The Project Gutenberg eBook of De Architectura, by Vitruvius.

Plain text

pulsus crebritate et obturantes foramina cymbalis superiora,
aera qui est ibi inclusus pressionibus coactum in fistulas
cogunt, per quas in pnigea concurrit et per eius cervices
in arculam. motione vero vectium vehemen|tiore spiritus 
frequens compressus epitoniorum aperturis influit et replet 
6 anima canales. itaque cum pinnae manibus tactae propellunt
et reducunt continenter regulas alternis | obturando 263
foramina alternis aperiundo, e musicis artibus multiplicibus
modulorum varietatibus sonantes excitant voces.

Quantum potui niti ut obscura res per scripturam 
dilucide pronuntiaretur contendi, sed haec non est facilis
ratio | neque omnibus expedita ad intellegendum praeter 
eos qui in his generibus habent exercitationem. quodsi
qui parum intellexerit ex scriptis, cum ipsam rem cognoscet
profecto inveniet curiose et subtiliter omnia ordinata. 

IX Transfertur nunc cogitatio scripturae ad rationem non
| inutilem sed summa sollertia a maioribus traditam, qua 
in via raeda sedentes vel mari navigantes scire possimus
quot milia numero itineris fecerimus. hoc autem erit sic.
rotae quae erunt in raeda sint latae per mediam diametron 
pedum quaternum et sextantis, ut cum finitum
locum habeat in se rota ab eoque | incipiat progrediens in 
solo viae facere versationem, perveniendo ad eam finitionem
a qua coeperit versari certum modum spatii habeat
2 peractum pedum XII S. his ita praeparatis tunc in rotae 
modiolo ad partem interiorem tympanum stabiliter includatur
habens extra frontem suae rotundationis | extantem 
denticulum unum. insuper autem ad capsum raedae loculamentum
firmiter figatur habens tympanum versatile in
cultro conlocatum et in axiculo conclusum, in cuius tympani 

2 ibi clusus x.

3 ꝑquas inlignea x.

4 arcam x (corr. Buttmann). | vehementiores x.

6 animae (-ę G) x.

7 opturant (obdurant G) f. x.

8 aperiendo G.

11 delucide x.

14 ex: et (ante corr.) G.

19 quod x.

20 erunt (ante corr.) om. G (non E). | medium diametrū x.

21 pedū quaternū & (et EG) sextantes (-te E^c) x (ubi et sext. deleverat Schn. cum Perr. etc.).

25 pedes .XII (XV E) .S. x. | 26 inferiorē x.

29 versatilem (-ē G) x.

Plain text

fronte denticuli perficiantur aequaliter divisi numero
quadringenti convenientes denticulo tympani inferioris.
| praeterea superiori tympano ad latus figatur alter denticulus 
3 prominens extra dentes. super autem ＜tympanum＞
planum | eadem ratione dentatum inclusum in altero loculamento 264
conlocetur, convenientibus dentibus denticulo qui 
in secundi tympani latere fuerit fixus, in eoque tympano
foramina fiant quantum diurni itineris miliariorum numero
raeda possit | exire. minus plusve rem nihil inpedit. et 
in his foraminibus omnibus calculi rotundi conlocentur, 
inque eius tympani theca, sive id loculamentum est, fiat
foramen unum habens canaliculum, qua calculi qui in eo
tympano inpositi fuerint, cum ad eum locum venerint, in
raedae capsum et vas aeneum | quod erit suppositum singuli 
4 cadere possint. ita cum rota progrediens secum agat 
tympanum imum et denticulum eius singulis versationibus
tympani superioris denticulos inpulsu cogat praeterire,
efficiet ut cum CCCC imum versatum fuerit, superius tympanum
semel circumagatur et denticulus qui est | ad latus 
eius fixus unum denticulum tympani plani producat. cum 
ergo CCCC versationibus imi tympani semel superius versabitur,
progressus efficiet spatia pedum milia quinque
id est passus mille. ex eo quot calculi deciderint, sonando
singula milia exisse monebunt. numerus vero calculorum
| ex imo collectus summa diurni ＜itineris＞ miliariorum 
numerum indicabit.

5 Navigationis vero similiter paucis rebus commutatis

eaedem rationes efficiuntur. namque traicitur per latera

1 frontem (-ē G) x.

2 denticulos x.

4 super autem planum x.

5 in alterū loculamentū H.

8 diuturni x.

9 cum rae(ę G, -e E)dae (redaẹ̇ G^c) possit exire x.

10 & (H) om. EG.

11 est om. E (sive ıd l. foramen ē. fiat sic G, non E).

14 singula EG.

17 tympanis E et (ante corr.) G. | denticulas E et (ante corr.) G.

18 ut om. x. | CCCC (sic infra x): ecce (hic) x.

19 circumagitur x.

21 v. intympani EG. | simul x (semel L).

23 quod x.

25 ex uno x. | summa (-ā G^c) diurni m. x.

27 navigationibus (-b;) x.

28 eadem ratione x.

Plain text

parietum axis habens extra navem prominentia capita, in
quae | includuntur rotae diametro pedum quaternum et 
sextantis | habentes circa frontes adfixas pinnas aquam 265
tangentes. item medius axis in media navi ＜habet＞ tympanum
cum uno denticulo extanti extra suam rotunditatem. 
ad eum locum conlocatur loculamentum habens inclusum
in se tympanum, perae|quatis dentibus CCCC convenientibus 
denticulo tympani quod est in axe inclusum, praeterea
ad latus adfixum extantem extra rotunditatem alterum
6 dentem unum. insuper in altero loculamento cum eo confixo 
inclusum tympanum planum ad eundem modum dentatum,
convenientibus dentibus denticulo | qui est ad latus 
fixus tympano quod est in cultro conlocatum, ita ut eos
dentes qui sunt plani tympani singulis versationibus singulos
dens inpellendo in orbem planum tympanum verset. 
in plano autem tympano foramina fiant, in quibus foraminibus
conlocabuntur calculi rotundi. in theca | eius 
tympani, sive loculamentum est, unum foramen excavetur
habens canaliculum, qua calculus liberatus ab obstantia
7 cum ceciderit in vas aereum sonitu significet. ita navis 
cum habuerit impetum aut remorum aut ventorum flatu,
pinnae quae erunt in rotis tangentes aquam adversam
vehementi | retrorsus inpulsu coactae versabunt rotas, eae 
autem involvendo se agent axem, axis vero tympanum,
cuius dens circumactus singulis versationibus singulos secundi 
tympani dentes inpellendo modicas efficit circumitiones.
ita cum CCCC ab pinnis rotae fuerint versatae,
semel tympanum circum|actum inpellet dente qui est ad 
latus fixus, plani tympani dentem. igitur circumitio tympani
plani quotienscumque ad foramen perducet calculos, 

1 inquae (-quę HG^c, -q⁊ G) x.

3 sextantae (-ę EG) x.

4 habet om. x.

10 dentem (ante corr.) om. G (non E).

12 convenientibus: quibus (-b; H) x. | denticulus x.

13 ita ut eos: ineos x.

15 dens: dentes x. | plenum x.

17 eius tympano E et (ante corr.) G.

20 sonitum (-ū G) x.

26 circuitiones x.

29 circuitio x.

Plain text

emittet per canaliculum. ita et sonitu et numero indicabit

miliaria spatia navigationis.

| Quae pacatis et sine metu temporibus ad utilitatem 266
et delectationem paranda quemadmodum debeant fieri peregi.
X nunc vero quae ad praesidia periculi et necessitatem 
salutis sunt inventa, id est scorpionum et ballistarum
rationes qui|bus symmetriis comparari possint exponam. 

Omnes proportiones eorum organorum ratiocinantur e
proposita sagittae longitudine quam id organum mittere
debet, eiusque nonae partis fit foraminum in capitulis 
magnitudo, per quae tenduntur nervi torti qui bracchia
2 continent. ipsa | tum debet eorum foraminum capituli deformari 
altitudo et latitudo. tabulae quae sunt in summo
et in imo capituli, peritretoe quae vocantur, fiant crassitudine
unius foraminis, latitudine unius et eius dodrantis, 
in extremis foraminis unius et eius S. parastaticae dextra
ac sinistra praeter cardines altae | foraminum IIII, crassae 
foraminis quinum cardines foraminis dimidii. a parastatica
ad foramen spatium foraminis S9, a foramine ad
medianam parastaticam item foraminis S9. latitudo parastados 

4 ꝑegi esse futurum. Nunc x (futurum cf. p. 253, 26).

5 in capp. seqq. 10 et 11 notas numerosque posui quales fere tradunt codices (HG), non mutato scil. fundamento necessario emendationis omnis rationabilis, qualem (in: Jahrb. f. class. Phil. 1876 t. CXIII p. 251-261) lectori praestabit Fridericus Hultsch, palaeographice quidem non explicatam. puncta sive simplicia sive in cumulos circulosve composita, ut in codd. Aethiopicis, quibus notae vel distinguuntur vel supplentur, sicut olim, delevi. de Κ vid. Hultsch.

7 possunt ante corr. H.

8 proportione (|HG) eorum x. | ratiocinatorum & prop. x.

10 fit foraminis x.

11 ꝑquas x. | nervi torti: e nervo torti funes p. 6, 6. cf. p. 269, 6. | brachia continere (.| G) ipsum tamen debent x.

12 deformatur x.

14 capituli operae (-re G) relique(-q; H, -quę G) v. x.

15 latitudine G: om. H.

16 foraminibus unius et eius (& eıꝰ H, et | eius G) parastatice (parastice G, sed in m. G^c ī aꝉ parastaticę) x.

17 cr. foraminum quinum cardinis foraminis dimidia parastatica ad f. x (ubi ἡμίϲουϲ δὲ καὶ ἔτι ὀγδόου Philo, quincuncis Hultsch).

18 (et 19) foraminis .s̄9̄ (H, s̄.7̄ G) x.

20 parastados medius x.

Plain text

mediae unius foraminis et eius ΤΚ, crassitudo foraminis
3 unius. intervallum, ubi sagitta conlocatur | in media 
parastade, foraminis partis quartae. anguli quattuor, qui
sunt circa, in lateribus et frontibus lamnis ferreis aut
| stylis aereis et clavis configantur. canaliculi, qui graece 267
ϲυριγξ dicitur, longitudo foraminum XVIIII. regularum, 
quas nonnulli bucculas appellant, quae dextra ac sinistra
canalem figuntur, foraminum XVIIII ＜longitudo,＞ altitudo
foraminis unius | et crassitudo. et adfiguntur regulae duae, 
in quas inditur sucula, habentes longitudinem foraminum 
trium, latitudinem dimidii foraminis. crassitudo bucculae
quae adfigitur, et vocitatur scamillum seu quemadmodum
nonnulli loculamentum, securiculatis cardinibus fixa, foraminis
I, altitudo foraminis S‾. | suculae longitudo foraminum
4 , crassitudo suculae foraminis VIIII. epitoxitidos 
longitudo foraminis S‾, crassitudo ÷. item chelonii. cheles,
sive manucula dicitur, longitudo foraminum trium, latitudo
et crassitudo S÷ canalis fundi longitudo foraminum XVI,
crassitudo foraminis , altitudo S÷. | columellae basis 
in solo foraminum VIII, latitudo in plinthide, in qua statuitur 
columella, foraminis S.̅.̅, crassitudo FZ, columellae
longitudo ad cardinem foraminum XII, latitudo foraminis

View as image

Image of the notes to this page

1 & eius | τΚ H, et eius. ΤΚ G.

4 lamnis H: lamminis G.

5 graece strix x.

7 bucculas: sic x (etiam G).

8 XVIIII. altitudo x.

10 indit᷑ H = inditur G. | habens x.

11 dimidium (-ū) f. (item infra v. 19) x. | bucculae (sic HS, buculę G).

12 ad(f G)figit᷎ (H, -t᷑ G) vocitatur (-t᷑ G) camillū x.

13 securi clatis x. | fixā (H, -am G) x. | .S.̅ H, .̅S̅. G.

14 suculae (suc|culę G) longitudo ◌ (◌ G) foraminum :: (sic HG) crassitudo scutulae (-lę G) foraminum .VIIII. epitoxidos x.

16 foraminum .S.̅ (= G) crassitudo :— (crassitudo. G) item chelo. item geloni sive manucla d. x.

18 crassitudo .S:— (H, | G) canalis x. | foraminis .XVI ⊙ (H, | XVI. G, sed G^c add. ⊙ supra p. simpl.) cr. foraminis ◌ (p. circ. om. G, add. G^c) latitudo .S÷

19 columella & (et G) basis x.

20 foraminū .VIII. (H = G) x. | inplenthidē G.

21 c. foraminis (| HG) S.̅.̅.̅ crassitudo .FȤ. (H, FZ G).

22 l. ad c. f. XII ◌ (⁝˙⁝ G). | l. foraminis S÷ (= G) crassitudo .C̅C̅9 (= G) eius c. x.

Plain text

S÷, crassitudo CC9. eius capreoli tres, quorum longitudo
foraminum VIIII, latitudo dimidii foraminis, crassi|tudo Z. 
cardinis longitudo foraminis, columellae capitis longitudo
5 ISK. antefixi latitudo foraminis ΑS9, crassitudo I. posterior
minor columna, quae graece dicitur αντιβαϲιϲ, foraminum 
VIII, latitudo foraminis SI, crassitudo FZ. subiectio
foraminum XII, latitudinis et crassitudinis eiusdem cuius
| minor columna illa. supra minorem columnam chelonium, 
| sive pulvinus dicitur, foraminum IIS altitudinis IIS 268
latitudinis SI‾. cherolabae scutularum foraminum II S I, 
crassitudo foraminis SII, latitudo IS. transversariis cum cardinibus
longitudo foraminum , latitudo IS et crassitudo
| bracchii longitudo IS foraminum VII, crassitudo ab radice 
foraminis FZ, in summo foraminis CCZ, curvatura foraminis
6 VIII. haec his proportionibus aut adiectionibus aut 
detractionibus comparantur. nam si capitula altiora quam
erit latitudo facta fuerint, quae anatona dicuntur, de
bracchiis | demetur, ut quo mollior est tonus propter altitudinem 
capituli, bracchii brevitas faciat plagam vehementiorem.
si minus altum capitulum fuerit, quod catatonum 
dicitur, propter vehementiam bracchia paulo longiora

View as image

Image of the notes to this page

2 l. d. foraminis ◌ (H, ::· G) crassitudo .L. (H, .L. G) x.

3 c. longitudinis foraminis ◌ x. | c. c. longitudo .L. S . K. (K. G) antefixa l. f. Α . S ◌ 9 crassitudo .L. (.̅L. G) x.

5 ante basis x.

6 .S.I. crassitudinis F Z. (F Ŀ G) subiecto x.

9 .II.S ◌ altitudinis IIS ◌ (circ. p. om. G, add. ⁙ G^c supra S) latitudinis .S̅I̅ .̅ carchebi suc(c G)ularū foraminum .IIS.I ◌ (.II.|SI ⁝⁘ G) crassitudo foraminis SI͠I ◌ (S̅I̅I̅⁝:· G) latitudo .IS. x.

12 l. foraminum ◌ latitudo IS ◌ (circ. om. G) & (et G) crassitudo bracchi (brachii S) longitudo .IS. (.I̅S̅. G) foraminū VII. x.

13 r. f. F∠ (F7̰ G). in summo foraminis (-nes ante corr. H) .C̅C̅7̰. (.C̅C̅Ŀ G). curvaturae foraminis .VIII. x. num. VIII om. S, cuius hic non addo varietatem in punctis appingendis arbitrariam. qui, ut L et P, pro 7̰ H et Z G assumit L aut (ut aliquoties et G) レ. H autem sine dubio reddit notam ∠.

16 detractationibus G. | capituli x (-la G^c).

18 bracchiis H: brachiis GS (item v. 11. 13. 16).

19 vehementiorē minus (-rem. Minus GS) x.

20 catonū (-um G) x.

Plain text

constituentur, uti facile ducantur. namque quemadmodum
vectis cum est | longitudine pedum V, quod onus IIII hominibus 
extollit, id cum est X duobus elevat, eodem modo
bracchia quo longiora sunt mollius, quo breviora durius
ducuntur. 

Catapultarum rationes e quibus membris et proportionibus
XI componantur dixi. ballistarum autem rationes
variae sunt et | differentes unius effectus causa comparatae. 
aliae enim vectibus et suculis, nonnullae polyspastis, aliae
ergatis, quaedam etiam tympanorum torquentur rationibus. 
sed tamen nulla ballista perficitur nisi ad propositam
magnitudinem ponderis | saxi, quod in organum mittere 269
debet. igitur de ratione earum non est omnibus expeditum
nisi qui geometricis rationibus numeros et multiplicationes
2 habent notas. nam quae fiunt in capitibus foramina, per 
quorum spatia contenduntur | capillo maxime muliebri vel 
nervo ＜torti＞ funes, magnitudine ponderis lapidis quem debet
ea ballista mittere et ratione gravitatis proportione sumuntur,
quemadmodum catapultis de longitudinibus sagittarum.
itaque ut etiam qui geometriam non noverunt habeant 
expeditum, ne in periculo bellico cogita|tionibus detineantur, 
quae ipse faciundo certa cognovi quaeque ex parte
accepi a praeceptoribus finita exponam, et quibus rebus
Graecorum pensiones ad modulos habeant rationem, ad
eam ut etiam nostris ponderibus respondeant tradam explicata. 
3 nam quae ballista II pondo saxum mittere | debet, 
foramen erit in eius capitulo digitorum V, si pondo IIII
digitorum sex et digitorum VII, decem pondo digitorum

View as image

Image of the notes to this page

2 pedum .IIII. quod onus quinque h. x.

3 idque (-q⁊ S) est (ē GS) ex duobus elevatum (-tū GS) eodem (-tū. eodem G^c) x.

4 bracchia (brachia S) quo HS: brachii ạ̇quo G^c. | quod (qđ S) br. x (quo G^c).

6 m. exportionibus x (prop. Marini).

9 vectib; suc(c G)ulis x. | poly(i SG)spastis: polis partis ante corr. G.

10 ergastis x.

15 (et 26) namq; x.

17 torti om. x.

18 et (r.): ex x.

20 geometricę x. | habent x.

23 accepta pr. S.

26 duo (i. II) pondo x.

28 sex & digitorū. H (ubi .VI. SG). puncta vel circulo (ut in HS) vel (quae codicis G arbitraria ratio est) angulari partim forma composita in sequentibus respondent punctis simplicibus eis quibus numeri notaeque vulgo distinguuntur (in maiorem ubique numerum circulorum puncta auxit S). de numeris corruptis vid. Köchly (cf. Philon. belop. p. 51, 36-44 Schoene). | .VII ⊙ H, .VII. | ◌ G.

Plain text

VIII, viginti pondo digitorum X, XL pondo digitorum
XII S K, LX pondo digitorum XIII et digiti octavae partis,
LXXX pondo digitorum XV, CXX pondo I S et sesquidigiti,
C et LX pedis II, C et | LXXX pedis et digitorum V, CC 
pondo pedis et digitorum VI, CC et X pedis I S et digitorum 
4 VI, CCCLX pedis I S. cum ergo foraminis magnitudo
fuerit instituta, describatur scutula, quae graece περιτρητοϲ
appellatur, cuius longitudo foraminum , | latitudo II et 270
sextae partis. dividatur medium lineae descriptae, et cum
divisum erit contrahantur extremae partes eius formae, ut 
obliquam deformationem habeat longitudinis sexta parte,
latitudinis ubi est versura quarta parte. in qua | parte 
autem sunt curvaturae in quibus procurrent cacumina
angulorum, et foramina convertantur, et contractura latitudinis
redeat introrsus sexta parte, foramen autem oblongius 
sit tanto quantam epizygis habet crassitudinem. cum
deformatum fuerit, circum delinatur extremum, ut habeat
5 curva|turam molliter circumactam. crassitudo eius foraminis 

View as image

Image of the notes to this page

1 .VIII. ◌ H, VIII ⁝⁝ G (ubi puncta suppl. G^c). | X ◌ XL pondo H, ·X· ◌ XL pondo G.

2 XII. | S . K . LX pondo H, .XII. S. K. Ŀ. X. pondo G. | digiti octava parte ◌ H, digitio octava| parte ◌ G.

3 .XV. ◌ CXX. pondo .IS. & sesqui | digiti ◌ C & LX pedes .II. ◌ C & LXXX. pes (sic, pedes SG) et digiti CV. (ubi C scripturus H ante V se ipse continuit: sed qui eum secuti sunt certi scripserunt C V et L et S, imitatus est P CV.) H, ubi G XV ˙⁝⁝ et sesqui digiti ˙.˙.˙ et II ::: et pedes et digiti u (i. e. V).

4 pedes x.

6 CC. &. X. peđ. I.S. & digitorum | .VI ◌ CCCLX .LS. Cum H, CCX. pedes .I̅S̅. et digitorum .VI. ˙.̇˙ CCCLX. pedes .IS. Cū | G.

7 peritr&os H, peritreos SG.

8 foraminum (-nū H) vel latitudo (sic) x. | l. duo et s. p. x.

9 descripta& cū H(S), disscripta . et cum G.

10 contrahatur x.

12 quartā partem (H, -tam -tē S, -tā -tē G) x.

13 est (ē G) curvatura x.

14 convertuntur x.

15 redeant x.

16 opytigis HS, opizigiis G.

17 circū(-um G)dividatur extremā(-am G) x.

18 circum actam ◌ cr. (Cr. GS) x. | foraminis .S̅I̅. x.

Plain text

SI constituatur. modioli foraminum II, latitudo IS9,
crassitudo praeterquam quod in foramine inditur foraminis
SⱵ, ad extremum autem latitudo foraminis IΓ. parastatarum
longitudo foraminis VSF, curvatura foraminis partis
dimidiae, cras|situdo foraminis CC et partis LX. adicitur 
autem ad mediam latitudinem quantum est prope foramen
factum in descriptione, latitudine et crassitudine foraminis
6 V, altitudo parte IIII. regulae quae est in mensa longitudo
foraminum VIII, latitudo et crassitudo dimidii foraminis.
cardines II Z, cras|situdo foraminis I99. curvatura 
regulae ⱵↅK. exterioris regulae latitudo et crassitudo
tantundem, longitudo quam dederit ipsa versura deformationis
et parastaticae latitudo ad suam curvaturam K.
superiores autem regulae aequales erunt inferioribus K.
7 mensae transversarii foraminis CCC K. clima|cidos scaporum 271
longitudo foraminum XIII, crassitudo I K, intervalli medii 
latitudo foraminis et partis quartae, crassitudo partis
VIII K. climacidos superior pars quae est proxima bracchiis
atque coniuncta est mensae, tota longitudine divi|datur in 
partes V. ex his dentur duae partes ei membro quod 
Graeci χελωνιον vocant, latitudo Ⱶ, crassitudo 9, longitudo
foraminum III et S K, extantia cheles foraminis S,

View as image

Image of the notes to this page

1 f. duo latitudo | I.S9 ⁝⁝⁝ H (et in ras. S), d l. | IS9 ⁝⁝⁝^ð G (ubi sequitur crassitudo pars .VIII. K p. 271, 3).

2 inditur foraminis .SⱵ. H (S.Γ. S).

3 l. foraminis | I̅I̅ ‾ (IΓ. S) parastatorum l. foraminū V.S.Ⱶ̄ (V.S.Γ. S) H. ubi fort. leg. parastados, ut p. 266, 18, vel parastadorum.

4 pars dimidia HS.

8 parte .IIII H (.III. S).

9 dimidium(ū) HS.

10 cardines I̅I̅Ȥ::: (I̅I̅.L.◌ circ. S) cr. foraminis I̅9̅9̅::: (I.9̅9̅.·⊙ S, ubi 9̅9̅ in ras., ut supra v. 11) curvatura (-rę S) regulae (-ę S) Ⱶ̄ↅ.K. (Ⱶ̄GK. S).

13 & suam HS.

15 scapi l. foraminū | XIII ::: H (⁝·⁝ S).

16 .IK. intervallum medium H(S).

17 ex parte quarta ⊙ crassitudo pars .VIII. | K. H (cf. ad p. 270, 11).

18 superioris x. | bracchiis quae (brachiis quę GS) coniuncta x.

20 partis .V. H = partis .u. G (ubi partes SG^c).

21 chelon vocant ·⊙ (·⊙ G) latitudo Ꝩ (K G) crassitudo 9 ·◌ (◌ S, ⟟ ◌ G).

22 & semis .K. x (semissis = S Nohl).

Plain text

plentigomatos foraminis Z et sicilici. quod autem est ad
axona quod appellatur frons transversarii foraminum
8 trium. | interiorum regularum latitudo foraminis Γ, crassitudo 
ξK. chelonii replum, quod est operimentum, securicula
includitur K scapis climacidos, latitudo ≈C, crassitudo 
foraminis XII K. crassitudo quadrati quod est ad
climacida foraminis FC, in extremis K, rotundi autem
axis diametros ae|qualiter erit cheles, ad claviculas autem 
9 minus parte sexta decuma K. anteridon longitudo foraminum
, latitudo in imo foraminis Γ, in summo crassitudo 
ⱵK. basis, quae appellatur εϲχαρα, longitudo foraminum,
antibasis foraminum IIII, utriusque crassitudo et
latitudo foraminis. compingitur au|tem dimidia altitudinis K 
columna, latitudo et crassitudo IS. altitudo autem non
habet foraminis proportionem, sed erit quod opus erit ad 
usum. bracchii longitudo foraminum VI, crassitudo in radice
foraminis, in extremis F.

De ballistis et catapultis symmetrias quas maxime ex|peditas 
putavi exposui. quemadmodum autem contentionibus
| eae temperentur e nervo capilloque tortis rudentibus, 272
quantum comprehendere scriptis potero non praetermittam. 
XII sumuntur tigna amplissima longitudine, supra

View as image

Image of the notes to this page

1 plentigomatos (sic, pterygomatos Turn.) f. 2̅. (·Z· G) & (et G) sicilicus x.

2 frons transversarius sine lac. (sic) x (excidisse quaedam patet ante διαπήγματα).

3 trium ◌ x. | foraminis .Γ̅.̅ (·Γ· G) crassitudo ξ.K. x.

4 cheloni (cheroni S) replum x. | securiculae (-lę G) includitur K. scapos cl. l. ≈ↅ x.

5 scapos—XII om. G (suppl. G^c).

7 foraminum x. | f.Ꝼ .C. (FC G) x.

9 l. foraminum eius (sic, fort. l. foraminis et eius s) latitudo x.

10 foraminis .Γ◌ (.Γ̅.◌) x. | cr. Ꝩ.K. (Ꝩ K G) x.

11 schara x. | foraminū :::: antebasis foraminū. IIII . ⁝⁝⁝⁝ x.

13 foraminis ˙.˸.˙ (p. om. G, sed suppl. eodem modo G^c, ubi ◌ S) conpingitur x. | altitudinis .K. columna x.

15 proportione x.

16 bracchii (brachii G) .⁝⁝ (item G) longitudo foraminū .V͠.I. ◌ H (ȳ I ◌ G).

17 Ꝼ H (F G).

18 De ballistas (sic) H (LP), De balistis GS.

20 rutundentibus x (= HG: rudentibus L, rotundentibus Pvlc, rotundationibus S).

21 potuero x (cf. p. 261, 2).

Plain text

figuntur chelonia, in quibus includuntur suculae. per media
autem spatia tigno|rum insecantur et exciduntur formae, 
in quibus excisionibus includuntur capitula catapultarum,
cuneisque distinentur ne in contentionibus moveantur. tum
vero modioli aerei in ea capitula includuntur et in eos 
cuneoli ferrei, quas επιζυγιδαϲ Graeci vocant, conlocantur.
2 deinde ansae rudentium indun|tur per foramina capitulorum 
et in alteram partem traiciuntur, deinde in suculas coiciuntur
et involvuntur, uti vectibus per eas extenti rudentes,
cum manibus sunt tacti, aequalem in utraque sonitus 
habeant responsum. tunc autem cuneis ad foramina concluduntur,
ut non possint se remit|tere. ita traiecti in 
alteram partem eadem ratione vectibus per suculas extenduntur,
donec aequaliter sonent. ita cuneorum conclusionibus
ad sonitum musicis auditionibus catapultae 
temperantur.

De his rebus quae potui dixi. restat mihi de op|pugnatoriis 
rebus quemadmodum machinationibus et duces
XIII victores et civitates defensae esse possint. primum ad
oppugnationes aries sic inventus memoratur esse. Carthaginienses 
ad Gades oppugnandas castra posuerunt. cum
autem castellum ante cepissent, id demoliri sunt co|nati. 
posteaquam non habuerunt ad demolitionem ferra|menta, 273
sumpserunt tignum idque manibus sustinentes capiteque
eius summum murum continenter pulsantes summos lapidum 
ordines deiciebant, et ita gradatim ex ordine totam

1 cheloniae (-ę GS) x. | cluduntur x.

2 et om. x.

4 distenentur x.

5 ea (ante corr.) om. G.

6 epysycidas x (= HG, epistylias S).

7 rudentū induuntur x.

8 et om. x. | partem: pari&ē H. | suculam (-ā S) x.

9 et om. x. | per eas extrudentes x.

10 in utroque x (cf. p. 6, 9).

11 habent x.

14 sonant (ante ips. corr.) H.

15 catapulta x.

17 restat mihi (sc. dicere Praun Bem. p. 19 cf. p. 241, 27). capitulis sequentibus succurit Athenaei textus graecus (ed. Wescher 1867) eundem quem Vitruvius auctorem excerpentis.

20 oppugnationis H (-nes GS). | chartaginienses H (-nenses S^cG, -sis S).

21 gadis x (-des G^c).

22 coepissent x. | id emoliri G, iddemolliri H (demoliri PS).