WeRead Powered by ReaderPub
The Hawaiian Romance Of Laieikawai cover

The Hawaiian Romance Of Laieikawai

Chapter 74: MOKUNA XIX
Open in WeRead

Explore more books like this:

About This Book

A Hawaiian romance recounts the wooing of a high-ranking chiefess and her eventual deification, preserved in oral kaao form that combines prose narrative with interspersed song. The tale presents mythic episodes—journeys between realms, encounters with guardians and supernatural beings, rival deities, and competing suitors—while an extensive introduction and commentary examine Polynesian cosmogony, demigod heroes, and the social and artistic values reflected in the narrative. The edition offers a translation with textual notes, song translations, chapter summaries, and appendices of related chants and folk tales.

MOKUNA XII

A no ka lilo loa o ko Laieikawai manawa i ka olioli no ka mea kani lealea a ke kaikamahine; alaila, kena ae la o Laieikawai i ke kaikamahine e hookani hou.

I aku la ke kaikamahine, "Aole e kani ke hookani hou; no ka mea ua malamalama loa, he mea mau ia, ma ka po wale no e kani ai nei mea kani, aole e pono ma ke ao."

A no keia olelo a ke kaikamahine, kahaha loa iho la o Laieikawai me ka manao he wahahee na ke kaikamahine, alaila, lalau aku la o Laieikawai i ka pu la-i ma ka lima o ke kaikamahine, a hookani iho la, a no ko Laieikawai maa ole i ka hookani ka pu la-i, nolaila, ua loaa ole ke kani ma ia hookani ana, alaila, he mea maopopo loa i ke Alii wahine, he mea kani ole no ka pu la-i ke hookani ma ke ao.

Olelo aku la o Laieikawai ia Kahalaomapuana, "Ke makemake nei wau e hoaikane kaua, a ma ko'u hale nei oe e noho ai, a e lilo oe i mea punahele na'u, a o kau hana ka hoolealea mai ia'u."

Olelo aku la o Kahalaomapuana, "E ke Alii e, ua pono kau olelo; aka, he mea kaumaha no'u ke noho wau me oe, a e loaa ana paha ia'u ka pomaikai, a o ko'u mau kaikuaana, e lilo paha auanei lakou i mea pilikia."

"Ehia oukou ka nui," wahi a Laieikawai, "a pehea ko oukou hiki ana maanei?"

Olelo aku la o Kahalaomapuana, "Eono makou ko makou nui a na makua hookahi o ko makou ono, he keiki kane, a elima makou na kaikuahine, o ke keiki kane no ko makou mua, a owau ko makou muli loa. A ma ka huakai a ko makou kaikunane, oia ko makou mea i hiki ai maanei, a no ka loaa ole ana ia makou o kona makemake, nolaila, ua haalele kela ia makou, a ua hoi aku la ko makou kaikunane me kona kekoolua, a ke noho nei makou me ka makamaka ole."

Ninau mai la o Laieikawai, "Nohea mai oukou?"

"No Kauai mai," wahi a Kahalaomapuana.

"A owai ka inoa o ko oukou kaikunane?"

Hai aku la kela, "O Aiwohikupua."

Ninau hou o Laieikawai, "Owai ko oukou mau inoa pakahi?"

Alaila hai aku la kela ia lakou a pau.

Alaila, hoomaopopo iho la o Laieikawai, o lakou no ka poe i hiki i kela po mua.

I aku la o Laieikawai, "O kou mau kaikuaana a me ke kaikunane o oukou kai maopopo, ina nae o oukou kai hiki mai i kela po aku nei la; aka, o oe ka'u mea i lohe ole."

"O makou no," wahi a Kahalaomapuana.

I aku la o Laieikawai, "Ina o oukou kai hiki mai i kela po, alaila, nawai i alakai ia oukou ma keia wahi? No ka mea, he wahi ike oleia keia, akahi wale no poe i hele mai i keia wahi."

I aku keia, "He kamaaina no ko makou mea nana i alakai mai, oia hoi kela wahi kanaka nana i olelo mai ia oe no Kauakahialii." Alaila, ua maopopo he kamaaina ko lakou.

A pau ka laua kamailio ana no keia mau mea, kauoha ae la oia i kona kupunawahine, e hoomakaukau i hale no na kaikuahine o Aiwohikupua.

Alaila, ma ka mana o Waka, kona kupunawahine, ua hikiwawe loa, ua paa ka hale.

A makaukau ka hale, kena aku la o Laieikawai ia, Kahalaomapuana, "E hoi oe, a kela po aku, pii mai oe me ou mau kaikuaana mai, i ike aku wau ia lakou, alaila, e lealea mai oe ia kakou, i kau mea kani lealea."

A hala aku la o Kahalaomapuana, a hui me kona mau kaikuaana, ninau mai la nae kona mau kaikuaana i kana hana, a me ke ano o ko laua halawai ana me ke Alii.

Hai aku la kela, "Ia'u i hiki aku ai a ma ka puka o ka hale o ke Alii, wehe aku la kahi kuapuu nana i kii mai nei ia'u, a i kuu ike ana aku nei i ke Alii e kau mai ana iluna o ka eheu o na manu, no ia ike ana o'u, ua eehia wau me ka maka'u a haule aku la wau ilalo ma ka lepo. A no keia mea, kiiia mai la wau a komo aku la e kamailio pu me ke Alii, a hana aku wau i kona lealea, e like me ko ke Alii makemake, a ua ninau mai nei kela ia kakou, ua hai pau aku au. Nolaila, e loaa ana ia kakou ka pomaikai, ua kauoha mai nei kela, a i keia po pii aku kakou."

A lohe kona mau kaikuaana i keia mau olelo, he mea e ka olioli o lakou.

A hiki i ka manawa a ke Alii i kauoha mai ai ia lakou, haalele lakou i na puha laau, kahi a lakou i noho pio ai.

Hele aku la lakou a ku ma ka puka o ka Hale Alii, wehe ae la ke kahu o Laieikawai i ka puka, a ike aku la lakou e like me ka olelo a ko lakou kaikaina.

Ia lakou nae i ike aku ai ia Laieikawai, alaila, ua puiwa koke lakou, a holo aku la me ka haalulu eehia, a pau loa lakou i ka haule i ka honua, koe nae o Kahalaomapuana.

A ma ke kauoha a ke Alii, ua kii ia aku kele poe malihini a laweia mai la imua o ke Alii, a he mea oluolu ia i ko ke Alii manao.

Ia lakou e halawai ana me ke Alii wahine, hoopuka mai la oia imua o na malihini he olelo hoopomaikai, a penei no ia:

"Ua lohe wau i ko oukou kaikaina, he poe oukou no ka hanauna hookahi, a he poe koko like oukou; a nolaila, ke lawe nei au ia oukou ma ke ano o ke koko hookahi, e kiai kakou ia kakou iho, ma ka olelo a kekahi, malaila like kakou, iloko o kela pilikia keia pilikia, o kakou no kekahi ilaila. A no ia mea, ua kauoha wau e hoomakaukau ko kakou kupunawahine i hale no oukou e noho ai me ka maluhia, e like me a'u nei, aole e aeia kekahi e lawe i kane nana, me ka ae like ole o kakou; pela e pono ai kakou ma keia hope aku."

A no keia olelo, hooholo ae la na kaikamahine malihini, na ko lakou kaikaina e hoopuka ka lakou olelo pane aku i ke Alii.

"E ke Alii e! Pomaikai makou no kou hookipa ana ia makou, a pomaikai hoi makou, no kou lawe ana ae ia makou I mau hoahanau nou, e like me kau i olelo mai nei ia makou, a pela no makou e hoolohe ai. Hookahi nae mea a makou e hai aku ia oe, he poe kaikamahine makou i hoolaa ia e ko makou mau makua, aole he oluolu e lawe makou i kane mare, a o ka makemake o ko makou mau makua, e noho puupaa na makou a hiki i ko makou mau la hope, a nolaila, ke noi mua aku nei kau mau kauwa, mai ae oe ia makou e hoohaumia me kekahi mau kanaka, e like me ka makemake o ke Alii; nolaila, e hookuu ia makou e noho puupaa e like me ka olelo paa a ko makou mau makua."

He mea maikai nae i ko ke Alii manao ka olelo a na malihini.

A pau ka lakou olelo ana me ke Alii no keia mau mea, hoihoiia aku la lakou a ma ka hale i hoomakaukauia no lakou.

I ua mau kaikamahine nei e noho ana ma ko lakou hale, he mea mau ia lakou ke kuka mau ma na mea e pili ana ia lakou, a me ke Alii, no ko lakou noho ana, a me na hana a ke Alii e olelo mai ai. A hooholo ae la lakou e hoolilo i ko lakou kaikaina i hoa kuka no ke Alii ma na hana e pili ana i ko lakou noho ana.

I kekahi awakea, i ko ke Alii manawa ala mai ka hiamoe mai, hele aku la o Kahalaomapuana e hoolealea i ke Alii ma ka hookanikani ana i ka pu la-i, a pau ko ke Alii makemake.

Ia manawa, hai aku la oia i kana olelo imua o Laieikawai, no ka lakou mea i kuka ai me kona mau kaikuaana; i aku la, "E ke Alii, ua kuka makou i mea nou e maluhia ai, nolaila, ua hooholo makou i ko makou manao, e hoolilo makou ia makou elima i mau koa kiai no kou Halealii, a ma o makou la e ae ia ai, a ma o makou la e hooleia ai. Ina i hele mai kekahi mea makemake e ike ia oe, ina he kane, a he wahine paha, a ina he alii, aole lakou e ike ia oe ke ole makou e ae aku; nolaila, ke noi aku nei au e ae mai ke Alii e like me ka makou hooholo ana."

I mai la o Laieikawai, "Ke ae aku nei wau e like me ka oukou mau olelo hooholo, a o oukou no ka mana ma Paliuli nei a puni."

Eia nae ka manao nui o kela poe kaikamahine e lilo i kiai no ke Alii, no ko lakou manao e puka hou ana o Aiwohikupua i Paliuli, alaila, he mana ko lakou e kipaku i ko lakou enemi.

Noho iho la lakou ma Paliuli, iloko nae o ko lakou noho ana, aole lakou i ike i ko lakou luhi ma ia noho ana; aole hoi lakou i ike iki i ka mea nana e hana mai ka lakou ai. Eia wale no ko lakou manawa ike i ka lakou mau mea ai, i ka manawa makaukau o lakou e paina, ia manawa e lawe mai ai na manu i na mea ai a lakou, a na na manu no e hoihoi aku i na ukana ke pau ka lakou paina ana, a no keia mea, ua lilo o Paliuli i aina aloha loa na lakou, a malaila lakou i noho ai a hiki i ka haunaele ana ia Halaaniani.

(Maanei e ka mea heluhelu e waiho i ke kamailio ana no na kaikuahine o
Aiwohikupua, a ma ka Mokuna XIII o keia Kaao e kamailio hou no
Aiwohikupua no kona hoi ana i Kauai.)

MOKUNA XIII

Mahope iho o ko Kahalaomapuana lele ana iloko o ke kai mai luna iho o na waa, e holo ikaika loa ana na waa ia manawa; nolaila, ua hala hope loa o Kahalaomapuana. Hoohuli hou na waa i hope e imi ia Kahalaomapuana, aole nae i loaa; nolaila, haalele loa o Aiwohikupua i kona kaikuahine opiopio, a hoi loa aku i Kauai.

Ia Aiwohikupua i hoi ai mai Hawaii mai a hiki mawaena o Oahu nei a me Kauai, olelo aku la o Aiwohikupua i kona mau hoewaa penei: "I ko kakou hoi ana anei a hiki i Kauai, mai olelo oukou, i Hawaii aku nei kakou i o Laieikawai la, o hilahila auanei au; no ka mea, he kanaka wau ua waia i ka olelo ia; a nolaila, ke hai aku nei au i ka'u olelo paa ia oukou. O ka mea nana e hai i keia hele ana o kakou, a lohe wau, alaila, o kona uku ka make, a me kona ohana a pau, pela no au i olelo ai i keia poe hoewaa mamua."

Hoi aku la lakou a Kauai. I kekahi mau la, makemake iho la ke Alii, o Aiwohikupua, e hana i Ahaaina palala me na'lii, a me kona mau hoa a puni o Kauai.

A i ka makaukau ana o ka Ahaaina palala a ke Alii, kauoha ae la ke Alii i kana olelo e kii aku i na hoa-ai; ma na alii kane wale no, a hookahi wale no, alii wahine i aeia e komo i ka Ahaaina palala, oia o Kailiokalauokekoa.

I ka la i Ahaaina ai, akoakoa mai la na hoa-ai a pau loa, ua makaukau na mea ai, a o ka awa ko lakou mea inu ma ia Ahaaina ana.

Mamua o ko lakou paina ana, lalau like na hoa i na apuawa, a inu iho la.
Iloko o ko lakou manawa ai, aole i loaa ia lakou ka ona ana o ka awa.

A no ka loaa ole o ka ona o ka awa, hoolale koke ae la ke Alii i kona mau mama awa e mama hou ka awa. A makaukau ko ke Alii makemake, lalau like ae la na hoa-ai o ke Alii, a me ke Alii pu i na apuawa, a inu ae la. Ma keia inu awa hope o lakou, ua loohia mai maluna o lakou ka ona awa. Aka, hookahi mea oi aku o ka ona, o ke Alii nana ka papaaina.

Iloko o keia manawa ona o ke Alii, alaila, ua nalo ole ka olelopaa ana i olelo ai i kona mau hoewaa ma ka moana, aole nae i loheia ma o kana poe i papa ai; aka, ma ka waha ponoi no o Aiwohikupua i loheia'i olelo huna a ke Alii.

A ona iho la o Aiwohikupua, alaila, haliu pono aku la oia ma kahi a Kauakahialii e noho mai ana, olelo aku la, "E Kauakahialii e, ia oe no e kamailio ana ia makou no Laieikawai, komo koke iho la iloko o'u ka makemake no kela wahine; nolaila, moe ino ko'u mau po e ake e ike; nolaila, holo aku nei wau a hiki i Hawaii, pii aku nei maua a malamalama, puka i uka o Paliuli, i nana aku ka hana i ka hale o ke Alii, aole i kana mai, o ko'u hilahila; no ia mea, hoi mai nei. Hoi mai nei hoi wau, a manao mai o na kaikuahine hoi ka mea e loaa'i, kii mai nei, i hele aku nei ka hana me na kaikuahine a hiki i ka hale o ke Alii, kuu aku hoi i ka na kaikuahine loaa; i hana aku ka hana, i ka hoole waleia no a pau na kaikuahine eha, koe o kahi muli loa o'u, o ko'u hilahila no ia hoi mai nei, he oi no hoi kela o ka wahine kupaa nui wale, aole i ka lua."

Iloko o kela manawa a Aiwohikupua e kama ilio ana no ka paakiki o Laieikawai. Ia manawa e noho ana o Hauailiki, ke keiki puukani o Mana iloko o ka Ahaaina, he keiki kaukaualii no hoi, oia ka oi o ka maikai.

Ku ae la oia iluna, a olelo aku la ia Aiwohikupua "He hawawa aku la no kau hele ana, aole wau i manao he wahine paakiki ia, ina e ku au imua o kona mau maka, aole au e olelo aku, nana no e hele wale mai a hui maua; alaila, e ike oukou e noho aku ana maua."

I aku la o Aiwohikupua, "E Hauailiki e, ke makemake nei au e hele oe i Hawaii, ina e lilo mai o Laieikawai, he oi oe, a na'u no e hoouna me oe i mau kanaka, a ia'u na waa, a i nele oe ma keia hele ana au, alaila, lilo kou mau aina ia'u; a ina i hoi mai oe me Laieikawai, alaila, nou ko'u mau aina."

A pau ka Aiwohikupua ma olelo ana no keia mau mea, ia po iho, kau o Hauailiki ma maluna o na waa a holo aku la; aka, ua nui no na la i hala ma ia holo ana.

Ia holo ana, hiki aku lakou iwaho o Makahanaloa, i nana aku ka hana o lakou nei, e pio ana ke anuenue i kai o Keaau. Olelo aku la ke Kuhina o Aiwohikupua ia Hauailiki, "E nana oe i kela anuenue e pio mai la i kai, o Keaau no ia; a aia ilaila o Laieikawai, ua iho ae la i ka nana heenalu."

I mai la o Hauailiki, "Kainoa aia o Paliuli kona wahi noho mau."

A i kekahi la ae, ma ka auina la, hiki aku la lakou i Keaau, ua hoi aku nae o Laieikawai me na kaikuahine o Aiwohikupua i uka o Paliuli.

Ia Hauailiki ma i hiki aku ai, aia hoi ua nui na mea i hele mai e nana no keia keiki oi kelakela o ka maikai mamua o Kauakahialii a me Aiwohikupua, a he mea mahalo nui loa ia na na kamaaina o Keaau.

I kekahi la ae ma ka puka ana a ka la, uhi ana ke awa a me ka noe ma Keaau a puni, a i ka mao ana'e, aia hoi ehiku mau wahine e noho ana ma ke awa pae o Keaau, a hookahi oi oia poe. Akahi wale no a iho na kaikuahine o Aiwohikupua ma keia hele ana o Laieikawai, e like me kana olelo hoopomaikai.

Ia Laieikawai ma e noho ana ma kela kakahiaka, ku ae la o Hauailiki a holoholo ae la imua o lakou la, e hoika ana ia ia iho ma kona ano kanaka ui, me ka manao e maliuia mai e ke Alii wahine o Paliuli. A heaha la o Hauailiki ia Laieikawai? "he opala paha."

Eha na la o Laieikawai o ka hiki ana ma Keaau, mahope iho o ko Hauailiki puka ana aku; a eha no hoi la o ko Hauailiki hoike ana ia ia imua o Laieikawai, a aole nae he maliu iki ia mai.

I ka lima o ka la o ko Laieikawai hiki ana ma Keaau, manao iho la o Hauailiki e hoike ia ia iho imua o kana mea e iini nui nei no kona akamai ma ka heenalu; he oiaio, o Hauailiki no ka oi ma Kauai no ke akamai i ka heenalu a oia no ka oi iloko o kona mau la, a he keiki kaulana hoi oia ma ke akamai i ka heenalu, a kaulana, no hoi no kona ui.

I ua la la, i ka puka ana a ka la, aia na kamaaina ma kulana, nalu, na kane, a me na wahine.

I na kamaaina e akoakoa ana ma kulana heenalu, wehe ae la o Hauailiki i kona aahu kapa, hopu iho la i kona papa heenalu (he olo), a hele aku la a ma kahi e kupono ana ia Laieikawai ma, ku iho la oia no kekahi mau minute, ia manawa nae, komo mai la iloko o na kaikuahine o Aiwohikupua ka makemake no Hauailiki.

I aku la o Mailehaiwale ia Laieikawai, "Ina paha aole makou i hoolaaia e ko kakou mau makua, ina ua lawe wau ia Hauailiki i kane na'u."

I aku o Laieikawai, "Ua makemake no hoi wau, ina hoi aole wau i hoolaaia e ko'u kupunawahine, nolaila, he mea ole ko'u makemake."

"O kaua pu," wahi a Mailehaiwale.

A pau ko Hauailiki mau minute hookahakaha, lele aku la ua o Hauailiki me kona papa heenalu i ke kai, a au aku la a kulana nalu.

Ia Hauailiki ma kulana nalu, kahea mai la kekahi kaikamahine kamaaina,
"Pae hoi kakou."

"Hee aku paha," wahi a Hauailiki, no ka mea, aole ona makemake, e hee pu oia me ka lehulehu ma ka nalu hookahi, makemake no oia e hookaokoa ia ia oia wale no ma ka nulu okoa, i kumu e ike mai ai o Laieikawai no kona akamai i ka heenalu, malia o makemake ia mai oia; aole ka!

A hala aku la na kamaaina, ohu mai la he wahi nalu opuu, ia manawa ka
Hauailiki hee ana i kona nalu. Ia Hauailiki e hee la i ka nalu, uwa ka
pihe a na kamaaina, a me na kaikuahine o Aiwohikupua: Heaha la ia ia
Laieikawai?

A no ka lohe ana aku o Hauailiki i keia pihe uwa, alaila, manao iho ia ua huipu me Laieikawai i keia leo uwa, aole ka! hoomau aku la oia i ka heenalu a hala elima nalu, oia mau no. Aole nae i loaa ka heahea ia mai, nolaila, hoomaka mai la ia Hauailiki ke kaumaha, me ka hooiaio iki i kela olelo a Aiwohikupua no ka "paakiki o Laieikawai."

MOKUNA XIV

A ike maopopo ae la o Hauailiki, aole i komo iloko o Laieikawai ka makemake ia Hauailiki ma ia mea, hoopau ae la oia i ka heenalu ma ka papa; manao ae la oia e kaha.

Haalele iho la oia i kona papa, a au aku la i kulana heenalu. Ia ia e au ana, olelo ae la o Laieikawai i kona mau hoa, "E! pupule o Hauailiki."

I aku la kona mau hoa, "Malia paha e kaha nalu ana."

Ia Hauailiki ma kulana nalu, i ka nalu i ea mai ai a kakala ma kona kua, ia manawa kaha mai la oia i ka nalu, pii ke kai me he niho puaa la ma o a ma o o kona a i. Ia manawa, uwa ka pihe o uka, akahi no a loaa mai ia Laieikawai ka akaaka, a he mea malihini no hoi ia i kona maka a me kona mea e ae.

A ike aku la o Hauailiki i ko Laieikawai akaaka ana iho, manao iho la oia, ua komo ka makemake i Laieikawai ma keia hana a Hauailiki, alaila, hoomau aku la oia ma ke kaha nalu, a hala elima nalu, aole i loaa ka hea mai a Laieikawai ia ia nei.

Nolaila, he mea kaumaha loa ia ia Hauailiki, ka maliu ole mai o
Laieikawai ia ia nei, a he mea hilahila nui loa hoi nona, no ka mea, ua
olelo kaena mua kela ia Aiwohikupua, e like me ka kakou ike ana ma na
Mokuna mamua ae.

A no keia mea, lana malie iho la oia ma kulana nalu, ia ia e lana malie ana, ua kokoke mai ko Laieikawai ma manawa hoi i Paliuli. Ia manawa, peahi mai la o Laieikawai ia Hauailiki.

A ike aku la o Hauailiki i ka peahi ana mai, alaila, ua hoomohalaia kona naau kanalua. I iho la o Hauailiki oia wale no, "Aole no ka hoi oe e kala i makemake ai, hoolohi wale iho no."

A no ka peahi a ke Alii wahine o Paliuli, hoomoe iho la keia i ka nalu, a pae pono aku la ma kahi a Laieikawai ma e noho mai ana. Ia manawa, haawi mai la o Laieikawai i ka lei lehua, hoolei iho la ma ka a-i o Hauailiki, e like me kana hana mau i ka poe akamai i ka heenalu. A mahope iho oia manawa, he uhi ana na ka noe a me ka ohu, a i ka mao ana ae, aole o Laieikawai ma, aia aku la lakou la i Paliuli.

O ka iho hope ana keia a Laieikawai ma i Keaau, iloko o ko Hauailiki mau la, aia hala aku o Hauailiki ma i Kauai, alaila, hiki hou o Laieikawai i Keaau.

Ia Laieikawai ma i hala ai i uka o Paliuli, hoi aku la o Hauailiki mai ka heenalu aku, a halawai me ke Kuhina o Aiwohikupua, o kona alakai hoi. I aku la, "Kainoa o kahi paa ae nei a paa, he oiaio no ka ka Aiwohikupua e olelo nei. Nolaila, ua pau ka loaa a kuu kanaka maikai, a me kuu akamai i ka heenalu, hookahi wale no mea i koe ia kaua, o ke koele wawae no i Paliuli i neia po." A no keia olelo a Hauailiki, hooholo ae la kona hoa i ka ae.

Ma ka auina la mahope o ka aina awakea, pii aku la laua iuka, komo aku la iloko o na ululaau, i ka hihia paa o ka nahele. Ia laua i pii ai, halawai mua laua me Mailehaiwale, oia ke kiai makamua o ke Alii wahine. Ike mai la oia ia laua nei e kokoke aku ana io ia nei la, i mai la, "E Hauailiki, malaila olua hoi aku, aole o olua kuleana e pii mai ai ianei; no ka mea, ua hoonohoia mai wau maanei, he kiai makamua no ke Alii, a na'u no e hookuke aku i na mea a pau i hiki mai maanei, me ke kuleana ole; nolaila, e hoi olua me ke kali ole."

I aku la o Hauailiki, "E ae mai oe ia maua, e pii aku e ike i ka hale o ke Alii."

I mai la o Mailehaiwale, "Aole wau e ae aku i ko olua manao; no ka mea, o ko'u kuleana no ia i hoonohoia ai ma keia wahi, e kipaku aku i ka poe hele mai iuka nei e like me olua."

Aka, no ka oi aku o ko laua nei koi ana me ka olelo ikaika imua oiala, nolaila, ua ae aku la keia.

Ia Hauailiki ma i hala aku ai mahope iho o ko Mailehaiwale hookuu ana aku ia laua, halawai koke aku la laua me Mailekaluhea, ka lua o ko ke Alii wahine kiai.

I mai la o Mailekaluhea, "E! e hoi olua ano, aole he pono no olua e pii mai ianei, pehea la i aeia mai ai e hookuu mai ia olua?"

I aku la laua, "I hele mai nei maua e ike i ke Alii wahine."

"Aole olua e pono pela," wahi a Mailekaluhea, "no ka mea, ua hoonohoia mai makou he mau kiai e kipaku aku i na mea a pau i hele mai i keia wahi, nolaila, e hoi olua."

Aka, ma kela olelo a Mailekaluhea, ua oi aku ka maalea o ka laua nei olelo malimali imua oiala, nolaila, ua hookuuia'ku laua.

Ia laua i hala aku ai, halawai aku la laua me Mailelaulii, a e like no me ka olele a laua nei imua o na mea mua, pela no laua i hana ai imua o Mailelaulii.

A no ka maalea loa o laua i na olelo malimali, nolaila, ua hookuuia laua mai ko Mailelaulii alo aku. A hala aku la laua, halawai aku la me Mailepakaha, ka ha o na kiai.

Ia laua i hiki aku ai imua o Mailepakaha, aole he oluolu iki o keia kiai i ko laua hookuuia ana mai e na kiai mua; aka, no ka pakela o ka maalea ma ke kamailio ana, ua hookuuia aku la laua.

A hala aku laua, aia hoi, ike aku la laua ia Kahalaomapuana, ke kiai ma ka puka o ka Halealii, e kau mai ana iluna o ka eheu o na manu, a ike aku la no hoi i ke ano e o ka Halealii, ia manawa haule aku la o Hauailiki i ka honua, me ka naau eehia.

Ia Kahalaomapuana i ike mai ai ia laua nei, he mea e kona huhu, alaila, kahea mai la oia me kona mana, ma ke ano Alihikaua no ke Alii, "E Hauailiki e! e ku oe a hele aku; no ka mea, aole o olua kuleana o keia wahi, ina e hoopaakiki mai oe, alaila, e kauoha no wau i na manu o Paliuli nei, e ai aku i ko olua mau io, me ka hoi uhane aku hoi i Kauai."

A no keia olelo weliweli a Kahalaomapuana, alaila, ua hoopauia ko
Hauailiki naau eehia, ala ae la ia a holo wikiwiki aku la a hiki ma
Keaau, ma ke kahahiaka nui.

Ma keia hele ana a laua iuka o Paliali, ua nui ka luhi, a no ia luhi, haule aku la laua a hiamoe.

Iloko nae o ko Hauailiki manawa hiamoe, halawai mai la o Laieikawai me ka moeuhane, a halawai pu iho la laua, a i ko Hauailiki puoho ana ae mai ka hiamoe, aia hoi, he moeuhane kana.

Moe hou iho la no o Hauailiki, loaa hou no ia ia ka moeuhane, e like me mamua. Eha po, eha ao, o ka hoomau ana o keia mea ia Hauailiki, nolaila, ua pono ole ko Hauailiki manao.

I ka lima o ka po o ka hoomau ana o keia moeuhane ia Hauailiki, ma ka pili o ke ahiahi, ala ae la oia a pii aku la iuka o Paliuli, me ka ike ole nae o kona hoa.

Ia ia i pii aku ai, aole oia i hele aku ma ke alanui mua a laua i pii mua ai, a ma kahi e kokoke aku ana ia Mailehaiwale, hele ae la keia ma kahi kaawale, a pakele aku la i na maka o na kiai o ke Alii.

Ia ia i hiki ai mawaho o ka Hale Alii, ua hiamoe loa o Kahalaomapuana, alaila, nihi, malu aku la ko Hauailiki hele ana, a wehe ae la i ke pani o ka puka o ka Hale Alii, ua uhiia mai i ka Ahuula, aiahoi, ike aku la ia ia Laieikawai e kau mai ana iluna o ke eheu o na manu, ua hiamoe loa no hoi.

Ia ia i komo aku ai a ku ma kahi a ke Alii e moe ana, lalau aku la oia i ke poo o ke Alii, a hooluilui ae la. Ia manawa, puoho mai la o Laieikawai mai ka hiamoe ana, aia hoi e ku ana o Hauailiki ma kona poo, a he mea pono ole ia i ko ke Alii wahine manao.

Alaila, olelo malu mai la o Laieikawai, ia Hauailiki, "E hoi oe ano i keia manawa, no ka mea, ua waihoia ka make a me ke ola i ko'u mau kiai; a nolaila, ke minamina nei wau ia oe; e ku oe a hele, mai kali."

I aku la o Hauailiki, "E ke Alii, e honi kaua, no ke mea, ia'u i pii mai ai iuka nei i keia mau po aku nei la, ua hiki mai wau iuka nei me ko ike ole; aka, ma ka mana o kou mau kiai, ua kipakuia wau, a ia maua i hiki ai i kai, a no ka maluhiluhi, haule aku la wau hiamoe. Ia'u e hiamoe ana, halawai pu iho la kaua ma ka moeuhane, a kahaule iho la kaua, a ua mui na la a me na po o ka hoomau ana ia'u o keia mea; nolaila wau i pii mai nei e hooko i ka hana i ka moeuhane."

I aku la o Laieikawai, "E hoe oe, aole o'u manao i kau mea e olelo mai nei; no ka mea, ua loaa no ia mea ia'u ma ka moeuhane, ua hana no e like me ka hana ia oe, a heaha la ia mea ia'u; nolaila, e hoi oe."

Iloko o ko Kahalaomapuana manawa hiamoe, lohe aku la oia i ka haukamumu o ka Halealii, a puoho ae la oia mai ka hiamoe ae, kahea aku la me ka ninau aku, "E Laieikawai! Owai kou hoa kamailio e haukamumu mai nei?"

A lohe laua i keia leo ninau, hoomaha iho la ke Alii aole i pane aku.

A mahope, ala ae la o Kahalaomapuana, a komo aku la i ka Halealii, aia hoi e noho mai ana o Hauailiki me Laieikawai iloko o ka Halealii.

I aku la o Kahalaomapuana, "E! e Hauailiki, e ku oe a e hele, aole i kupono kou komo ana mai nei, ua olelo aku wau ia oe i kela po mamua, aole ou kuleana ma keia wahi, ua like no ka'u olelo i keia po me ka po mua, nolaila, e ku oe a hoi aku."

A no keia olelo a Kahalaomapuana, ku ae la o Hauailiki me ka naau hilahila, a hoi aku la i kai o Keaau, a hai aku la i kona hoa no keia pii ana i Paliuli.

A ike iho la o Hauailiki, aole he kuleana hou e loaa ai o Laieikawai, alaila, hoomakaukau ae la na waa no ka hoi i Kauai, a ma ka wanaao, haalele lakou ia Keaau, a hoi aku la.

Ia Hauailiki ma i hoi aku ai i Kauai, a hiki lakou ma Wailua, ike aku la oia e akoakoa mai ana na'lii, a me na kaukaualii, a Kauakahialii, a me Kailiokalauokekoa kekahi i kela manawa.

Ia Hauailiki ma e hookokoke aku ana ma ka nuku o ka muliwai o Wailua, ike aku la oia ia Aiwohikupua, kahea aku la, "Ua eo wau ia oe."

A hiki aku la o Hauailiki, a hai aku la i ke ano o kana hele ana ia Aiwohikupua, me ka hai aku nae i ka lilo ana o kona mau kaikuahine i mau kiai no ke Alii, alaila, he mea olioli ia ia Aiwohikupua.

I aku nae oia ia Hauailiki, "Ua pau ka pili a kaua, no ka manawa ona awa aku la no ia."

I loko nae o ko Hauailiki manawa e kamailio ana no ka lilo ana o na kaikuahine o Aiwohikupua i mau koa kiai no Laieikawai, alaila, ua manaolana hou ae la o Aiwohikupua e holo i Hawaii, no ke kii no ia Laieikawai e like no me kona manao mua.

MOKUNA XV

I iho la o Aiwohikupua, "Pomaikai wau no kuu haalele ana i na kaikuahine o'u i Hawaii, a e ko auanei ko'u makemake; no ka mea, ua lohe ae nei wau, ua lilo ko'u mau kaikuahine i mau koa kiai no ka'u mea e manao nei."

I kela manawa a na'lii a pau e akoakoa nei ma Wailua, alaila, ku mai la o Aiwohikupua a hai mai la i kona manao imua o na Alii. "Auhea oukou, e holo hou ana wau i Hawaii, aole au e nele ana i ko'u makemake, no ka mea, aia'ku la i o'u mau kaikuahine ke kiai o ka'u mea e manao nei."

A no kela olelo a Aiwohikupua, pane mai la o Hauailiki, "Aole e loaa ia oe, no ka mea, ua ike aku la wau i ke kapu o ke Alii wahine, a kapukapu no hoi me ou mau kaikuahine, hookahi nae kaikuahine huhu loa, o kahi mea uuku, nolaila ko'u manao paa aole e loaa ia oe, a he uku no kou kokoke aku."

A no keia olelo a Hauailiki, aole he manao io o Aiwohikupua, no ka mea, ua manaolana loa kela no ka lohe ana o kona mau kaikuahine na kiai o ke Alii.

Mahope iho oia mau la, hoolale ae la oia i kona mau puali koa kiai, a me kona hanohano Alii a pau. A makaukau ke Alii no na kanaka, alaila, kauoha ae la oia i kona Kuhina e hoomakaukau na waa.

Wae ae la ke Kuhina i na waa kupono ke holo, he iwakalua kaulua, elua kanaha kaukahi, no na kaukaualii, a me na puali o ke Alii keia mau waa, a he kanaha peleleu, he mau waa a-ipuupuu no ke Alii ia. A o ke Alii hoi a me kona Kuhina, maluna laua o na pukolu.

A makaukau keia mau mea a pau, e like me ka wa holo mau o ke Alii, pela lakou i holo ai.

He nui na la i hala ma ia holo ana. A hiki lakou ma Kohala, ia manawa, akahi no a maopopo i ko Kohala poe o Aiwohikupua keia, ke kupua kaulana a puni na moku. A no ko ke Alii huna ana ia ia ma kela hiki ana ma Kohala, i hakaka'i me Ihuanu, oia ka mea i ike oleia ai.

Haalele lakou ia Kohala, hiki aku la lakou i Keaau. I kela manawa a lakou i hiki aku ai, ua hoi aku o Laieikawai, a me na kaikuahine pu o Aiwohikupua i Paliuli.

Ia Laieikawai ma i hoi aku ai ma kela la a Aiwohikupua ma i hiki aku ai, ua ike mua mai ko lakou kupunawahine i ko Aiwohikupua hiki ana ma Keaau.

I mai la o Waka, "Ua hiki hou mai la o Aiwohikupua ma Keaau i keia la; nolaila, e kiai oukou me ka makaukau, e makaala ia oukou iho, mai iho oukou maikai, e noho oukou mauka nei a hiki i ka hoi ana o Aiwohikupua i Kauai."

A lohe ke koa kiai Nui o ke Alii wahine i keia olelo a ko lakou kupunawahine, ia manawa, kauoha koke ae la o Kahalaomapuana ia Kihanuilulumoku ko lakou Akua, e hookokoke mai ma ka Halealii, e hoomakaukau no ka hoouka kaua.

Ma ko Kahalaomapuana ano kiai nui no ke Alii, kauoha ae la oia i kona mau kaikuaana, e kukakuka lakou ma na mea e pono ai ke Alii.

Ia lakou i akoakoa ai, kukakuka iho la lakou ma na mea kupono ia lakou. A eia ka lakou mau olelo hooholo, ma o ka noonoo la o Kahalaomapuana, ke koa kiai nui o ke Alii, "O oe e Mailehaiwale, ina e hiki mai o Aiwohikupua a halawai olua, e kipakuaku oe ia ia; no ka mea, o oe no ke kiai mua loa, a ina e hai mai i kona makemake, e hookuke aku no, a ina i paakiki loa mai ma kona ano keikikane ana, e hookuke ikaika aku ia ia, a ina i nui mai ka paakiki, alaila, e hoouna ae oe i kekahi manu kiai ou i o'u la, alaila, e hele mai au e hoohui ia kakou ma kahi hookahi, a na'u ponoi e kipaku aku ia ia. Ina he hele mai kana me ka inoino, alaila, e kauoha no wau i ko kakou Akua ia Kihanuilulumoku, nana no e luku aku ia ia."

A pau aeia ka lakou kuka ana no keia mau mea, hookaawale lakou ia lakou iho e like me mamua, oiai e kiai ana lakou i ke Alii.

Ma ka wanaao oia po iho, hiki ana o Aiwohikupua me kona Kuhina. Ia laua i ike mai ai e ku ana ka pahu kapu, ua uhiia i ka oloa, alaila, manao ae la laua ua kapu ke alanui e hiki aku ai i kahi o ke Alii. Aka, aole nae o Aiwohikupua manao ia kapu; no ka mea, ua lohe mua no ia, o kona mau kaikuahine ka mana kiai; nolaila, hoomau aku la laua i ka hele ana, a loaa hou he pahu kapu e like no me ka mea mua i loaa'i ia laua. Ua like no ko Aiwohikupua manao ma keia pahu kapu me kona manao mua.

Hoomau aku la no laua i ka hele ana a loaa hou ke kolu o ka pahu kapu e like me na mea mua; no ka mea, ua kukuluia no na pahu kapu e like me ka nui o kona mau kaikuahine.

A loaa ia laua ka ha o na pahu kapu, alaila, kokoke laua e hiki i ka lima o ka pahu kapu, oia no hoi ko Kahalaomapuana pahu kapu. Oia no hoi ka pahu kapu weliweli loa, ke hoomaka aeia e malamalama loa. Aka, aole nae laua i ike i ka weliweli oia pahu kapu, no ka mea, e molehulehu ana no.

Haalele laua i kela pahu, aole i liuliu ko laua hele ana aku, halawai mua no laua me ke kiai mua me Mailehaiwale, mahamaha aku la o Aiwohikupua, no ka ike ana aku i ke kaikuahine; ia wa koke no, pane aku la o Mailehaiwale. "E hoi olua ano, he kapu keia wahi."

Kuhi iho la o Aiwohikupua hoomaakaaka hoomaauea, hoomaka hou aku la laua e hookokoke aku i o Mailehaiwale, kipaku hou mai la no ke kiai. "E hoi koke olua, owai ko olua kuleana o uka nei, a o wai ko olua makamaka?"

"Heaha keia, e kuu kaikuahine?" wahi a Aiwohikupua, "Kainoa o oukou no ko'u makamaka, a ma o oukou la e loaa'i ko'u makemake."

Ia manawa, hoouna aku la o Mailehaiwale i kekahi manu kiai ona, a hiki i o Kahalaomapuana la; he manawa ole, hoohui ae la keia ia lakou a eha ma ko Mailekaluhea wahi kiai, a malaila i manao ai lakou e halawai me Aiwohikupua.

MOKUNA XVI

A makaukau lakou, kii ia'ku la lakou a hiki mai la. Ia Aiwohikupua i ike aku ai ia Kahalaomapuana e kau mai ana kela iluna o ke eheu o na manu, me he Alihikaua Nui la, a he mea hou loa ia ia Aiwohikupua ma. Pane mai la ka kiai Nui, "E hoi olua ano, mai lohi, a aole hoi e kali, no ka mea, ua kapu ke Alii, aole no ou kuleana ma keia wahi, a aole no hoi e hiki ia oe ke manao mai he mau kaikuahine makou nou, ua hala ia manawa." O ke ku aku la no ia o Kahalaomapuana hoi, pau ka ike ana.

I kela manawa, ua ho-aia ka inaina wela o Aiwohikupua a mahuahua. Ma ia manawa, manao iho la oia e hoi a kai o Keaau, alaila, hoouna mai i kona mau puali koa e luku i na kaikuahine.

Ia laua i kaha aku e hoi a hiki i ka pahu kapu o Kahalaomapuana, aia hoi ilaila, ua hoopiiia ka huelo o ua moo nui nei iluna o ka pahu kapu, ua uhiia i ka oloa, ka ieie, a me ka palai, a he mea weliweli loa ia laua ka nana ana aku.

A hiki o Aiwohikupua ma i kai o Keaau, ia manawa, hoolale ae la ke Kuhina o Aiwohikupua i na puali koa o ke Alii e pii e luku i na kaikuahine, ma ke kauoha a ke Alii.

Ia la no, ike mua mai la no o Waka i ko Aiwohikupua manao, a me kana mau hana. A no ia mea, hele mai la o Waka a halawai me Kahalaomapuana, ko ke Alii wahine Alihikaua, olelo mai la, "E Kahalaomapuana, ua ike wau i ka manao o ko oukou kaikunane, a me kana mau hana, ke hoomakaukau la oia i umi mau kanaka ikaika, nana e kii mai e luku ia oukou, no ka mea, ua inaina ko oukou kaikunane, no ko oukou kipaku ana i kakahiaka nei; nolaila, e noho makaukau oukou ma ka inoa o ko kakou Akua."

Ia manawa, kauoha ae la oia ia Kihanuilulumoku, ka moo nui o Paliuli, ke akua o lakou nei. A hiki mai la ua moo nei, kauoha aku la oia, "E ko makou Akua, e Kihanuilulumoku, nanaia ke kupu, ka eu, ke kalohe o kai, ina e hele mai me ko lakou ikaika, pepehiia a pau, aohe ahailono, e noke oe a holo ke i olohelohe, e ao nae oe ia Kalahumoku, i ka ilio nui ikaika a Aiwohikupua, hemahema no oe, pau loa kakou, aole e pakele, kulia ko ikaika, ko mana a pau iluna o Aiwohikupua, Amama, ua noa, lele wale la." Oia ka pule kauoha a Kahalaomapuana i ko lakou Akua.

Ma ka po ana iho, pii aku la na kanaka he umi a ke Alii i wae ae e luku i na kaikuahine o Aiwohikupua, a o ka hope Kuhina ka umikumamakahi, mamuli o ka hookohu a ke Kuhina Nui i hope nona.

Ma ka pili o ka wanaao, hiki lakou i kahi e kokoke iki aku ana i Paliuli. Ia manawa, lohe aku la lakou i ka hu o ka nahele i ka makani o ke alelo o ua moo nui nei o Kihanuilulumoku, e hanu mai ana ia lakou nei, aole nae lakou i ike i keia mea, nolaila, hoomau aku la lakou i ka hele ana aole nae lakou i liuliu aku, he ike ana ka lakou i ka upoi ana iho a kea luna o ua moo nei maluna pono iho o lakou nei, aia nae lakou nei iwaenakonu o ka waha o ka moo, ia manawa, e lele koke aku ana ka Hope Kuhina, aole i kaawale aku, o ka muka koke ia aku la no ia pau loa, aohe ahailono.

Elua la, aohe mea nana i hai aku keia pilikia ia Aiwohikupua ma. A no ka haohao o ke Alii i ka hoi ole aku o kona mau koa alaila he mea e ka huhu o ke Alii.

A no keia mea, wae hou ae la ke Alii he mau kanaka he iwakalua e pii e luku i na kaikuahine, ma ka poe ikaika wale no; a hookohu aku la ke Kuhina i Hope Kuhina nona e hele pu me na koa.

Pii hou aku la no lakou a hiki no i kahi i pau ai kela poe mua i ka make, pau hou no i ua moo nei, aohe ahailono.

Kali hou no ke Alii aole i hoi aku. Hoouna hou aku no ke Alii hookahi kanaha koa, pau no i ka make; pela mau aku no ka make ana a hiki i ka e walu kanaha o na kanaka i pau i ka make.

Ia manawa, kukakuka ae la o Aiwohikupua me kona Kuhina i ke kumu o keia hoi ole mai o na kanaka e hoouna mauia nei.

I aku o Aiwohikupua i kona Kuhina, "Heaha keia e hoi ole mai nei na kanaka a kaua e hoouna aku nei?"

I aku la kona Kuhina, "Malia paha, ua pii no lakou a hiki iuka, a no ka ike i ka maikai o kela wahi, noho aku la no, a i ole, ua make mai la no i ou mau kaikuahine."

"Pehea auanei e make ai ia lakou, o na kaikamahine palupalu iho la ka mea e make ai o kau manao ana e make ia lakou?" pela aku o Aiwohikupua.

A no ka makemake o ke Alii e ike i ke kumu e hoi ole nei o kona mau kanaka, hooholo ae la laua me kona Kuhina e hoouna i mau elele e ike i ke kumu o keia hana a na kanaka o laua.

Ma ke kauoha a ke Alii, lawe ae la ke Kuhina ia Ulili, a me Akikeehiale, ko Aiwohikupua mau alele mama, a pii aku la e ike i ka pono o kona mau kanaka.

I ua mau elele la i hala aku ai, aole i liuliu halawai mai la me laua kekahi kanaka kia manu mai uka mai o Olaa; ninau mai la, "Mahea ka olua hele."

Olelo aku na elele, "E pii aku ana maua e ike i ka pono o ko makou poe, e noho la i Paliuli, awalu kanaha kanaka i hoounaia, aole hookahi o lakou i hoi ae."

"Pau aku la," wahi a ke kia manu, "i ka moo nui ia Kihanuilulumoku, aole e pakele mai."

A lohe laua i keia mea, hoomau aku la laua i ka pii ana, aole i upuupu, lohe aku la laua i ka hu a ka makani, a me ke kamumu o na laau e hina ana ma-o a ma-o, alaila hoomanao laua i ka olelo a ke kia manu, "ina e hu ana ka makani, o ua moo la ia."

Maopopo iho la ia laua o ua moo nei keia, e lele ae ana laua ma ko laua kino manu. Ia lele ana a kiekie laua nei, i alawa ae ka hana aia maluna pono o laua kea luna e poi iho ana ia laua nei, a no ko laua nei mama loa o ka lele ana ma ko laua ano kino manu, ua pakele laua.

MOKUNA XVII

I kela wa, lele Kaawale loa aku la laua a hala loa i luna lilo, i nana iho ka hana o ua o Ulili ma i kea lalo o ua moo nei, e eku ana i ka honua me he Oopalau la, alaila, he mea weliweli ia laua i ka nana aku, maopopo iho la ia laua, ua pau ko lakou poe kanaka i ka make, hoi aku la laua a olelo aku la ia Aiwohikupua i ka laua mea i ike ai.

Ia manawa, kiiia aku la o Kalahumoku, ka ilio nui ai kanaka a Aiwohikupua e hele e pepehi i ka moo a make, alaila, luku aku i na kaikuahine o Aiwohikupua.

I ka hiki ana o Kalahumoku ua ilio ai kanaka o Tahiti imua o kana moopuna (Aiwohikupua), "E pii oe i keia la e luku aku i o'u mau kaikuahine," wahi a Aiwohikupua, "a e lawe pu mai ia Laieikawai."

Mamua o ko ka ilio pii ana e luku i na kaikuahine o Aiwohikupua, kauoha mua ua Ilio nei i ke Alii, a me na kaukaualii, a me na kanaka a pau, a penei kana olelo kauoha: "Auhea oukou, ma keia pii ana a'u, e nana oukou i keia la iuka, ina e pii ka ohu a kupololei i luna a kiekie loa, ina e hina ka ohu ma ka lulu, alaila, ua halawai wau me Kihanuilulumoku, manao ae oukou ua hoaikane maua. Ina hoi e hina ana ka ohu i ka makani, alaila, ua hewa o uka, ua hakaka maua me ua moo nei. Alaila, o ka pule ka oukou i ke Akua ia Lanipipili, nana ae oukou i ka ohu a i hina i kai nei, ua lanakila ka moo; aka hoi, i pii ka ohu i luna a hina i luna o ke kuahiwi, alaila, ua hee ka moo; o ko kakou lanakila no hoi ia. Nolaila, e hoomau oukou i ka pule a hoi wale mai au."

I ka pau ana o keia mau kauoha, pii aku la ka ilio, hoouna pu aku la o Aiwohikupua ia Ulili laua me Akikeehiale, i mau elele na laua e hai mai ka hana a ka moo me ka Ilio.

I ka ilio i hiki aku ai iuka ma kahi kokoke i Paliuli, ua hiamoe nae o Kihanuilulumoku ia manawa. I ua moo nei e moe ana, hikilele ae la oia mai ka hiamoe ana, no ka mea, ua hoopuiwaia e ka hohono ilio, ia manawa nae, ua hala hope ka moo i ka ilio, e hele aku ana e loaa ke kiai mua o ke Alii Wahine.

Ia manawa, hanu ae la ka moo ka hookalakupua hoi o Paliuli, a ike aku la ia Kalahumoku i ke aiwaiwa o Tahiti, ia manawa, wehe ae la ua moo nei i kona a luna e hoouka no ke kaua me Kalahumoku.

I kela manawa koke no, hoike aku ana ka ilio i kona mau niho imua o ka moo. O ka hoomaka koke no ia o ke kaua, ia manawa, ua lanakila ka moo maluna o Kalahumoku, a hoi aku la ka ilio me ke ola mahunehune, ua pau na pepeiao a me ka huelo.

I ka hoomaka ana nae o ko laua hakaka, hoi aku la na elele a hai aku la ia Aiwohikupua ma i keia kaua weliweli.

A lohe aku la lakou ia Ulili ma i keia kaua a ka moo me ka ilio, a he mea mau nae ia Aiwohikupua ma ka nana ia uka.

Ia lakou no enana ana, pii ae la ka ohu a kupololei i luna aole i upuupu, hina ana ka ohu i kai, alaila, manao ae la o Aiwohikupua ua lanakila ka moo, alaila, he mea kaumaha ia Aiwohikupua no ke pio ana o ko lakou aoao.

Ma ke ahiahi o ua la hoouka kaua nei o na kupueu, hoi mai ana o Kalahumoku me ka nawaliwali, ua pau ke aho, i nana aku ka hana o ke Alii i kana ilio, ua pau na pepeiao, a me ka huelo i ka moo.

A no keia mea, manao ae la o Aiwohikupua e hoi, no ka mea, ua pio lakou. Hoi aku la lakou a hiki i Kauai, a hai aku la i ke ano o kana hele ana, a me ka lanakila o ka moo maluna o lakou. (O ke kolu keia, o ko Aiwohikupua hiki ana i Paliuli no Laieikawai, aole he ko iki o kona makemake.)

Ma keia hoi ana o Aiwohikupua i Kauai, mai ke kii hope ana ia
Laieikawai, alaila, hoopau loa o Aiwohikupua i kona manao ana no
Laieikawai. Ia manawa ka hooko ana a Aiwohikupua e hoo ko i ka olelo
Kauohu a Poliahu.

I kela wa, papaiawa ae la o Aiwohikupua me kona mau kaukaualii, a me na haiawahine ona e hoopau i kana olelo hoohiki imua o Lanipipili kona Akua.

A loaa kona hoomaikaiia imua o kona Akua, me ke kalaia o kona hala hoohiki, "Aole e lawe i kekahi o na wahine o keia mau mokupuni i wahine hoao," e like me na mea i hoikeia ma kekahi o na Mokuna mua o keia Kaao.

A pau na la o ka papaiawa ma Kauai, hoouna aku la ia i kona mau elele ia Ulili laua me Akikeehiale, e holo aku e hai i ka olelo kauoha a ke Alii imua o Poliahu.

Ma ko laua ano kino manu, ua lele koke laua a hiki Hinaikamalama la ma Hana, a hiki laua, ninau aku i na ka maaina, "Auhea la ka wahine hoopalau a ke Alii o Kauai."

"E i ae no," wahi a ma kamaaina.

Hele aku la laua a halawai me ke Alii wahine o Hana.

Olelo aku la na elele i ke Alii wahine, "I hoounaia mai nei maua, e hai aku ia oe, ma ke kauoha a ko kane hoopalau. Ekolu malama ou e hoomakaukau ai no ka hoao o olua, a ma ka ha o ka malama i ka po i o Kulu e hiki mai ai oia a halawai olua e like me ka olua hoohiki ana."

A lohe ke Alii wahine i keia mau olelo, hoi aku la na elele a hiki i o
Aiwohikupua.

Ninau mai la ke Alii, "Ua halawai olua me Poliahu?"

"Ae," wahi a na elele, "hai aku nei maua e like me ke kauoha, ke hoomakaukau la paha kela, i mai nei nae o ua Poliahu ia maua, ke hoomanao la no nae paha ia i ke konane ana a maua?"

"Ae paha," wahi a na elele.

A lohe ke Alii i keia olelo hope a na elele, manao ae la o Aiwohikupua i keia mau olelo, aole ia i hiki i o Poliahu la, alaila, hoomaopopo aku la o Aiwohikupua, "Pehea ka olua lele ana aku nei?"

Hai aku laua, "Lele aku nei maua a loaa he mokuaina lele hou aku no a he wahi mokuaina loihi, mailaila aku maua a he mokuaina nui e like me ka moku i loaa mua ia maua, elua nae mau moku liilii iho e like me kahi moku loihi, a he wahi mokuaina uuku loa iho, lele aku la maua ma ka aoao hikina o ua moku la a hiki maua he hele malalo o na puu, a he malu e uhi ana, ilaila o Poliahu i loaa'i ia maua, oia la."

I mai la o Aiwohikupua, "Aole i loaa ia olua o Poliahu, o Hinaikamalama aku la ia."

Aka, ma keia hana a na elele lalau, ua ho-aia ka inaina o ke Alii no kana mau elele, nolaila, ua hoopauia ko laua punahele.

Ma keia hoopauia ana o ua o Ulili ma, manao iho la laua, e hai i na mea huna i papaia ia laua e ko laua haku, nolaila, ua hooko laua i ka laua mea i ohumu ai, aia ma ka Mokuna XVIII, kakou e ike ai.

MOKUNA XVIII

Mahope iho o ka hoopauia ana o Ulili ma; hoouna hou aku la oia ia Koae, kekahi o kana mau elele mama e like me ka olelo kauoha i na elele mua.

A hiki o Koae i o Poliahu la, halawai aku la laua, hai aku la o Koae i ke kauoha a ke Alii e like me ka mea i haiia ma na pauku hope o ka Mokuna XVII o keia Kaao; a pau na olelo a ke Alii i ka haiia, hoi aku la ko ke Alii elele, a hai aku la ma ka pololei, alaila, he mea maikai ia i kona Haku.

Noho iho la o Aiwohikupua, a i na la hope o ke kolu o ka malama; lawe ae la ke Alii i kona mau kaukaualii, a me na punahele, i na haiawahine hoi, na hoa kupono ke hele pu ma ke kahiko ana i ka hanohano Alii ke hele ma kana huakai no ka hoao o na Alii.

I na la i o Kaloa kukahi, haalele o Aiwohikupua ia Kauai, holo aku oia he kanaha kaulua, elua kanaha kaukahi, he iwahalua peleleu.

Mamua o ka po hoao o na Alii, i ka po i o Huna, hiki lakou i Kawaihae, ia manawa, hoouna aku la oia ia koae, kona elele e kii ia Poliahu e iho mai e halawai me Aiwohikupua, i ka la i kauohaia'i e hoao.

A hiki ka elele imua o Aiwohikupua mai ke kii ana ia Poliahu, a hai mai la i kana olelo mai a Poliahu mai, "Eia ke kauoha a ko wahine, ma Waiulaula olua e hoao ai, ina e ike aku kakou ma ke kakahiaka nui o ka la o Kulu, e halii ana ka hau mai ka piko o Maunakea, Maunaloa, a me Hualalai, a hiki i Waiulaula, alaila, ua hiki lakou i kahi o olua e hoao ai, alaila, hele aku kakou, pela mai nei."

Alaila, hoomakaukau ae la o Aiwohikupua i kona hanohano Alii.

Kahiko aku la o Aiwohikupua i kona mau kaukaualii kane, a me na kaukaualii wahine, a me na punahele, i ka Ahuula, a o na haiawahine kekahi i kahikoia i ka Ahuoeno. A kahiko iho la o Aiwohikupua i kona kapa hau a Poliahu i haawi aku ai, kau iho la i ka mahiole ie i hakuia i ka hulu o na Iiwi. Kahiko aku la oia i kona mau hoewaa, a me na hookele i na kihei paiula, e like me ke kahiko ana i na hoewaa o ke Alii, pela no na hoewaa o kona puali alii a pau.

Ma na waa o ke Alii i kau ai a holo aku, ua kukuluia maluna o na pola o na waa he anuu, he wahi e noho ai ke Alii; ua hakuia ka anuu o ke Alii i na Ahuula, a maluna pono o ka anuu, he mau puloulou kapu Alii, a maloko o ka puloulou, noho iho la o Aiwohikupua.

Ma na waa ukali o ke Alii, he umi kaulua e hoopuni ana i ko ke Alii waa, a maluna o na waa ukali o ke Alii, he poe akamai i ke kaeke. Pela i kahikoia ai o Aiwohikupua i ko laua la i hoao ai me Poliahu.

Ma ka la o Kulu, ma ke kakahiaka, i ka puka ana ae o ka la a kiekie iki ae, ike aku la o Aiwohikupua ma i ka hoomaka ana o ka hau e uhi maluna o ka piko o na mauna, a hiki i kahi o laua e hoao ai.

I kela manawa, ua hiki o Poliahu, Lilinoe, Waiaie, a me Kahoupokane, i kahi e hoao ai na Alii.

Ia manawa, hoomaka o Aiwohikupua e hele e hui me ka wahine noho mauna o
Maunakea. E like me ka mea i oleloia maluna, pela ko ke Alii hele ana.

Ia Aiwohikupua ma e holo aku ana i ka moana mai Kawaihae aku, he mea e ka olioli o Lilinoe i ka hanohano launa ole o ke Alii kane.

A hiki lakou i Waiulaula, ua pauhia lakou e ke anu, a nolaila, hoouna aku la o Aiwohikupua i kona elele e hai aku ia Poliahu, "Aole e hiki aku lakou no ke anu."

Ia manawa, haalele e Poliahu i kona kapa hau, lalau like ae la ka poe noho mauna i ko lakua kapa la, hoi aku la ka hau a kona wahi mau.

Ia Aiwohikupua ma i hiki aku ai ma ko Poliahu ma wahi e noho ana, he mea lealea loa i ke Alii wahine na mea kani o na waa o ke Alii kane, a he mea mahalo loa no hoi ia lakou ka ike ana i ko ke Alii kane hanohano, a maikai hoi.

Ia laua i hui ai, hoike ae la o Aiwohikupua, a me Poliahu, i na aahu o laua i haawi muaia i mau hoike no ka laua olelo ae like.

Ia manawa, hoa ae la na Alii, a lilo ae la laua i hookahi io, hoi ae la lakou a noho ma Kauai iuka o Honopuwai.

O na elele mua a Aiwohikupua, o Ulili laua me Akikeehiale, na laua i hele aku e hai ia Hinaikamalama i ka hoao ana o Aiwohikupua me Poliahu.

Ia Hinaikamalama i lohe ai i keia mau olelo no ka hoao o Aiwohikupua ma, ia manawa, noi aku la oia i kona mau makua e holo e makaikai ia Kauai, a ua pono kana noi imua o kona mau makua.

Hoolale ae la kona mau makua i na kanaka e hoomakaukau i na waa no
Hinaikamalama e holo ai i Kauai, a wae ae la i mau hoahele kupono no ke
Alii e like me ke ano mua o ka huakai Alii.

A makaukau ko ke Alii mau pono no ka hele ana, kau aku la o
Hinaikamalama ma na waa, a holo aku la a hiki i Kauai.

Ia ianei i hiki aku ai, aia o Aiwohikupua me Poliahu ma Mana, e akoakoa ana na Alii malaila no ka la hookahakaha o Hauailiki me Makaweli.

Ia po iho, he po lealea ia no na Alii, he kilu, a he kaeke, na lealea ia po.

Ia Aiwohikupua ma e lealea ana ia manawa, ma ka waena konu o ka po, hiki aku la o Hinaikamalama a noho iloko o ka aha lealea; a he mea malihini nae i ka aha keia kaikamahine malihini.

Ia manawa aianei i komo aku ai iloko o ka aha lealea, aole nae o Aiwohikupua i ike maopopo mai ia manawa, no ka mea, ua lilo i ka hula kaeke.

Ia Hinaikamalama e noho ana iloko o ka aha lealea, aia hoi, ua komo iloko o Hauailiki ka iini nui.

Ia manawa, hele aku la o Hauailiki a i ka mea ume i aku la, "E hele oe a olelo aku ia Aiwohikupua e hoopau ka hula kaeke, i kilu ka lealea i koe, aia a kilu, alaila, kii aku oe a ume mai i ka wahine malihini, o ko'u pili ia o keia po."

Ma ke kauoha a ka mea nona ka po lealea e kilu, ua hoopauia ke kaeke.

Ia Hauailiki e kilu ana me Poliahu, a i ka umi o na hauna kilu a laua.
Ia manawa, ku mai la ka mea ume a kaapuni ae la a puni ka aha, hoi mai
la a kau aku la i ka maile ia Hauailiki me ke oli ana, a ku mai la o
Hauailiki.

Ia manawa, kaili mai la ka mea ume i ka maile a kau aku la maluna o
Hinaikamalama, a ku mai la.

Ia manawa, a Hinaikamalama i ku mai ai, nonoi aku la oia i ka mea ume e olelo ae, a kunou mai la ka mea ume.

Ninau aku la o Hinaikamalama i ka mea nona ka aha lealea, haiia mai la no Hauailiki me Makeweli.

Iloko o kela manawa, huli pono aku la o Hinaikamalama a olelo aku ia Hauailiki, "E ke Alii nona keia aha lealea, ua lohe ae la wau keia aha, ua umeia ae nei kaua e ka mea ume o ka aha lealea au, e ke Alii, no ka hoohui ana ia kaua no ka manawa pokole, alia nae wau e hooko i ka ume a ka mea nana i ume ia kaua e like me kona makemake. Aka, a hoakaka ae wau i ko'u kuleana i hiki mai ai ia Kauai nei, mai kahi loihi mai. Oiala, o Aiwohikupua ko'u kuleana i hiki ai i keia aina, no kuu lohe ana ae nei ua hoao oiala me Poliahu, nolaila i hele mai nei wau e ike i koiala hoopunipuni nui ia'u. No ka mea, hiki ae kela i Hana ma Maui, e heenalu ana makou, na laua la nae ka heenalu hope loa, a pau ka laua la heenalu ana, hoi laua la e konane ana makou, makemake no oiala i ke konane, kau hou ka papa konane a paa, ninau aku wau i kona kumu pili, kuhikuhi kela i na kaulua. Olelo aku wau, aole o'u makemake i kona kumu pili, alaila, hai aku wau i ka'u kumu pili makemake, o na kino no o maua, ina e make wau ia iala ma ke konane ana, alaila, lilo wau na iala, ma kana mau hana a pau e olelo ai ia'u, malaila wau, ma na mea kupono nae, a pela no hoi wau ina e make kela ia'u, alaila, e like me kana hana ia'u, pela no ka'u ia ia; a holo like ia maua keia olelo paa. I ke konane ana nae, aole i liuliu, paa mua ia'u na luna o ka papa konane a maua, o koiala make iho la no ia. I aku wau ia iala, ua eo oe, pono oe ke noho me a'u e like me ka kaua pili ana. I mai kela, 'Alia wau e hooko i kau kumu pili a hoi mai wau mai kuu huakai kaapuni mai, alaila, hookoia ke kumu pili au e ke Alii wahine.' A no keia olelo maikai aianei, ua holo like ia ia maua, a no keia mea, noho puupaa wau me ka maluhia a hiki mai i keia manawa. A no kuu lohe ana ae nei he wahine ka iala, oia ko'u hiki mai nei ia Kauai nei, a komo mai la i ko aha lealea e ke Alii, oia la."

Ia manawa, nene aku la ka aha kanaka a puni ka papai kilu, me ka hoohewa loa ia Aiwohikupua. Ia manawa no a Hinaikamalama a haiolelo la, alaila ua hoopihaia o Poliahu i ka huhu wela, o kona hoi no ia i Maunakea a hiki i keia la.

Mahope iho nae o ka haiolelo ana a Hinaikamalama, hoomaka hou ke kilu, ia Aiwohikupua laua me Makaweli ke kilu ia manawa.

Ia manawa, ku hou mai la ka mea ume a hooili hou i ka maile maluna o Hauailiki me Hinaikamalama, a ku ae la o Hauailiki, a ku mai la no hoi o Hinaikamalama. Ma keia ume hope, hai mai la o Hinaikamalama i kana olelo imua o Hauailiki, "E ke Alii e, ua hoohuiia kaua e ka mea ume ma ka mea mau o na aha lealea. Aka, alia wau e ae aku, aia ae mai o Aiwohikupua e hooko maua i na hoohiki a maua, a pau ko maua manawa, alaila, ma ka po lealea hou a ke Alii, e hookoia ai ka ume o keia po no kaua." Alaila, he mea maikai loa ia i ko Hauailiki manao.

A no keia olelo a Hinaikamalama, lawe ae la o Aiwohikupua ia
Hinaikamalama no ka hooko i ka laua hoohiki.

Ia po no, iloko o ko laua manawa hoomaha no ka hooluolu i ka hoohiki ana, hike mai la ma o Hinaikamalama ke anu maeele loa, no ka mea, ua kuu mai la o Poliahu i ke anu o kona kapahau maluna o kona enemi.

Ia manawa, hapai ae la o Hinaikamalama he wahi mele:

  "He anu e he a—nu
   He anu e wale no hoi keia,
   Ke ko nei i ke ano o kuu manawa,
   Ua hewa ka paha loko o ka noho hale,
   Ke kau mai nei ka halia i kuu manawa,
   No ka noho hale paha ka hewa—e.
   E kuu hoa—e, he anu—e."

MOKUNA XIX

A pau ke oli ana i Hinaikamalama, olelo aku la oia ia Aiwohikupua, "Auhea oe, e apo mai oe ia'u a paa i mehana iho wau, hele mai nei kuu anu a anu, aohe wahi anu ole."

Alaila, hooko mai la o Aiwohikupua i ka ka wahine olelo, alaila, loaa mai la ka mahana e like me mamua.

A hoomakaukau iho la laua e hooluolu no ka hooko i ka laua hoohiki ma ka hoopalau ana, alaila, hiki hou mai la ke anu ia Hinaikamalama, o ka lua ia o kona loaa ana i ke anu.

Ia manawa, hapai hou ae la oia he wahi mele, penei:

  "E ke hoa e, he a—nu,
   Me he anu hau kuahiwi la keia,
   Ke anu mai nei ma na kapuai,
   Ke komi nei i kuu manawa,
   Kuu manawa hiamoe—hoi,
   Ke hoala mai nei ke anu ia'u,
   I kuu po hiamoe—hoi."

I keia manawa, olelo aku la o Hinaikamalama ia Aiwohikupua, "Aole anei oe i ike i ke kumu o keia anu o kaua? Ina ua ike oe i ke kumu o keia anu, alaila e hai mai; mai huna oe."

I aku o Aiwohikupua, "No ko punalua keia anu, ua huhu paha ia kaua, nolaila, aahu ae la ia i ke kapa hau ona, nolaila na anu."

Pane aku la o Hinaikamalama, "Ua pau kaua, no ka mea, ua pili ae la no na kino o kaua, a ua ko ae la no ka hoohiki a kaua no ka hoopalau ana."

I mai o Aiwohikupua, "Ua oki kaua i keia manawa, e hookaawale kaua, apopo ma ke awakea, alaila, oia ka hooko ana o ka hoohiki a kaua."

"Ae," wahi a Hinaikamalama.

A kaawale aku la laua, alaila, loaa iho la ia Hinaikamalama ka moe oluolu ana ia koena po a hiki i ke ao ana.

Ma ke awakea, lawe hou ae la o Aiwohikupua e hooko i ka laua mea i olelo ai ia po iho mamua.

Iloko o ko laua manawa i hoomaka ai no ka hooko ana i ka hoohiki, alaila, ua pono ole ia mea i ko Poliahu manao.

Ia manawa, lawe ae la o Poliahu i kona kapa la, a aahu iho la, ia manawa ka hookuu ana'ku o Poliahu i ka wela maluna o Hinaikamalama. Ia manawa, hapai ae la oia he wahi mele, penei:

  "He wela—e, he wela,
   Ke poi mai nei ka wela a kuu ipo ia'u,
   Ke hoohahana nei i kuu kino,
   Ke hoonakulu nei hoi i kuu manawa,
   No kuu ipo paha keia wela—e."

I aku o Aiwohikupua, "Aole no'u na wela, malia paha no Poliahu no na wela, ua huhu paha ia kaua."

I aku la o Hinaikamalama, "E hoomanawanui hou kaua, a ina i hiki hou mai ka wela maluna o kaua, alaila, haalele mai oe ia'u."

Mahope iho o keia mau mea, hoao hou ae la laua i ka laua hana no ka hooko i ka laua hoohiki.

Ia manawa, kau hou mai la no ka wela maluna o laua, alaila, hapai hou ae la oia ma ke mele:

  "He wela—e he we—la,
   Ke apu mai nei ka wela a ka po ia'u,
   Ke ulili anapu nei i kau manawa,
   Ka wela kukapu o ka hooilo,
   I haoa enaena i ke kau,
   Ka la wela kulu kahi o ka Makalii,
   Ke hoeu mai nei ka wela ia'u e hele,
   E hele no—e."

Ia manawa, ke ku ae la no ia o Hinaikamalama hele.

I mai o Aiwohikupua, "Kainoa o ka haawi mai i ka ihu, alaila hele aku."

I mai la o Hinaikamalama, "Aole e haawiia ka ihu ia oe, o ka hao ana mai ia o ka wela o ua wahine au, pono ole. Aloha oe."

(E waiho kakou i ke kamailio ana no Aiwohikupua maanei. E pono e kamailio pokole no Hinaikamalama.)

Mahope iho o kona hookaawale ana ia Aiwohikupua, hele aku oia a noho ma ka hale kamaaina.

Ia po iho, he po lealea hou ia no Hauailiki me na'lii ma Puuopapai.

Ia po, hoomanao ae la o Hinaikamalama no kana kauoha ia Hauailiki, mahope iho o ko laua umeia ana, a mamua hoi o kona hoohui ana me Aiwohikupua.

I kela po, oia ka lua o ka po lealea, alaila, hele aku la o
Hinaikamalama a noho pu aku la mawaho o ka aha.

Ia manawa, na Kauakahialii laua me Kailiokalauokekoa ke kilu mua. Mahope iho, na Kailiokalauokekoa me Makaweli, ka lua o ka lealea.

Ia laua e kilu ana, komo mai la o Poliahu iloko o ka aha lealea. Ia
Hauailiki me Poliahu ke kilu hope oia po.

A no ka ike ole o ka mea ume ia Hinaikamalama i kela po, nolaila, aole e hiki i ka mea ume ke hoomaka i kana hana. No ka mea, ua oleloia i ka po mua, no Hauailiki a me Hinaikamalama ka lealea mua oia po, a no ka loaa ole i ka maka o ka mea ume, ua lilo ka lealea i na mea e ae.

I ke kokoke ana e ao ua po nei, huli ae la ka mea ume iloko o ka aha ia
Hinaikamalama, a loaa iho la.

Ia manawa, ku mai la ka mea ume a waenakonu o ka aha, ia Hauailiki me Poliahu e kilu ana, ia manawa, kani aku la ke oli a ka mea ume, e hookolili ana i ka welau o ka maile i luna o Hauailiki, a kaili mai la ka mea ume i ka maile, alaila, ku mai la o Hauailiki. Hele aku la ua mea ume nei a loaa o Hinaikamalama, kau aku la i ka maile a kaili mai la. Ia manawa, ku mai la o Hinaikamalama mawaho o ka aha imua o ke anaina.

A ike mai la o Poliahu ia Hinaikamalama, kokoe aku la na maka, i ka ike i kona enemi.

A hala aku la o Hauailiki me Hinaikamalama ma kahi kupono ia laua e hooluolu ai.

Ia laua e hui ana, i aku la o Hinaikamalama ia Hauailiki. "Ina he lawe kou ia'u no ka manawa pokole a pau ae, alaila, ua pau kaua, no ka mea, aole pela ka makemake o ko'u mau makua, alaila, e waiho puupaa ia'u pela. Aka, ina i manao oe e lawe ia'u i wahine hoao nau, alaila, e haawi wau ia'u nau mau loa, e like me ka makemake o ko'u mau makua."

A no kela olelo a ka wahine, hai aku o Hauailiki i kona manao, "Ua pono kou manao, ua like no kou manao me ko'u; aka, e hoohui mua kaua ia kaua iho e like me ka makemake o ka mea ume, a mahope loa aku, alaila hoao loa kaua."

"Aole pela," wahi a Hinaikamalama, "e waiho puupaa ia'u pela, a hiki i kou manawa e kii ae ai ia'u, a loaa wau i Hana."

I ke kolu o ka po lealea o Hauailiki, i na'lii e akoakoa ana, a me na mea e ae, oia ka po i hui ai o Lilinoe, me Poliahu, o Waiau, a me Kahoupokane, no ka mea, ua imi mai lakou ia Poliahu, me ka manao ke pono nei ko Aiwohikupua ma noho ana me Poliahu.

Ia po, ia Aiwohikupua me Makaweli e kilu ana, a i ka waenakonu o ko laua manawa lealea, komo ana na wahine noho mauna iloko o ka aha lealea.

Ia Poliahu ma eha e ku ana me na kapa hau o lakou, he mea e ka hulali, ia manawa, nei aku la ka aha lealea no keia poe wahine, no ke ano e o ko lakou kapa. Ia manawa, popoi mai la ke anu i ka aha lealea a puni ka papai kilu, a kau mai la maluna o ka aha ka pilikia a hiki i ka wanaao, haalele o Poliahu ma ia Kauai. O keia manawa pu no hoi ka haalele ana o Hinaikamalama ia Kauai.

(Aia a hiki aku i ka hiki ana aku o Laieikawai i Kauai, mahope iho o ko
Kekalukaluokewa hoao ana me Laieikawai, alaila, e hoomaka hou ke
kamailio no Hinaikamalama. Ma keia wahi e kamailio no ke kauoha a
Kauakahialii i kana aikane, pela aku a hiki i ka hui ana me Laieikawai.)

Ia Kauakahialii me Kailiokalauokekoa ma Pihanakalani, mahope iho o ko laua hoi ana mai Haawii mai. Oiai ua kokoke mai ko laua mau la hope.

Ia manawa, kauoha ae la o Kauakahialii i kana aikane ia Kekalukaluokewa, i kana olelo hoopomaikai maluna ona, a eia no ia:

"E kuu aikane aloha nui, ke waiho aku nei wau i olelo hoopomaikai maluna ou, no ka mea, ke kokoke mai nei ko'u mau la hope a hoi aku i ka aoao mau o ka honua.

"Hookahi no au mea malama o ka wahine a kaua, aia a haule aku wau i kahi hiki ole ia'u ke ike mai ia olua me ka wahine a kaua, alaila, ku oe i ka moku, o oe no maluna, o ka wahine a kaua malalo, e like no me ka kaua nei ana i ka moku i puni ai, pela no oe e noho aku ai me ka wahine a kaua.

"A make wau, a manao ae paha oe i wahine nau, mai lawe oe i ka kaua wahine, aole no hoi e manao oe ia ia o kau wahine ia, no ka mea, ua lilo no ia ia kaua.

"Aia kau wahine e kii o kuu wahine i haalele aku nei i Hawaii, o Laieikawai, i na o kau wahine, ia ola ke kino, a kaulana no hoi. A manao oe e kii, hookahi au mea malama o ka ohe a kaua, aia malama pono oe i ka ohe, alaila wahine oe, oia ke kauoha ia oe."

Ma keia kauoha a Kauakahialii, ua pono ia i ko ke aikane manao.

Ma ia hope mai, make aku la o Kauakahialii, lilo ka noho alii i kana aikane, a o ka laua wahine no ke Kuhina.

A ma ia hope mai, i ke kokoke ana i ko Kailiokalauokekoa mau la hope, waiho aku la oia i olelo kuoha no ka malama ana ia Kanikawi ka laua ohe kapu me kana kane, e like me ke kauoha a Kauakahialii:

"E kuu kane, eia ka ohe, malamaia, he ohe mana, o na mea a pau au e makemake ai, ina e kii oe i ka wahine a ko aikane i kauoha ai ia oe, o ka mea no keia nana e hoohui ia olua. Eia nae e malama mau loa oe, ma kau wahi e hele ai, a e noho ai, mai haalele iki i ka ohe, no ka mea, ua ike no oe i ka hana a kau aikane i ko olua manawa i kii ae ai ia'u i kuu wa e aneane aku ana i ka make, mamuli o kuu aloha i ko aikane. Na ua ohe la keia ola ana e ola aku nei mai ka luakupapau mai, nolaila, e hoolohe oe me ka malama loa e like me ka'u e olelo aku nei ia oe."