XV.

Tu ne cede malis, sed contra audentior ito

Quam tua te Fortuna sinet.

Verg. Aen. vi. 95.

XVI.

 .  .  .  .  Sunt hic etiam sua praemia laudi;

Sunt lacrimae rerum, et mentem mortalia tangunt.

Verg. Aen. i. 461-2.

CONSOLATIO.
‘Whom the gods love die young.’

A. Una post haec Quintiliani mei spe ac voluptate nitebar: at poterat sufficere solatio. Non enim flosculos, sicut prior, sed iam decimum aetatis ingressus annum, certos ac deformatos fructus ostenderat. Iuro per mala mea, per infelicem conscientiam, per illos manes, numina mei doloris, has me in illo vidisse virtutes ingeni, non modo ad percipiendas disciplinas, quo nihil praestantius cognovi plurima expertus studiique iam tum non coacti (sciunt praeceptores), sed probitatis, pietatis, humanitatis, liberalitatis, ut prorsus posset hinc esse tanti fulminis metus, quod observatum fere est, celerius occidere festinatam maturitatem: et esse nescio quam quae spes tantas decerpat invidiam, ne videlicet ultra, quam homini datum est, nostra provehantur. Etiam illa fortuita aderant omnia, vocis iucunditas claritasque, oris suavitas, et in utracumque lingua, tanquam ad eam demum natus esset, expressa proprietas omnium litterarum. Sed haec spes adhuc: illa maiora, constantia, gravitas, contra dolores etiam ac metus robur. Nam quo ille animo, qua medicorum admiratione, mensium octo valetudinem tulit! ut me in supremis consolatus est! quam etiam deficiens, iamque non *noster, ipsum illum alienatae mentis errorem circa solas literas habuit!

Quintilian, Inst. Or. VI. i. 9.

* Cf. ‘Invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas.’—Verg. G. iv. 498.

Servius Sulpicius to Cicero.

B. Quae res mihi non mediocrem consolationem attulerit, volo tibi commemorare, si forte eadem res tibi dolorem minuere possit. *Ex Asia rediens, cum ab Aegina Megaram versus navigarem, coepi regiones circumcirca prospicere. Post me erat Aegina, ante me Megara, dextra Piraeeus, sinistra Corinthus: quae oppida quodam tempore florentissima fuerunt, nunc prostrata et diruta ante oculos iacent. Coepi egomet mecum sic cogitare: ‘Hem! nos homunculi indignamur, si quis nostrum interiit aut occisus est, quorum vita brevior esse debet, cum uno loco tot oppidum cadavera proiecta iacent? Visne tu te, Servi, cohibere et meminisse hominem te esse natum?’

Cicero, Ep. ad Fam. iv. 5.

* Cf. Byron, Childe Harold, iv. 44-5.

ELEGIES.
Catullus at the Grave of his Brother.
A.

Multas per gentes et multa per aequora vectus

Advenio has miseras, frater, ad inferias,

Ut te postremo donarem munere mortis

4

Et mutam nequiquam alloquerer cinerem,

Quandoquidem fortuna mihi tete abstulit ipsum,

Heu miser indigne frater adempte mihi.

Nunc tamen interea haec prisco quae more parentum

8

Tradita sunt tristes munera ad inferias,

Accipe fraterno multum manantia fletu,

Atque in perpetuum, frater, ave atque vale.

Catullus, ci.

To Calvus on the Death of his Wife.
B.

Si quicquam muteis gratum acceptumve sepulcris

Accidere a nostro, Calve, dolore potest,

Cum desiderio veteres renovamus amores

Atque olim amissas flemus amicitias,

Certe non tanto mors immatura dolori est

Quintiliae, quantum gaudet amore tuo.

Catullus, xcvi.

The Plea of Cornelia to her Husband.
C.

Desine, Paule, meum lacrimis urgere sepulcrum:

Panditur ad nullas ianua nigra preces.

Cum semel infernas intrarunt funera leges,

4

Obserat umbrosos lurida porta locos. . . .

73

Nunc tibi commendo communia pignora natos:

Haec cura et cineri spirat inusta meo.

Te Lepide, et te, Paule, meum post fata levamen;

76

Condita sunt vestro lumina nostra sinu.

Fungere maternis vicibus, pater: illa meorum

Omnis erit collo turba ferenda tuo.

Oscula cum dederis tua flentibus, adice matris:

80

Tota domus coepit nunc onus esse tuum.

Propertius, IV. (V.) xi. 1-4, 73-80.

Mors Tibulli.
D.

Memnona si mater, mater ploravit Achillem,

Et tangunt magnas tristia fata deas,

Flebilis indignos, Elegia, solve capillos:

A nimis ex vero nunc tibi nomen erit!

Ille tui vates operis, tua fama, Tibullus

Ardet in exstructo corpus inane rogo.

Ovid, Am. III. ix. (sel.)

MARTIALIS APOPHORETA* (1).
Lectori.

Quo vis cumque loco potes hunc finire libellum:

Versibus explicitumst omne duobus opus.

Lemmata si quaeris cur sint adscripta, docebo,

Ut, si malueris, lemmata sola legas.

Chartae Epistulares.
I.

Seu leviter noto seu caro missa sodali

Omnes ista solet charta vocare suos.

Theca Libraria.
II.

Sortitus thecam calamis armare memento:

Cetera nos dedimus, tu leviora para.

Umbella.
III.

Accipe quae nimios vincant umbracula soles:

Sit licet et ventus, te tua vela tegent.

Parazonium.
IV.

Militiae decus hoc gratique erit omen honoris,

Arma tribunicium cingere digna latus.

Falx.
V.

Pax me certa ducis placidos curvavit in usus.

Agricolae nunc sum, militis ante fui.

Scrinium.
VI.

Selectos nisi das mihi libellos,

Admittam tineas trucesque blattas.

Candelabrum Corinthium.
VII.

Nomina candelae nobis antiqua dederunt.

Non norat parcos uncta lucerna patres.

Pila Paganica.
VIII.

Haec quae difficili turget paganica pluma,

Folle minus laxast et minus arta pila.

Pila Trigonalis.
IX.

Si me mobilibus scis expulsare sinistris,

Sum tua. Tu nescis? rustice, redde pilam.

Follis.
X.

Ite procul, iuvenes: mitis mihi convenit aetas:

Folle decet pueros ludere, folle senes.

* Apophoreta (ἀποφόρητα = to be carried away), Christmas presents which were interchanged at the Saturnalia.

MARTIALIS APOPHORETA (2).
Vergilius in membranis.
I.

Quam brevis immensum cepit membrana Maronem!

Ipsius vultus prima tabella gerit.

Cicero in membranis.
II.

Si comes ista tibi fuerit membrana, putato

Carpere te longas cum Cicerone vias.

Monobyblos Properti.
III.

Cynthia, facundi carmen iuvenale Properti,

Accepit famam; non minus ipsa dedit.

Titus Livius in membranis.
IV.

Pellibus exiguis artatur Livius ingens,

Quem mea non totum bybliotheca capit.

Sallustius.
V.

Hic erit, ut perhibent doctorum corda virorum,

Primus Romana Crispus in historia.

Lucanus.
VI.

Sunt quidam qui me dicunt non esse poetam:

Sed qui me vendit bybliopola putat.

Catullus.
VII.

Tantum magna suo debet Verona Catullo,

Quantum parva suo Mantua Vergilio.

Fistula.
VIII.

Quid me corapactam ceris et harundine rides?

Quae primum structa est fistula talis erat.

Catella Gallicana. 
IX.

Delicias parvae si vis audire catellae

Narranti brevis est pagina tota mihi.

Minerva argentea.
X.

Dic mihi, virgo ferox, cum sit tibi cassis et hasta

Quare non habeas aegida. ‘Caesar habet.’

Hercules fictilis.
XI.

Sum fragilis: sed tu, moneo, ne sperne sigillum:

Non pudet Alciden nomen habere meum.

Toga.
XII.

‘Romanos rerum dominos gentemque togatam’

Ille facit, magno qui dedit astra patri.

EPITAPHS AND INSCRIPTIONS.
On Naevius (by himself).
I.

‘Immortales mortales si foret fas flere

Flerent divae Camenae Naevium poetam;

Itaque postquam est Orci traditus thesauro

Obliti sunt Romai loquier lingua Latina.’

On Ennius (by himself).
II.

‘Aspicite, o cives, senis Enni imaginis formam:

Hic vestrum panxit maxima facta patrum.

Nemo me lacrumis decoret nec funera fletu

Faxit. Cur? Volito vivas per ora virum.’

On Pacuvius (by himself).
III.

‘Adulescens, tametsi properas, te hoc saxum rogat,

Ut sese aspicias, deinde quod scriptum est, legas.

Hic sunt poetae Pacuvi Marci sita

Ossa. Hoc volebam nescius ne esses. Vale.’

On Plautus (by himself).
IV.

‘Postquam est mortem aptus Plautus, Comoedia luget,

Scena est deserta, ac dein Risus, Ludus, Iocusque,

Et Numeri innumeri simul omnes collacrumarunt.’

On Tibullus.
V.

‘Te quoque Vergilio comitem non aequa, Tibulle,

Mors iuvenem campos misit ad Elysios,

Ne foret aut elegis molles qui fleret amores

Aut caneret forti regia bella pede.’

Domitius Marsus.

In tumulo hominis felicis.
VI.

‘Sparge mero cineres, bene olentis et unguine nardi,

Hospes, et adde rosis balsama puniceis.

Perpetuum mihi ver agit illacrimabilis urna

Et commutavi saecula, non obii.

Nulla mihi veteris perierunt gaudia vitae,

Seu meminisse putes omnia, sive nihil.’

Ausonius, Epit. 36.

Thermopylae.
VII.

‘Ὦ ξεῖν’, ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις, ὅτι τῇδε

Κείμεθα, τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι.’

Simonides of Ceos.

‘Dic, hospes, Spartae, nos te vidisse iacentes,

Dum sanctis patriae legibus obsequimur.’

Transl. by Cicero, Tusc. i. 42. 101.

EPILOGUE.
Horace.
A.

Exegi monumentum aere perennius

Regalique situ pyramidum altius,

Quod non imber edax, non Aquilo impotens

Possit diruere aut innumerabilis

5

Annorum series et fuga temporum.

Non omnis moriar, multaque pars mei

Vitabit Libitinam: usque ego postera

Crescam laude recens, dum Capitolium

Scandet cum tacita virgine pontifex.

10

Dicar, qua violens obstrepit Aufidus

Et qua pauper aquae Daunus agrestium

Regnavit populorum, ex humili potens

Princeps Aeolium carmen ad Italos

Deduxisse modos. Sume superbiam

15

Quaesitam meritis et mihi Delphica

Lauro cinge volens, Melpomene, comam.

Horace, Od. III. xxx.

Ovid.
B.

Iamque opus exegi, quod nec Iovis ira nec ignis

Nec poterit ferrum nec edax abolere vetustas.

Cum volet, illa dies, quae nil nisi corporis huius

Ius habet, incerti spatium mihi finiat aevi;

875

Parte tamen meliore mei super alta perennis

Astra ferar nomenque erit indelebile nostrum.

Quaque patet domitis Romana potentia terris,

Ore legar populi perque omnia saecula fama,

Siquid habent veri vatum praesagia, vivam.

Ovid, Met. xv. 871-9.

Martial.
C.

Ohe, iam satis est, ohe, libelle,

Iam pervenimus usque ad umbilicos:

Tu procedere adhuc et ire quaeris,

Nec summa potes in schida teneri,

5

Sic tamquam tibi res peracta non sit,

Quae prima quoque pagina peracta est.

Iam lector queriturque deficitque;

Iam librarius hoc et ipse dicit

‘Ohe, iam satis est, ohe, libelle.’

Martial, Epig. IV. lxxxix.