159 (return)
[ Chè che Dante al zarà a ušà coma localitàt pal so Purgatori.]

160 (return)
[ A è da notà chì la rasegnasiòn stòica di Ulìs.]

161 (return)
[ Stu toru di ramp, regalàt da un grèc a un siciliàn, al vegneva ušàt par copà zent ca ghi vegneva sierada dentri. Na volta dentri i puòrs condanàs a vegnèvin brustulàs vifs; e mentri ca si brustulàvin, il so sigà al someàva il rugnà da toru stes. Il prin a vignì cussì copàt dal siciliàn al era stàt pròpit chel ca ghi veva fàt il regal. Chista storiuta a era stada contada da Ovidio in taj timps indavòu. A è clar che la manièra rafinada cu la cual i mafiòus siciliàns a tràtin i so clièns a à radìs amondi fòndis. La storiuta a ni fà pur recuardà che Dante a nol era’l ùnic a vej na imaginasiòn cussì ben cultivada in tal pensà sù turmìns di turtura e di muàrt ca ni cativèin cu la so originalitàt. Però n’altri smorgasbord coma che dal Infièr indulà a si vàja a cjatàlu!]

162 (return)
[ Espresiòn lombarda, modificada un puc da chè ušada da Dante.]

163 (return)
[ Forlì, sitàt ghibelìna, ca veva rešistìt ai atàcs da li fuàrsis fransèšis e guèlfis mandàdis dal papa. Par vej na idea pì buna da li condisiòns polìtichis e socjàlis da la Romagna descrìtis da Dante in ta che rìghis chì, i sugerìs Vandelli.]

164 (return)
[ Chèl cal parla al è Guido da Montefeltro.]

165 (return)
[ Il papa Bonifàs VIII.]

166 (return)
[ Tal Infièr, par vèjghi dàt chej consèis lì al Papa—consèis ca àn sens’altri pì dal Machiavèlic che dal Francescàn.]

167 (return)
[ Il puòr Guido al vèn èncja cjòlt in zìru da stu “rašonadòu” di diàu!]

168 (return)
[ Bràs mutilàs o gjàmbis mutilàdis.]

169 (return)
[ No stìn lamentàsi di chistu parlà sclèt. Zà i sìn stàs metùs in vuàrdia tal vèrs [Footnote 21].]

170 (return)
[ Cussì Dante al punìs scismàtics (o almàncu cussì al descrìf la so punisiòn). Punisiòn jùsta s’a si pensa a li divišiòns che lòu stes a caušàvin. Ma Maomèt al èria pròpit scismatic?]

171 (return)
[ Se sti punisiòns a sòn espresiòn da la gjustìsia divina, Dante al à da vej ben jodùt che stu tipo di gjustìsia a nol èra, dopodùt, cussì tant diferènt da la gjustìsia pagana; basta pensà al mòut che Gjove al veva punìt Prometèo. Si no altri Dante e i pagàns a vèvin chistu in comùn: na granda fantašìa!]

172 (return)
[ Sti peràulis a seguìsin chès ca finìsin il vèrs [Footnote 55].]

173 (return)
[ Argolica = greca.]

174 (return)
[ Forsi a è pì fàsil capì stu’nduvinèl s’a si lu pènsa cussì: A è pusìbul cjatàighi il màni a li ròbis ca sòn stàdis fàtis.]

175 (return)
[ Amondi comprensìbil!]

176 (return)
[ In tal sens che il cuàrp al parta il cjaf coma lampiòn.]

177 (return)
[ Sensa ingàns.]

178 (return)
[ Tant Bertran che Achitofèl a’an consiliàt fiis di zì cuntra i so pàris.]

179 (return)
[ Tal sens che il patimìnt a ghi’è spièli a la colpa ca lu à caušàt.]

180 (return)
[ A somèa da sta storia di Gèri dal Bièl ca fòs stàt un òbligu ta na famèa di vendicà la muàrt di un parìnt. (Plus sa change... Basta pensà no a certi ušànsis Siciliànis dal dì di vuèj, tegnùdis a gala si no altri in taj cìnes, ma a la reasiòn daj parìncj’ da li vìtimis di Tim McVeigh cuant cal è stàt gjustisiàt l’àltra dì.) In ta stu càsu, Dante al sarès un daj parìncj’ ca varèsin vùt da vendicà Gèri. Il fàt che chistu a nol era encjamò susedùt al spièga la reasiòn indignada dal danàt e il sintimìnt di colpa di Dante stes.]

181 (return)
[ L’išulùta di Egina a veva cjapàt il nòn da na bièla fiòla dal stes nòn ca si veva lasàt amà da Gjove—che pa li fantasìnis al veva un vuli (èncja ducju doj) sempri vièrt. Gjuno, ta na reasiòn ca’a un bièl puc dal’archetìpic, a si veva cussì tant rabiàt cul so omp caveva mandàt la peste’n ta l’išulùta ca veva copàt òmis e bestis.]

182 (return)
[ …chi ti ti spèlis.]

183 (return)
[ Taliàns, tant par no dismintiàsi.]

184 (return)
[ Bišùgna pur ricognosi che la gran part di scju danàs a si rìndin cont che la so punisiòn a è stada jùsta.]

185 (return)
[ Tal sens cal era bon da imità altra zent.]

186 (return)
[ Par òpera di Gjunòn ta un daj tancju momèns di rabia cuntra’l so omp, se omp si pòl clamàlu.]

187 (return)
[ La so frùta.]

188 (return)
[ Cuant dolòu incontenìbil da la puora mari ca rìnt chist’imàgin!]

189 (return)
[ Il dì di vuèj a si sìnt tant parlà di pàris ca abùšin i so frùs; maj, ch’i savedi jò, di frùs ca abùšin il pàri. A è da notà, però, che il falsificà al à par Dante altritanta importansa da la relasiòn incestuàl.]

190 (return)
[ Schichi.]

191 (return)
[ Ca sarès la mula di Buòso, che Schìchi al impersonèa par otègnila. Ta l’òpera di Puccini sta impersonificasiòn a è fàta in tal mòut divertènt ca si sà!]

192 (return)
[ A no è sens’altri la prima volta che la “dura gjustìsia” a cjòj “ocašiòn” da la colpa dal danàt par ministràighi la pena justa.]

193 (return)
[ Ca sarèsin i “florìns di oru,” che ta na banda a mòstrin la muša di San Zuan Batìsta. (Ch’i mi recuardi jò, an d’era amondi pùs di chej florìns chì a San Zuan di Cjašarsa. A si jòt pròpit che San Zuan, il sant protetòu dal paìs, al à tegnùt scju florìns lontàn di San Zuan par mantegni la zent dal paìs pura, lontàna da che tentasiòns ca varèsin podùt coròmpila coma ca ghi steva susedìnt a la granda a Firense. ìn ta chej dìs chì, però, a par che il sant protetòu al sedi zut in vacansa….)]

194 (return)
[ Al preferirès jòdiu chì fra i danàs che sodisfà la so gran sèit.]

195 (return)
[ Sta fèmina a veva tentàt invàn di seduši Bepi, il fi di Gjacòb; cuant che luj al era scjampàt via, ic a lu veva acušàt di vèila violentada. Cussì a somèa.]

196 (return)
[ Chel cal à persuadùt i Trojàns di lasà entrà il cjavàl in ta la sitàt.]

197 (return)
[ An d’è ogni tant in tal Infièr momèns amondi còmics!]

198 (return)
[ Al è un puc màsa sèriu, Virgìlio, no pària?]

199 (return)
[ Parsè che cul prin colp a ferìs e cul secònt a vuarìs.]

200 (return)
[ Specje di fasa ca ghi plata la part basa dal cuàrp.]

201 (return)
[ Na tòr di Bologna.]

202 (return)
[ La pòura di chèl ca no si sà, che di nòt di sòlit a si la sìnt di pì.]

203 (return)
[ Li Mùšis.]

204 (return)
[ Montàgnis, tant l’una che l’altra.]

205 (return)
[ Scju danàs a sòn coma tocs di glas.]

206 (return)
[ Scju fiòj, ca èrin fràdis ca si volèvin puc ben, a si sòn copàs ’l un cuntra’ l altri.]

207 (return)
[ Encja chistu, che di fat al era Toscàn, par otègni na ereditàt al à copàt, e par vej copàt a ghi’an dopo encja a luj tajàt il cjaf. Na roba a è sigùra: Firense e paìs visìns di Firense in taj timps di Dante a èrin poscj’ indulà ca si varès fat fadìja a stufàsi!]

208 (return)
[ Chel cal stà rošeànt in tal cjaf dal altri al è il Cont Ugolìn. Di luj Dante al parlarà’n tal pròsin cjànt.]

209 (return)
[ L’Infièr al à tancju momèns còmics e dramàtics e comovìns, ma epišòdis pì comovìns di chel dal Cont Ugolìn a non d’à.]

210 (return)
[ L’Arcivèscul Rugèri.]

211 (return)
[ E invensi un puc di misteri al resta. Ta chel post dal’infièr chì a sòn metùs chej ca sòn colpèvuj di vej tradìt altra zent par rašòns polìtichis. Cun dut il contà dal Cont Ugolìn, a no si riva maj a savej cun precišion di cual tradimìnt ca sòn stàs colpèvuj Rugeri e il stes Ugolìn. No’mpuarta, però; che chì sè ca conta a è la relasiòn fra Ugolìn e i fiòj, e la disperasiòn di Ugolìn.]

212 (return)
[ Che tòr indulà ca èrin imprešonàs Ugolìn e i fiòj.]

213 (return)
[ A ghi veva dat un prešentimìnt di sè ca veva da capitàighi.]

214 (return)
[ Sta trasformasiòn da lupo e lupùs a pari e fiòj a susèit spes in taj suns—a dìšin.]

215 (return)
[ Atropòs a sarès chè ca sepàra l’ànima dal cuàrp e in tal cašu di Tolomèa—cal sarès chel post chì—a manda l’ànima tal infièr mentri che il cuàrp al è encjamò in vita.]

216 (return)
[ A’n sparegna pùs, Dante. Prin chej di Pisa; adès i genovèis!…]

217 (return)
[ La naf da re a vèn fòu dal’infièr.]

218 (return)
[ Lusìfar stes.]

219 (return)
[ A mi vèn in mins chel paešàn che, tancju àjs fa, dopo cualchi àn in Canada a nol era stàt bon di imparà ’l inglèis e’n tal fratìmp al veva dismintiàt il so taliàn. Cašu cal mèrita cualchi làgrima. A èria colpa so? Jò i dišarès di no. I dišarès pitòst che la colpa a era di chej che’n ta na maniera o’n ta n’altra a custrinzèvin cussì tancju taliàns a lasà l’Italia in ta chej dis là. Cuj sàja ta cuala bolgja che Dante al varès metùt chej lì? Ma forsi chì a è miej ušà un paragòn un puc pì lišerùt, coma chèl di un flòu tajàt par metilu’n ta un vàs, che, s’a si pensa, a nol è nè vif nè muàrt. (Èco, i’ai ušàt chel puc di inzèn chi ài, coma che Dante al voleva ch’i fès.)]

220 (return)
[ I studiòus di Dante a pensin che i tre cjafs di Lusìfar, e i so tre colòus, a sòn sìmbul di chistu o chèl; par ešempli, il colòu zal l’impotènsa; chel neri l’ignorànsa; e cussì via dišìnt. (Se cussì a è, alòra Dante al è zut a rafigurà l’ignorànsa cuj nèris da l’Ètiòpia. Il chè in taj timps di Dante a sarès zut, encja encja; ma se Dante al vès apena scrit la Comèdia, cuj sàja cuanti crìtichis via e-mail o via twitter cal varès risevùt daj vuardiàns da la coretesa politica!) Fra li interpretasiòns ch’i’ai lešùt, una a mi par jùsta: che i tre cjafs di Lusifar a sèdin na sorta di parodìa da la Trinitàt di Diu stes.]

221 (return)
[ Na stranesa: in ta l’imaginasiòn popolàr il còu dal infièr, coma cal sarès Còcit, al varès di èsi plen di fòuc e flàmis; invènsi chì a è dut glas e frèit. Lo stes, a sarès puc gust di zì tant in tal un che in ta chel altri.]

222 (return)
[ A è clar che Lusìfar stes al à amondi puc gust di èsi uchì. Puc da surprìndisi, s’a si pensa a chel post gloriòus cal veva lasàt, da semo, par vignì chì.]

223 (return)
[ Èncja s’a lu mèt tal pì profònt dal’infièr, Dante al ricognòs la grandesa dal omp, cul so taši in ta stu momènt di sufrì inimaginàbil.]

224 (return)
[ In ta stu punt Virgìlio, cun Dante intòr, al taca a zì in sù. A intiva che il post lì ca tàchin li gjàmbis dal diàu al è il centro da la cjera (cuj sàja maj sè cal dišarès Freud di chista coincidensa?); cussi chè di lì indavànt li gjàmbis dal diàu, e di conseguènsa Virgìlio e Dante stes, a pùntin in sù, vièrs chel altri emisfèri.]

225 (return)
[ Chistu al sarès ’l emisfèri in tal miès dal cual al è Gjerušalèm.]

226 (return)
[ Il post pì al centro di Còcit.]

227 (return)
[ Par gravitàt, dut a vèn atiràt dal centro da la cjera. Dante al à incjastràt Lusìfar pròpit uchì coma par diši che dùcjus in tal mont a sòn, par natura, atiràs dal mal. Di conseguènsa, il volej liberasi dal mal a richièit un sfuàrs ca nol è naturàl, un sfuàrs cal à da zì cuntra natura.]