h6, w zależności od tego czy czarne czy też białe są stroną słabszą. W trzeciej pozycji utrzymywanie kamieni na tych polach jest bezużyteczne, ale czasami można uzyskać remis utrzymując je na a5 lub h4.
W obronie dwóch damek przeciwko dwóm oraz kamieniowi, strona słabsza musi mieć ruch w systemie, w którym kamień jest związany. W następującej pozycji będzie remis jeżeli białe mają posunięcie.
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | | | oo | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | oo | | |
|———————————————————-|
5 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | ** | | * |
|———————————————————-|
3 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | ** | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 103. Gdyby ruch miały czarne, mogłyby wygrać poprzez (1) h4-g5, f6-h4; (2) f4-g3.
Na diagramie 104 posunięciem remisującym jest c7-d8. Gra może przebiegać jak następuje:
(2) a5-b6 d6-c7 (3) b6-a7 c7-b8 (4) f8-e7 d8-c7 (5) f6-e5 c7-b6
+———————————————————-+
8 | | | | | | ** | | |
|———————————————————-|
7 | | | oo | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | oo | | ** | | |
|———————————————————-|
5 | * | | | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 104.—Białe mają ruch.
(6) e7-d6 b6-a5 i białe poruszają się w tę i z powrotem pomiędzy b6 i a5. W pozycji diagramu 105 białe remisują poprzez:
(1) … d6-c5 (2) a7-b8 c5-b6 (3) d2-e1 b6-c5 (4) e1-f2 c5-b6 (5) f2-g3 b6-c5 (6) g3-f4 c5-b6 (7) f4-g5 d4-c5
b8 d8 f8
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | | h8
|———————————————————-|
7 | ** | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | oo | | | | | h6
|———————————————————-|
5 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | oo | | | | | h4
|———————————————————-|
3 | * | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | ** | | | | | 5
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 105.—Białe mają posunięcie.
Zmiana obrońcy
(8) g5-f6 c5-d6
i czarne nie mogą się ruszyć.
PIĄTA POZYCJA
Białe mają ruch i wydaje się oczywiste, że przegrają jeżeli ruszą swój kamień z c7, pozwalając czarnym na odpowiedź c3-d4. Jedynym sposobem uratowania partii jest poświęcenie kamienia na a5 poprzez a5-b4. Wyniknąć może następująca gra.
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | o | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | o | | o |
|———————————————————-|
5 | o | | o | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | * | | * |
|———————————————————-|
3 | * | | * | | * | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 106.
(2) c3-a5 c7-d6
(3) a5-b6 f6-e5
(4) b6-c7 e5-g3
(5) e3-f4
Uniemożliwienie d6-e5
(5) … g3-f2
(6) c7-d8 f2-e1D
(7) d8-c7 e1-f2
Białe nie mogą ocalić kamienia, tak więc gonią przeciwnika.
(8) c7-e5 f2-g3
(9) h4-g5 c5-d4
(10) e5-c3 g3-e5
(11) g5-f6 e5-g7
(12) c3-d4 g7-f6
Remis. Białe przegrałyby po h6-g5, jako że po (13) d4-e5, g5-h4; (14)
e5-f4, g7-f6; (15) a3-b4 nie mogłyby odzyskać podwójnego narożnika.
Następny diagram przedstawia problem, który można by nazwać SZÓSTĄ
POZYCJĄ.
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | oo | | | | | | |
|———————————————————-|
5 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | o | | ** | | | | |
|———————————————————-|
3 | o | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | ** | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | * | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 107.—Czarne mają ruch, a białe remisują.
Czarne grają
(1) d2-e1
zagrażając (2) c1-d2 i (3) d4-c3. Białe mogą temu zapobiec tylko poprzez
(1) … b6-a5
Teraz c1-d2 da tylko remis ze względu na b4-c3.
(2) e1-f2 a5-b6
(3) f2-e3 b6-a5
Znowu trzeba zapobiec c1-d2.
(4) e3-f4 a5-b6
(5) f4-g5 b6-c7
Tym razem b6-a5 przegrywa, ponieważ czarne mogą odpowiedzieć (6) g5-h4,
a5-b6; (7) c1-d2, a3-b2; (8) d4-c3.
(6) g5-h4 c7-b8
Unikanie c7-b6, które spowodowałoby przegraną poprzez (7) c1-d2
(7) h4-g3 b8-c7 (8) g3-f4 c7-b6 (9) f4-e5 b6-c7 Remis. Białe muszą wypatrywać c1-d2 i uważać aby zagrać b6-a5 we właściwym momencie, po to by przeprowadzić wymianę b4-c3 jeżeli zagrane zostanie c1-d2. Jednocześnie muszą uważać na ruch b6-a5 jeżeli czarne damki są na polach d4 i h2 lub d4 i h4, inaczej czarne mogą odpowiedzieć h2-g3, a5-b6; c1-d2, d4-c3.
IV
GŁÓWNE ZASADY I PARTIE ILUSTRACYJNE
Generalne zasady strategii zastosować można w odniesieniu do warcabów tak samo jak miało to miejsce w przypadku szachów, mimo iż w przypadku warcabów nie mamy do czynienia z manewrami strategicznymi na tak dużą skalę.
I znowu mamy zasadę największej mobilności, która powinna przyświecać planowi mobilizacji w każdym otwarciu. Korzystniej jest gdy nasze bierki zajmują centrum planszy, a nie krawędzie, gdzie część ich zasięgu pozostaje odcięta.
Waga pól centralnych nie jest aż tak wyraźna jak w szachach. Nie ma wątpliwości, że bierka ma więcej mobilności w centrum gdzie ma dwa czy cztery posunięcia do wyboru, niż na skraju planszy gdzie możliwe są tylko jeden czy dwa ruchy; ale bierka na skraju planszy ma tą zaletę, że dopóki się nie poruszy, jest „chroniona” przed zbiciem przez brzeg planszy. Jednak gracz, utrzymujący swoje bierki w skomasowanej formacji w centrum zapewni im w większości przypadków wzajemną ochronę i odniesie zwycięstwo nad graczem, którego armia jest podzielona na dwie części – jedną po lewej, a drugą po prawej stronie szachownicy.
Grając białymi kamieniami korzystnie jest zajmować pola takie jak f4, e5, c5, f8, d8 i b8, a nie jest dobrze zajmować h2 i a3 jeżeli przeciwnik ma bierkę odpowiednio na g1 i c1 ponieważ wtedy kamienie działają jak wsparcie dla wroga zamiast pomagać swojej stronie. W pozycji: czarne g1, d2 i g3; białe h2, f4, e5 i f6; kamień białych na h2 wspiera kamień czarnych na g3 i białe będąc na posunięciu muszą oddać bierkę ruchem f6-g5, na który czarne odpowiedzą g3-h4.
Naturalnie dobrze jest nie dotykać bierek w ostatnim rzędzie ponieważ zapobiegną one uzyskaniu przez przeciwnika damek. Jednak kamień białych h8 i czarnych a1 lepiej sprawują się w centrum szachownicy ponieważ pola g7 i b2 są odpowiednio chronione poprzez f8 i c1. Co więcej po otwarciach, w których gracz utrzymuje kamień w pojedynczym narożniku powstaje zagrożenie pierwszą pozycją.
Formacją, która często powstaje w grze środkowej jest tzw. „łokieć”.
Składa się ona z trzech kamieni ułożonych tak jak bierki białych na
Diagramie
+———————————————————-+
8 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
7 | | | o | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | o | | | | |
|———————————————————-|
5 | * | | o | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | * | | | | | | |
|———————————————————-|
3 | * | | | | | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 108.
Kiedy „łokieć” jest właściwie wsparty, tworzy solidną pozycję obronną, którą niełatwo jest zaatakować. Przykładu silnego łokcia dostarcza następująca partia:
+———————————————————-+
8 | | o | | | | o | | |
|———————————————————-|
7 | | | | | o | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | | | o |
|———————————————————-|
5 | | | o | | | | o | |
|———————————————————-|
4 | | | | | | * | | o |
|———————————————————-|
3 | * | | * | | * | | | |
|———————————————————-|
2 | | | | * | | * | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | * | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 109.
Czarne Białe
(1) e3-d4 d6-c5
(2) f2-e3 f6-g5
(3) g1-f2 g7-f6
(4) c3-b4 g5-h4
(5) b4-d6 e7-c5
(6) d2-c3 h8-g7
(7) c3-b4 f6-g5
(8) b4-d6 c7-c3
(9) b2-d4 b6-c5
(10) d4-b6 a7-c5
(11) a1-b2 g7-f6
(12) b2-c3 d8-e7
(13) c1-d2 f6-e5
(14) g3-f4 e5-g3
(15) h2-f4
Kamienie na f2, e3, h4, f4, g5 i h6 formują łokieć, którego siła stanie
się widoczna w 19 posunięciu.
(15) … e7-d6
(16) c3-d4 b8-a7
(17) d4-b6 a7-c5
(18) d2-c3 f8-e7
(19) e1-d2 c5-b4
(20) a3-c5 d6-b4
(21) c3-a5 e7-d6
(22) d2-c3 z wygraną.
Niebezpieczeństwa kryjące się w łokciu, który nie jest wystarczająco
wsparty ukazuje następująca partia.
Czarne Białe
(1) e3-d4 d6-c5
(2) d2-e3 f6-g5
(3) c1-d2 g7-f6
(4) g3-f4 h8-g7
(5) h2-g3 g5-h4
(6) g1-h2 f6-g5
(7) c3-b4 e7-f6
(8) b4-d6 c7-c3
(9) d2-b4 d8-e7
(10) b2-c3 b6-c5
(11) b4-d6 e7-c5
(12) c3-d4 f8-e7
i białe wygrywają poprzez groźbę wzięcia dwóch za jednego poprzez c5-d4
po wymianie. Czarne nie mogą zapobiec utracie bierki.
Czytelnik, który dogłębnie zaznajomił się z podstawowymi końcówkami nie będzie miał problemów z zagraniem dobrej partii warcabów jeżeli w każdym posunięciu będzie przestrzegał omówionych w tym rozdziale generalnych zasad. Jeżeli będzie analizował niezliczone warianty podawane w większości podręczników do gry w warcaby, przekona się, że ilustrują one po prostu te zasady w partiach rozpoczętych różnymi otwarciami.
Przytoczę dalej dwie partie grane przez mistrzów, których dogłębne studium przyniesie czytelnikowi więcej pożytku niż przeglądanie niezliczonej ilości partii zbyt skompo skomentowanych.
Czarne Białe
(1) g3-f4 Prawdopodobnie najlepszym posunięciem otwierającym jest c3-d4 ponieważ pozwala na szybki rozwój kamienia a1, który jak to zostało już zaznaczone nie powinien pozostawać w pierwszym rzędzie. Warianty powstałe po c3-d4 zostały tak wyczerpująco przeanalizowane, że praktycznie niemożliwe jest pokonanie gracza, który opanował je wszystkie pamięciowo. Koniecznym więc okazało się ograniczenie graczy w meczach i turniejach poprzez losowanie pierwszego posunięcia w celu uniknięcia zbyt wielu remisów. Jest to poważna wada ponieważ ogranicza swobody wyboru gracza, a tak być nie powinno.
(1) … f6-g5
(2) c3-d4
Trudno jest powiedzieć czy lepsze jest posunięcie c3-b4 czy też h2-g3.
f2-g3 i e3-d4 są uważane za słabe.
(2) … g7-f6
Bardziej agresywne niż d6-c5, które również można bezpiecznie zagrać.
(3) d4-c5
b2-c3, h4-g5 lub c5-d6 byłyby również dobre.
(3) … b6-d4 (4) e3-c5 d6-b4 (5) a3-c5 g5-e3 (6) f2-d4 h6-g5 (7) h2-g3 h8-g7 (8) b2-a3 g7-h6 (9) d2-e3 g5-h4
+———————————————————-+
8 | | o | | o | | o | | |
|———————————————————-|
7 | o | | o | | o | | | |
|———————————————————-|
6 | | | | | | o | | o |
|———————————————————-|
5 | | | * | | | | | |
|———————————————————-|
4 | | | | * | | | | o |
|———————————————————-|
3 | * | | | | * | | * | |
|———————————————————-|
2 | | | | | | | | |
|———————————————————-|
1 | * | | * | | * | | * | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h
DIAGRAM 110. (10) g1-f2 Na pierwszy rzut oka nierozsądnym może wydawać się przerywanie damkowego rzędu kiedy można było zagrać g3-f4; jednak korzyść wynikająca z pozostania bierki na h4 zamiast komplikacji wynikłych po h4-g3 biorą górę nad wadą poruszenia kamieniem z pierwszego rzędu. Czarne mogłyby również zagrać (10) e1-f2, ale spotkać się to może z silnym atakiem: (10) e1-f2, c7-d6; (11) a1-b2, d6-b4; (12) a3-c5, b8-c7; (13) g3-f4, c7-b6; (14) c1-d2 (b2-a3 przegrywa), f6-g5; (15) f4-e5 (i znowu b2-a3 przegrywa), g5-f4; (16) e3-g5, h6-f4; (17) g1-h2, d8-c7; (18) f2-e3, b6-a5; (19) e3-g5, e7-f6; (20) e5-g7, f8-f4;(21) d2-c3 (Prawdopodobnie jedyne posunięcie prowadzące do remisu —b2-a3 przegrywa ze względu na a5-b4).
(10) … c7-b6
(11) a1-b2 b8-c7
można było zagrać również f6-e5.
(12) g3-f4 c7-d6
lub f6-g5 albo b6-a5.
(13) c1-d2 d6-b4
(14) a3-c5 f6-g5
(15) d2-c3 e7-d6
d8-c7 przegrywa ze względu na (16) b2-a3, e7-f6; (17) c3-b4, b6-a5;
(18) c5-b6, a5-c3; (19) b6-d8, c3-b2; (20) f4-e5.
+———————————————————-+
8 | | | | o | | o | | |
|———————————————————-|
7 | o | | | | | | | |
|———————————————————-|
6 | | o | | o | | | | o |
|———————————————————-|
5 | | | * | | | | o | |
|———————————————————-|
4 | | | | * | | * | | o |
|———————————————————-|
3 | | | * | | * | | | |
|———————————————————-|
2 | | * | | | | * | | |
|———————————————————-|
1 | | | | | * | | | |
+———————————————————-+
a b c d e f g h