Van pool tot pool

Intusschen waren gewichtige gebeurtenissen in Egypte voorgevallen. Engeland had schepen en soldaten naar het land van den Khedive uitgezonden, en in Egypte de macht aan zich getrokken. Mohammed Ahmed, de koning der derwischen, die vroeger op het kleine Nijleiland Abba woonde, had zich uitgegeven voor een Godsgezant, tot redding der onderdrukten, als Mahdi of Messias van den Islam. In het Mohammedaansch Soedan heerschte overal ontevredenheid, want Egypte had toch eindelijk den slavenhandel verboden. Al de ontevreden stammen verzamelden zich onder het vaandel van den Mahdi. Zijn doel was het afschudden van het Egyptische juk, en als een brand der steppen vloog zijn oproep tot den heiligen krijg door geheel Noord-Afrika. Met verstand en energie tooverde hij uit het rampzalig Soedan zulk een machtig rijk, dat Engeland in zorg geraakte. Een leger van 10000 Egyptenaren, dat gedeeltelijk onder Engelsch bevel stond, werd, toen het Kordofan wilde veroveren, zoo volkomen door de opgezweepte scharen van den Mahdi vernietigd, dat er nauwelijks een ooggetuige overbleef van deze gebeurtenis. Wapenen en ammunitie van dit leger beteekenden voor de overwinnaars een welkome versterking. [174]

De positie van de Engelsche regeering was nu moeilijk. Soedan moest veroverd of ontruimd worden. Men besloot het te ontruimen, maar in Chartoem en in verschillende andere plaatsen aan den Aequator lag nog Egyptisch garnizoen. Hoe zou men die uit de macht van den Mahdi redden en den Nijl afvoeren?

Daar herinnerde men zich den man, die Soedan het best kende en alleen in staat zou zijn, deze reuzentaak, de redding van die garnizoenen, te volvoeren! En toen in het einde van 1883 de nieuwe jobstijding kwam, dat de Mahdi weer een Egyptisch leger, onder Engelsch commando, had vernietigd, verzocht de Engelsche regeering aan Gordon, deze taak op zich te willen nemen! Gordon verklaarde zich bereid en reisde dadelijk naar Kaïro.

Vandaar begon hij zijn laatste reis den Nijl op. Achter hem verdwenen de prachtige moskeeën en minaretten van Kaïro, van welker galerijen de priesters tot het gebed oproepen en de oeroude pyramide van Cheops onttrok zich aan zijn oogen, achter heuvelen en palmboomen. In Korosko, aan de noordelijke spits van de groote S-vormige kromming van den Nijl, beklom hij zijn dromedaris en vervolgde het smalle, slingerende pad, dat sinds duizenden jaren door de droge beddingen van de Nubische woestijn, over verweerde vulkanische heuvels en door duinen van verstikkend zand leidt. Wat was hij gelukkig, toen hij nu weer de schreden van zijn dromedaris in het woestijnzand kon beluisteren; Alsof de vlugge gang van zijn rijdier hem regelrecht naar het verlangde doel moest voeren! Zoo was hij duizenden mijlen door Soedan gereden, toen hij nog voor de bevrijding der slaven streed. Nu had hij slechts de eene gedachte, de bedreigde garnizoenen te redden, ook al moest het zijn eigen leven kosten.

De garnizoenen in zekerheid brengen! Dat klonk zoo eenvoudig. Maar in werkelijkheid was het een hopelooze opdracht. Chartoem ligt pas op de helft van den weg naar den aequator, en het grootste deel van het geheele land was in de macht van den Mahdi. Toch geloofde Gordon door snel handelen zijn taak te kunnen vervullen, en zoo niet, dan wilde hij in elk geval zijn plicht doen.

Op den weg naar Abu Hammed, die de noordelijke bocht van den Nijl afsnijdt, reed Gordon door de Nubische woestijn, [175]bereikte gelukkig Abu Hammed, en trok dan Nijlopwaarts verder over Berber naar Chartoem. Ondanks den oorlog was de geheele weg vrij.

De vanzelfsprekende taak van de Engelsche regeering, die een der der grootste zonen van haar land naar Chartoem zond om vele duizenden menschenlevens te redden, zou zijn geweest, bezetting naar Korosko, Abu Hammed en Berber aan den Nijl te zenden, om den terugtocht der garnizoenen te dekken! Maar inplaats daarvan redeneerden de Engelsche ministers en Egyptische pacha’s, de gezanten generaals en ingenieurs over en weer, kibbelden over kleinigheden, beproefden elkaar de loef af te steken en vergaten daardoor de eenvoudigste van alle voorzorgsmaatregelen, die binnen een maand uitgevoerd hadden kunnen worden en het minst gekost zouden hebben! Inplaats van dit beraamde men het plan een spoorlijn aan te leggen van de Roode Zee naar den Nijl; maar de ingenieurs rekenden eindelijk uit, dat de aanleg twee jaren zou duren en het water, dat men van de zee naar de woestijn zou moeten oppompen, zou zoo duur worden, dat men even goed de stoomketels der locomotieven met champagne zou kunnen vullen! Genoeg, Korosko, Berber en Abu Hammed bleven zonder verdedigers, en daarmede waren Gordon en de garnizoenen aan hun lot overgelaten!