Plain text

nomine meo id profero | corpus neque ullius cogitata (10)
vituperans institui ex eo me adprobare, sed omnibus
scriptoribus infinitas ago gratias quod egregiis ingeniorum
sollertiis ex aevo conlatis abundantes alius alio genere
copias praeparaverunt, unde nos uti fontibus haurientes 5
aquam et ad propria proposita traducen|tes facundiores et (15)
expeditiores habemus ad scribendum facultates talibusque confidentes
auctoribus audemus institutiones novas comparare.
11 Igitur tales ingressus eorum quia ad propositi mei
rationes animadverti praeparatos, inde sumendo progredi 10
coepi. | namque primum Agatharchus Athenis Aeschylo (20)
docente tragoediam scaenam fecit et de ea commentarium
reliquit. ex eo moniti Democritus et Anaxagoras de eadem
re scripserunt, quemadmodum oporteat ad aciem oculorum
radiorumque extentionem certo loco centro constituto lineas 15
ratione | naturali respondere, uti de incerta re certae imagines (25)
aedificiorum in scaenarum picturis redderent speciem
et quae in directis planisque frontibus sint figurata, alia
12 abscedentia alia prominentia esse videantur. postea Silenus
de symme|triis doricorum edidit volumen, de aede Iunonis 159
quae est Sami dorica Theodorus, de ionica Ephesi quae 21
est Dianae Chersiphron et Metagenes, de fano Minervae
quod est Priene ionicum Pytheos, item de aede Minervae
dorica quae | est Athenis in arce Ictinos et Carpion, Theodorus (5)
Phocaeus de tholo qui est Delphis, Philo de aedium 25
sacrarum symmetriis et de armamentario quod fecerat
Piraeei portu, Hermogenes de aede Dianae ionica quae

4 alııſ (alı≣ıſ S) alıo x.

9 quia: quae(-ę GS) x (que Gc).

11 agatarcus HS, -tharcus G. | eschyle HS, aeschilo G.

12 scaenam: ad caenam H, adcę|nā G, ad scaenam Hc, adscenā S(Gc).

15 extentionē GS: -ne H. | lineas: adlineas x.

21 samii HG, sann＜i＞ Sc. | zeodorus HS, zeodoricus G, sed v. 5 theodorus x. | de ionica: ionicae (-ce S) x.

22 c(ch S)resiphon x.

23 prienae H, -ne GS (-nę Gc). cf. p. 8, 4. | phy(i G)leos x.

24 doricae (-ce SGc, dorie G) x. | ictionos x.

26 armentario x. | fecerat: fuerat x.

27 pi(y G)raei HG, pirei S (pyrei Gc). | deae | dianae ante corr. H(L): deae | ＜de＞ dianae Hc, deaede dianę GS. | ionicae(-ę S) x.

Plain text

est Magnesiae pseudodipteros et Liberi Patris Teo monopteros,
item Arcesius | de symmetriis corinthiis et ionico (10)
Trallibus Aesculapio quod etiam ipse sua manu dicitur
fecisse, de Mausoleo Satyrus et Pytheos, quibus vero felicitas
13 maximum summumque contulit munus. quorum enim 5
artes aevo perpetuo nobilissimas laudes et sempiterno
florentes habere iudicantur, | excogitatis egregias operas (15)
praestiterunt. namque singulis frontibus singuli artifices
sumpserunt certatim partes ad ornandum et probandum
Leochares Bryaxis Scopas Praxiteles, nonnulli etiam putant 10
Timotheum, quorum artis eminens excellentia coegit ad
14 septem spectaculorum eius operis perve|nire famam. praeterea (20)
minus nobiles multi praecepta symmetriarum conscripserunt,
uti Nexaris Theocydes Demophilos | Pollis Leonidas 160
Silanion Melampus Sarnacus Euphranor. non minus 15
de machinationibus, uti Diades Archytas Archimedes Ctesibios
Nymphodorus Philo Byzantius Diphilos Democles
Charias Polyidos Pyrros Agesistratos. quorum ex com|mentariis (5)
quae utilia esse his rebus animadverti, collecta
in unum coegi corpus, et ideo maxime quod animadverti 20
in ea re ab Graecis volumina plura edita, ab nostris
oppido quam pauca. Fuficius nimirum de his rebus
primus instituit edere volumen, item Terentius Varro de
novem disciplinis | unum de architectura, P. Septimius duo. (10)

1 magnesia x. | teo: &eo HS, et eo G. | monopteros G: monocteros HS.

2 arcesius: argelius x.

4 Demausoleo H: Demaus oleo S, demaus oleo G. | saturus x. | phiteus x.

6 sempiternos G.

7 & cogitatis x.

8 singulis H.

10 bryaxes HS, brixes G. | scaphas x. | praxitelis x.

11 cogit G.

13 multa G.

14 ut inexaris H, utinex | aris S, uti nexaris G. | theoci(y G)des x. | leonidas G: -des HS.

16 utidiates G. | ar⟦cy⟧chytas H, archytas GS. | archymedes GS, archimedas G. | &esibios HS, et esibios G.

17 phylob(p S)yzanteos HS, philobizant eos G. | diphylos HS. | demodes G.

18 charidas x. | poliydos S. | phy(i G)rros x. | agesistratas x.

19 collecta—(29) animadverti G(Sc in m.): om. HS.

22 fuficius HG: sufficus S. | nimirum: enim mirum x. | primus HS: inprimus G.

23 terrentius G.

24 pseptimi|us H, Pſ┃ep|timius S: septimis (sine p) G.

Plain text

15 amplius vero in id genus scripturae adhuc nemo incubuisse
videtur, cum fuissent et antiqui cives magni architecti,
qui potuissent non minus eleganter scripta comparare.
namque Athenis Antistates et Callaeschros et Antimachides
et Pormos architecti | Pisistrato aedem Iovi Olympio 5 (15)
facienti fundamenta constituerunt, post mortem autem eius
propter interpellationem rei publicae incepta reliquerunt.
itaque circiter annis ＜quadringentis＞ post Antiochus rex cum
in id opus inpensam esset pollicitus, cellae magnitudinem
et columnarum circa | dipteron conlocationem epistyliorumque 10 (20)
et ceterorum ornamentorum ad symmetriam distributionem
magna sollertia scientiaque summa civis Romanus
Cossutius nobiliter est architectatus. id autem opus non
modo vulgo sed etiam in paucis a magnificentia nominatur.
16 nam quattuor locis sunt | aedium sacrarum marmoreis 161
operibus ornatae dispositiones, e quibus proprie de is 16
nominationes clarissima fama nominantur. quarum excellentiae
prudentesque cogitationum apparatus suspectus
habent in deorum caerimonio. primum|que aedis Ephesi (5)
Dianae ionico genere ab Chersiphrone Gnosio et filio eius 20
Metagene est instituta, quam postea Demetrius ipsius
Dianae servus et Paeonius Ephesius dicuntur perfecisse.
Mileti Apollini item ionicis symmetriis idem Paeonius
Daphnisque Milesius instituerunt. Eleusine | Cereris et (10)
Proserpinae cellam inmani magnitudine Ictinos dorico more 25
sine exterioribus columnis ad laxamentum usus sacrificiorum

4 antistates (sic) x. | callescheros HS, calle | cheros G.

5 pormos HS, porinos G.

7 rei publicę GS: regi publice H.

8 quadringentis: ducentis x. anthi | ocus H.

9 impinsam H, impensam Hc G, inpensam S.

12 civis: cuius S.

14 volgo H.

16 de is (ut p. 1, 16): dehis x.

17 quorum x.

18 prudentis HS (-tes G).

19 caerimonio: sesemaneo HG, se se man& S (sese,manetọ Gc). | aedes x.

20 ab cresiphone x.

21 metagine HS (-gene G).

22 servus (-os H) sc. παῖϲ τῆϲ θεοῦ Haussoullier (Rev. de phil. XXI, 112). | poeonius G (pae- H, pe- S).

23 meleti x. | apolloni G. | idem GS: eidem H.

24 daphnis G: daphinis HS. | cereris GS: ca&eris H.

25 icti . nos H, icti nos S, ictinus G.

Plain text

17 pertexit. eam autem postea cum Demetrius Phalereus
Athenis rerum potiretur, Philo ante templum in fronte
columnis constitutis prostylon fecit. ita aucto vesti|bulo (15)
laxamentum initiantibus operique summam adiecit auctoritatem.
in asty vero Olympio amplo modulorum comparatu 5
corinthiis symmetriis et proportionibus, uti supra
scriptum est, architectandum Cossutius suscepisse memoratur,
cuius commentarium nullum est inventum. nec
tamen a Cossutio | solum de his rebus scripta sunt desideranda (20)
sed etiam a G. Mucio, qui magna scientia confisus 10
aedis Honoris et | Virtutis Marianae cellae columnarumque 162
et epistyliorum symmetrias legitimis artis institutis
perfecit. id vero si marmoreum fuisset, ut haberet
quemadmodum ab arte subtilitatem sic ab magnificentia
et inpensis auctoritatem, in primis et | summis operibus 15 (5)
nominaretur.
18 Cum ergo et antiqui nostri inveniantur non minus
quam Graeci fuisse magni architecti et nostra memoria
satis multi, et ex his pauci praecepta edidissent, non
putavi silendum sed disposite singulis voluminibus de 20
singulis expo|nere. itaque quoniam sexto volumine privatorum (10)
aedificiorum rationes perscripsi, in hoc qui septimum
tenet numerum de expolitionibus quibus rationibus et
venustatem et firmitatem habere possint exponam.
I Primumque incipiam de ruderatione, quae principia 25
tenet | expolitionum, uti curiosius summaque providentia (15)

1 pertexit HS: pertexuit G. | eam: ea HG, Ei S.

4 initiantibus G: init(c S)ientibus HS. | adiecit G: adfecit HS.

5 asty HS, asti G. | Olympio (sc. aedem): ạ̶̇ḍ̶̇aðolympıvom Hc = adolȳpiū S, adolimpiū G.

6 uti .s.s. est HS, uti .ss. est G.

7 cossutius GS, quſoſutiuſ Hc.

9 acussutio G.

10 .A.G. mutio HS, ACI. mutio G.

11 aedes x. | marinianae (-ę S) HS, mariniiane G.

12 legitimas a. c. H.

13 ꝑficit H (-ecit GS).

18 n̅r̅ę̅ memorię G.

20 silendum Hc S(Gc): sidendum ante ras. H, sidiendū ante ras. G.

21 exponere (cf. p. 36, 24. 37, 28 etc.): exponeremus x. | sexto Hc S(Gc): secto H, ręcto G.

23 numerum: murū ante corr. G. | expoliationibus a. c. G.

24 vetustatē a. c. G.

Plain text

solidationis ratio habeatur. et si plano pede erit eruderandum,
quaeratur solum si sit perpetuo solidum, et ita
exaequetur, et inducatur cum statumine rudus. sin autem
omnis aut ex parte congesticius locus fuerit, festucationibus
cum magna | cura solidetur. in contignationibus vero diligenter 5 (20)
est animadvertendum ne qui paries qui non exeat
ad summum, sit extructus sub pavimentum, sed potius
relaxatus supra se pendentem habeat coaxationem. cum
enim solidus exit, contignationibus arescentibus aut pandatione
sidentibus, per|manens structurae soliditate dextra 10 (25)
ac sinistra secundum se facit in pavimentis necessario
2 rimas. item danda est opera | ne commisceantur axes 163
aesculini quercu, quod quercei simul umorem perceperunt
se torquentes rimas faciunt in pavimentis. sin autem
aesculus non erit et necessitas coegerit, propter inopiam 15
querceis sic videtur esse faciundum ut se|centur tenuiores. (5)
quo minus enim valuerint, eo facilius clavis fixi continebuntur
deinde in singulis tignis extremis partibus
axes bini clavis figantur, uti nulla ex parte possint se
torquendo angulos excitare. namque de cerro aut fago 20
seu farno nullus ad vetustatem potest permanere. coaxatio|nibus (10)
factis si erit, filex, si non, palea substernatur,
3 uti materies ab calcis vitiis defendatur. tunc insuper
statuminetur ne minore saxo quam quod possit manum
implere. statuminationibus inductis rudus si novum erit, 25

2 quae|ratur non solum ante ras. H (non del. Hc).

3 statum inerudus GG, statu minerudus S (sed in m. Sc ꝉ in erudiis), statum‿ine,rudns Gc.

4 congesticius G: coniesticius HS. | fistucationibus x.

6 non om. S.

10 sedentibus x.

13 querco x. | querqui HG, quercui S(Gc). | perceperunt (-r̄ S) HS: -rint G.

16 quaercis H, quercis GSc (-cı≣ſ = cuſ ante ras. S). | faciendū G.

17 minum| H. | clavis fixi G: clavi fixi HS. | contenebuntur H. hic lacunam significavi quam explet Faventinus sic p. 301, 24 ＜et primum in directo iactatis axibus, sequentibus in transverso stratis＞. cf. p. 302, 18.

19 axes bini clavis: axis bini (boni Gc, ut Fav. cod. v p. 301, 25) clavi x.

20 anguli x.

22 filex HG: silex S (filix Fav.). cf. Mayhoff ad Plin. 24, 85.

24 qui x (ut Fav.).

25 inductus x.

Plain text

ad tres partes una calcis misceatur, si redivivum fuerit,
quinque ad duo mix|tionis habeant responsum. deinde (15)
rudus inducatur et vectibus ligneis, decuriis inductis, crebriter
pistatione solidetur, et id ne minus pistum absolutum
crassitudine sit dodrantis. insuper ex testa nucleus 5
inducatur mixtionem habens ad tres partes unam calcis,
ne minore crassitudine pavimenti digi|torum senum. supra (20)
nucleum ad regulam et libellam exacta pavimenta struantur
4 sive sectilia seu tesseris. cum ea structa fuerint et
fastigia sua structione habuerint, ita fricentur uti si 10
sectilia sint, nulli gradus in scutulis aut trigonis aut
quadratis seu favis extent, sed coagmento|rum compositio 164
planam habeat inter se directionem. si tesseris structura
erit, ut eae omnes angulos habeant aequales. cum enim
anguli non fuerint omnes aequaliter plani, non erit exacta 15
ut oportet fricatura. item testacea spicata ti|burtina sunt (5)
diligenter exigenda, ut ne habeant lacunas nec extantes
tumulos, sed ＜sint＞ extenta et ad regulam perfricata. super,
fricatura levigationibus et polituris cum fuerit perfecta,
incernatur marmor, et supra loricae ex calce et harena 20
inducantur.
5 | Subdiu vero maxime idonea faciunda sunt pavimenta, (10)
quod contignationes umore crescentes aut siccitate decrescentes
seu pandationibus sidentes movendo se faciunt
vitia pavimentis, praeterea gelicidia et pruinae non patiuntur 25
integra permanere. itaque si necessitas coegerit, ut
minime | vitiosa fiant sic erit faciundum. cum coaxatum (15)
fuerit, super altera coaxatio transversa sternatur clavisque
fixa duplicem praebeat contignationi loricationem. deinde

2 adduum (-ū GS) mixtiones x.

3 rudus GS: inrudus H.

4 piscatione HS, pinsatione G. | ne: non x (cf. p. 128, 6. 8). | pinsum x (cf. p. 164, 20).

5 nuclevos H, -us S(Gc): nedeus G.

7 pavimentum (-ū) x.

8 nedeum ante corr. G.

9 structa: exstructa (sic) x.

10 sua exstructionē HS, sua exstrutionē G (cf. p. 164, 23. 165, 11).

12 favis: pauis ante corr. G.

14 eae H (eœ) Sc (ea S): hę G.

15 pleni x. | 17 ut ne HG: ut non S.

18 sint om. x.

19 fricaturam (-ā) x. | fuerint x.

24 sedentes x.

Plain text

ruderi novo tertia pars testae tunsae admisceatur calcisque
duae partes ad quinque mortarii mixtionibus praestent
6 responsum. statumi|natione facta, rudus inducatur, idque (20)
pistum absolutum ne minus pede sit crassum. tunc autem
nucleo inducto, uti supra scriptum est, pavimentum e tessera 5
grandi circiter binum digitum caesa struatur fastigium
habens in pedes denos digitos binos, quod si bene temperabitur
et recte frica|tum fuerit, ab omnibus vitiis erit (25)
tutum. uti autem inter coagmenta materies ab gelicidiis
ne laboret, fracibus quotannis ante hiemem saturetur. ita 10
7 non patietur in se recipere | gelicidii pruinam. sin autem 165
curiosius videbitur fieri oportere, tegulae bipedales inter
se coagmentatae supra rudus substrata materia conlocentur
habentes singulis coagmentorum frontibus excisos canaliculos
digitales. quibus iunctis | impleantur calce ex oleo 15 (5)
subacta confricenturque inter se coagmenta compressa. ita
calx quae erit haerens in canalibus durescendo contexteque
solidescendo non patietur aquam neque aliam rem per
coagmenta transire. cum ergo fuerit hoc ita perstratum,
supra nucleus inducatur et virgis | caedendo subigatur. 20 (10)
supra autem sive ex tessera grandi sive ex spica testacea
struatur fastigiis quibus est supra scriptum, et cum sic
erunt facta, non cito vitiabuntur.
II Cum a pavimentorum cura discessum fuerit, tunc de
albariis operibus est explicandum. id autem erit recte, 25
si | glaebae calcis optimae ante multo tempore quam opus (15)
fuerit macerabuntur, uti si qua glaeba parum fuerit in
fornace cocta, in maceratione diuturna liquore defervere
coacta uno tenore concoquatur. namque cum non penitus
macerata sed recens sumitur, cum fuerit inducta habens 30
la|tentes crudos calculos pustulas emittit. qui calculi in (20)

4 pystū S. | grassum H.

5 nudeo ante corr. G. | uti .s.s. est HS, uti .ss. ē G.

7 digitus HS

10 fragibus x.

14 excelsos x.

15 impletur calx (calix S) x.

17 calix S. | contestateque solidiscendo G: om. HS (del. Gc).

20 nucreus H.

21 expica H, exspica S(Gc): om. G.

22 struantur x.

28 in om. G.

29 tem(ē)pore x.

Plain text

opere uno tenore cum permacerantur, dissolvunt et dissipant
2 tectorii politiones. cum autem habita erit ratio macerationis
et ita curiosius operi praeparatum erit, sumatur
ascia et quemadmodum materia dolatur, sic calx in lacu
macerata ascietur. | si ad eam offenderint calculi, non erit 5 (25)
temperata. cumque siccum et purum ferrum educetur,
indicabit eam evanidam et siticulosam. cum vero pinguis
fuerit et recte macerata, circa id ferramentum uti glutinum
haerens omni ratione probabit se esse temperatam.
tunc autem machinis compa|ratis camararum dispositiones 166
in conclavibus expediantur, nisi lacunariis ea fuerint ornata. 11
III Cum ergo camararum postulabitur ratio, sic erit faciundum.
asseres directi disponantur inter se ne plus spatium
| habentes pedes binos, et hi maxime cupressei, quod (5)
abiegnei ab carie et ab vetustate celeriter vitiantur, hique 15
asseres cum ad formam circinationis fuerint distributi,
catenis dispositis ad contignationes, sive tecta erunt, crebriter
clavis ferreis fixi religentur, eaeque catenae ex ea
materia compa|rentur cui nec caries nec vetustas nec umor (10)
possit nocere, id est e buxo iunipiro olea robore cupresso 20
ceterisque similibus praeter quercum, cum ea se torquendo
2 rimas faciat quibus inest operibus. asseribus dispositis
tum tomice e sparto hispanico harundines graecae tunsae
ad eos uti forma | postulat religentur. item supra camaram (15)
materies ex calce et harena mixta subinde inducatur, 25
ut si quae stillae ex contignationibus aut tectis ceciderint

3 ita: id x. | opere x.

9 probauit G. | se G: om. HS (cf. p. 179, 20). | temperata S.

10 camerarum x (item 3. 15. 24).

11 fuer̄ S (-rint in m. Sc).

12 faciundū ante ras. S: -da HG (Sc).

14 cupre(ae H)ssi x.

15 abiegnei: sic HG, abeıgnei Sc (ut CIL I, 577).

17 tecta erunt G: tecteȓ (= tecter̄, -terunt, rec. tecterus) H, tectoꝝ S (tectorum Gc). | crebriter GS: crebiter H.

19 conparatur ante corr. G.

20 iunipero (-pera G) x (iunipiro Hc). | oleo ante corr. G.

21 ea se: eas x.

22 faciant HS, -unt G.

23 tomice e: tomices HS, tonices G (ī aꝉ tomices Gc).

25 inducantur G.

26 si qua est ille (ē illę S) HS, si quę astulę G.

Plain text

sustineantur. sin autem harundinis graecae copia non
erit, de paludibus tenues colligantur et mataxa aut tomice
ad iustam longitudinem una | crassitudine alligationibus (20)
temperentur, dum ne plus inter duos nodos alligationes
binos pedes distent, et eae ad asseres, uti supra scriptum 5
est, tomice religentur cultellique lignei in eas configantur.
3 cetera omnia uti supra scriptum est expediantur. camaris
dispositis et intextis, imum cae|lum earum trullissetur, (25)
deinde harena dirigatur, postea autem creto marmore
poliatur. 10
| Cum camarae politae fuerint, sub eas coronae sunt 167
subiciendae, quas maxime tenues et subtiles oportere fieri
videbitur. cum enim grandes sunt, pondere deducuntur nec
possunt se sustinere. in hisque minime gypsum debet
ad|misceri, sed ex creto marmore uno tenore perduci, uti 15 (5)
ne praecipiendo non patiatur uno tenore opus inarescere.
etiamque cavendae sunt in camaris priscorum dispositiones,
quod earum planitiae coronarum ＜figurae＞ gravi pondere
4 inpendentes sunt periculosae. coronae autem sunt ＜aliae
purae＞ aliae cae|latae. conclavibus autem ubi ignis aut 20 (10)
plura lumina sunt ponenda, purae fieri debent, ut eae
facilius extergeantur. in aestivis et exhedris, ubi minime
fumus est nec fuligo potest nocere, ibi caelatae sunt
faciendae, semper enim album opus propter superbiam
candoris non modo ex propriis sed | etiam alienis aedificiis 25 (15)
concipit fumum.
5 Coronis explicatis parietes quam asperrime trullissentur,

2 tenues: sic x. | colligantur G: -gatur HS. | mataxae (-e S) tomicae (-æ S) x (corr. Schneider ad Pall. p. 21).

4 duos G: uos H, .II.os (ubi .II. in ras.) Sc. | alligationes (= -nis): -nibus x.

5 eae ante ips. corr. S: hae HG(Sc).

6 tomicae H, -ce G (-cę Gc), tonicæ Sc.

9 derigatur x. | creto: creta aut x.

11 (item 17) camerae x.

12 quas: quam (quā GS) x. | subtilis HS (-les G).

14 inhisq; H (-que S): inhis | quo G (supra ꝉ ę Gc).

15 ex creto: excepto x.

18 coronarum gravi (om. figurae) x.

19 coronarum autem sunt figurae (-rę GS) aliae (-ę GS) cae(ce S)latae (-te H, -tę GS) x.

21 pure S: pura HG. | eæ Sc: ea HG et ante corr. S.

22 exedris S.

27 quā GS: quem H.

Plain text

postea autem supra, trullissatione subarescente, deformentur
directiones harenati, uti longitudines ad regulam et ad
lineam, altitudines ad perpendiculum, anguli ad normam
re|spondentes exigantur. namque sic emendata tectoriorum (20)
in picturis erit species. subarescente, iterum et tertio inducatur. 5
ita cum fundatior erit ex harenato directura, eo
6 firmior erit ad vetustatem soliditas tectorii. cum ab harena
praeter trullissationem non minus tribus coriis fuerit deformatum,
| tunc e marmore graneo directiones sunt subigendae, (25)
dum ita | materies temperetur uti cum subigatur 168
non haereat ad rutrum, sed purum ferrum e mortario 11
liberetur. graneo inducto et inarescente, alterum corium
mediocre dirigatur. id cum subactum fuerit et bene fricatum,
subtilius inducatur. ita | cum tribus coriis harenae (5)
et item marmoris solidati parietes fuerint, neque rimas 15
7 neque aliud vitium in se recipere poterunt. sed et liaculorum
subactionibus fundata soliditate marmorisque candore
firmo levigata, coloribus cum politionibus inductis
nitidos expriment splendores. colores autem, | udo tectorio (10)
cum diligenter sunt inducti, ideo non remittunt sed sunt 20
perpetuo permanentes, quod calx in fornacibus excocto
liquore facta raritatibus evanida, ieiunitate coacta corripit
in se quae res forte contigerunt, mixtionibusque ex aliis
potestatibus conlatis seminibus seu principiis una soli|descendo, (15)
in quibuscumque membris est formata cum fit 25
arida redigitur uti sui generis proprias videatur habere
8 qualitates. itaque tectoria quae recte sunt facta neque
vetustatibus fiunt horrida, neque cum extergentur remittunt
colores, nisi si parum diligenter et in arido fuerint inducti.

1 trullissationem (-nē G) HG (-ne S).

2 derectiones x. | uti HG: ut S.

4 tectorum x.

6 cvomfundatior H. | ha(a- S)renata (-to G) derectura x.

9 graneo (granio Fav.): grandio x. | derectiones x.

12 graneo: grandi x.

16 liaculorum (sic) x.

17 candorem (-ē GS) x.

18 levigate (-ae G) x.

19 udo: nudo x.

22 evanida G: & evanida HS(Gc).

23 forte: porte G.

26 videtur x.

27 rectae H = recte G: -ta S.

29 nisi ＜si＞ supra add. Sc (ut in ras. p. 105, 28). | inducta x.

Plain text

cum ergo ita | in parietibus tectoria facta fuerint (20)
uti supra scriptum est, et firmitatem et splendorem et ad
vetustatem permanentem virtutem poterunt habere. cum
vero unum corium harenae et unum minuti marmoris erit
inductum, tenuitas eius minus valendo faciliter rumpitur 5
nec splendorem politionibus pro|pter inbecillitatem crassitudinis (25)
9 proprium obtinebit. quemadmodum enim speculum
argenteum tenui lamella ductum incertas et sine viribus
habet remissiones splendoris, quod autem e solida temperatura
fuerit factum, recipiens in se firmis viribus politionem 10
fulgentes in aspectu certasque con|siderantibus 169
imagines reddit, sic tectoria quae ex tenui sunt ducta
materia non modo sunt rimosa, sed etiam celeriter evanescunt,
quae autem fundata harenationis et marmoris
soliditate sunt crassitudine spissa, cum sunt politionibus 15
| crebris subacta, non modo sunt nitentia, sed etiam imagines (5)
10 expressas aspicientibus ex eo opere remittunt. Graecorum
vero tectores non solum his rationibus utendo
faciunt opera firma, sed etiam mortario conlocato, calce
et harena ibi confusa, decuria hominum inducta, ligneis 20
vectibus pisunt mate|riam, et ita ad certamen subacta tunc (10)
utuntur. itaque veteribus parietibus nonnulli crustas excidentes
pro abacis utuntur, ipsaque tectoria abacorum
et speculorum divisionibus circa se prominentes habent
expressiones. 25
11 Sin autem in craticiis tectoria erunt facienda, quibus
| necesse est in arrectariis et transversariis rimas fieri, (15)
ideo quod luto cum linuntur necessario recipiunt umorem,
cum autem arescunt extenuati in tectoriis faciunt rimas,
id ut non fiat haec erit ratio. cum paries totus luto inquinatus 30
fuerit, tunc in eo opere cannae clavis muscariis

1 itaq⁊ x.

7 optinebit HG: habebit S.

8 incertas et GS: incerta . sed H.

9 remissiones splendoris G: remissiores splendores HS.

12 redd& (-et G) x.

13 materia G: om. HS.

15 soliditate HG: solidate S (cf. -datæ L). | crassitudines | pissa G, -ne pissa (sic) S, -ne | spissa (-neẛ̣ | ＜ſ＞pissa) Gc (= HL). | polutionibus H (poli- GS).

21 pisant x.

29 arescent x.

Plain text

perpetuae | figantur, deinde iterum luto inducto si priores (20)
transversariis harundinibus fixae sunt, secundae erectis
figantur et ita, uti supra scriptum est, harenatum et
marmor et omne tectorium inducatur. ita cannarum duplex
in parietibus harundinibus transversis fixa perpetuitas nec 5
segmina nec rimam ullam | fieri patietur. (25)
IV Quibus rationibus siccis locis tectoria oporteat fieri
dixi, nunc quemadmodum umidis locis politiones expediantur
ut permanere possint sine vitiis, exponam. et primum
concla|vibus quae plano pede fuerint, in imo pavimento 170
alte circiter pedibus tribus pro harenato testa trullissetur 11
et dirigatur, uti eae partes tectoriorum ab umore ne vitientur.
sin autem aliqui paries perpetuos habuerit umores,
paululum ab eo | recedatur et struatur alter tenuis distans (5)
ab eo quantum res patietur, et inter duos parietes canalis 15
ducatur inferior quam libramentum conclavis fuerit, habens
nares ad locum patentem. item cum in altitudinem perstructus
fuerit, relinquantur spiramenta. si enim non per
nares umor et in imo | et in summo habuerit exitus, non (10)
minus in nova structura se dissipabit. his perfectis paries 20
testa trullissetur et dirigatur et tunc tectorio poliatur.
2 sin autem locus non patietur structuram fieri, canales fiant
et nares exeant ad locum patentem. deinde tegulae bipedales
ex una parte supra mar|ginem canalis inponantur, (15)
ex altera parte bessalibus ＜laterculis＞ pilae substruantur, 25
in quibus duarum tegularum anguli sedere possint, et ita
a pariete eae distent ut ne plus pateant palmum. deinde
insuper erectae mammatae tegulae ab imo ad summum

4 ita G: om. HS.

6 segmina: tegmina H, tecmina GS. | post patietur in ipso textu G (non HS) leguntur quae rubricae olim fuerant verba haec Quomodo tectoria in humidis locis fiant.

8 polutiones H (poli- GS).

11 trulissetur HS.

12 eae H: hęe S, hae G.

13 aliqui HS: aliquis G.

16 conclavi G.

17 perstructus S: perstrictus HG.

21 de(i S)rigatur x.

23 exeant GS: exeunt H.

24 canalis GS: -les H.

25 besalibus pilae x (cf. p. 125, 19).

26 angulis Gc.

27 distent GSc: distant HS.

28 mammatae (Plin.): amatae (-tę S) HS, ammatę G.

Plain text

ad parietem figantur, quarum interiores partes | curiosius (20)
picentur ut ab se respuant liquorem. item in imo et in
3 summo supra camaram habeant spiramenta. tum autem
calce ex aqua liquida dealbentur, uti trullissationem testaceam 5
non respuant. namque propter ieiunitatem quae est
a fornacibus excocta non possunt recipere nec sustinere,
| nisi calx subiecta utrasque res inter se conglutinet et (25)
cogat coire. trullissatione inducta pro harenato testa dirigatur,
et | cetera omnia uti supra scripta sunt in tectoriorum 171
rationibus perficiantur. 10
4 Ipsi autem politionibus eorum ornatus proprias debent
habere decoris rationes, uti et ex locis aptas et generum
| discriminibus non alienas habeant dignitates. tricliniis (5)
hibernis non est utilis compositione nec megalographia
nec camararum coronario opere subtilis ornatus, quod ea 15
et ab ignis fumo et ab luminum crebris fuliginibus corrumpuntur.
in his vero supra podia abaci ex atramento
sunt subigendi et | poliendi, cuneis silaceis seu miniaceis (10)
interpositis.
Explicata camara pura et polita, etiam pavimentorum 20
non erit displicens, si qui animadvertere voluerit, Graecorum
ad hibernaculorum usum minime sumptuosus et utilis
5 apparatus. foditur enim infra libramentum triclinii altitu|dine (15)
circiter pedum binum, et solo festucato inducitur
aut rudus aut testaceum pavimentum ita fastigatum ut 25

3 camaram HS: cameram G. | spiramenta: stramenta x.

4 testaceam (L): testaetam H, testetam ante ras. S, testeā G(Sc). ut corruptae hic lectioni subest —ceam (pro —etam), sic H(x) servat scripturam per -ce- etiam p. 164, 4. 171, 16 licet reliquis tradat (-ci vel ti- cum rec.).

8 cogat coire GS: cogitat quoire H.

7 tectorio HG, -rii S.

10 perficiuntur x.

11 politionibus (-b; G) … proprios … addecoris x.

14 conpositione HG: cōpositio. S. | melographia x.

15 camerarum x.

16 fulginibus G.

17 eax·tram̄|to Hc.

18 sileceis H, siliceis S, silceis G. | se ominia | ceis H.

20 (sine interp.) explicatae (-ę GS) camere (-ę GS) purae (-ræ S, -re G, -rę Gc) politae (-ę GS) &iam (sic H, Etiam S, etiam sine interp. G) x.

22 utilis est apparatus x.

23 intra x. | triclinii GS: -ni H. | altitudo x.