The Project Gutenberg eBook of De Architectura, by Vitruvius.

Plain text

2 communitionem dissipaverunt. postea quidam faber Tyrius,
| nomine Pephrasmenos ac ratione, ea inventione inductus 
malo statuto ex eo alterum transversum uti trutinam
suspendit et ita reducendo et inpellendo vementibus plagis
deiecit Gaditanorum murum. Geras autem Chalcedonius 
de materia primum basim subiectis rotis fecit supraque
compegit arre|ctariis et iugis varas et in his suspendit 
arietem coriisque bubulis texit, uti tutiores essent qui in
ea machinatione ad pulsandum murum essent conlocati.
ideo autem quod tardos conatus habuerat, testudinem 
3 arietariam appellare coepit. his tunc primis gradibus
positis ad id genus machinationis, | postea cum Philippus 
Amyntae filius Byzantios oppugnaret, Polyidos Thettalos
pluribus generibus et facilioribus explicavit. a quo receperunt
doctrinam Diades et Charias qui cum Alexandro 
militaverunt.

Itaque Diades scriptis suis ostendit se invenisse turres
| ambulatorias, quas etiam dissolutas in exercitu circumferre 
solebat, praeterea terebram et ascendentem machinam
qua ad murum plano pede transitus esse posset, etiam 
4 corvum demolitorem, quem nonnulli gruem appellant. non
minus utebatur ariete subrotato, cuius rationes scriptas
reliquit. | turrim autem minimam ait oportere fieri ne 
minus altam cubitorum LX, latitudinem XVII, contracturam
autem sum|mam imae partis quintam, arrectaria in turris 274
imo dodrantalia, in summo semipedalia. fieri autem ait 

1 communimọtionem G.

2 pephrasmenos HS: phephras menos G. sic et Athen. (Wescher) πεφραϲμένοϲ. | ea: & (et G) x.

4 ita: in x. | venientibus x.

5 Geras (γήραϲ Ath.): ca&eras H, Cae|teras G, cęteras S. | chalchedonius x (καρχηδόνιοϲ Ath.).

7 et varias G (-riis G^c, qui in m. add. iugis).

10 ideo: id x.

13 by(i SG)zantio x (βυζαντίουϲ Ath.). | pholy(i SG)dos x. thethalos HS, thetalos G.

14 recoeperunt HS.

15 diadis (ante corr.) H. | carias x (χαρίαϲ Ath.).

23 turrem x (-rim G^c).

24 alta G. | LX (Ath.): novem x.

25 in turris inimo x (iṅımo G^c).

26 dodrant Alia HS, dodrant alia G (τριπάλαιϲτα Ath.). | semipedalia x: ἑπτα(?)δάκτυλα Ath.

Plain text

oportere eam turrim tabulatorum decem, singulis partibus
5 in ea fenestratis. maiorem vero turrim altam cubitorum
CXX, latam cubitorum XXIII S, | contracturam item quinta 
parte, arrectaria pedalia in imo, in summo sedigitalia.
hanc magnitudinem turris faciebat tabulatorum XX, cum 
haberent singula tabulata circumitionem cubitorum ternum,
tegebat autem coriis crudis, ut ab omni plaga essent
6 tutae. testudinis arietariae comparatio | eadem ratione 
perficiebatur. habuerat autem intervallum cubitorum XXX,
altitudinem praeter fastigium XIII, fastigii autem altitudo 
ab strato ad summum cubita XVI. exibat autem in altum
et supra medium tectum fastigium non minus cubita duo,
et supra extollebatur turricula trium tabula|torum, in qua 
tabulato summo statuebantur scorpiones et catapultae, inferioribus
congerebatur aquae magna multitudo ad extinguendum 
si qua vis ignis inmitteretur. constituebatur
autem in ea arietaria machina, quae graece dicitur κριοδοχη,
in qua conlocabatur torus perfectus in torno, in
| quo insuper constitutus aries rudentium ductionibus et 
reductionibus efficiebat magnos operis effectus. tegebatur 
7 | autem is coriis crudis quemadmodum turris. de terebra 275
has explicuit scriptis rationes. ipsam machinam uti testudinem
in medio habentem conlocatum in orthostatis canalem,
quemadmodum in catapultis aut ballistis fieri solet,

View as image

Image of the notes to this page

1 (item 2) turrem x. | tabularum x.

3 .CXX. H: CXXX G (ī aꝉ XX supra G^c). | cubitorū. XXIII ◌ H (et 9 p. circ. S), cubitorum XIII (ī aꝉ XXIII supra G^c) ⁝˸˸˸ (κ̅γ̅ϲ̅ Ath., κ δ̄ ἕγγιϲτα Anon. p. 339 W.). | contra fracturam HG (facturā S, fṛacturam G^c).

4 parte ◌ (sic HG, ◌ S) arr. x. | sedigitalia (εἰϲ ἓξ δακτύλουϲ Ath.): semipedalia x.

5 faciebant G.

6 circuitionem x.

10 XIII (Ath.): XVI (.X.VI. S) x.

11 abstracto x. | XVI (Ath. cf. Anon. p. 244, 8 W.): VII x. | exhibat H(P), exibit (a. c.) G.

12 cubita: capita (a. c.) G.

13 turricula cubitorū (cubitum G) quattuor (.IIII. GS) tabulatorū x (πυργίον τρίϲτεγον Ath.). | in quo t. x.

14 scorpionis HS (-nes G).

15 congerebantur (a. c.) G. | magnae x.

16 si qua (Pvlc): fiq; (sic) H, siq⁊ S(L), si quę G (L^c).

17 autem om. G. | inea≣arietaria S^c: ineauari&aria H(S), inea varię taria G (varię‿taria G^c). | criodocis x.

19 prudentium x.

Plain text

longitudine | cubitorum L, altitudine cubiti, in quo 
constituebatur transversa sucula. in capite autem dextra ac
sinistra trocleae duae, per quas movebatur quod inerat
in eo canali capite ferrato tignum. sub eo autem in ipso
canali inclusi tubi crebri celeriores et vehementiores efficiebant 
eius motus. | supra autem id tignum quod inibi 
erat arcus erigebantur ad canalem crebriter, uti sustinerent
8 corium crudum quo ea machina erat involuta. de corace
nihil putavit scribendum, quod animadverteret eam machinam
nullam habere virtutem. de ascensu, quae επιβαθρα 
graece dicitur, et de marinis | machinationibus qua per 
navium aditus ＜accessus＞ haberi posse scripsit, tantum pollicitum
esse vehementer animadverti neque rationes earum
eum explicavisse.

Quae sunt ab Diade de machinis scripta quibus sint 
comparationibus exposui. nunc quemadmodum a
praeceptori|bus accepi et utilia mihi videntur exponam. 

XIV Testudo, quae ad congestionem fossarum paratur et
qua etiam accessus ad murum potest haberi, sic erit
facienda. basis compingatur, quae graece εϲχαρα dicitur, 
quadrata habens quoqueversus latera singula pedum XXI
et trans|versaria IIII. haec autem contineantur ab alteris 
duobus | crassis FZ latis S÷, distent autem transversaria 276
inter se circiter pedes III et S supponanturque in singulis

3 trocli(e P)ę x.

5 inclusit uti crebriter (-t̄ HS) c. x.

6 id: ad x.

7 arcus tegebantur x.

8 quo G^c: quod x.

10 ascensu Ciseranus: accessu x. | epibathra (epithra G) x.

11 quae (q⁊ S ante, ꝙ̄ S^c = quę G) ꝑ naviū (| H) aditus (-tū S) habere posse (sic G, poss& HS) x.

13 animadverti (-te G^c) x (sic Vitr. ex ore auctoris, quem exscripsit Athenaeus (Agesistrati—iam sequitur Philonis ex eodem testudo). | eorum x.

15 ademade x.

17 accepi & (et) S^cG^c: accipiet(& HS) x.

18 et qua: eaq; (-q⁊ GS) x.

20 graecae (H, grecę S, gręce G) thera x (ἐϲχάριον Ath.).

21 quoq; (q⁊ GS) versus x. | pedum .XXV. x (pro XXI = πηχῶν ι̅δ̅ Ath.).

22 contineatur x.

22 crassis .F.S. latis (Zatis sic H) .S. x (τὰ μὲν πάχη ἔχοντα δεκαδάκτυλα, τὰ δὲ πλάτη τριπάλαιϲτα Ath). | distet (a. c.) G.

24 pede & .S. (pede . et S. G) x (δύο πήχειϲ καὶ παλαιϲτὴν ἕνα Ath. i. e. ped. 3¼).

Plain text

intervallis eorum arbusculae, quae graece αμαξοποδεϲ
dicuntur, in quibus versantur rotaram axes conclusi lamnis
ferreis. eaeque arbu|sculae ita sint temperatae ut habeant 
cardines et foramina, quo vectes traiecti versationes earum
expediant, uti ante et post et ad dextrum seu sinistrum 
latus, sive oblique ad angulos opus fuerit, ad id per
2 arbusculas versatas progredi possit. conlocentur autem
insuper basim tigna duo in utram|que partem proiecta pedes 
senos, quorum circa proiecturas figantur altera proiecta
duo tigna ante frontes pedes XII, crassa et lata uti in 
basi sunt scripta. insuper hanc compactionem erigantur
postes compactiles praeter cardines pedum VIIII, crassitudine
quoquoversus palmipedales, intervalla | habentes inter 
se sesquipedis. ei concludantur superne intercardinatis
trabibus. supra trabes conlocentur capreoli cardinibus 
alius in alium conclusi, in altitudine excitati pedes XII.
supra capreolos conlocetur quadratum tignum, quo capreoli
3 coniungantur. ipsi autem laterariis circa fixis con|tineantur 
teganturque tabulis maxime prininis, si non, ex cetera
materia quae maxime habere potest virtutem, praeter pinum 
aut alnum. haec enim sunt fragilia et faciliter recipiunt
ignem. circum tabulata conlocentur crates ex
tenuibus virgis creberrime textae maximeque recentibus.

1 anaxopodes x.

7 versatis x. | possint x.

9 senus (-nꝰ S) HS (πήχειϲ δ̄ Ath.). | altera altera (sic bis) proiecta H (altera proiectura PS).

10 pedes .VII. x (πήχειϲ η̄, ἐκ δὲ τοῦ ὀπίϲω πήχειϲ δ̄ Ath.). | inbassi H.

11 exigantur x.

12 pedum .VIIII. x (ἑπτα(?)πήχειϲ Ath.).

13 quoquo versus x (quoque versus Pvlc, qui sic cum x et p. 275, 24 etc., item cum L p. 186, 26). | palmo pedales (-lis G) x (cr. om. Ath.)

14 ses|qui pedes H, ses qui pedes SG (πῆχυν ἕνα Ath.). | ei: ea x. | inter cardinatis HS: inter ordinatis G et S^c (qui in m. ꝉ ordinatis), sed G^c supra or scr. ꝉ car.

16 alius an alium H, alius analiū SG. | excitati HS: et citati G. | p̄. VIIII. x (πήχειϲ η̄ Ath.).

17 qua (a. c.) G.

19 maxime (-ae H) primis x (prininis in Italia scil., ut in Oriente φοινικίναιϲ finicinis sec. Philonem p. 97, 1. 98, 8 et ap. Athen.).

22 grates x (crates S^c G^c).

23 texta x. | rectentibus G (hic interp. Ath.).

Plain text

percrudis | coriis duplicibus consutis fartis alga aut paleis 277
in aceto maceratis circa tegatur machina tota. ita ab his
reicientur plagae ballistarum et impetus incendiorum.

XV Est autem et aliud genus testudinis, quod reliqua
omnia | habet quemadmodum quae supra scripta sunt, 
praeter capreolos, sed habet circa pluteum et pinnas ex
tabulis superne subgrundas proclinatas, supraque tabulis
et coriis firmiter fixis continetur. insuper vero argilla
cum capillo subacta ad eam crassitudinem inducatur ut
ignis omnino non | possit ei machinae nocere. possunt 
autem si opus fuerit eae machinae ex VIII rotis esse, si
ad loci naturam ita opus fuerit temperare. quae autem
testudines ad fodiendum comparantur, ορυκτιδεϲ graece
dicuntur, cetera omnia habent uti supra scriptum est,
frontes vero earum fiunt quemadmodum | anguli trigonorum, 
uti a muro tela cum in eas mittantur, non planis
frontibus excipiant plagas sed ab lateribus labentes, sine
periculoque fodientes qui intus sunt tueantur.

2 Non mihi etiam videtur esse alienum de testudine
quam Hegetor Byzantius fecit quibus rationibus sit facta 
expo|nere. fuerat enim eius baseos longitudo pedum LXIII, 
latitudo XLII. arrectaria quae supra compactionem erant
quattuor conlocata ex binis tignis fuerant compacta, in
altitudinibus singula pedum XXXVI, crassitudine palmipedali,
latitudine sesquipedali. basis eius habuerat rotas VIII 
quibus ageba|tur. fuerat autem earum altitudo pedum 

1 salga G.

3 reicientur H: -antur SG.

7 t. et (&) supernae(-ę, -e) x. | supraq⁊ … continentur x.

9 inducatū (a. c.) G.

11 eae HS: hę G. | sed adl. x.

12 temperatę (a. c.) G.

13 origines x. | gręce G: graeci H (greci S = P).

15 trigoniorum x.

16 amuróctae|la (a. c. c̲t̲a̲e̲|te) G.

18 intuentur x.

20 hector b. HS: hạ̇ec‿torb. G^c.

21 longitudo (G, -ine HS) pedum LX. latitudo .XIII. x (μῆκοϲ … πηχῶν μ̅β̅, πλάτοϲ δὲ κ̅η̅ Ath.).

24 singulo H(S^c): singulorum G et (ante ras.) S. | XXXVI (sic) x (= πήχειϲ κ̅δ̅ Ath.).

25 sex qui pedali (a. c.) G (= πηχυαῖα Ath.).

Plain text

VI S÷, crassitudo pedum III. ita fabricatae triplici e
materia alternis se contra | subscudibus inter se coagmentata 278
3 lamnisque ferreis ex frigido ductis alligata, eae in
arbusculis, sive amaxopodes dicuntur, habuerant versationes.
item supra transtrorum planitiem quae supra basim fuerat 
postes erant erecti pe|dum XVIII, latitudine S÷, crassitudine 
FZ, distantes inter se IS÷, supra eos trabes circumclusae
continebant totam compactionem latae pedem I,
crassae S÷, supra eam capreoli extollebantur altitudine
pedum XII, supra capreolos tignum conlocatum coniungebat 
capreolorum compactiones. | item fixa habuerant lateraria 
in transverso, quibus insuper contabulatio circumdata contegebat
4 inferiora. habuerat autem mediam contabulationem
supra trabeculas, ubi scorpiones et catapultae conlocabantur.
erigebantur et arrectaria duo compacta pedum XXXXV, 
crassitudine sesquipedali, lati|tudine S÷, coniuncta capitibus 
transversario cardinato tigno et altero mediano inter
duos scapos cardinato et lamnis ferreis religato. quo insuper
conlocata erat alternis materies inter scapos et

View as image

Image of the notes to this page

1 .VI.S :— H (.VI.S.÷ S), VI. S. ⸞̤ G (6¾ = πήχειϲ Δ̅Ϲ̅ Ath.). | pedum .III. (= πήχειϲ β̄ Ath.). | ita (Ita G) fabricata tripliei (sic HGP, -ci SLvlc) materia (natura Pfvlc) x.

2 alternisse contra H (alternis se c̄tra) S, alternis si(sȇ G^c) contra G. | subsudibus x. | coagmentata (. H) elamnisque … alligatae(-ę GS) x.

3 eae HS: hę G.

4 amoxopodes G, amoxopedes H (amoxo pedes S).

5 ita x.

6 pedes .XXVIIII. (sic 29 etiam S, ubi ~⃨⃛ ) ∺ (pedes .XXVIII. | ~̤̈ G, δωδεκαπήχειϲ Ath.) latitudinis ÷ ⁙ (.— ◌ G, παλαιστὰϲ γ̄ Ath.) crassitudine .FZ. (F∠̃ G., δέκα δακτ. Ath.) H.

7 .IS⨪ H, ı,ſ÷ G (¾ = παλαιστὰϲ ζ̅ Ath.) | eos HS: eas G.

8 conpactionem ⁙ (sic HG) late pede .I ~̤̈ (pede I ~̤̈ G, παλαιστὰϲ δ̄ Ath.) crassae | S. :— (crasse .S :— G, παλ. γ̄ Ath.) H.

10 pedum .XII x (= πήχειϲ η̄ Ath.).

11 habuerunt G.

14 trabiculas x.

15 c. & (et G) erigebantur & arr. (arectaria G) x (c. & arr. S, ubi in m. & erigebantur suppl. S^c). | pedum | XXXV .◌ H (XXXV ◌ G, τριάκοντα πήχειϲ Ath.).

16 ses qui pedali ◌ (-li ◌ G) latitudine. PII. | (-ne p̄.|.II. G) H (τὸ δὲ πάχοϲ πηχυαῖον, τὸ δὲ πλάτοϲ τριπαλαιϲτιαῖον Ath.).

18 lā|nis H, laımnis G^c.

Plain text

transversaria traiecta cheloniis et anconibus firmiter inclusa.
in ea materia fuerant ex torno facti axi|culi duo, 
5 e quibus funes alligati retinebant arietem. supra caput
eorum qui continebant arietem, conlocatum erat pluteum
turriculae similitudine ornatum, uti sine periculo duo 
milites tuto stantes prospicere possent et renuntiare quas
res adversarii conarentur. aries autem omnis habuerat
longitudi|nem pedum CLXXX, latitudine in imo palmipedali, 
crassitudine | pedali, contractu a capite in latitudine pedis, 279
6 crassitudine S⨪. is autem aries habuerat de ferro duro 
rostrum ita uti naves longae solent habere, et ex ipso
rostro lamminae ferreae IIII circiter pedum XV fixae fuerant
in materia. a capite autem | ad imam calcem tigni contenti 
fuerant funes III crassitudine digitorum VIII, ita religati
quemadmodum navi a puppi ad proram continenter, 
eique funes praecinctura transversa erant ligati habente
inter se palmipedalia spatia. insuper coriis crudis totus
aries erat involutus. ex quibus autem | funibus pendebat, 
eorum capita fuerant ex ferro factae quadruplices catenae,
7 et ipsae coriis crudis erant involutae. item habuerat proiectura 
eius ex tabulis arcam compactam et confixam, in

View as image

Image of the notes to this page

1 transversariū traiectae (-ę GS) chelonis & (et G) angonibus x.

2 fuerunt x.

7 omnis (τὸ ϲύμπαν Ath.): eius x.

8 longitudinem HG (-ne S). | pedum .C. lu◌ H (C.I.V. ◌ S), pedū. CIV ::: G (vel cubitorum CXX, ut p. 274, 4: πήχειϲ ρ̅κ̅ Ath.). | palmo pedali ⁙ H (⁙ G) = ε̄ παλ. Ath.

9 pedali ⁙ (sic HG, -li. ⁝⁝ S) x (ubi ποδῶν β̄ Ath., sed Anon. exc. ποδιαῖον p. 230 Wescher). | in altitudine pes ⁝⁝ (sic HG, pes. ◌ S) crassitudine .s ⩫, is (H, s.ς˜. Is S, . s⸟ [⩫ S^c] is G). hic Ath. textus qui mensuras commutat corrigendus est ex Anon. exc. l. c. ubi πλάτοϲ ποδιαῖον καὶ πάχοϲ τριπάλαιϲτον. cf. etiam p. 274, 1.

12 lamminae x (laminę S). | pedum .XV. x = ἐπὶ πήχειϲ ῑ Ath.

14 fuerunt x. | .IIII. x (sed τριϲὶ Ath., item Anon.). | d. .VIII. x = ὀκταδακτύλοιϲ Ath.

15 navis x. | continentur (. G) eiq; funes prae(p̄ GS)cincturae (-ę GS) transversis x.

16 ligati G: religati HS. | habentes x.

17 palmi pedalia (sic) x (ἐπὶ παλαιϲτὰϲ ε̄ Ath.).

18 pendebant x.

19 fuerunt (fuer᷎ H) x.

20 erant S(G^c): erat HG. | protectura x.

Plain text

qua ＜rete＞ rudentibus maioribus extentis, per quorum asperitates
non labentibus pedibus faciliter ad murum pervenie|batur. 
atque ea machina sex modis movebatur, progressu,
＜regressu,＞ item latere dextra et sinistra, porrectione
non minus in altitudinem extollebatur et in imum inclinatione 
demittebatur. erigebatur autem machina in altitudinem
ad disiciendum murum circiter pedes C, item a
latere dextra ac sinistra | procurrendo praestringebat non 
minus pedes C. gubernabant eam homines C habentem
pondus talentum quattuor milium, quod fit CCCCLX̅X̅X̅ pondo. 

XVI De scorpionibus et catapultis et ballistis etiamque
testu|dinibus et turribus quae maxime mihi videbantur 280
idonea et a quibus essent inventa et quemadmodum fieri
deberent explicui. scalarum autem et carchesiorum et
eorum quorum rationes sunt inbecilliores non necesse habui 
scribere. haec | etiam milites per se solent facere. neque 
ea ipsa omnibus locis neque eisdem rationibus possunt
utilia esse, quod differentes sunt munitiones munitionibus
nationumque fortitudines. namque alia ratione ad audaces
et temerarios alia ad diligentes aliter ad timidos machinationes 
2 debent comparari. | itaque his praescriptionibus 
si qui attendere voluerit et varietatem earum eligendo in
unam comparationem conferre, non indigebit auxiliis, sed
quascumque res ex rationibus aut locis opus fuerit sine
dubitatione poterit explicare. de repugnatoriis vero non 
est scriptis explicandum. non enim | ad nostra scripta 
hostes comparant res oppugnatorias, sed machinationes
eorum ex tempore sollerti consiliorum celeritate sine machinis
saepius evertuntur. quod etiam Rhodiensibus memoratur

1 rete (δίκτυον Ath.) om. x. | quarum x.

2 non habentibus x.

3 progresso x.

4 regressu (εἰϲ τὸ ὀπίϲω Ath.) om. x. | porrectiones (-is a. c. S).

5 extollebantur … di(e G^c)mittebantur x.

7 dissic(t G)iendū x. | .P.C. H, p. c. G (pedū .c. S). | item altera dextra x.

8 procurrenda G.

9 | P. C. H, .pc. G (pedū .c. S), cubita 70 (bis) sec. Ath.

10 pondos HS. | CCCC(. SG)LX̅X̅X̅. (LXXX S) x.

17 nec eisdem G.

18 monitiones monitionibus HS.

22 ex varietate eorum x. | elegendo G.

23 conferre HS(G^c): confer | G.

24 &(et G)rationibus x.

Plain text

3 usu venisse. Diognetus enim fuerat Rhodius architectus,
et ei de publico quotannis certa merces pro | artis 
dignitate tribuebatur ad honorem. eo tempore quidam
architectus ab Arado nomine Callias Rhodum cum venisset,
acroasin fecit exemplarque protulit muri et supra id machinam 
in carchesio versatili constituit, qua helepolim ad
moenia accedentem corripuit et transtulit intra murum.
hoc exem|plar Rhodii cum vidissent, admirati ademerunt 
Diogneto quod fuerat quotannis ei constitutum et eum
4 honorem ad | Calliam transtulerunt. interea rex Demetrius, 281
qui propter animi pertinaciem Poliorcetes est apellatus, 
contra Rhodum bellum comparando Epimachum
Atheniensem nobilem architectum secum adduxit. is autem
comparavit helepolim sum|ptibus inmanibus industria laboreque 
summo, cuius altitudo fuerat pedum CXXXV, latitudo 
pedum LX. eam ciliciis et coriis crudis confirmavit, ut
posset pati plagam lapidis ballista inmissi pondo CCCLX,
ipsa autem machina fuerat milia pondo CCCLX. cum
autem Callias rogaretur ab Rhodiis ut contra | eam helepolim 
machinam pararet et ut illam uti pollicitus erat 
5 transferret intra murum, negavit posse. non enim omnia
eisdem rationibus agi possunt, sed sunt alia quae exemplaribus

1 diogenes x.

2 mercis (ante corr.) H et S. | ꝓarti (-is G^c) dignitate EG: pro arti HS (-te S^c).

5 acroas infecit x. | exemplaq; x.

6 carceso x | quem (-ē GS) le(m S)pidolim x.

9 diogeni x. | quod(t EG) annis & (et G) constitutū eū x (quod annis constitutū & eū S).

10 galliam x.

11 ꝑtinacıae⃓m H (ꝑtinatiē a. c. S, -ciā S^c ut reliqui). | pollorc&es (HS, pollor cetes EG) x.

14 heliopolim x (eliop. S).

16 P. | CXXV. H, .p(. E^c)CXXV. EG (pedū .C.XX.V. S). πήχειϲ Ϟ̄ Ath.

16 pedū .LX. H, .p.LX. EG. πήχειϲ η̄(?) Ath. | eam: ita eā x.

17 .P̄.CCC.LX. H, pccc(. G)LX EG (pedū .CCC.LX. S). τριτάλαντοϲ Ath. (ana 120).

18 milia | P̄. (.P. S) CCC.LX. HS, milia peđ(. G) CCCLX. EG (3000 tal.).

19 gallias x. | abrhodiis contra x. | eum a. c. H. | he(o S)liopoliam (-ā SG) x. | pararet (-&. E) ut EG (p. & ut G^c = x).

20 uti HSG: ut E.

22 alique (-q⁊ PL) exenparibus H(PL), aliquę (alii quę ante corr. E) exemplaribus EG (aliqua quę exemplaribus in ras. S^c).

Plain text

non magnis similiter magna facta habent effectus,
alia autem exemplaria non possunt habere sed per se
consti|tuuntur, nonnulla vero sunt quae in exemplaribus 
videntur veri similia, cum autem crescere coeperunt dilabuntur.
ut etiam possumus hic animo advertere. terebratur 
terebra foramen semidigitale digitale sesquidigitale. si
eadem ratione voluerimus palmare facere, non habet explicationem,
semi|pedale aut maius nec cogitandum quidem 
videtur omnino. sic item in nonnullis exemplaribus videtur.
6 quemadmodum | in minimis fieri videntur, ＜non＞ 282
aeque eodem modo in maioribus. ideo eodem modo Rhodii 
eadem ratione decepti iniuriam cum contumelia Diogneto
fecerunt. itaque posteaquam viderunt hostem pertinaciter
infestum, periculum servitutis machinatione ad | capiendam 
urbem comparata, vastitatem civitatis expectandam, procubuerunt 
Diogneto rogantes ut auxiliaretur patriae. is
7 primo negavit se facturum. posteaquam ingenuae virgines
et ephebi cum sacerdotibus venerunt ad deprecandum,
tunc est pollicitus, his legibus uti si eam machinam cepisset
| sua esset. is ita constitutis qua machina accessura 
erat ea regione murum pertudit et iussit omnes publice
et privatim quod quisque habuisset aquae stercoris luti
per eam fenestram per canales progredientes effundere
ante murum. cum ibi magna vis aquae luti stercoris

1 magna facta HS (ī aꝉ m. f. G^c): magnificata EG.

2 alia HS: alii EG.

4 autem (cr.) HS: aut EG (a̅u̅t̅ G^c = S). | ceperint E^c. | dilabantur x.

5 animum (HS, -ū GPL, -o G^c, anim≣ S^c) advertere x.

6 sic (si E^c) eadem x.

8 autem (aū H, autē SEG) maius x. | nec: ne (cog.) x.

9 videntur x.

11 aeque Oehmichen: atq; x. non add. Joc. | ideo: id x.

12 diognito (hic) x.

13 fecerunt ES^c: -rint HSG. | postea quam HS(E^c G^c): pt̄ea quā G, preterea quā E.

14 machinationem (-ē G) … conparatā (-am E) x.

16 patriaeis H: patria . eis EGS.

17 se HS(G^c): sed EG. | postea quam HS(E^c G^c): p̄tea aquā G, preterea quā, E (cf. v. 17 po.ṭea G, postea E).

19 coepisset H, cepisset EG (suscepisset S).

20 Is H (= LP): His EGS.

22 aqua stercoris x (aquę st. S).

Plain text

nocte profusa fuisset, | postero die helepolis accedens antequam 
adpropinquaret ad murum, in umido voragine facta
consedit nec progredi nec regredi postea potuit. itaque
Demetrius cum vidisset sapientia Diogneti se deceptum
8 esse, cum classe sua discessit. tunc Rhodii Diogneti sollertia 
liberati bello publice gratias | egerunt honoribusque 
omnibus eum et ornamentis exornaverunt. Diognetus eam
helepolim reduxit in urbem et in publico conlocavit et
inscripsit ‘Diognetus e manubiis id | populo dedit munus’. 283
ita in repugnatoriis rebus non tantum machinae sed etiam 
maxime consilia sunt comparanda.

9 Non minus Chio cum supra naves sambucarum machinas
hostes comparavissent, noctu Chii terram harenam
lapi|des progesserunt in mare ante murum. ita illi postero 
die cum accedere voluissent, naves supra aggerationem 
quae fuerat sub aqua sederunt nec ad murum accedere
nec retrorsus se recipere potuerunt, sed ibi malleolis confixae
incendio sunt conflagratae. Apollonia quoque cum
circumsede|retur et specus hostes fodiendo cogitarent sine 
suspicione intra moenia penetrare, id autem a speculatoribus 
esset Apolloniatibus renuntiatum, perturbati nuntio
propter timorem consiliis indigentes animis deficiebant,
quod neque tempus neque certum locum scire poterant
10 quo emersum facturi | fuissent hostes. tum vero Trypho 
Alexandrinus ibi fuerat architectus. is intra murum plures 
specus designavit et fodiendo terram progrediebatur
extra murum dumtaxat extra sagittae missionem et in

1 heliopolis x.

3 egredi x.

8 heliopolim x.

9 manubiis G: manubus H^c, manibus (-b; S) ES.

13 noctu hii HS(G^c), noctu hi EG.

14 progesserunt HEG: progresserunt S(LP) et (ante ras.) E.

16 fuerant x (om. cum v. 5-7 S ubi sine corr. ita illi retrorsus se recipere p.).

17 malleonis EG (-lis G^c = HS).

18 appolonia H (appollonia S, apoll. EG).

21 nuntio HS: nuntii EG.

24 tum HS: tunc EG.

25 is om. x. | plurespecus (ante corr.) H.

26 specus HS(G^c): spec(t G)ies EG (S^c in marg. /. ꝉ speciis).

27 sagitta . emissionem H, sagittę miss. S, sagittę emiss. EG.

Plain text

omnibus vasa aenea suspendit. ex his in una fossura quae
contra hostium specus fuerat vasa | pendentia ad plagas 
ferramentorum sonare coeperunt. ita ex eo intellectum
est qua regione adversarii specus agentes intra penetrare
cogitabant. sic lineatione cognita temperavit aenea aquae 
ferventis et picis de superno contra capita hostium et
stercoris humani et harenae coctae candentis. dein noctu
| pertudit crebra foramina et per ea repente perrundendo 
11 qui in eo opere fuerunt hostes omnes necavit. item
Massilia cum oppugnaretur et numero supra XXX specus 
tum agerent, | Massilitani suspicati totam quae fuerat ante 284
murum fossam altiore fossura depresserunt. ita specus
omnes exitus in fossam habuerunt. quibus autem locis
fossa non potuerat fieri, intra murum barathrum amplissima
longitudine et am|plitudine uti piscinam fecerunt contra 
eum locum qua specus agebantur, eamque e puteis et e
portu impleverunt. itaque cum specus esset repente naribus
apertis, vehemens aquae vis inmissa supplantavit fulturas,
quique intra fuerunt et ab aquae multitudine et ab
12 ruina specus omnes sunt oppressi. | etiam cum agger ad 
murum contra eos compararetur et arboribus excisis eoque
conlocatis locus operibus exaggeraretur, ballistis vectes
ferreos candentes in id mittendo totam munitionem coegerunt
conflagrare. testudo autem arietaria cum ad murum
pulsandum accessisset, permiserunt laqueum | et eo ariete 
constricto, per tympanum ergata circumagentes suspenso
capite eius non sunt passi tangi murum, denique totam
machinam malleolis candentibus et ballistarum plagis dissipaverunt.
ita ea victoria civitates non machinis sed contra

5 liniatione x. | temperavit EG: temperar& (-ret S) HS.

6 desuꝑ | nae contra H, desuꝑnę c. S, desuꝑna c. EG.

8 pertuditerebra H (ꝑtulit | terebra S): ꝑtudit crebra EG(LPvlc). | ꝑfudendo EGS (ꝑfund. G^c = HLP).

10 specus tum: speculatum (-tū EGS) x (sep. specula tū G^c).

11 masilitani HEG (mass- H^c S).

15 ut E.

24 conflagare HEG (-grare E^c SPL).

27 denique x: deinque G^c.

28 malleonis (iterum a. c.) EG.

29 eae (HS, hae EG) victoriae civitatū (-tē S) x.