WeRead Powered by ReaderPub
The Hawaiian Romance Of Laieikawai cover

The Hawaiian Romance Of Laieikawai

Chapter 75: MOKUNA XX
Open in WeRead

Explore more books like this:

About This Book

A Hawaiian romance recounts the wooing of a high-ranking chiefess and her eventual deification, preserved in oral kaao form that combines prose narrative with interspersed song. The tale presents mythic episodes—journeys between realms, encounters with guardians and supernatural beings, rival deities, and competing suitors—while an extensive introduction and commentary examine Polynesian cosmogony, demigod heroes, and the social and artistic values reflected in the narrative. The edition offers a translation with textual notes, song translations, chapter summaries, and appendices of related chants and folk tales.

MOKUNA XX

A make aku la o Kailiokalauokekoa, lilo ae la ka noho Alii a pau loa ia Kekalukaluokewa, a hooponopono aku la oia i ka aina, a me na kanaka a pau malalo o kona noho Alii.

Mahope iho o ka pau ana o kana hooponopono ana i ka aina, a me kona noho Alii ana. Ia manawa, hoomanao ae la o Kekalukaluokewa i ke kauoha a kana aikane no Laieikawai.

Ia Kekalukaluokewa i manao ai e hooko i ke kauoha a kana aikane, kauoha ae la oia i kona Kuhina, e hoomakaukau i na waa hookahi mano, no ka huakai kii wahine a ke Alii i Hawaii, e like me ke aoao mau o ke Alii.

A makaukau ka ke Alii kauoha, lawe ae la ke Alii elua mau punahele, a lawe ae la i na kaukaualii ka poe kupono ke hele pu me ke Alii, a lawe ae la oia i kona mau ialoa a pau.

I ka malama i oleloia o ka Mahoe mua, i na malama maikai o ka moana, haalele lakou ia Kauai, a holo aku i Hawaii. Ua nui na la i hala ia lakou ma ia hele ana.

Ma keia holo ana a lakou, hiki aku la ma Makahanaloa i Hilo, ma ke kakahiaka nui. Ia manawa, olelo aku kahi kanaka nana i ike mua ia Laieikawai i ke Alii, "E nana oe i kela anuenue e pio la iuka, o Paliuli no ia, oia no ua wahi la, malaila no kahi i loaa'i ia'u." E nee ana nae ka ua o Hilo ia mau la a lakou i hiki aku ai ma Makahanaloa.

A no keia olelo a kahi kanaka, i aku ke Alii, "Alia wau e manaoio i kau no Laieikawai kela hoailona, no ka mea, he mea mau iloko o ka wa ua ka pio o ke anuenue, nolaila, i kuu manao, e hekau na waa, a e kali kakou a malie ka ua, alaila, i pio mai ke anuenue iloko o ka wa ua ole, alaila maopopo no Laieikawai ka hoailona." Ua like ko ke Alii manao ana ma keia mea me ko Aiwohikupua.

A no keia mea, noho iho la lakou malaila e like me ko ke Alii makemake. Hookahi anahulu me elua la keu, haalele ka malie o Hilo, ike maikaiia aku la ka aina.

I ke kakahiaka nui o ka la umikumamalua, puka aku la ke Alii iwaho mai ka hale ae. Aia hoi e hoomau ana ke anuenue e like me mamua, ma ke kiekie iki ana'e o ka la, aia e pio ana ke anuenue i kai o Keaau, ua hala ae la o Laieikawai i kai. (E like me ka kakou kamailio ana mamua ma ko Aiwohikupua moolelo.)

Ma kela la, pau ko ke Alii kanalua ana no kela hoailona, a holo aku la a hiki i Keaau. Ia lakou i hiki aku ai ma Keaau, ua hoi aku o Laieikawai iuka o Paliuli.

Ia lakou i hiki aku ai, ua nui na kamaaina i lulumi mai e makaikai ia Kekalukaluokewa; me ka olelo mai o na kamaaina, "Akahi no ka aina kanaka maikai o Kauai."

I kela la a Kekalukaluokewa ma i holo aku ai a hiki i Keaau. Ua ike mua mai o Waka o Kekalukaluokewa keia.

Olelo mai o Waka i kana moopuna, "Mai iho hou oe i kai, no ka mea, ua hiki mai la o Kekalukaluokewa i Keaau, i kii mai la ia oe i wahine oe. Make aku la o Kauakahialii, kauoha ae la i ke aikane e kii mai ia oe i wahine, nolaila o kau kane ia. A ae oe o kau kane ia, ku oe i ka moku, ola no hoi na iwi. Nolaila, e noho oe iuka nei, a hala na la eha, alaila iho aku oe, a ina ua makemake oe, alaila, hoi mai oe a hai mai i kou makemake ia'u."

Noho iho la o Laieikawai a hala na la eha e like me ke kauoha a kona kupunawahine.

Ma ke kakahiaka nui o ka ha o ko Laieikawai mau la hoomalu, ala ae la oia, a me kona kahu kuapuu, a iho aku la i Keaau.

La laua i hiki aku ai, ma kahi kokoke iki e nana aku ai i kauhale; aia hoi, ua hiki mua aku o Kekalukaluokewa ma kulana heenalu mamua o ko laua hiki ana aku, ekolu nae mau keiki e ku ana ma kulana heenalu o ke Alii a me na punahele elua.

Ia Laieikawai ma e noho ana ma kahi a laua e hoohalua ana no Kekalukaluokewa, aole nae laua i like i ke kane a ke kupunawahine i makemake ai.

I aku o Laieikawai i kona wahi kahu, "Pehea la kaua e ike ai i ke kane a'u a kuu kupunawahine i olelo mai nei?"

Olelo aku kona kahu, "Pono kaua ke kali a pau ka lakou heenalu ana, a o ka mea e hele wale mai ana, aole he paa i ka papa heenalu, alaila, o ke Alii no ia, o ko kane no ka hoi ia."

Ma ka olelo a ko Laieikawai kahu, noho iho la laua malaila, e kali ana.

Ia manawa, hoopau ae la na heenalu i ko lakou manawa heenalu, a hoi mai la a pae iuka.

Ia wa, ike aku la laua i ke kiiia ana mai o na papa o na punahele e na kanaka, a laweia aku la. O ka papa heenalu hoi o ke Alii, na na punahele i auamo aku, a hele wale mai la o Kekalukaluokewa, pela i ike ai o Laieikawai i kana kane.

A maopopo iho la ia laua ka laua mea i iho mai ai, alaila, hoi aku la laua a hiki i Paliuli, a hai aku la i ke kupunawahine i ka laua mea i ike ai.

Ninau mai la ke kupunawahine, "Ua makemake oe i ko kane?"

"Ae," wahi a Laieikawai.

I mai o Waka, "Apopo, ma ka puka ana o ka la, oia ka wa e a-u ai o Kekalukaluokewa i ka heenalu oia wale, ia manawa, e hoouhi aku ai wau i ka noe maluna o ka aina a puni o Puna nei, a maloko oia noe, e hoouna aku no wau ia oe maluna o na manu a hui olua me Kekalukaluokewa me ka ike oleia, aia a pau ka uhi ana o ka noe maluna o ka aina, ia manawa e ike aku ai na mea a pau, o oe kekahi me Kekalukaluokewa e hee mai ana i ka nalu hookahi, oia ka manawa e loaa'i ko ihu i ke keiki Kauai. Nolaila, i kou puka ana mailoko aku nei o kou hale, aole oe e kamailio iki aku i kekahi mea e ae, aole i kekahi kane, aole hoi i kekahi wahine, aia a laa ko ihu ia, Kekalukaluokewa, oia kou manawa e kamailio ai me na mea e ae. Aia a pau ka olua heenalu ana, alaila, e hoouna aku wau i na manu, a me ka noe maluna o ka aina, o kou manawa ia e hoi mai ai me ko kane a loko o ko olua hale, alaila, e hoolaaia ko kino e like me ko'u makemake."

A pau keia mau mea i ka haiia ia Laieikawai, hoi aku la oia ma kona
Halealii, oia a me kona kahu.

Ia Laieikawai me kona kahu ma ka hale, mahope iho o ke kauoha ana a kona kupunawahine. Hoouna ae la oia i kona kahu e kii aku ia Mailehaiwale, Mailekaluhea, Mailelaulii, Mailepakaha, a me Kahalaomapuana, kona mau hoa kuka e like me ka lakou hoohiki ana.

A hiki mai la kona mau hoa kuka, kona mau kiai kino hoi, olelo aku la o Laieikawai, "Auhea oukou e o'u mau hoa, ua kuka ae nei au me ke kupunawahine o kakou, e hoao wau i kane na'u, nolaila wau i houna aku nei i ko kakou kahu e kii aku ia oukou e like me ka kakou hoohiki ana, mahope iho o ko kakou hui ana maanei. O ka makemake o ko kakou kupunawahine, o Kekalukaluokewa kuu kane, a pehea? Aia i ka kakou hooholo like ana, ina i ae mai oukou, ua pono no, ina e hoole mai, aia no ia i ko kakou manao."

Olelo aku o Kahalaomapuana, "Ua pono, ua hoomoe ae la no ko kakou kupunawahine e like me kona makemake, aohe a makou olelo. Eia nae, a i hoao oe i ke kane, mai haalele oe ia makou e like me ka kakou hoohiki ana; ma kau wahi e hele ai, malaila pu kakou, o oe i ka pilikia, o kakou pu ilaila."

"Aole wau e haalele ia oukou," wahi a Laieikawai.

Eia hoi, ua ike mua ae nei kakou ma na Mokuna mua, he mea mau no ia Laieikawai ka iho i kai o Keaau, ma ka moolelo o Hauailiki, a me ka moolelo o ka hele alua ana o Aiwohikupua i Hawaii, a oia mau no a hiki i ko Kekalukaluokewa hiki ana i Hawaii.

I na manawa a pau o ko Laieikawai hele ana ma Keaau, he mea mau i keia keiki ia Halaaniani ka ike ia Laieikawai ma Keaau, me ka ike ole nae o Halaaniani i kahi e hele mai ai o Laieikawai; mai ia manawa mai ka hoomaka ana o ka manao ino e ake e loaa o Laieikawai, aole nae e hiki, no ka mea, ua alaila mai e ka hilahila, a hiki ole ke pane aku.

A o ua Halaaniani nei, ke kaikunane o Malio, he keiki kaulana ia ma Puna no ke kanaka ui, he keiki koaka, nae.

I ka eha o na la hoomalu o Laieikawai, he mea hoohuoi ia Halaaniani ka nalo ana o Laieikawai, aole i hiki hou ma Keaau.

Ia Halaaniani i hookokoke mai ai ma kahi o na kamaaina o Keaau, lohe iho la oia, e lilo ana ua Laieikawai nei ia Kekalukaluokewa.

Ia manawa, hoi wikiwiki aku la oia e halawai me kona kaikuahine me
Malio.

Olelo aku la kona kaikunane, "E Malio, i pii mai nei wau ia oe e kii oe i ko'u makemake. No ka mea, i na la a pau a'u e nalo nei, ma Keaau no wau, no ko'u ike mau i keia wahine maikai, nolaila, ua hookonokonoia mai wau e ke kuko e hele pinepine e ike i ua wahine nei. A ma keia la, ua lohe aku nei wau e lilo ana i ke Alii o Kauai i ka la apopo; nolaila, o ko mana a pau maluna iho ia o kaua like e lilo ia'u kela kaikamahine."

I mai la kona kaikuahine, "Aole na he wahine e, o ka moopuna na a Waka, o Laieikawai, ua haawi ae la ke kupunawahine i ke Alii nui o Kauai, popo hoao. Nolaila, a e like me kou makemake, e hoi nae oe a kou wahi, a ma ke ahiahi poeleele pii hou mai, a mauka nei kaua e moe ai, oia ka manawa o kaua e ike ai i ko nele a me ka loaa."

Mamuli o ke kauoha o Malio i kona kaikunane, hoi mai la o Halaaniani a ma kona hale noho ma Kula.

A hiki i ka manawa i kauohaia nona e hele aku i kahi o kona kaikuahine.

Mamua o ko laua manawa hiamoe, olelo aku la o Malio ia Halaaniani, "Ina e moe kaua i keia po, a i loaa ia oe ka moeuhane, alaila, hai mai oe ia'u, a pela no hoi wau."

Ia laua e moe ana, a hiki paha i ka pili o ke ao, ala ae la o Halaaniani, aole i loaa he moe ia ia, a ala mai la no hoi o Malio ia manawa no.

MOKUNA XXI

Ninau aku o Malio ia Halaaniani, "Heaha kau moe?"

I aku la o Halaaniani, "Aole a'u wahi moe, i ka hiamoe ana no, o ke oki no ia, aole wau i loaa wahi moe iki a puoho wale ae la."

Ninau aku la hoi o Halaaniani i kona kai kuahine, "Pehea hoi oe?"

Hai mai la kona kaikuahine, "Owau ka mea moe; ia kaua no i moe iho nei, hele aku nei no kaua a ma nahelehele, moe oe i kou puhalaau, a owau no hoi ma ko'u puhalaau; nana aku nei ko'u uhane i kekahi wahi manu e hana ana i kona punana, a pau, lele aku nei no ua manu nei ana i kona punana a pau, lele aku nei no ua manu nei nana ka punana a nalowale. A mahope, he manu okoa ka manu nana i lele mai a hoomoe i ua punana nei, aole nae wau i ike i ka lele ana'ku o ka manu hope nana i hoomoe ua punana nei, a puoho wale ae la wau, aole no hoi i ikeia ka hoi hou ana mai o ka manu nana ka punana."

A no keia moe, ninau aku la o Halaaniani, "A heaha iho la ke ano o ia moe?"

Hai aku la kona kaikuahine i ke ano oiaio o ua moe la, "E pomaikai io ana no oe, no ka mea, o ka manu mua nona ka punana, o Kekalukaluokewa no ia, a o ka punana, o Laieikawai no ia, a o ka manu hope nana i hoomoe ka punana, o oe no ia. Nolaila, ma keia kakahiaka, e lilo ana ka wahine a olua ia oe. Ia Waka e hoouna ae ai ia Laieikawai maluna o ka eheu o na manu, no ka hoao me Kekalukaluokewa; uhi mai auanei ka noe a me ke awa, a mao ae, alaila, ikeia'ku ekolu oukou e ku mai ana ma kuanalu, alaila, e ike auanei oe he mana ko'u e uhi aku maluna o Waka, a ike ole oia i ka'u mea e hana aku ai nou; nolaila, e ku kaua a hele aku ma kahi e kokoke aku ana i kahi e hoao ai o Laieikawai."

A pau ka hoike ana a Malio i ke ano o ke ia mau mea, iho aku la laua a ma kahi kupono ia laua e noho ai.

O malio nae, he hiki ia ia ke hana i na hana mana; a oia wale no kona kumu i hoano ai.

Ia laua i hiki aku ai ma Keaau, ike aku la laua ia Kekalukaluokewa e au ae ana i ka heenalu.

Olelo aku la o Malio ia Halaaniani, "E hoolohe oe i ka'u, ina i hiki oukou ma kulana heenalu, a hee oukou i ka nalu, mai hoopae oe, e hoomake oe i kou nalu, pela no oe e hoomake ai a hala na nalu eha o ko laua hee ana, a i ka lima o ka nalu, oia ko laua nalu pau. Malie o hoohuoi laua i kou pae ole, ninau iho i ke kumu o kou pae ole ana, alaila nai aku oe, no ka maa ole i ka hee ana o ka nalu po kopoko, a i ninau mai i kau nalu loihi e hee ai, alaila hai aku oe o Huia. Ina i maliu ole mai kela i kau olelo, a hoomakaukau laua e hee i ko laua nalu pau, ia laua e hee ai, alaila hopu aku oe i na wawae o Laieikawai, i hee aku o Kekalukaluokewa oia wale. A lilo ia oe kela wahine, alaila ahai oe i ka moana loa, nana mai oe ia uka nei, e au aku ana o Kumukahi iloko o ka ale, alaila o ke kulana nalu ia, alaila pule aeoe ma kuu inoa, a na'u no e hoouna aku i nalu maluna o olua, o kou nalu no ia ko kou makemake, lilo loa ia oe."

Ia laua no e kamailio ana i keia mau mea, uhi ana ka noe a Waka maluna o ka aina. Ia manawa, kui ka hekili, aia o Laieikawai ma kaluna nalu, na Waka ia. Kui hou ka hekili, o ka lua ia, na Malio ia. I ka mao ana ae o ka noe, aia ekolu poe e lana ana ma kulana nalu e ku ana, a he mea haohao ia ia uka i ka nana aku.

E like me ke kauoha a Waka i kana moopuna, "Aole e olelo i na mea e ae, a laa ka ihu ia Kekalukaluokewa, alaila olelo i na mea e ae." Ua hoolohe no kana moopuna i ke kauoha a ke kupunawahine.

A ia lakou ekolu ma kulana heenalu, aole kekahi leo i loheia iwaena o lakou.

I ke ku ana o ka nalu mua, olelo mai o Kekalukaluokewa, "Pae kakou." Ia manawa, hoomoe like lakou i na papa o lakou, make iho la o Halaaniani, pae aku laua la, oia ka manawa i laa ai ka ihu o Laieikawai ia Kekalukaluokewa, e like me ke kauoha a ke kupunawahine.

Ekolu nalu o ka hee ana o lakou, a ekolu no hoi ka pae ana o Laieikawai ma, a e kolu no hoi ka make ana o Halaaniani.

I ka ha o ko laua nalu pae, akahi no a loaa ka ninau a Laieikawai ia Halaaniani, me ka i aku, "Heaha kou mea e pae ole nei? Aha nalu, aole ou pae iki, heaha la ke kumu o kou pae ole ana?"

"No ka maa ole i ka nalu pokopoko," wahi a Halaaniani, "no ka mea, he nalu loloa ko'u e hee ai."

Hai aku la keia e like me ke kauoha a kona kaikuahine.

I ka lima o ka nalu, oia ka nalu pau loa o Laieikawai me
Kekalukaluokewa.

Ia Kekalukaluokewa me Laieikawai i hoomaka ai e hoomoe aku i ka nalu, e hopu aku ana o Halaaniani ma na kapuai o Laieikawai, a lilo mai la ma kona lima, lilo aku la ka papa heenalu o Laieikawai, pae aku la nae o Kekalukaluokewa a kau a kahi maloo.

I kela manawa i lilo aku ai o Laieikawai ma ka lima o Halaaniani, olelo aku la ia Halaaniani, "He mea kupanaha, ia oe no ka pae ole ana wau, a lilo aku la ko'u papa."

I aku o Halaaniani, "He lilo no ka papa ou o ka wahine maikai, he kanaka ka mea nana e lawe mai."

Ia laua no e olelo ana no keia mau mea, laweia mai la ka papa heenalu o
Laieikawai a hiki i kahi o laua e ku ana.

I aku o Laieikawai ia Halaaniani, "Auhea kau nalu o kau aua ana iho nei ia'u?"

A no ka ninau a ke Alii wahine, au aku la laua, ia manawa a laua e au ana, hai aku la o Halaaniani i kana olelo imua o ke Alii wahine, "Ma keia au ana a kaua, mai alawa oe i hope, imua no na maka, aia no ia'u kulana nalu, alaila hai aku au ia oe."

Au aku la laua a liuliu loa komo mai la iloko o Laieikawai ka haohao; ia manawa, pane aku oia, "Haohao ka nalu au e ke kane, ke au aku nei kaua i kahi o ka nalu ole, eia kaua i ka moana lewa loa, ke hai ka nalu i keia wahi, he mea kupanaha, he ale ka mea loaa i ka moana loa."

I aku o Halaaniani, "E hoolohe pono loa oe, ma ka'u olelo mua ia oe malaila wale no kaua."

Hoolohe aku la no o Laieikawai ma na olelo a kona hoa heenalu.

Ia au ana a laua a hiki i kahi a Halaaniani e manao ai o kulana nalu ia, alaila, olelo aku la o Halaaniani i kona hoa heenalu, "Nana ia o uka."

Pane aku o Laieikawai, "Ua nalo ka aina, ua hele mai nei o Kumukahi a onioni i ka ale."

"O kulana nalu keia," wahi a Halaaniani, "Ke olelo aku nei au ia oe, ina i haki ka nalu mua, aole kaua e pae ia nalu, a i ka lua o ka nalu aole no e pae, a i ke kolu o ka nalu, o ka nalu ia o kaua e pae ai. I haki ka nalu, a i kakala, a i oia oe, mai haalele oe i ka papa o ka mea no ia nana e hoolana; ina e haalele oe i ka papa, alaila aole oe e ike ia'u."

A pau ka laua kamailio ana no keia mau olelo, pule aku la o Halaaniani i ko laua akua ma ka inoa o kona kaikuahine e like me ka Malio kauoha mua.

Pule aku la o Halaaniani a hiki i ka hapalua o ka manawa; ku ana ua nalu, hoomau aku la oia i ka pule a hiki i ka Amama ana. Ku hou ana ua nalu, o ka lua ia, aole i upuupu iho, opuu ana kahi nalu.

Ia wa kahea mai o Halaaniani i kona hoa, "Pae kaua."

Ia manawa, hoomoe koke o Laieikawai i ka papa, o ka pae aku la no ia, ma ke kokua aku o Halaaniani.

I kela manawa, aia no o Laieikawai iloko o ka halehale poipu o ka nalu, a i ka haki maikai ana o ka nalu, i alawa ae ka hana o Laieikawai, aole o Halaaniani me ia. I alawa hou aku o Laieikawai, e kau mai ana o Halaaniani ma ka pea o ka nalu, ma kona akamai nui. Ia manawa ka hoomaka ana o Laieikawai e haawi ia ia iho ia Halaaniani.

Hoi aku la laua mai ko laua heenalu ana, me ka ike mai no o Waka i ko laua hee aku, ua kuhi nae o Kekalukaluokewa ko Laieikawai hoa hee nalu.

A o Malio, ke kaikuahine o Halaaniani, ua ikeia ma kona kuamoo moolelo, he hiki ia ia ke hana i na hana mana he nui, ma ka Mokuna XXII a me ka Mokuna XXIII e ike ai kakou i ka nui o kana mau hana mana.

MOKUNA XXII

I kela manawa a Laieikawai me Halaaniani e heenalu ana mai ka moana mai, ua uhiia ko Waka mana e ka mana nui o Malio, a nolaila, ua ike ole o Waka i na mea a pau e hanaia ana o kana moopuna.

I kela manawa, i ke kokoke ana aku o Laieikawai ma e pae i ka honua, oia ka manawa a Waka i hoouna mai ai i na manu maloko o ka noe, a i ka mao ana ae, o na papa heenalu wale no ke waiho ana, aia aku la o Laieikawai me Halaaniani iuka o Paliuli ma ko Laieikawai hale, malaila o Halaaniani i lawe ai ia Laieikawai i wahine hoao nana.

Ia la a po, mai ka po a ao, a awakea, he mea haohao loa ia Waka no kana moopuna, no ka mea, ua olelo mua aku oia i kana moopuna mamua o kona hoouna ana aku e launa me Kekalukaluokewa. Eia ke kauoha:

"Iho oe i keia la, a hui oe me Kekalukaluokewa, hoi mai olua a uka nei, a laa ko kino, alaila, kii ae oe ia'u, na'u no e malama i kou pau no ka hoohaumia ana ia oe." E like me ka mea mau o na kaikamahine punahele.

A no keia haohao o Waka, ma ke awakea o ka lua o ka la o ko Laieikawai la hui me Halaaniani, hele aku la ke kupunawahine e ike i ka pono o kana moopuna.

I ke kupunawahine i hiki aku ai; aia nae ua pauhia laua e ka hiamoe nui, me he mea la ua lilo ka po i manawa makaala na laua e like me ka mea mau i na mea hou.

Ia manawa, iloko o ka wa hiamoe o Laieikawai, i nana iho ka hana o ke kupunawahine, he kane e keia a ka moopuna e moe pu ana, ka mea a ke kupunawahine i ae ole ai.

A no keia mea, hoala ae la o Waka i ka moopuna, a ala ae la, ninau iho la ke kupunawahine, "Owai keia?"

Olelo ae la ka moopuna, "O Kekalukaluokewa no hoi."

I mai la ke kupunawahine me ka inaina, "Aole keia o Kekalukaluokewa, o Halaaniani keia o ke kaikunane o Malio. Nolaila, ke hai aku nei wau i kuu manao paa ia oe, aole wau e ike hou i kou maka e kuu moopuna ma keia hope aku a hiki i kuu la make, no ka mea, ua pale oe i ka'u mau olelo, kainoa wau e ahai nei ia oe ma kahi nalo, e nana mai ana oe ia'u, nolaila, e noho oe me ko kane mamuli o ko wahine maikai, o ko mana, aole ia me oe, he nani ia ua imi aku la no i ke kane, hana pono iho na lima, i kau kane na pono a me kou hanohano."

Mahope iho o keia manawa, hoomakaukau ae la o Waka e hana i hale hou i like me ka hale i hanaia no Laieikawai. A ma ka mana o Waka, ua hikiwawe, ua paa ka hale.

A makaukau ka hale, iho aku la o Waka e halawai kino me Kekalukaluokewa, no ka mea, ua mokumokuahua kona manawa i ke aloha ia Kekalukaluokewa.

A hiki o Waka ma kahi o Kekalukaluokewa, hopu aku la ma na wawae me ka naau kaumaha, a olelo aku la, "He nui kuu kaumaha, a me kuu aloha ia oe e ke Alii, no ka mea, ua upu aku wau i ka'u moopuna o oe ke kane e ola ai keia mau iwi, kainoa he pono ka'u moopuna, aole ka, i ike mai nei ka hana i ka'u moopuna, e moe mai ana me Halaaniani ka mea a ko'u naau i makemake ole ai. Nolaila, i hele mai nei au e noi aku ia oe, e haawi mai oe i waa no'u, a me na kanaka pu mai, e kii wau i ka hanai a Kapukaihaoa, ia Laielohelohe, ua like no a like laua me Laieikawai, no ka mea, ua hanau mahoeia laua."

A no keia mea, haawi ae la o Kekalukaluokewa hookahi kaulua, me na kanaka pu no, a me na lako a pau.

Mamua o ko Waka kii ana ia Laielohelohe, kauoha iho la oia ia Kekalukaluokewa, "Ke holo nei wau ekolu anahulu me na po keu ekolu, alaila, hiki mai wau. E nana nae oe, a i ku ka punohu i ka moana, alaila, manao ae oe ua hoi mai wau me ko wahine, alaila, hoomalu oe ia oe a hiki i ko olua la e hoao ai."

Ma ka manao paa o Waka, ua holo mai la oia a hiki i Oahu nei, ma Honouliuli kau na waa, nana aku la no o Waka, e pio mai ana no ke anuenue iuka o Wahiawa.

Lalau iho la oia he wahi puaa, i mea alana aku imua o Kapukaihaoa, ke kahuna nana i malama ia Laielohelohe, a pii aku la.

Pii aku la o Waka a hiki i Kukaniloko, hookokoke aku la oia ma kahi i hunaia'i o Laielohelohe, hahau aku la i ka puaa imua o ke kahuna me ka pule ana, a Amama ae la. Kuu aku la i ka puaa imua o ke kahuna.

Ninau mai la ke kahuna, "Heaha ka hana a ka puaa imua o'u? A heaha ka'u e hana aku ai ia oe?"

I aku o Waka, "Ua hewa ka'u hanai, ua pono ole, ua upu aku wau o ke Alii o Kauai ke kane, aka, aole nae i hoolohe i ka'u olelo, ua lilo aku ia Halaaniani; nolaila, i kii mai nei wau i kau hanai i wahine na Kekalukaluokewa, ke Alii o Kauai, i ku kaua i ka moku, ola na iwi o ko kaua mau la elemakule a hiki i ka make. A loaa ia kaua kela Alii, alaila, ku ka makaia o ka'u hanai, i ike ai ia ua hewa kana hana ana."

Olelo mai o Kapukaihaoa, "Ua pono ka puaa, nolaila, ke hookuu aku nei wau i ka'u hanai nau e malama, a loaa ia oe ka pomaikai, a kui mai i o'u nei ka lono ua waiwai oe, alaila, imi aku wau."

Ia manawa, komo aku la o Kapukaihaoa me Waka ma kahi kapu, kahi hoi i hunaia'i o Laielohelohe, hoonohoia iho la o Waka, a komo aku la ke kahuna ma kahi i hunaia'i. A laweia mai la a mua o Waka, ia manawa, kulou aku la o Waka imua o Laielohelohe, a hoomaikai aku la.

I ka la i laweia'i o Laielohelohe a kau iluna o na waa, ia manawa, lawe ae la ke kahuna i ka piko o kana hanai a lei iho la ma kona ai. Aka, aole i kaumaha kona manao no Laielohelohe, no ka mea, ua manao no ke kahuna he pomaikai e ili mai ana maluna ona.

I ka manawa i laweia'i o Laielohelohe, aole kekahi o na kanaka hoewaa i ike aku ia ia a hiki wale i Hawaii.

Noho mai la o Kekalukaluokewa me ke kali iloko ka manawa i kauohaia.

I kekahi la ma ke kakahiaka, iloko o ko ke Alii manawa i ala mai ai mai ka hiamoe mai, ike ae la oia i ka hoailona a Waka i kauoha ai. No ka mea, aia ka punohu i ka moana.

Hoomakaukau ae la o Kekalukaluokewa ia ia iho no ka hiki aku o Laielohelohe, me ka manao e ike mua ana laua i ka la e puka aku ai, aole ka!

Ma ka auina la, ike maopopoia aku la na waa, akoakoa ae la na kanaka a pau ma ke awa pae waa e ike i ke Alii, i ka manao e puka aku ana a halawai me ke kane.

I ka hookokoke ana aku o na waa ma ke awa, ia manawa ka uhi ana mai o ke ohu, a me ka noe mai Paliuli mai.

Ia manawa, kailiia'ku la o Laielohelohe me Waka maloko o ka ohu, maluna o na manu a hiki i Paliuli, a hoonoho ia Laielohelohe ma ka hale i hoomakaukauia nona, malaila oia i noho ai a loaa hou ia Halaaniani.

Ekolu mau la o Waka ma Paliuli, mai ka hoi ana mai Oahu aku nei. Iho mai la oia e halawai me Kekalukaluokewa, no ka hoao o na'lii.

Ia Waka i hiki aku ai ma ko Kekalukaluokewa wahi, olelo aku la, "Ua hiki mai ko wahine, nolaila, e hoomakaukau oe i kanaha la, e kuahaua aku i na mea a pau, e akoakoa mai ma ko olua wahi e hui ai, e hana i papai kilu, malaila e hoohilahila aku ai ia Laieikawai, i ike ai oia i ka ino o kana hana."

Ia ka manawa nae i lawe aku ai o Waka i ka mana maluna o Laieikawai, alaila, kukakuka ae la na kaikuahine o Aiwohikupua i ka mea e pono ai ko lakou noho ana; a hooholo ae la ua mau kaikamahine nei i ka lakou olelo e pane aku ai ia Laieikawai.

Hele aku la o Kahalaomapuana a hai aku la imua o Laieikawai, me ka i aku, "Ua kukakuka makou, kou mau kiai kino i ka manawa e pono ana ko olua noho ana me ko kupunawahine, a ua lawe aku nei kela i ka hoopomaikaiia mai a oe aku. Nolaila, e like me ko kakou hoohiki ana mamua, "No kekahi o kakou ka pilikia, malaila pu kakou a pau." Nolaila, ua loaa iho nei ia oe ka pilikia, no kakou pu ia pilikia. Nolaila, aole makou e haalele ia oe, aole hoi oe e haalele ia makou a hiki i ko kakou make ana, oia ka makou olelo i hooholo mai nei."

A lohe o Laieikawai i keia mau olelo, haule iho la na kulu waimaka no ke aloha i kona mau hoa kuka, me ka i aku, "Kuhi au e haalele ana oukou ia'u i ka laweia'na o ka pomaikai mai o kakou aku, aole ka! a heaha la hoi, a i loaa ka pomaikai ia'u ma keia hope aku, alaila, e hoolilo no wau ia oukou a pau i mau mea nui maluna o'u."

Noho iho la o Halaaniani me Laieikawai, he kane, he wahine; a o na kaikuahine no o Aiwohikupua kona mau kanaka lawelawe.

I ka aha malama paha o ko laua noho hoao ana, ma kekahi a awakea, puka ae la o Halaaniani mai loko ae o ka hale, i hele aku iwaho, ia manawa, ike aku la oia ia Laielohelohe e puka ae ana mai loko ae o kona hale kapu. Ia manawa, hiki hou ke kuko i loko o Halaaniani.

Hoi aku la oia me ka manao ino no kela kaikamahine, me ka manao e kii e hoohaumia.

Ia la no, ia laua e noho pono ana me Laieikawai, ia manawa, manao ae la o Halaaniani e kii e hoohaumia ia Laielohelohe, nolaila imi iho la o Halaaniani i hewa no Laieikawai, i mea hoi e kaawale ai laua, alaila, kii aku i kana mea e manao nei.

I ka po iho, olelo hoowalewale aku la o Halaaniani ia Laieikawai, me ka i aku, "Ia kaua e noho nei iuka nei mai ko kaua noho ana iuka nei a hiki i keia manawa, aole he pau o ko'u lealea i ka heenalu, aia awakea, kau mai ia'u ka lealea, pela i na la a pau, nolaila, ke manao nei au apopo kaua iho i kai o Keaau i ka heenalu a hoi mai no hoi."

"Ae," wahi a ka wahine.

Ia kakahiaka ana ae, hele aku la o Laieikawai imua o kona mau hoa kuka, na kaikuahine hoi o Aiwohikupua, hai aku la i ko laua manao me ke kane i kuka ai ia po, a he mea maikai no ia i kona mau hoa kuka.

I aku nae o Laieikawai i ua mau hoa la, "Ke iho nei maua i kai ma ka makemake o ke kane a kakou, i kali ae oukou a i anahulu maua, mai hoohuoi oukou, aole no i pau ka lealea heenalu o ka kakou kane, aka hoi, i hala ke anahulu me ka po keu, alaila ua pono ole maua, alaila, huki ae oukou ia'u."

A hala aku la laua, a hiki i kahi e kokoke aku ana i Keaau, ia manawa, hoomaka o Halaaniani e hana i ke kalohe ia Laieikawai, me ka olelo aku, "E iho mua aku oe o kaua, a hiki i kai e pii ae au e ike i ko kaikoeke (Malio) a hoi mai wau. A ina i kali oe ia'u a i po keia la, a ao ka po, a i po hou ua la, alaila, manao ae oe ua make wau, alaila, moe hou aku oe i kane hou."

A no keia olelo a kana kane, aua aku ka wahine, a i ole, e pii pu no laua, a no ka pakela loa o Halaaniani i ke akamai i ka hoopuka i na olelo pahee, ua puni kana wahine maikai ia ia.

Hala aku la o Halaaniani, iho aku la no hoi o Laieikawai a hiki i Keaau, ma kahi kaawale ae i pili ole aku ia Kekalukaluokewa, noho iho la oia malaila; a po ia la, aole i hoi mai kana kane, mai ia po a ao, aole i hoi mai. Kali hou aku la ia la a po, pale ka pono, alaila, manao ae la o Laieikawai ua make kana kane, alaila, ia manawa, hoomaka aku la ia i ka uwe paiauma no kana kane.

MOKUNA XXIII

He mea kaumaha loa ia Laieikawai no ka make ana o kana kane, nolaila i kanikau ai oia hookahi anahulu me elua mau la keu (umikumamalua la), no ke aloha ia ia.

Iloko o keia mau la kanikau o Laieikawai, he mea haohao loa ia i kona mau hoa kuka, no ka mea, ua kauoha mua o Laieikawai mamua o ko laua iho ana i kai o Keaau.

"He umikumamakahi la e kali ai" kona mau hoa ia ia, a i "hoi ole aku" i na la i kauohaia e like me ka kakou kamailio ana ae nei ma ka Mokuna XXII, alaila, maopopo ua pono ole.

A no ka hala ana o ka manawa a Laieikawai i kauoha ai i kona mau hoa, nolaila, ala ae la na kaikuahine o Aiwohikupua i ke kakahiaka nui o ka umikumamalua o ka la iho aku la e ike i ka pono o ko lakou hoa.

A hiki lakou ma Keaau, ia lakou e kokoke aku ana e hiki, ike mua mai la o Laieikawai i kona mau hoa, paiauma mai la me ka uwe.

Aka, he mea haohao nae ia i kona mau hoa ka uwe ana, a ua akaka kana kauoha "ua pono ole, laua." Ma ka uwe ana a Laieikawai, a me na helehelena o ka poina; no ka mea, aia o Laieikawai e kukuli ana i ka honua, a o kekahi limu, ua pea ae la ma ke kua, a o kekahi lima, aia ma ka lae, a uwe helu aku la oia penei:

  O oukou ia—e, auwe!
  Eia wau la,
  Ua haalulu kuu manawa,
  Ua nei nakolo i ke aloha,
  I ka hele o ke kane he hoa pili—e!
      Ua hala—e.

  Ua hala kuu lehua ala Kookoolau,
  I ka nae kolopua,
  Ulili nae o olopua,
  Haihai pua o kuu manawa—e.
      Ei—e.

  Eia wau la ua haiki,
  Ua kupu lia halia i ka mana—o—e,
  Ke hoopaele mai nei i kuu manawa,
  I ke aloha—la,
      Auwe kuu ka—ne.

A lohe kona mau hoa i keia uwe a Laieikawai, uwe like ae la lakou a pau.

A pau ka lakou pihe uwe, olelo mai la o Kahalaomapuana, "He mea kupanaha, ia kakou e uwe nei, o ka hamama wale iho no ka ko'u waha, aole a kahe mai o ka waimaka, o ke kaea pu wale ae la no ia, me he mea la i pania mai ka waimaka."

I mai la na kaikuaana, "Heaha la?"

I aku la o Kahalaomapuana, "Me he mea la aole i poino ka kakou kane."

Olelo mai la o Laieikawai, "Ua make, no ka mea, ia maua no i iho mai ai a mauka ae nei la, o ka hiki mai no hoi ia i kai nei, olelo mai no kela ia'u, 'e iho e oe mamua, e pii ae au e ike i ko kaikoeke, e kali nae oe ia'u a i po keia la, a ao ka po, a po hou ua la, alaila, ua make au,' pela kana kauoha ia'u. Kali iho nei wau a hala kona manawa i kauoha ai, manao ae nei au ua make, oia wau i noho iho nei a hiki wale mai nei oukou la e uwe aku ana wau."

I mai la o Kahalaomapuana, "Aole i make, nanaia aku i keia la, ua oki ka uwe."

A no keia olelo a Kahalaomapuana, kakali aku la lakou a hala na la eha, aole lakou i ike i ke ko o ka Kahalaomapuana mea i olelo ai. Nolaila, hoomau hou aku la o Laieikawai i ka uwe i ke ahiahi o ke kolu o ka la a po, mai ia po a wanaao, akahi no a loaa ia ia ka hiamoe.

Ia Laieikawai i hoomaka iho ai e hookau hiamoe, ku ana no o Halaaniani me ka wahine hou, a hikilele ae la o Laieikawai, he moeuhane ka.

Ia manawa no, ua loaa ia Mailehaiwale he moeuhane, ala ae la oia a kamailio aku la ia Mailelaulii a me Mailekaluhea i keia moe.

E kamailio ana no lakou no kela moe, ia manawa, puoho mai la o
Laieikawai, a hai mai la i kana moe.

I aku la o Mailelaulii, "O ka makou no hoi ia e kamailio nei, he moe no
Mailehaiwale."

E hahai ana no lakou i na moeuhane, puoho mai la o Kahalaomapuana mai ka hiamoe mai, a ninau mai i ka lakou mea e kamailio ana.

Hai mai la o Mailehaiwale i ka moe i loaa ia ia, "I uka no i Paliuli, hele ae la no o Halaaniani a lawe ae ana no ia oe, (Kahalaomapuana,) a hele aku nei no olua ma kahi e aku, ku aku nei ko'u uhane nana ia olua, hikilele wale ae nei no hoi au."

Hai ae la no hoi o Laieikawai i kana moe, i mai la o Kahalaomapuana,
"Aole i make o Halaaniani, kali aku kakou, mai uwe, hoopau waimaka."

A no keia mea, hooki loa ae la o Laieikawai i kana uwe ana, hoi aku la lakou iuka o Paliuli.

(Ma keia wahi, e kamailio kakou no Halaaniani, a maanei kakou e ike ai i kona kalohe launa ole.)

Ma kela olelo a Halaaniani ia Laieikawai e pii e halawai me Malio. Ia laua i hookaawale ai mahope iho o ka Halaaniani kauoha ana ia ia.

Pii aku la oia a halawai pu me Malio, ninau mai la kona kaikuahine,
"Heaha kau o uka nei?"

I aku la o Halaaniani, "I pii hou mai nei wau ia oe, e hooko mai oe i ko'u makemake, no ka mea, ua ike hou au he kaikamahine maikai i like kona helehelena me ko Laieikawai.

"Ma ke awakea o nehinei, ia'u i puka ae ai iwaho mai ko maua hale ae. Ike aku la wau i keia kaikamahine opiopio i maikai kona mau helehelena; nolaila, ua pauhia mai wau e ka makemake nui.

"A no ko'u manao o oe no ka mea nana e hoopomaikai nei ia'u ma na mea a'u e makemake ai, nolaila wau i hiki hou mai nei."

I aku o Malio i kona kaikunane, "O Laielohelohe na, o kekahi moopuna a Waka, ua hoopalauia na Kakalukaluokewa, a wahine haoa. Nolaila, a hele oe e makai i ka hale o ua kaikamahine la me ko ike oleia mai, i eha la au e makai aku ai, a ike oe i kana hana mau, alaila, hoi mai oe a hai mai ia'u, alaila, na'u e hoouna aku ia oe e hoowalewale i ua kaikamahine la. Aole e loaa ia'u ma kuu mana, no ka mea, elua laua."

A no keia olelo a Malio, hele aku la o Halaaniani e hoohalua mau mawaho o ko Laielohelohe hale me kona ike oleia mai, kokoke alua anahulu kona hookalua ana, alaila, ike oia i ka Laielohelohe hana, he kui lehua. Hoomau pinepine aku la oia a nui na la, aia no oia e hoomau ana i kana hana he kui lehua.

Hoi aku la o Halaaniani e halawai me ke kaikuahine e like me kana kauoha, a hai aku la i na mea ana i ike ai no Laielohelohe.

A lohe o Malio i keia mau mea, alaila, hai aku la oia i na mea hiki ke hanaia aku no Laielohelohe e kona kaikunane, me ka i aku ia Halaaniani, "E hoi oe a ma ka waenakonu o ka po, alaila, pii mai oe i o'u nei, i hele aku ai kaua ma kahi o Laielohelohe."

Hoi aku la o Halaaniani, a kokoke i ka manawa i kauo haia nona, alaila, ala mai la oia a halawai me kona kaikuahine. Lalau ae la kona kaikuahine i ka pu la-i, a hele aku la me kona kaikunane, a kokoke aku la laua ma kahi a Laielohelohe e kui lehua mau ai.

Ia manawa, olelo aku la o Malio ia Halaaniani, "E pii oe maluna o kekahi laau, ma kahi ou e ike aku ana ia Laielohelohe, a malaila oe e noho ai. E hoolohe mai oe i ke kani aku a kuu pu la-i, elima a'u puhi ana, ina ua ike oe e a-u ana kona maka i kahi i kani aku ai ka pu la-i, alaila ka hoi loaa ia kaua, aka hoi, i aluli ole ae kona mau maka i kuu hookani aku, alaila, aole e loaa ia kaua i keia la."

Ia laua no e kamailio ana no keia mau mea, uina mai ana kahi a ua o Laielohelohe e kui lehua ai, i nana aku ka hana o laua, o Laielohelohe e haihai lehua ana.

Ia manawa, pii ae la o Halaaniani ma kekahi kumu laau a nana aku la. Ia ianei maluna o ka laau, kani ana ka pu la-i a Malio, kani hou aku la o ka lua ia, pela a hiki i ka lima o ke kani ana o ka pu la-i, aole o Halaaniani i ike iki ua huli ae ka maka a hoolohe i keia mea kani.

Kali mai la o Malio o ka hoi aku o Halaaniani e hai aku i kana mea i ike ai, aole nae i hoi aku, nolaila, hoomau hou aku la o Malio i ke puhi i ka pu la-i elima hookani ana, aole no i ike iki o Halaaniani i ka nana o Laielohelohe i keia mea, a hoi wale no.

Hoi aku la o Halaaniani a kamailio aku i kona kaikuahine, i mai la kona kaikuahine, "Loaa ole ae la ia kaua i ka pu la-i, i kuu hano aku ia loaa?"

Hoi aku la laua ma ko laua wahi, a ma kekahi kakahiaka ae, hiki hou no laua i kahi mua a laua i hoohalua ai.

Ia laua nei a hiki iho, hiki ana no o Laielohelohe ma kona wahi mau. Mamua nae o ko laua hiki ana aku, ua hai mua aku o Malio i kana olelo i kona kaikunane penei:

"E haku oe i lehua, e huihui a lilo i mea hookahi, aia lohe oe i kuu hookani aku i ka hano, oia kou wa e hookuu iho ai i kela popo lehua iluna pono ona, malia o hoohuoi kela ia mea."

Pii ae la o Halaaniani iluna o kekahi laau ma kahi kupono ia Laielohelohe. Ia wa no, kani aku la ka hano a Malio, ia wa no hoi ko Halaaniani hoolei ana iho i ka popo lehua mai luna iho o ka laau, a haule pololei iho la ma ke alo ponoi o Laielohelohe. Ia manawa, alawa pono ae la na maka o Laielohelohe iluna, me ka olelo ae, "Ina he kane oe ka mea nana keia makana, a me keia hano e kani nei, alaila, na'u oe, ina he wahine oe, alaila i aikane oe na'u."

A lohe o Halaaniani i keia olelo, he mea manawa ole ia noho ana ilalo e hui me kona kaikuahine.

Ninau mai o Malio, hai aku la oia i kana mea i ike ai no Laielohelohe.

I aku o Malio ia Halaaniani, "E hoi kaua a kakahiaka hiki hou mai kaua ianei, ia manawa e lohe maopopo aku ai kaua i kona manao."

Hoi aku la laua, a ma kekahi kakahiaka ana ae, pii hou aku la, Ia laua i hiki aku ai a noho iho, hiki mai la o Laielohelohe ma kona wahi mau e kui lehua ai.

Ia manawa, hookani aku la o Malio i ka hano ia Laielohelohe e hoomaka aku ana e ako lehua, aole nae e hiki, no ka mea, ua lilo loa o Laielohelohe i ka hoolohe i ka mea kani.

Ekolu hookani ana a Malio i ka hano.

Ia manawa no, pane mai o Laielohelohe, "Ina he wahine oe ka mea nana keia hano, alaila, e honi no kaua."

A no keia olelo a Laielohelohe, hoopuka aku la o Malio imua o
Laielohelohe, a ike mai la kela ia ianei, a he mea malihini hoi ia i ko
Laielohelohe mau maka.

Ia wa, hoomaka mai la kela e hooko e like me kana olelo mua ma ka honi ana o laua.

A no ka hahai ana mai o Laielohelohe e honi me Malio, i aku o Malio, "Alia kaua e honi, me kuu kaikunane mua oe e honi aku ai, a pau ko olua manawa, alaila, honi aku kaua."

I mai o Laielohelohe, "E hoi oe a kou kaikunane, mai hoike mai ia ia imua o'u, e hoi olua ma ko olua wahi, mai hele hou mai. No ka mea, o oe wale no ka'u mea i ae aku e haawi i ko'u aloha nou ma ko kaua honi ana, aole au i ae me kekahi mea e ae. Ina e hooko au i kau noi, alaila, ua kue wau i ka olelo a ko'u mea nana e malama maikai nei."

A lohe o Malio i keia olelo, hoi aku la a hai i kona kaikunane, me ka i aku, "Ua nele ae nei kaua i keia la; aka, e hoao wau ma kuu mana, i ko ai kou makemake."

Hoi aku la laua a hiki i ka hale, ia manawa, kena ae la oia ia
Halaaniani e hele e makai aku ia Laieikawai.

Ia Halaaniani i hiki ai ma Keaau, mamuli o ke kauoha a kona kaikuahine, aole oia i ike a i lohe hoi no Laieikawai.

MOKUNA XXIV

Ia manawa nae ana i hiki aku ai, lohe iho la o Halaaniani, he la nui no
Kekalukaluokewa, he la hookahakaha, no ka hoao o Laielohelohe me ua
Kekalukaluokewa nei. A maopopo iho la ia Halaaniani ka la hookahakaha o
na'lii, hoi aku la oia a hai aku i kona kaikuahine no keia mea.

Ia Malio i lohe ai, olelo ae la oia i kona kaikunane, "A hiki i ka la hookahakaha o Kekalukaluokewa me Laielohelohe, oia ka la e lilo ai o Laielohelohe ia oe."

A he mea mau hoi i na kaikuahine o Aiwohikupua ka iho i kai o Keaau e hoohalua ai no ka lakou kane, no ka make a make ole paha.

I ua mau kaikuahine nei o Aiwohikupua e iho ana i Keaau, lohe lakou he la nui no Kekalukaluokewa me Laielohelohe.

I ke kokoke ana aku i ua la nui nei, iho aku la o Waka mai Paliuli aku e halawai me Kekalukaluokewa a olelo aku la o Waka ia Kekaluka luokewa: "Apopo, i ka puka ana o ka la, e kuahaua oe i na kanaka a pau, a me kou alo alii e hele aku ma kahi au i hoomakaukau ai no ka hookahakaha, malaila e akoakoa ai na mea a pau. Ia manawa e hele aku oe e hoike mua ia oe, a kokoke aku i ke awakea, alaila, e hoi oe i kou hale; aia a hiki aku mahope iho o ka auina la, ia manawa, e hoouhi aku wau i ka noe maluna o ka aina, a maluna hoi o kahi e akoakoa ai na kanaka.

"Aia a hoomaka mai ke poi ana o ka noe ma ka aina, alaila, e kali oe ia wa, a lohe oe i ka leo ikuwa a na manu a haalele wale; kali hou aku oe ia wa, a lohe hou oe i ka leo ikuwa hou o na manu a haalele wale.

"A mahope oia manawa, e hoopau aku no wau i ka noe maluna o ka aina. Alaila, e nana oe ia uka o Paliuli, i pii ka ohu a uhi iluna o na kuahiwi, ia manawa e uhi hou ana ka noe e like me mamua.

"E kali oe ia manawa, ina e lohe oe i ke keu a ka Alae, a me ka leo o ka Ewaewaiki e hoonene ana. Ia manawa, e puka oe mai ka hale nei aku, a ku mawaho o ke anaina.

"Hoolohe oe a e kupinai ana ka leo o na manu Oo a haalele, alaila, ua makaukau wau e hoouna mai ia Laielohelohe.

"Aia kupinai mai ka leo o na Iiwipolena, alaila, aia ko wahine ma ke kihi hema o ka aha. A ma ia hope koke iho oia manawa, e lohe auanei oe i ka leo o na Kahuli e ikuwa ana, ia manawa e hui ai olua ma ke kaawale.

"Ia olua e hui ana, hookahi hekili e kui ia manawa, nakolo ka honua, haalulu ka aha a pau. Ia manawa, e hoouna aku wau ia oula maluna o na manu, a mao ae ka ohu a me ka noe, aia olua e kau aku ana iluna o na manu me ko olua nani nui. Ia manawa e ku ai ka makaia o Laieikawai, i ike ai oia i kona hilahila a holo aku me he pio kauwa la."

A pau keia mau mea, hoi aku la o Waka iuka o Paliuli.

Mamua iho nei, ua oleloia ua hiki aku o Halaaniani i Keaau, e ike i ka pono o kana wahine (Laieikawai), a ua oleloia no hoi, ua lohe oia he la hookahakaha no Kekalukaluokewa me Laielohelohe.

I kela la a Waka i hiki ai i Keaau e halawai me Kekalukaluokewa, e like me ka kakou ike ana maluna ae.

Oia no ka la a Malio i olelo aku ai ia Halaaniani e hoomakaukau no ka iho e ike i ka la hookahakaha o Laielohelohe ma; me ka i aku nae o Malio i kona kaikunane, "Apopo, i ka la hookahakaha o Laielohelohe me Kekalukaluokewa, ia manawa e lilo ai o Laielohelohe ia oe, no laua auanei ka hekili ekui, a mao ae ka ohu a me ka noe, alaila, e ike auanei ka aha a pau, o oe a me Laielohelohe ke kau pu mai iluna o ka eheu o na manu."

I ke kakahiaka nui o kekahi la ae, oia hoi ka la hookahakaha o ua mau Alii nei, kiiia aku la o Kihanuilulumoku, a hele mai la imua o na kaikuahine o Aiwohikupua kona mau kahu nana e malama.

A hiki mai la ua moo nui nei, olelo aku la o Kahalaomapuana, "I kiiia aku nei oe e lawe ae oe ia makou i kai o Keaau, e nana makou i ka la hookahakaha o Kekalukaluokewa, aia a hiki i ka auina la a mahope iho oia manawa e kii mai oe a iho aku kakou."

Hoi aku la o Kihanuilulumoku, a hiki i ka manawa i kauohaia'i, a hele mai la.

I ua moo nei i hoomaka ai e hele mai imua o kona mau Haku, aia hoi, ua uhi paaia ka aina i ka noe mai uka o Paliuli a puni ka aina; aka, aole i wikiwiki o Kihanuilulumoku i ka lawe i kona mau Haku, no ka mea, ua maopopo no ia Kihanuilulumoku ka manawa e hui ai na'lii.

A ike o Kekalukaluokewa i keia noe i uhi mua mai maluna o ka aina, alaila, hoomanao ae la ia i ke kauoha a Waka.

Kakali hou aku la no oia i na hoailona i koe. Mahope iho oia manawa, lohe ae la kela i ka leo o ka Ewaewaiki a me ke Kahuli, ia manawa, puka aku la o Kekalukaluokewa mai kona hale aku a ku mawaho o ka aha, ma kahi kaawale.

I kela manawa, oia ka manawa a Kihanuilulumoku i kuu aku ai i kona alelo i waho i noho iho ai o Laieikawai me na kaikuahine o Aiwohikupua.

A i ke kui ana o ka leo o ka hekili, uhi ka ohu a me ka noe, a i ka mao ana ae, i nana aku ka hana o ka aha, aia o Laielohelohe me Halaaniani e kau mai ana iluna o na manu.

Ia manawa no hoi, ikeia mai la o Laieikawai me na kaikuahine o Aiwohikupua e kau mai ana iluna o ke alelo o Kihanuilulumoku ka moo nui o Paliuli.

Ia lakou i hiki ai i kela manawa hookahi me na mea nona ka la hookahakaha; aia hoi ua ike aku la o Laieikawai ia Halaaniani aole i make, alaila, hoomanao ae la oia i ka olelo wanana a Kahalaomapuana.

I kela manawa a Kekalukaluokewa i ike aku ai e kau mai ana o Halaaniani me Laielohelohe iluna o na manu, alaila, manao ae la o Kekalukaluokewa i kona nele ia Laielohelohe.

Ia manawa, pii aku la o Kekalukaluokewa iuka o Paliuli, e hai aku i keia mea ia Waka.

A hai aku la o Kakalukaluokewa ia Waka i keia mau mea, "Ua lilo o Laielohelohe ia Halaaniani, aia oia ke kau pu la me Halaaniani i keia manawa."

I mai la o Waka, "Aole e lilo ia ia, aka, e iho aku kaua a kokoke aku wau i ka aha, ina ua haawi aku oia i kona ihu e honi aku ia Halaaniani, ka mea a'u i kauoha aku ai aole e lilo i ka mea e ae, a ia oe wale no e laa'i ka ihu o kuu moopuna, a laa pu no hoi me konakino, alaila, ua nele kaua i ka wahine ole, alaila, e lawe aku oe ia'u i ka lua me ko minamina ole. Aka hoi, ua hoolohe aku la ia i ka'u kauoha, aole e lilo i kakahi mea e ae, aole no hoi e lilo ka leo ma kona pane ole aku ia Halaaniani, alaila, ua wahine no oe, ua hoolohe no kuu moopuna i ka'u olelo."

Ia laua i kokoke e hiki aku, hoouna aku la o Waka i ka noe a me ka ohu maluna o ka aha, a ike ole kekahi i kekahi.

Ia manawa i hoouna aku ai o Waka ia Kekalukaluokewa maluna o na manu, a i ka mao ana ae o ka noe, aia hoi e kau pu mai ana o Laielohelohe me Kekalukaluokewa iluna o na manu, alaila, uwa ae la ke anaina kanaka a puni ka ha, "Hoao na'lii e! hoao na'lii e!!"

A lohe o Waka i keia pihe uwa, alaila, hiki mai la o Waka imua o ka aha, a ku mai la iwaenakonu o ke anaina, a hoopuka mai la i olelo hoohilahila no Laieikawai.

A lohe o Laieikawai i keia leo hoohilahila a Waka ia ia, walania iho la kona naau, a me na kaikuahine pu kekahi o Aiwohikupua, ia manawa, lawe aku la ke alelo o Kihanuilulumoku ia lakou a noho iuka o Olaa, oia ka hoomaka ana o Laieikawai e hoaaia i kona hilahila nui no ka olelo a Waka, a hele pu no hoi me kona mau hoa.

I kela la, hoao ae la o Kekalukaluokewa me Laielohelohe, a hoi aku la iuka o Paliuli a hiki i ko lakou hoi ana i Kauai. A lilo iho la a Halaaniani i mea nele loa, aole ona kamailio i koe.

A ma ko ke Alii kane manaopaa, e hoi no i Kauai, lawe ae la oia i kana wahine, a me ko laua kupunawahine i Kauai, o na kanaka pu me lakou.

A makaukau lakou e hoi, haalele lakou ia Keaau, hiki mua lakou i Oahu nei, ma Honouliuli, a lawe ae la ia Kapukaihaoa me lakou i Kauai, a hiki lakou i Kauai, ma Pihanakalani, a ili ae la ka hooponopono o na aina, a me ke aupuni ia Kapukaihaoa, a hooliloia iho la o Waka oia ke kolu o ka hooilina o ka noho alii.

(Ma keia wahi, e kamailio kakou no Laieikawai, a me kona loaa ana i ka
Makaula ia Hulumaniani.)

Ia Laieikawai ma ma Olaa, e noho ana no oia me kona nani, aka, o ka mana noho iluna o ka eheu o na manu, oia ka mea i kaawale mai o Laieikawai aku, koe no nae kekahi mau kahiko e ae, a me kekahi mau hoailona alii ia ia, mamuli o ka mana i loaa i na kaikuahine o Aiwohikupua, mai a Kihanuilulumoku ae.

MOKUNA XXV

Ia Laieikawai ma i hoi aku ai mai Keaau aku, mahope iho o kona hoohilahila ana o Waka, a noho ma Olaa.

Ia manawa, kukakuka ae la na kaikuahine o Aiwohikupua i ka mea hiki ke hooluolu aku i ka naau kaumaha o ke alii (Laieikawai) no kona hilahila i ka olelo kumakaia a Waka.

Hele aku la lakou a hai aku la i ka lakou olelo hooholo i kuka ai imua o
Laieikawai me ka i aku:

"E ke Alii wahine o ka lai; ua kukakuka ae nei makou i mea e hoopau ai i kou naau kaumaha no kou hoohilahilaia, aka, aole o oe wale kai kaumaha, o kakou like no a pau, no ka mea, ua komo like kakou a pau no ia pilikia hookahi.

"Nolaila, e ke Alii e, ke noi aku nei makou ia oe, e pono no e hoopauia kou naau kaumaha, no ka mea, e hiki mai ana ia oe ka pomaikai ma keia manawa aku.

"Ua hooholo ae nei makou i pomaikai like no kakou, ua ae ae nei ko kakou kaikaina e kii aku ia Kaonohiokala i kane nau, he keiki Alii e noho la i Kealohilani, ua hoonohoia ma ka pea kapu o kukulu o Tahiti, he kaikunane no no kakou, ko Aiwohikupua mea nana i hoalii mai ia ia.

"Ina e ae oe e kiiia ko kakou kaikunane, alaila, e loaa ia kakou ka hanohano nui i oi aku mamua o keia, a e lilo auanei oe i mea kapu ihiihi loa, me ko launa ole mai ia makou, a oia ka makou i noonoo iho nei, a ae oe, alaila, ku kou makaia, hilahila o Waka."

I mai la o Laieikawai, "Ua ae no wau e hoopau i ko'u kaumaha hilahila, a hookahi a'u mea ae ole, o kuu lilo ana i wahine na ko kakou kaikunane; no ka mea, ke olelo mai nei oukou, he Alii kapu kela, a ina paha e hoao maua, pehea la wau e ike hou ai ia oukou, no ka mea, he Alii kapu kela, a oia ka'u mea minamina loa, o ko kakou launa pu ana."

I aku la kona mau hoa, "Mai manao mai oe ia makou, e nana oe i ka olelo hoohilahila a ko kupunawahine, aia ku kona makaia, alaila pono makou, no ka mea, o oe no ka makou mea manao nui."

A no keia mea, hooholo ae la o Laieikawai i kona ae.

Ia manawa, hai mai la o Kahalaomapuana i kana olelo kauoha ia Laieikawai, a me kona mau kaikuaana, "Ke kii nei au i ko kakou kaikunane i kane na ke Alli, e pono ia oukou ke malama pono i ko kakou Haku, ma kana wahi e hele ai, malaila oukou, na mea ana a pau e makemake ai, oia ka oukou e hooko aku; aka, koe nae ka maluhia o kona kino a hiki mai maua me ke kaikunane o kakou."

Mahope iho o keia mau mea, haalele iho la o Kahalaomapuana i kona mau kaikuaana, a kau aku la maluna o ua moo nui nei (Kihanuilulumoku), a kii aku la ia Kaonohiokala.

(Ma keia wahi, e waiho iki i ke kamailio ana no keia mea. E pono ia kakou e kamailio no Laieikawai, a me kona loaa ana i ka Makaula nana i ike mai Kauai mai, e like me ka mea i oleloia ma na Mokuna mua elua o keia Kaao.)

Mahope iho o ko Kahalaomapuana haalele ana i kona mau kaikuaana, kupu ae la iloko o Laieikawai ka manao makemake e kaapuni ia Hawaii.

A no keia manao o Laieikawai, hooko aku la kona mau hoa i ko ke Alii makemake, a hele aku la e kaapuni ia Hawaii a puni.

Ma keia huakai kaapuni a ke Alii, ma Kau mua, ma Kona, a hiki lakou ma Kaiopae i Kohala, ma ka aoao akau mai Kawaihae mai, aneane elima mile ka loihi mai Kawaihae ae, malaila lakou i noho ai i kekahi mau la, no ka mea, ua makemake iho la ke Alii wahine e hooluolu malaila.

Iloko o ko lakou mau la malaila, ike mai la ka Makaula i ka pio a keia anuenue i kai, me he mea la i Kawaihae ponoi la. I uka nae o Ouli, ma Waimea, kahi a ka Makaula i ike mai ai.

No ka mea, ua oleloia ma na Mokuna mua ae nei, ua hiki ka Makaula ma Hilo, i Kaiwilahilahi; a ua loihi no na makahiki malaila o ke kali ana i kana mea i imi ai.

Aka, no ka hiki ole i ua Makaula nei ke kali no kana mea i imi ai, nolaila, hoopau ae la oia i kona manao kali a me ka imi aku no kana mea i ukali mai ai mai Kauai mai.

Nolaila, haalele keia ia Hilo, a manao ae la oia e hoi loa i Kauai, a hoi aku la. Iloko nae o ko ka Makaula hoi ana, aole oia i haalele i kana mau mea i lawe mai ai mai Kauai mai (oia ka puaa, a me ka moa).

Ma keia hoi ana, a hiki ma Waimea, i Ouli, oia ka ka Makaula ike ana aku i ka pio a ke anuenue i kai o Kawaihae.

A no ka maluhiluhi o ua Makaula nei, aole oia i wikiwiki mai e ike i ke ano o ke anuenue, nolaila, hoomaha iho la oia malaila. A ma kekahi la ae, aole oia i ike hou i kela hoailona.

Ma kekahi la ae, haalele ka Makaula ia wahi, oia la no hoi ka la a
Laieikawai ma i haalele ai ia kaiopae, hoi aku la a mauka o Kahuwa, ma
Moolau ko lakou wahi i noho ai.

I ka Makaula i hiki mai ai i Puuloa mai Waimea mai, ike aku la oia e pio ana ke anuenue i Moolau, ia manawa, haupu iki ae la ka manao o ka Makaula me ka nalu ana iloko ona iho, "O kuu mea no paha keia i imi mai nei."

Hoomau mai la ka Makaula i kona hele ana a hiki iluna pono o Palalahuakii, alaila, ike maopopo aku la oia i ke ano o ke anuenue, me ka hoomaopopo iloko ona, a ike lea i kana mea e imi nei.

Ia manawa, pule aku la oia i kona akua, e hai mai i ke ano o kela anuenue ana e ike nei; aka, aole i loaa i kona akua ka hookoia o kana pule.

Haalele ka Makaula ia wahi, hiki aku la oia ma Waika a malaila oia i noho ai, no ka mea, ua poeleele iho la.

Ma ke kakahiaka ana ae, aia hoi, e pio ana ke anuenue i kai o Kaiopae, no ka mea, ua iho aku o Laieikawai ilaila.

Ia manawa, iho aku la ka Makaula a hiki i kahi ana e ike nei i ke anuenue, a i ka hookokoke ana aku o ua Makaula nei, ike maopopo aku la oia ia Laieikawai, e kono mau ana i ka lae kahakai. He mea e ka wahine maikai, aia iluna pono o ua kaikamahine nei e pio ana ke anuenue.

Ia manawa, pule aku la ka Makaula i kona akua, e hoike mai ia ia i keia wahine, o kana mea paha e imi nei, aole paha. Aka, aole i loaa ka hoike ana ma ona la, nolaila, aole ka Makaula i waiho i kana mau mohai imua o Laieikawai, hoi aku la ka Makaula a noho mauka o Waika.

I kekahi la ae, haalele ka Makaula ia wahi, hiki aku la keia ma Lamaloloa, a noho iho la malaila. Ia manawa, komo pinepine ae la oia iloko o ka Heiau i Pahauna, malaila oia i pule hoomau ai i kona akua. Ua loihi na la mahope iho o ka noho ana o Laieikawai ma Moolau, haalele lakou ia wahi.

Hele aku la lakou a noho ma Puakea, a no kahi heenalu malaila, noloila, ia lakou malaila e makaikai ana i ka heenalu ana a na kamaaina, ua nanea loa lakou malaila.

Ma kekahi la ae, ma ke awakea, i ka wa e lailai ana ka la maluna o ka aina. Ia wa ka Makaula i puka ae ai mailoko ae o ka Heiau, mahope iho o ka pau ana o kana pule.

Aia hoi, ike aku la oia e pio ana ke anuenue i kai o Puakea, iho aku la ua Makaula nei a hiki ilaila, ike aku la oia, ke kaikamahine no ana i ike mua ai i Kaiopae.

A no keia mea, emi hope mai la oia a ma ke kaawale, pule hou aku la i kona akua e hoike mai i kana mea e imi nei; aka, aole no i loaa ka hoike ana ma ona la. A no ka hooko ole ia o kana mea e noi nei i kona akua, aneane oia e hoohiki ino aku i kona akua; aka, hoomanawanui no oia.

Hoopuka loa aku la a ma kahi o Laieikawai ma e noho ana.

He mea pilikia loa i ka Makaula ka ike ana aku ia Laieikawai, a ia lakou ma kahi hookahi, ninau aku la ka Makaula ia Laieikawai ma, "Heaha ka oukou mea e noho nei maanei, aole he au pu me na kamaaina heenalu mai?"

"He mea hiki ole ia makou ke hele aku," wahi a Laieikawai, "he pono e nana aku i ka na kamaaina heenalu ana."

Ninau hou aku ka Makaula, "Heaha ka oukou hana maanei?"

"E noho ana makou maanei, e kali ana i waa, ina he waa e holo ai i Maui,
Molokai, Oahu, a hiki i Kauai, alaila, holo makou." Pela aku o
Laieikawai ma.

A no keia olelo, i aku ka Makaula, "Ina e holo ana oukou i Kauai, alaila, aia ia'u ka waa, he waa uku ole."

I aku la o Laieikawai, "A ina e kau makou ma ko waa, aole anei au hana e ae no makou?"

I aku la ka Makaula, "Auhea oukou, mai manao oukou i kuu olelo ana, e kau wale oukou maluna o kuu waa, e hoohaumia aku ana au ia oukou; aka, o ko'u makemake, e lilo oukou i mau kaikamahine na'u, me he mau kaikamahine ponoi la, i lilo ai oukou i mea nana e hookaulana i ko'u inoa, aia a lilo oukou i mea e kaulana ai au, alaila, e ola auanei ko'u inoa. Na Kaikamahine a Hulumaniani, aia la, ola kuu inoa, pela wale iho la no ko'u makemake?"

Ia manawa, imi ae la ka Makaula i waa, a loaa ia ia he kaulua, me na kanaka pu no hoi.

Ma ke kakahiaka o kekahi la ae, kau aku la lakou maluna o na waa, a holo aku la a kau ma Honuaula, i Maui; a mai laila aku a Lahaina, a ma kekahi la ae, i Molokai; haalele lakou ia Molokai, hiki lakou ma Laie, Koolauloa, a malaila lakou i noho ai i kekahi mau la.

Ia la a lakou i hiki ai ma Laie, a ia po iho no, olelo ae la o Laieikawai i kona mau hoa, a me ko lakou makuakane hookama. Eia kana olelo:

"Ua lohe au i ko'u kupunawahine, ianei ko'u wahi i hanau ai, he mau mahoe ka maua, a no ka pepehi o ko maua makuakane i na keiki mua a ko maua makuahine i hanau ai no ka hanau kaikamahine wale no, a ia maua hoi, hanau kaikamahine no, nolaila, ahaiia'i au iloko o ka luawai, malaila ko'u wahi i hanaiia ai e ko'u kupunawahine.

"A o ko'u lua, lilo ia i ke kahuna ka malama, a no ka ike ana o ke
Kahuna nana i malama i ko'u kokoolua, i ka Makaula nana i ike mai mai
Kauai mai, nolaila, kauoha ai ke Kahuna i ko'u kupunawahine, e ahai loa;
a oia ko'u mea i ahaiia'i i Paliuli, a halawai wale kakou."

MOKUNA XXVI

A lohe ka Makaula i keia mea, alaila, hoomaopopo lea ae la ka Makaula, o ka mea no keia ana e imi nei. Aka hoi, i mea e maopopo lea ai, naue aku la ka Makaula ma kahi kaawale, a pule aku la i kona akua e hooiaio mai i ka olelo a ke kaikamahine.

A pau kana pule ana, hoi mai la a hiamoe iho la, a iloko a kona manawa hiamoe, hiki mai la ma o ua Makaula nei, ke kuhikuhi ma ka hihio, mai kona akua mai, me ka olelo mai, "Ua hiki mai ka manawa e hookoia'i kou makemake, a e kuu ai hoi ka luhi o kou imi ana i ka loa. Ano hoi, o ka mea nona ke kamailio ana nona iho ia oukou, oia no ua mea la au i imi ai.

"Nolaila, e ala ae oe, a e lawe i kau mea i hoomakaukau ai nona, e waiho aku i kau mohai imua ona, me ka hoomaikai mua me ka inoa o kou akua.

"A pau kau hana, alaila, mai kali, e lawe koke aku ia lakou ma keia po no i Kauai, a hoonoho i na pali o Haena, iuka o Honopuwaiakua."

Ma keia mea, puoho ae la ka Makaula mai kona hiamoe ana, ala ae la oia a lalau aku la i ka puaa a me ka moa, a hahau aku la imua o Laieikawai, me ka olelo aku, "Pomaikai wau e kuu Haku, i ka hoike ana mai a kuu akua ia oe, no ka mea, he nui ko'u manawa i ukali aku ai ia oe, me ka manao e loaa ka pomaikai mai a oe mai.

"A nolaila, ke noi aku nei au ia oe e ae mai, e malamaia keia mau iwi ma kou lokomaikai e kuu Haku, a e waiho pu ia ka pomaikai me ka'u mau mamo a hiki i ka'u hanauna hope."

I aku o Laieikawai, "E ka makua, ua hala ke kau o ko'u pomaikai nui, no ka mea, ua lawe aku o Waka i ka hoopomaikaiia mai o'u aku nei; aka, ma keia hope aku e kali oe a loaa ia'u he pomaikai oi aku mamua o ka pomaikai a me ka hanohano i loaa mua ia'u, alaila, o oe pu kekahi me makou ia hoopomaikaiia."

A pau keia mau mea, lawe ae la ka Makaula e like me ke kauoha a kona akua, holo aku la ia po a hoonoho i kahi i kauohaia.

I ua Makaula nei me kana mau kaikamahine mauka o Honopuwaiakua, a he mau la ko lakou malaila. He mea mau i ua Makaula nei ke kaahele i kekahi manawa.

Iloko o kona la e hele ana ma kona ano Makaula, ia ia hoi i hiki aku ai i Wailua. Aia hoi, ua hoakoakoaia na kaikamahine puupaa a pau o Kauai, ma o ka poe kaukaualii me na kaikamahine koikoi, mamuli nae o ka olelo kuahaua a Aiwohikupua, e laweia mai na kaikamahine puupaa imua o ke Alii, o ka mea a ke Alii e lealea ai, oia ka wahine a ke Alii (Aiwohikupua).

A hiki aku la ka Makaula iloko o kela akoakoa, aia hoi, ua hoakoakoaia na kaikamahine ma kahi hookahi, e ku ana imua o ke Alii.

Ninau aku la ka Makaula i kekahi poe o ka Aha, "Heaha ka hana a keia
Aha? A heaha hoi ka hana a keia poe kaikamahine e ku poai nei imua o ke
Alii?"

Haiia mai la, "Ua kuahauaia na kaikamahine puupaa a pau ma ke kauoha a ke Alii, a o ka mea a Aiwohikupua e makemake ai, alaila, e lawe oia elua mau kaikamahine i mau wahine nana, a o laua na mea pani ma ka hakahaka o Poliahu a me Hinaikamalama, a o na makua nana na kaikamahine i laweia i mau wahine na ke Alii, e hoaahuia ka, Ahuula no laua."

Ia manawa, ku ae la ua Makaula nei, a kahea aku la me ka leo nui imua o ke Alii a me ka Aha a pau:

"E ke Alii, ke ike nei au, he mea maikai no ke Alii ka lawe ana i kekahi o keia poe puupaa i mea hoolealea no ke Alii; aka, aole e hiki i kekahi o keia poe kaikamahine puupaa ke pani ma ka hakahaka o Poliahu a me Hinaikamalama.

"Ina i nana iho nei wau i kekahi o keia poe puupaa, ua ane like iki aku ka maikai me ka uha hema o ka'u mau kaikamahine, alaila, e aho la ia. He nani no keia poe, aole nae e like aku me kekahi o ka'u poe kaikamahine."

I mai la o Aiwohikupua me ka leo huhu, "I nahea makou i ike ai he kaikamahine kau?"

A o ua Makaula nei, lilo ae la ia i enemi no ka poe nana na kaikamahine i laweia imua o ke Alii.

A no ka olelo huhu ana mai o ke Alii, i aku ua Makaula nei, "Owau hookahi ka mea i imi ikaika i Haku no ka aina a puni na moku, o ua Haku la o ka aina, oia ua kaikamahine la a'u, a o na kaikamahine e ae a'u, he mau kaikuahine no ia no kuu Haku kane.

"Ina e hele mai ua kaikamahine nei a'u a ku iloko o ke kai, he kaikoo ma ka moana, ina e ku ma ka aina, lulu ka makani, malu ka la, ua ka ua, kui ka hekili, olapa ka uwila, opaipai ka mauna, waikahe ka aina, pualena ka moana i ka hele a kuu kaikamahine Haku."

A no keia olelo a ka Makaula, lilo iho la ia olelo ana i mea eehia no na kanaka a puni ka aha. Aka hoi, o ka poe nana na kaikamahine puupaa, aole o lakou oluolu.

Nolaila, koi ikaika ae la lakou i ke Alii, e hoopaaia iloko o ka hale paehumu (Halepaahao), kahi e hoopaa ai i ko ke Alii poe lawehala.

Ma ka manaopaa o kona poe enemi, hooholoia ae la ua Makaula nei e laweia iloko o kahi paa, a malaila oia e noho ai a make.

Ma ka la o ua Makaula nei e hoopaaia'i, a ma ia po iho, ma ka wanaao, pule aku la oia i kona akua, a ma kona ano Makaula, ua hiki aku ka leo o kana pule imua o kona akua. A ma ka malamalama loa ana ae, ua weheia ka puka o ka hale nona, a hele aku la oia me kona ike oleia mai.

Ia kakahiaka, hoouna aku la ke Alii i kona Ilamuku e hele aku e ike i ka pono o ua Makaula nei maloko o kahi paa o ke Alii.

A hiki aku la ka Ilamuku mawaho o ka hale, kahi i hoopaaia'i ka Makaula, a kahea aku la oia me ka leo nui.

"E Hulumaniani e! E Hulumaniani e!! E ka Makaula o ke akua!!! Pehea oe? Ua make anei oe?" Ekolu hea ana o ka Ilamuku i keia olelo, aole nae oia i lohe i kekahi leo noloko mai.

Hoi aku la ka Ilamuku, a hai aku la i ke Alii, "Ua make ka Makaula."

E hoomakaukau no ka la e Kauwila ai ka Heiau, a kau aku. Ia manawa, kauoha ae la ke Alii i na Luna o ka Heiau, a kau aku i ka Makaula ma ka lele imua o ke kuahu.

A lohe ka Makaula i keia mea ma kahi kaawale aku, a ma ia po iho, lawe aku la oia hookahi pumaia, ua wahiia i ke kapa me he kupapau la, a hookomoia iloko o kahi i hoopaaia'i ua Makaula nei, a hoi aku la a hui me kana mau kaikamahine, a hai aku la i keia mau mea, a me kona pilikia ana.

A kokoke i ka la kauwila o ka Heiau, lawe ae la ka Makaula ia
Laieikawai, a me kona mau hoa pu maluna o na waa.

I ke kakahiaka nui hoi o ka la e kauwila ai ka Heiau, kiiia aku la ke kanaka o ka Heiau, a i ke komo ana aku o na Luna o ke Alii, aia hoi, ua paa i ka wahiia, laweia aku la a waiho maloko o ka Heiau.

A kokoke i ka hora e hauia'i ke kanaka ma ka lele, akoakoa ae la na mea a pau, a me ke Alii pu; a hiki ke Alii iluna o ka anuu, laweia mai la ua pumaia la i wahiia a kupono malalo o ka lele.

I aku ke Alii i kona mau Luna, "E wehe i ke kapa o ke kupapau, a kau aku iluna o ka lele i hoomakaukauia nona."

I ka wehe ana ae, aia he pumaia ko loko, aole ka Makaula ka mea i manaoia. "He pumaia keia! Auhea hoi ka Makaula," wahi a ke Alii.

Nui loa iho la ka huhu o ke Alii i na Luna o ka Halepaahao, kahi i hoopaaia'i ka Makaula.

I keia manawa, hookolokoloia iho la kona mau Luna. Ia manawa hoi e hookolokoloia ana na Luna o ke Alii, hiki mai la ua Makaula nei me kana mau kaikamahine maluna o ke kaulua, a lana mawaho o ka nuku o ka muliwai.

Ku mai la ka Makaula ma kekahi waa, a o na kaikuahine o Aiwohikupua ma kekahi waa, a o Laieikawai hoi iluna o ka pola o na waa kahi i ku mai ai, iloko hoi o kona puloulou Alii kapu.

Ia wa a lakou e ku la me Laieikawai, lulu ka makani, malu ka la, kaikoo ke kai, pualena ka moana, hoi ka waikahe o na kahawai a paa i na kumu wai, aole he puka wai i kai. A pau ia, lawe ka Makaula i ka pa-u o Laieikawai a waiho iuka, ia wa, kui ka hekili, hiolo ka Heiau, haihai ka lele.

A pau keia mau mea i ka hoikeia, i nana aku ka hana o Aiwohikupua, a me na mea e ae, e ku mai ana o Laieikawai maloko o ka puloulou Alii kapu iluna o na waa. Ia manawa, kanikani pihe aku la ka aha, "Ka wahine maikai—e! Ka wahine maikai—e! Kilakila ia e ku mai la!"

Ia manawa, naholo mai la na kanaka a ku mauka o kahakai, hehi kekahi maluna o kekahi i ike lea aku lakou.

Ia manawa, kahea aku la ka Makaula ia Aiwohikupua, "Mai hoahewa aku i kou mau Luna, aole wau na lakou i hookuu mai kahi paa mai, na kuu akua i lawe mai ia'u mai kuu pilikia mauwale ana, a kuu Haku.

"He oiaio ka'u olelo ia oe, he kaikamahine ka'u, kuu Haku hoi a'u i imi ai, ka mea nana keia mau iwi."

A no ka ike maopopo ana aku o Aiwohikupua ia Laieikawai, he mea e hoi ka haalulu o kona puuwai, a waiho aku la i ka honua me he mea make la.

A mama ae la ke Alii, kauoha ae la oia i kona Luna e lawe mai i ka
Makaula me na kaikamahine pu mai, i pani ma ka hakahaka o Poliahu, a me
Hinaikamalama.

Hele aku la ka Luna a kahea aku la i ka Makaula, iluna o na waa, me ka hai aku i ka olelo a ke Alii.

A lohe ka Makaula i keia mea, hai aku la oia i kana olelo i ka Luna, "E hoi oe a ke Alii, kuu Haku hoi, e olelo aku oe, aole e lilo kuu kaikamahine Haku i wahine nana, aia he Alii aimoku, alaila, lilo kuu kaikamahine."

Hoi aku la ka Luna, hoi aku la no hoi ka Makaula me kana mau kaikamahine, aole nae i ike houia ma ia hope iho i Wailua, hoi aku la lakou a noho i Honopuwaiakua.