Vitruvii De architectura libri decem

Plain text

eis una pars in medio cacumine tympani constituatur,
dum contra epistylia columnarumque hypotrachelia ad perpendiculum
respondeat. coronaeque supra | aequaliter imis 
praeter simas sunt conlocandae. insuper coronas simae,
quas Graeci επαιετὶδαϲ dicunt, faciendae sunt altiores 
octava parte coronarum altitudinis. acroteria angularia
tam alta quantum est tympanum medium, mediana altiora
octava parte quam angularia.

13 | Membra omnia quae supra capitula columnarum sunt 
futura id est epistylia zophoroe coronae tympana fastigia 
acroteria inclinanda sunt in fronte suae cuiusque altitudinis
parte XII, ideo quod cum steterimus contra frontes, ab
oculo lineae duae si extensae fuerint et una tetigerit
imam | operis partem, altera summam, quae summam tetigerit 
longior fiet. ita quo longior visus linea in superiorem 
partem procedit, resupinatam facit eius speciem. cum
autem, uti supra scriptum est, in fronte inclinata fuerint,
tunc in aspectu videbuntur esse ad perpendiculum et normam.
14 columnarum | striae faciendae sunt XXIIII ita excavatae 
uti norma in cavo striae cum fuerit coniecta, 
circumacta anconibus striarum dextra ac sinistra ＜angulos＞
tangat cacumenque normae circum rotundationem tangendo
pervagari possit. crassitudines striarum faciendae sunt
quantum adiectio in media columna ex | descriptione invenietur. 
15 in simis quae supra coronam in lateribus sunt 
aedium, capita leonina sunt scalpenda, disposita | ita uti 83
contra columnas singulas primum sint designata, cetera
aequali modo disposita uti singula singulis mediis tegulis
respondeant. haec autem quae erunt contra columnas

2 epi(y H)sty(i G)lii x.

3 respondeant x. | coronae(ę) quae (quę G, q̄ S) x.

6 epi(y S)tidas x.

10 zophora x. | corona & ty(i G)mpana x.

11 fronte S(G?): frontis HG^c (fronte＜s＞ ante ips. corr. G).

12 cvom H.

14 alterā S et ante ras. H.

15 lineae (-eę) x.

16 procedit HSG^c: -det G. | resopinatam S et ante corr. H.

17 fuerit x.

21 angulos om. x.

22 acumen quae (quę G, q̄ S) x (cac. Ussing ex p. 92, 10). | ro(u ante corr. H)tundatione x.

23 crassitudinis H (-nes GS).

26 ita om. x.

29 autem om. S.

Plain text

perterebrata sint ad canalem qui excipit e tegulis aquam
| caelestem, mediana autem sint solida, uti quae cadit vis 
aquae per tegulas in canalem ne deiciatur per intercolumnia
neque transeuntes perfundat, sed quae sunt contra columnas
videantur emittere vomentia ructus aquaram ex ore. 

Aedium ionicarum quam apertissime potui dispositiones
| hoc volumine scripsi, doricarum autem et corinthiarum 
quae sint proportiones insequenti libro explicabo.

LIBER QUARTUS.

1 Cum animadvertissem, imperator, plures de architectura 
praecepta voluminaque commentariorum non ordinata sed
| incepta uti particulas errabundas reliquisse, dignam et 
utilissimam rem putavi tantae disciplinae corpus ad perfectam
ordinationem perducere et praescriptas in singulis
voluminibus singulorum generum qualitates explicare. itaque, 
Caesar, primo volumine tibi de officio eius et quibus
eruditum | esse rebus architectum oporteat exposui. secundo 
de copiis materiae, e quibus aedificia constituuntur, disputavi.
tertio autem de aedium sacrarum dispositionibus et
de earum generum varietate quasque et quot habeant 
species earumque quae sint in singulis generibus distributiones,
2 ex tribus ge|neribus, quae subtilissimas haberent 
proportionibus modulorum quantitates, ionici generis moribus
docui. nunc hoc volumine de dorici corinthiique constitutis
rationibus dicam eorumque discrimina et proprietates 
explicabo.

1 perterebrata HS: ꝑteri brate G (-tæ S^c, sed -taẹ G^c).

4 perfundant x.

12 errabundos x.

13 tantae: antea x.

19 disputationibus S.

20 quot GS: quod H (qui sic semper).

21 sunt (ſ̄ S) x.

24 doricis corinthiisque constitutis & omnibus x.

25 proprietatis ante corr. H.

Plain text

I | Columnae corinthiae praeter capitula omnes symmetrias 84
habent uti ionicae, sed capitulorum altitudines efficiunt
eas pro rata excelsiores et graciliores, quod ionici capituli
altitudo tertia pars est crassitudinis columnae, corinthii
tota | crassitudo scapi. igitur quod duae partes e crassitudine 
＜in altitudine＞ corinthiorum adiciuntur, efficiunt
2 excelsitate speciem earum graciliorem. cetera membra
quae supra columnas inponuntur aut e doricis symmetriis
aut ionicis moribus in corinthiis columnis conlocantur,
quod ipsum co|rinthium genus propriam coronarum reliquorumque 
ornamentorum non habuerat institutionem, sed
aut e triglyphorum rationibus mutuli in coronis et in
epistyliis guttae dorico more disponuntur, aut ex ionicis
institutis zophoroe scalpturis ornati cum denticulis et coronis
3 distribuuntur. ita e ge|neribus duobus capitulo interposito 
tertium genus in operibus est procreatum. e columnarum
enim formationibus trium generum factae sunt
nominationes, dorica, ionica, corinthia, e quibus prima et
antiquitus dorica est nata.

Namque Achaia Peloponnesoque tota Dorus Hellenos 
et | Pthias nymphae filius regnavit, isque Argis vetusta 
civitate Iunonis templo aedificavit eius generis fortuito
formae fanum, deinde isdem generibus in ceteris Achaiae
civitatibus, cum etiamnum non esset symmetriarum ratio
nata. postea autem quam Athenienses ex responsis Apollinis 
4 Del|phici, communi consilio totius Hellados, XIII colonias 
uno tempore in Asiam deduxerunt ducesque in
singulis coloniis | constituerunt et summam imperii potestatem 85

1 omnis (omīſ) S

4 corinthię x.

6 in altitudine om. x.

10 propria x.

12 &rygiliphorum H, etrigili(gli G)phorum GS. | in (ep.) om. x.

14 zophoro escalpturis x.

15 capituloꝝ H^c et ante ras. S (capitulo HGS^c).

20 peloponnesso H, -ponnenso S, -ponenso G. | helenidos (hellenidos S) & exptidos (ex‿ptidos S^c, expetidos G) x. cf. Apollod. I, 7, 4, 6.

22 templo: templum (-ū S) x. | fortuitu S (-to S^c HG).

23 hisdem x.

24 ratio nata HS(G^c): ratio,nata G, ratio‿nata S^c.

25 ex: & S.

27 in singulis HS: singulis G.

Plain text

Ioni Xuthi et Creusae filio dederunt, quem etiam
Apollo Delphis suum filium in responsis est professus, isque
eas colonias in Asiam deduxit et Cariae fines occupavit
ibique civitates amplissi|mas constituit Ephesum, Miletum, 
Myunta, quae olim ab aqua est devorata, cuius 
sacra et suffragium Milesiis Iones attribuerunt, Prienen,
Samum, Teon, Colophona, Chium, Erythras, Phocaeam,
Clazomenas, Lebedon, Meliten. istaec Melite propter civium
adrogantiam ab is civitatibus bello | indicto communi consilio 
est sublata, cuius loco postea regis Attali et Arsinoes 
5 beneficio Zmyrnaeorum civitas inter Ionas est recepta. hae
civitates cum Caras et Lelegas eiecissent, eam terrae regionem
a duce suo Ione appellaverunt Ioniam ibique deorum
inmortalium templa constituentes coeperunt | fana aedificare, 
et primum Apollini Panionio aedem uti viderant 
in Achaia constituerunt et eam Doricam appellaverunt,
quod in Dorieon civitatibus primum factam eo genere viderant.
6 in ea aede cum voluissent columnas conlocare,
non habentes symmetrias earum et quaerentes quibus rationibus
| efficere possent uti et ad onus ferendum essent 
idoneae et in aspectu probatam haberent venustatem, dimensi
sunt virilis pedis vestigium et id retulerunt in altitudinem.
cum invenissent pedem sextam partem esse altitudinis
in homine, idem in columnam transtulerunt et qua
crassitudine fecerunt | basim scapi, tantas sex cum capitulo 
in altitudinem extulerunt. ita dorica columna virilis corporis

1 ionix uthi &(et | G)ereuso x.

5 my(i GS)anta x.

6 milesius x. | pre(ę G)nem (-ē S) x.

7 theon x. | coloponachium x. | ery(i GS)tras x. | phocea x.

8 glazomenum (-ū S) x. | lebedon HS: glebedē G (vel on supra G^c). | meletenis. haec (hęc GS) melite x.

9 is: his x.

10 atali G

11 zmirnae(ę H, e S)orum x (smirneorum G^c). | est—(12) caras om. (sed in ima m. suppl. /.) S.

14 coeperunt H(G^c): cęperunt GS.

15 apolloni S. | pandionio x.

17 doricon G, -chon HS. | viderunt x.

18 colūnas—(20) potuissent (om. G) in ima m. suppl. G^c.

20 essent: ẹ̄̇ eēnt G.

24 idem: item x.

25 tantas G: tanta HS.

Plain text

proportionem et firmitatem et venustatem in aedificiis

praestare coepit.

7 | Item postea Dianae constituere aedem quaerentes novi 86
generis specie, isdem vestigiis ad muliebrem transtulerunt
gracilitatem, et fecerunt primum columnae crassitudinem 
altitudinis octava parte, ut haberet speciem excelsiorem.
basi | spiram supposuerunt pro calceo, capitulo volutas uti 
capillamento concrispatos cincinnos praependentes dextra
ac sinistra conlocaverunt et cymatiis et encarpis pro crinibus
dispositis frontes ornaverunt truncoque toto strias 
uti stolarum rugas matronali more demiserunt. ita duobus
discriminibus co|lumnarum inventionem, unam virili 
sine ornatu nuda specie, alteram muliebri subtilitate et
8 ornatu symmetriaque sunt mutuati. posteri vero elegantia
subtilitateque iudiciorum progressi et gracilioribus modulis 
delectati septem crassitudinis diametros in altitudinem columnae
doricae, ionicae | novem constituerunt. id autem 
＜genus＞, quod Iones fecerunt primo, Ionicum est nominatum.

Tertium vero, quod Corinthium dicitur, virginalis habet
gracilitatis imitationem, quod virgines propter aetatis 
teneritatem gracilioribus membris figuratae effectus recipiunt
9 in | ornatu venustiores. eius autem capituli prima inventio 
sic memoratur esse facta. virgo civis Corinthia iam matura
nuptiis inplicata morbo decessit. post sepulturam
eius, quibus ea virgo viva pauculis delectabatur, nutrix 
collecta et composita in calatho pertulit ad monumentum
et in summo | conlocavit et, uti ea permanerent diutius 
subdiu, tegula texit. is calathus fortuito supra acanthi

4 speciem (-ē S) x. | isdem S(G^c): hisdem HG (ḥ̇ıısdē G^c).

6 altitudinis G: om. HS.

9 encarpis (sic) x.

10 strias G: istrias HS.

11 rugus HS. | di(e G^c)miserunt x.

13 nudam (-ā GS) speciem (-ē G)x. | subtilitate—(14) eligantia G: om. HS.

18 genus om. x. | quod (ante corr.) om. S.

19 virginales H.

25 pauculis: poculis x (ioculis Salmas. = ital. giocoli). ad rem Plautus Rud. IV, 4.

26 mom̄tū S.

27 sūmoạ G^c

28 sub diu HG: sub divo H^cS(G^c). | fortuito HG: -tu H^cS | achanti x (item v. 27).

Plain text

radicem fuerat conlocatus. interim pondere pressa radix
acanthi media folia et cauliculos circum vernum tempus
profudit, cuius cauliculi secundum calathi latera crescentes
et ab angulis tegulae | ponderis necessitate expressi flexuras 
10 in extremas partes vo|lutarum facere sunt coacti. tunc 87
Callimachus, qui propter elegantiam et subtilitatem artis 
marmoreae ab Atheniensibus catatexitechnos fuerat nominatus,
praeteriens hoc monumentum animadvertit eum calathum
et circa foliorum nascentem te|neritatem, delectatusque 
genere et formae novitate ad id exemplar columnas 
apud Corinthios fecit symmetriasque constituit, et ex eo in
11 operum perfectionibus Corinthii generis distribuit rationes. eius
autem capituli symmetria sic est facienda uti quanta fuerit
crassitudo imae columnae, tanta | sit altitudo capituli cum 
abaco. abaci latitudo ita habeat rationem ut quanta fuerit 
altitudo, tanta dua sint diagonia ab angulo ad angulum
spatia. ita enim iustas habebunt frontes quoquoversus latitudinis.
frontes sinuentur introrsus ab extremis angulis
abaci suae frontis latitudinis nona. ad | imum capitulum 
tantam habeat crassitudinem, quantam habet summa columna 
praeter apothesim et astragalum. abaci crassitudo
12 septima capituli altitudinis. dempta abaci crassitudine,
dividatur reliqua pars in partes tres, e quibus una imo
folio detur. secundum folium mediam altitudinem
te|neat. cauliculi eandem habeant altitudinem, e quibus 
folia nascuntur proiecta uti excipiant quae ex cauliculis
natae procurrunt ad extremos angulos volutae, minoresque
helices intra suum medium qui est in abaco flori

1 fuerat G: -rit HS.

2 cauliculos: sic x.

7 catatexitechnos Plin.: catatechnos (-thecnos G) x.

11 et om. x.

12 operis x.

13 faciunda (ante corr.) G. | uti HG: ut S.

17 spatia. ita enim Oehmichen: spatia enim ita x.

18 frontes—(19) latitudinis om. S (sed infra in m. suppl. S^c). | simentur x (ut p. 89, 4).

19 non (n̄ GS) ad imum (-ū S) capituli x.

21 praeter om. G (sed p̄t̄ suppl. G^c). | apothesim (sic HG, -sin S) et abaci astragalum (-ū GS) cr. x.

25 coaliculi HS, coliculi G (= 26 coliculis x, ut infra p. 173 et in cod. Varr. r. r.).

28 flores x.

Plain text

subiecti scalpantur. flores in quattuor partibus quanta
erit abaci crassitudo tam | magni formentur. ita his symmetriis 
corinthia capitula suas habebunt exactiones.

Sunt autem quae isdem columnis inponuntur capitulorum
genera variis vocabulis nominata, quorum nec proprietates 
| symmetriarum nec columnarum genus aliud nominare 88
possumus, sed ipsorum vocabula traducta et commutata
ex corinthiis et pulvinatis et doricis videmus, quorum
symmetriae sunt in novarum scalpturarum translatae
subtilitatem. 

II | Quoniam autem de generibus columnarum origines et 
inventiones supra sunt scriptae, non alienum mihi videtur
isdem rationibus de ornamentis eorum quemadmodum sunt
prognata et quibus principiis et originibus inventa dicere.
in aedificiis omnibus insuper conlocatur materiatio variis 
| vocabulis nominata. ea autem uti in nominationibus, ita 
in re varias habet utilitates. trabes enim supra columnas
et parastaticas et antas ponuntur, in contignationibus tigna
et axes. sub tectis, si maiora spatia sunt, et transtra et
capreoli, si commoda, columen et cantherii prominentes 
ad | extremam suggrundationem. supra cantherios templa, 
deinde insuper sub tegulas asseres ita prominentes uti
2 parietes proiecturis eorum tegantur. ita unaquaeque res
et locum et genus et ordinem proprium tuetur. e quibus
rebus et a materiatura fabrili in lapideis et marmoreis 
aedium sacrarum | aedificationibus artifices dispositiones 
eorum scalpturis sunt imitati et eas inventiones persequendas
putaverunt. ideo quod antiqui fabri quodam in loco
aedificantes, cum ita ab interioribus parietibus ad extremas
partes tigna prominentia habuissent conlocata, inter tigna 
struxerunt supraque coronas | et fastigia venustiore specie 

4 hisdem x.

13 hisdem x (hiisdem G^c).

17 re: res x.

18 parastaticas HG: parasticas S.

19 &ranstra S.

20 capręoli G, capreoli S^c: caprae(e S)olis HS.

23 protecturis x (proiecturis G^c).

26 dispositiones HG: disputationes S (item 89, 1 et ante ips. corr. 89, 4).

Plain text

fabrilibus operibus ornaverunt, tum proiecturas tignorum
quantum eminebant ad lineam et perpendiculum parietum
praesecuerunt, quae species cum invenusta is visa esset
tabellas ita formatas uti nunc fiunt triglyphi contra tignorum
praecisiones in fronte fixerunt et | eas cera caerulea 
depinxerunt ut praecisiones tignorum tectae non
offenderent visum. ita divisiones tignorum imitati tri|glyphorum 89
dispositionem et intertignia metoparum habere in
3 doricis operibus coeperunt. postea alii in aliis operibus
ad perpendiculum triglyphorum cantherios prominentes proiecerunt 
eorumque proiecturas simaverunt. ex eo uti e
tignorum | dispositionibus triglyphi, ita e cantheriorum 
proiecturis mutulorum sub coronis ratio est inventa. ita
fere in operibus lapideis et marmoreis mutuli inclinatis
scalpturis deformantur, quod imitatio est cantheriorum. 
etenim necessario propter stillicidia proclinati conlocantur.
ergo et triglyphorum et | mutulorum in doricis operibus 
ratio ex ea imitatione inventa est.

4 Non enim quemadmodum nonnulli errantes dixerunt
fenestrarum imagines esse triglyphos ita potest esse, quod 
in angulis contraque tetrantes columnarum triglyphi
consti|tuuntur, quibus in locis omnino non patitur res fenestras 
fieri. dissolvuntur enim angulorum in aedificiis iuncturae,
si in is fenestrarum fuerint lumina relicta. etiamque ubi
nunc triglyphi constituuntur si ibi luminum spatia fuisse 
iudicabuntur, isdem rationibus denticuli in ionicis
fenestra|rum occupavisse loca videbuntur. utraque enim et inter 
denticulos et inter triglyphos quae sunt intervalla metopae
nominantur. οπαϲ enim Graeci tignorum cubilia et

1 proiecturis S (ubi proiectura | stignorum H).

2 l. adꝑp. G (& suppl. G^c).

3 is: his x.

7 imitati Nohl: tectae (ę) x.

8 dispositione (disputatione S). | inter(in a. c. G)tignum (-ū GS) & oparum (-ū S, et apharū G) x.

10 (17. 20) tryclyphorum H.

11 simaverunt (sic) x (ut 87, 13). | uti tignorum x.

12 e: et (cant.) S.

13 coronulis x.

18 ex G: & HS.

24 is: his x.

26 hisdem x. | denticulis x.

27 utrique x.

28 trycluphos H. | metophe x (methophe S, sed intervallā &ophe sic H).

29 ophas x. | cubilia Mar.: cubicula x (ut G p. 46, 21).

Plain text

asserum appellant, uti nostri ea cava columbaria. ita quod
inter duas opas est intertignium, id μετοπη est apud eos
nominatum.

5 | Uti autem in doricis triglyphorum et mutulorum est 
inventa ratio, ita in ionicis denticulorum constitutio propriam 
in operibus habet rationem, et quemadmodum mutuli
cantheriorum proiecturae ferunt imaginem, sic in ionicis
| denticuli ex proiecturis asserum habent imitationem. itaque 90
in graecis operibus nemo sub mutulos denticulos constituit.
non enim possunt subtus cantherios asseres esse. 
quod ergo supra cantherios et templa in veritate debet
esse conlocatum, | id in imaginibus si infra constitutum 
fuerit mendosam habebit operis rationem. etiamque antiqui
non probaverunt neque instituerunt in fastigiis ＜mutulos
aut＞ denticulos fieri sed puras coronas, ideo quod 
nec cantherii nec asseres contra fastigiorum frontes distribuuntur
nec possunt prominere, sed | ad stillicidia proclinati 
conlocantur. ita quod non potest in veritate fieri, id
non putaverunt in imaginibus factum posse certam rationem
6 habere. omnia enim certa proprietate et a veris 
naturae deducta moribus transduxerunt in operum perfectiones,
et ea probaverunt quorum explicationes in
dispu|tationibus rationem possunt habere veritatis. itaque ex 
eis originibus symmetrias et proportiones uniuscuiusque
generis constitutas reliquerunt. quorum ingressus persecutus 
de ionicis et corinthiis institutionibus supra dixi, nunc
vero doricam rationem summamque eius speciem breviter
exponam.

III | Nonnulli antiqui architecti negaverunt dorico genere 
aedes sacras oportere fieri, quod mendosae et disconvenientes 
in his symmetriae conficiebantur. itaque negavit

1 caba x.

2 ophas & (et G) inter tignū id metopha est (ē GS) … nominata x.

4 uti: ita uti x.

5 ita (a. c.) H: itǣ H^c, itē GS.

7 fuerunt x.

8 denticulis & (et G) pr. x.

9 mutulo x.

11 veritate G: -tem H, -tē S.

13 etiam quod (qđ GS) x.

14 mutulos aut om. x.

17 stillicia HS (-cidia G).

19 pvot^auerunt H.

21 deductis x.

30 disconvenientis ante corr. H.

Plain text

Arcesius, item Pytheos, non minus Hermogenes. nam is
cum paratam habuisset marmoris copiam in doricae aedis
perfectionem, ＜rationem＞ com|mutavit et eadem copia aedem 
ionicam Libero Patri fecit. sed tamen non quod invenusta
est species aut genus aut formae dignitas, sed 
quod inpedita est et incommoda in opere triglyphorum et
2 lacunariorum distributio. namque necesse est triglyphos
constitui contra medios tetrantes co|lumnarum, metopasque 
quae inter triglyphos fient aeque lon|gas esse quam altas. 91
contraque in angulares columnas triglyphi in extremis 
partibus constituuntur et non contra medios tetrantes. ita
metopae, quae proximae ad angulares triglyphos fiunt, non
exeunt quadratae sed oblongiores triglyphi | dimidia latitudine. 
at qui metopas aequales volunt facere, intercolumnia
extrema contrahunt triglyphi dimidia latitudine. 
hoc autem sive in metoparum longitudinibus sive intercolumniorum
contractionibus efficietur, est mendosum. quapropter
antiqui vitare visi sunt in aedibus sacris doricae
| symmetriae rationem. 

3 Nos autem exponimus, uti ordo postulat, quemadmodum 
a praeceptoribus accepimus, uti si qui voluerit his
rationibus attendens ita ingredi, habeat proportiones explicatas,
quibus emendatas et sine vitiis efficere possit
aedium sacra|rum dorico more perfectiones. frons aedis 
doricae in loco quo columnae constituuntur dividatur, si 
tetrastylos erit, in partes XXVII, si hexastylos, XXXXII. ex
his pars una erit modulus, qui graece εμβατηϲ dicitur,
cuius moduli constitutione ratiocinationibus efficiuntur omnis
4 operis distribu|tiones. crassitudo columnarum erit duorum 

1 tarchesius x. | pytheus HG, protheus S.

3 rationem om. x. | et … aedem: ex … et eam (& eā) x.

6 in(m S)pedita est distributio et inc. in o. tr. et lacunariorum (lucaniorum sic S) distributione. namque n. e. x.

8 (etc.) metophas x.

13 dimidia altitudine x.

15 dimidia (demedia H^c S) altitudine x (al^atitudine sine puncto ips. corr. H)

16 methopharū S.

17 effic(t S)ietur HS: -ciatur G.

21 qui HS: quis G.

26 XXVIII … XXXII x.

27 embates x.

Plain text

modulorum, altitudo cum capitulo XIIII. capituli crassitudo
unius moduli, latitudo duorum et moduli sextae partis.
crassitudo capituli dividatur in partes tres, e quibus una
plinthus cum cymatio fiat, altera echinus cum anulis, tertia
hypotrachelion. con|trahatur columna ita uti in tertio 
libro de ionicis est scriptum. epistylii altitudo unius moduli
cum taenia et guttis, taenia moduli septima, guttarum
longitudo sub taenia contra triglyphos alta cum regula
parte sexta moduli praependeat. item epistylii latitudo
ima respondeat hypotrachelio summae | columnae. supra 
epistylium conlocandi sunt triglyphi cum | suis metopis, 92
alti unius et dimidiati moduli, lati in fronte unius moduli,
ita divisi ut in angularibus columnis et in mediis contra
tetrantes medios sint conlocati, et in intercolumniis reliquis
bini, in mediis pronao et postico terni. | ita relaxatis 
mediis intervallis, sine inpeditionibus aditus accedentibus
5 erit ad deorum simulacra. triglyphorum latitudo dividatur
in partes sex, ex quibus quinque partes in medio, duae
dimidiae dextra ac sinistra designentur regula. una in
medio deformetur femur, quod graece μεροϲ dicitur. | secundum 
eam canaliculi ad normae cacumen inprimantur.
ex ordine eorum dextra ac sinistra altera femina constituantur.
in extremis partibus semicanaliculi intervertantur.
triglyphis ita conlocatis, metopae quae sunt inter triglyphos
aeque altae sint quam longae, item in extremis angulis 
semi|metopia sint inpressa dimidia moduli latitudine. ita 
enim erit ut omnia vitia et metoparum et intercolumniorum
et lacunariorum, quod aequales divisiones factae erunt,
6 emendentur. triglyphi capitula sexta parte moduli sunt

3 tres HS, III G.

5 ypotrachelio x. | columna HS: colūnę G.

7 tae(ę S)nia (thenia G) … thae (the GS)nia, (item 27) x.

9 item—(10) respondeat om. S

12 unius—fronte om. S. | unius dimidiati x.

14 & intercolumnīis (-nis S) x.

15 binis x.

17 latitudo: altitudo x.

18 quinque partibus x.

20 graecạ̇e (H, grece GS) eros x.

22 earum x.

24 methophe S. | intertrigliphos (in ras.) G: inter (t̄ S) glyphos HS.

25 semi memphia x.

26 dimedia H^c.

27 methopharū S.

Plain text

faciunda. supra triglyphorum capitula corona est conlocanda
in pro|iectura dimidiae et sextae partis habens cymatium 
doricum in imo, alterum in summo. ita cum
cymatiis corona crassa | ex dimidia moduli. dividendae 93
autem sunt in corona ima ad perpendiculum triglyphorum 
et medias metopas viarum directiones et guttarum distributiones,
ita uti guttae sex in longitudinem, tres in latitudinem
pateant. reliqua spatia, | quod latiores sunt metopae 
quam triglyphi, pura relinquantur aut fulmina scalpantur,
ad ipsumque mentum coronae incidatur linea quae 
scotia dicitur. reliqua omnia, tympana et simae coronae,
quemadmodum supra scriptum est in ionicis, ita perficiantur.

7 | Haec ratio in operibus diastylis erit constituta. si 
vero systylon et monotriglyphon opus erit faciundum, frons
aedis, si tetrastylos erit, dividatur in partes XVIIII S, si 
hexastylos erit, dividatur in partes XXVIIII S. ex his pars
una erit modulus, ad quem uti supra scriptum est dividatur.
8 ita supra | singula epistylia et metopae et triglyphi 
bini erunt conlocandi, in angularibus hoc amplius
dimidiatus et quantum est spatium hemitriglyphi id accedit. 
in mediano contra fastigium trium triglyphorum et trium
metoparum spatium distabit, quo latius medium intercolumnium
accedentibus ad | aedem habeat laxamentum et 
adversus simulacra deorum aspectus dignitatem.

2 dimidiae (-ę S) et sextae (ę S) parte HS, dimidię et sexta parte G. | habens—(5) perpendiculum: haec eadem verba repetunt infra post (21) in mediano x.

3 ita: item (-ē) x.

4 moduli: hoc infra in rep. om. HS (non G).

5 corona (sic infra rep.) x: (hic) columna x.

6 de(i S)rectiones x.

7 latitudinem H^c GS: altitudinem ante (ips.) corr. H.

8 quod (qđ S) HS: quo G. | sunt GS^c: sint H et (ſ̄int) S.

9 flumina x.

10 incidantur x. | linia HS.

11 et simae (coronae cf. p. 82, 6): et imae (e G, ę SG^c).

12 perficiantur G: -atur HS.

13 diasty(i G)liis x.

15 tetrasty(i G)lo x. | XVIII … XXVIIII x.

17 dividantur x (corr. Ussing).

18 metopha x.

19 amplius quantum dimidiatum est (ē GS) spatium x.

21 in mediano habens cymatium etc. add. x (= v. 2-5).

22 quo: quod (qđ GS) x.

23 habeat om. G (hebeat suppl. in m. G^c). | laxiamentum H (non GS).

Plain text

9 Columnas autem striari XX striis oportet. quae si
planae erunt, angulos habeant XX designatos. sin autem
| excavabuntur, sic est forma facienda uti quam magnum 94
est intervallum striae, tam magnis striaturae paribus lateribus
quadratum describatur, in medio autem quadrato 
circini centrum conlocetur et agatur linea rotundationis,
quae qua|drationis angulos tangat, et quantum erit curvaturae 
inter rotundationem et quadratam descriptionem, tantum
ad formam excaventur. ita dorica columna sui generis
10 striaturae habebit perfectionem. de adiectione eius 
qua media adaugetur, uti in tertio volumine de ionicis est
perscripta, ita et in his transferatur.

| Quoniam exterior species symmetriarum et corinthiorum et 
doricorum et ionicorum est perscripta, necesse est etiam interiores
IV cellarum pronaique distributiones explicare. distribuitur 
autem longitudo aedis uti latitudo sit longitudinis
| dimidiae partis, ipsaque cella parte quarta longior 
sit, quam est latitudo, cum pariete, qui paries valvarum
habuerit conlocationem. reliquae tres partes pronai ad
antas parietum procurrant, quae antae columnarum crassitudinem 
habere debent. et si aedis erit latitudine maior
quam pedes XX, | duae columnae inter duas antas interponantur, 
quae disiungant pteromatos et pronai spatium.
item intercolumnia tria, quae erunt inter antas et columnas,
pluteis marmoreis sive ex intestino opere factis intercludantur 
ita uti fores habeant, per quas itinera pronao
2 fiant. item si maior erit latitudo | quam pedes XL, columnae 
contra regiones columnarum, quae inter antas sunt,
introrsus conlocentur. et eae altitudinem habeant aeque
quam quae sunt in fronte, crassitudines autem earum 

3 uti: ita uti x (cf. p. 89, 25).

6 centrū S(G^c): centum (-tū G)HG.

8 descriptionem (-ē) HS(G^c): destructionē G.

11 qua: quae (-ę GS)x.

19 habuerit G: hab&erit HS.

20 antę G: ante HS(G^c).

21 ędis S: aedes HG (ędes S^c).

23 pteromotos HS (-matos G).

27 latitudo: altitudo x.

28 regiones (L): religiones x.

29 eae: heę S, hae HG.

Vitruvii De architectura libri decem

About This Book

LIBER QUARTUS.