1

Sic hi quidem per urbem trepida-fuga-dissipati, velut hinnuli,

a sudore respirabant, bibebantque, medebanturque siti,

acclinati pulcris propugnaculis: at Achivi

ad-murum prope accedebant, scuta humeris inclinantes.

5

Hectorem vero, ut-ibi maneret, exitiale Fatum ligavit,

ante Ilium portasque Scæas.

At Peliden allocutus-est Phœbus Apollo:

Cur me, Pelei fili, pedibus velocibus persequeris,

ipse mortalis quum-sis, deum immortalem? necdum omnino me

10

agnovisti, quod deus sum; tu vero indesinenter furis.

Tibi nimirum nihil curæ-est in-Troas labor bellicus, quos fugasti,

qui jam in urbem conclusi-sunt, tu vero huc divertisti.

Non me quidem interficies, quia non fato-subjectus sum.

Hunc autem graviter indignatus allocutus-est pedibus velox Achilles:

15

in-errorem-conjecisti me, Sagittans, deûm perniciosissime omnium,

huc nunc aversum a muro: certe adhuc multi

terram mordicus prendissent, antequam in-Ilium pervenissent.

Nunc vero mihi magnam gloriam eripuisti,illosque servasti

facile; quippe non ultionem tu veritus-es in-posterum.

20

Profecto te ulciscerer, si mihi potestas adesset.

Sic fatus, ad urbem magnis animis abiit,

ruens, velut equus certamine-victor cum curru,

qui celeriter currit magno-nisu-tendens per-campum:

sic Achilles celeriter pedes et genua movebat.

25

Hunc vero senex Priamus primus vidit oculis,

collucentem, tanquam stellam, ruentem per-campum,

quæ autumno oritur: perillustres autem ejus radii

lucent multa inter astra nocte intempesta;

quam canem Orionis vulgari-appellatione vocant:

30

splendidissima quidem hæc est, exitiale vero signum est,

atque immittit magnum æstum miseris mortalibus:

sic hujus æs splendebat circa pectora currentis.

Ejulabat vero senex, caputque pulsabat manibus

in-altum sublatis, magnoque edito-ejulatu clamabat,

35

supplex-orans dilectum filium: is vero ante portas

stabat, vehementer animo-ardens cum-Achille pugnare;

eum tamen senex miserabiliter affatus-est, manus extendens:

Hector, ne mihi mane, dilecte fili, virum hunc

solus, seorsum-ab aliis; ut ne mox mortem assequaris,

40

a-Pelida domitus: quandoquidem longe viribus-præstat.

Crudelis, utinam diis carus tantum esset,

quantum mihi; cito eum canes et vultures vorarent

jacentem: certe mihi gravis ex præcordiis dolor abiret.

Iste me filiis multisque et strenuis orbum fecit, alios

45

interficiens, et alios vendens insulas in longinquas.

Etenim nunc duos filios, Lycaonem et Polydorum,

non possum videre, Trojanis in urbem conclusis,

quos mihi Laothe peperit, præcellens mulieribus.

At si quidem vivunt in exercitu hostium, certe postmodum

50

æreque auroque redimemus; est enim domi:

multa enim dedit filiæ senex fama-inclytus Altes.

Si vero jam mortui-sunt; et in Orci domo,

dolor meo animo et matri, qui genuimus;

populo autem cetero brevior dolor

55

erit, modo non et tu moriaris, ab-Achille domitus.

Sed ingredere murum, mi fili, ut serves

Trojanos et Trojanas, nec magnam gloriam præbeas

Pelidæ, ipseque dilecta vita priveris.

Præterea et mei infelicis adhuc sani miserere,

60

calamitosi, quem pater Saturnius in senectutis limine

fortuna in acerba perdet, mala multa expertum,

filiosque interemtos, raptasque filias,

et thalamos direptos, et infantes liberos

allisos terræ, in gravi cæde,

65

tractasque nurus perniciosis sub manibus Achivorum.

Ipsum vero forsitan extremum me canes in-primis foribus

cruda-vorantes raptabunt, postquam aliquis acuto ære

cominus- vel eminus-feriens ex artubus animam eripuerit,

quos nutrivi in ædibus, mensæ-participes janitores,

70

qui meo sanguine hausto, rabiosi valde animis,

jacebunt in vestibulis. Juveni autem domnino decorum-est,

pugna-cæso, lacerato acuto ære,

jacere; omnia vero honestia etiam mortuo, quicquid apparuerit:

sed quum jam canumque caput, canamque barbam,

75

pudendaque deturpent canes occisi senis,

hoc utique miserrimum accidit miseris mortalibus.

Dixit senex, canosque capillos extrahebat manibus

vellens e capite: neque Hectori animum flectebat.

Mater vero rursus ex-alia-parte lamentabatur lacrimans.

80

sinum denudans, altera autem manu mamillam exseruit;

et illum lacrimas-fundens verbis alatis allocuta-est:

Hector, fili mi, et hæc reverere, et mei miserere

ipsius: si-unquam tibi vagitus-sedantem mammam præbui,

horum reminiscere, care fili; arceque infestum virum

85

mœnia ingressus: neu primus-pugnator stes ipsi;

ferox: si enim te interemerit, haudquaquam te ego

deflebo in lectis, carum germen, quem peperi ipsa,

neque uxor magnifice-dotata; seorsum autem te longe a-nobis

Argivorum apud naves canes veloces comedent.

90

Sic hi lugentes alloquebantur dilectum filium,

multis supplicantes; neque Hectori animum flectebant:

sed is manebat Achillem ingentem propius accedentem.

Ut vero draco ad lustrum silvester virum manet,

pastus mala gramina; subit autem eum ira gravis,

95

horrendumque aspicit, convolvens-se circa latibulum:

sic Hector, inextinctum habens robur, non recedebat,

turrim ad prominentem fulgido clypeo acclinato.

Indignabundus vero dixit ad suum magnum animum:

Hei mihi, si quidem portas et mœnia ingressus-fuero,

100

Polydamas me primus probris onerabit,

qui me hortatus-est Trojanos ad urbem ducere,

noctem sub istam, exitialem, quam exortus-est divinus Achilles.

At ego non parui: certe multo utilius fuisset:

nunc vero postquam perdidi populum pertinacia mea,

105

verecundor Trojanos et Trojanas longa-pepla-trahentes,

ne-quando quis dicat deterior alius me;

Hector suis viribus fretus perdidit populum.

Sic dicent: mihi vero tunc multo satius esset,

contra pugnando aut Achille interfecto redire,

110

aut me ipsum cadere glorioso pro urbe.

Quod si clypeum quidem deposuero umbone-munitum,

et cassidem validam, hastaque ad murum acclinata,

ipse profectus Achilli eximio obvius venero,

et ei pollicear Helenam, et opes cum ipsa

115

omnes prorsus, quascunque Alexander cavis in navibus

duxit ad-Trojam, quæ fuit certaminis origo,

daturum me Atridis abducendas, simulque præterea Achivis

alias distributurum, quascunque urbs hæc abditas-habet:

a-Trojanis vero deinde honorabile jusjurandum exigam,

120

nihil occultaturos, sed bifariam omnia divisuros....

[opes quascunque urbs amœna intus continet.]

Sed cur mihi hæc meus secum-disserit animus?

Vereor ne ei ego quidem supplicem profectus; is vero mei non misereatur,

nec quicquam me revereatur, interficiat vero me inermem,

125

sic, tanquam mulierem, postquam arma exuero.

Non sane ullo-modo nunc licet a quercu neque a petra

cum-hoc confabulari, ceu virgo juvenisque.

[virgo juvenisque confabulantur inter-se.]

Satius vero certamine congredi: ut-quam celerrime

130

videamus, utri Olympius gloriam sit-præbiturus.

Hæc animo-versabat manens: at eum prope accessit Achilles,

par Marti, galeam-quassanti bellatori,

vibrans Peliacam hastam ad dextrum humerum

terribilem; circum vero æs splendebat simile fulgori

135

vel ignis ardentis, vel solis orientis.

Hectorem vero, ut vidit, cepit tremor; neque amplius sustinuit

illic manere, a-tergo autem portas reliquit, abiitque perterritus.

Pelides vero irruit, pedibus rapidis fretus.

Veluti circus in-montibus, velocissimus volucrum,

140

facile impetum-dat in pavidam columbam:

hæc autem oblique fugit: iste vero prope acute clangens,

crebris impetibus-sequitur, capereque illam eum animus jubet:

sic ille ardens recta involabat: sed trepidus-fugiebat Hector

muro sub Trojanorum, velociaque genua movebat.

145

Hi vero præter speculam et caprificum ventosam

murum usque subter per viam-publicam rapido-curu-ruebant,

ad-scaturiginesque pervenere pulcre-fluentes, ubi fontes

duo erumpunt Scamandri vorticosi.

Alter quidem aqua calida fluit, circumque fumus

150

oritur ex ipso, velut ab igne ardenti:

alter vero æstate profluit similis grandini,

vel nivi frigidæ, vel ex aqua concretæ glaciei.

Illic autem ad ipsos labra-ad-lavandum lata prope sunt,

pulcra, lapidea, ubi vestes speciosas

155

lavabant Trojanorum uxores pulcræque filiæ,

olim tempore pacis, priusquam venissent filii Achivorum.

Hac prætercurrêre, alter fugiens, alter vero pone persequens:

ante quidem fortis fugiebat, persequebatur vero eum multo præstantior

rapide: nam non victimam, nec bovis-pellem

160

assequi-conabantur, qualia pedibus (cursus) præmia sunt virorum;

sed de anima currebant Hectoris equûm-domitoris.

Ut vero quum adsueti-vincere circa metas solidis-ungulis equi

celeriter admodum currunt; et magnum propositum-est præmium,

vel tripes, vel mulier, viri in honorem defuncti:

165

sic hi ter circa Priami urbem gyro-circum-acti-sunt

rapidis pedibus: dii vero omnes spectabant.

His autem sermonem orsus-est pater hominumque deûmque:

Proh dii, profecto dilectum virum agitari circa murum

oculis video: meum autem dolet cor

170

de-Hectore, qui mihi multa boum femora adolevit,

Idæ in verticibus multas-convalles-habentis; interdum etiam

in urbe summa (arce): nunc vero eum divinus Achilles

urbem circa Priami pedibus velocibus insequitur.

Sed agite, deliberate, dii, et consultate,

175

utrum eum e morte salvum eripiemus, an eum jam

per-Peliden Achillem domabimus, strenuus licet-sit.

Hunc vero allocuta-est dea cæsiis Minerva:

o pater, candidi-fulminis-missor, atras-nubes-cogens, quale dixisti!

virum mortalis qui-sit, pridem destinatum fato,

180

jam vis a-morte luctuosa liberare?

Fac: at non tibi omnes assentiemur dii ceteri.

Hanc autem respondens affatus-est nubes-cogens Jupiter:

bono-esto-animo, Tritonia, dilecta filia: neutiquam animo

serio loquor: volo autem tibi mitis esse:

185

fac, prout tibi animus est, neu cessa.

Sic locutus, impulit antea paratam-animo Minervam;

descendit autem ea ab Olympi verticibus concita.

Hectorem vero indesinenter urgens sequebatur celer Achilles.

Ut vero quum hinnulum in-montibus cervæ canis insequitur,

190

excitatum e cubili, perque convalles et per fruticeta;

eum autem, etiamsi lateat metu-perculsus sub arbusto,

tamen vestigia-legens currit perpetuo, donec inveniat:

sic Hector non latebat pedibus-velocem Peliden.

Quoties vero impetum-sumeret ad-portas Dardanias

195

recta irruere, bene-ædificatas versus turres,

si quo-modo ei desuper auxiliarentur telis:

toties eum Achilles ante avertebat, præveniens,

in campum: ipse autem prope urbem volabat semper.

Ut vero in somno non potest persequens fugientem consequi;

200

neque alter alterum potest effugere, neque alter consequi:

sic hic illum non poterat assequi pedibus, neque ille effugere.

Quomodo vero Hector fata effugere-potuisset mortis,

nisi ei postremumque et ultimum occurrisset Apollo

prope, qui ei excitavit robur velociaque genua?

205

Copiis autem renuebat capite divinus Achilles,

nec sinebat mittere in Hectorem amara tela:

nequis gloriam auferret percutiens, at ipse secundus veniret.

Sed quando jam quartum ad scaturigines pervenerant,

tum vero aureas pater attollebat lances,

210

imposuitque duo fata longe-sternentis mortis,

hoc quidem, Achillis, illud vero, Hectoris equûm-domitoris;

sustinuitque medias prehensas: inclinata-est autem Hectoris fatalis dies,

descenditque ad Orcum; reliquitque eum Phœbus Apollo.

Ad Pelidenque accessit dea cæsiis-oculis Minerva,

215

et prope stans verbis alatis allocuta-est:

Nunc demum nos spero, Jovi dilecte, splendide Achille,

relaturos magnam gloriam Achivis, ad naves,

Hectore cæso, pugnæ insatiabilis licet sit.

Non ei nunc amplius certe licet nos effugere,

220

ne si quidem perquam multum laboret sagittans Apollo,

advolvens-se-pedibus patris Jovis ægidem-tenentis.

Sed tu quidem nunc sta et respira; huic vero ego tecum,

accedens persuadebo, adversus ut-pugnet.

Sic dixit Minerva; ille vero paruit, gavisusque-est animo:

225

stetit autem fraxino ære-præfixæ innixus.

Hæc vero hunc quidem reliquit, assecutaque-est Hectorem divinum,

Deiphobo se-assimilans corpore et indefessa voce;

prope autem stans verbis alatis eum allocuta-est:

Mi-frater, profecto admodum jam te urget celer Achilles,

230

urbem circa Priami pedibus velocibus persequens:

sed age jam stemus, et resistamus ei manentes.

Hanc autem vicissim allocutus-est ingens galeam-motans Hector:

Deiphobe, profecto quidem mihi antea multo carissimus eras fratrum,

quos Hecuba ac Priamus genuit filios:

235

nunc vero adhuc etiam magis cogito animo honorare te,

qui sustinuisti mei gratia, ut vidisti oculis,

mœnibus egredi, ceteri vero intus manent.

Hunc autem rursus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva:

Mi-frater, profecto quidem multum pater et veneranda mater

240

supplicabant, deinceps genua-amplectentes, circùm et sodales,

illic ut-manerem; adeo enim metu-tremunt omnes:

sed meus-intus animus conficiebatur dolore gravi.

Nunc vero adversi fortiter pugnemus, neque hastarum

sit parcimonia, ut videamus, utrum Achilles,

245

nobis interfectis, spolia sanguinolenta referat

naves ad cavas, an tua hasta dometur.

Sic locuta, continuo astu præivit Minerva.

Illi vero quum jam prope essent in alterum-alter vadentes,

hunc prior allocutus-est magnus galeam-motans Hector:

250

Non te amplius, Pelei fili, fugiam, sicut antea:

ter circa urbem magnam Priami fugi, nec unquam sustinui

manere te ingredientem; nunc vero me animus impulit

stare contra te: interimam certe, vel interimar.

Sed agedum huc deos inter-nos-demus testes; hi enim optimi

255

testes erunt et custodes pactorum:

non enim ego te immaniter deturpabo, si mihi Jupiter

dederit victoriam, tuamque animam abstulero;

at postquam tibi detraxero pulcra arma, Achille,

cadaver Achivis reddam: sec et tu facito.

260

Illum vero torve intuitus allocutus-est pedibus velox Achilles:

Hector, ne mihi, acerbissime, pacta memora.

Ut non sunt leonibus et hominibus fœdera fida,

nec lupique et agni concordem animum habent,

sed hostili animo-sunt perpetuo in-se-invicem:

265

sic non est me et te amice-pacisci, nec prorsus nobis

fœdera erunt, antequam utique alter stratus

sanguine satiarit Martem, inexpletum bellatorem.

Omnigenæ virtutis recordare: nunc te admodum oportet

hastæque-vibratorem esse et audacem bellatorem.

270

Non tibi amplius est effugium; statim vero te Pallas Minerva

hasta mea domabit: nunc vero simul omnes lues

dolores meorum sociorum, quos interfecisti hasta furens.

Dixit, et vibratam emisit longæ-umbræ hastam.

Et hanc quidem ex-adverso conspectam evitavit splendidus Hector:

275

subsedit enim prævidens, ac supervolavit ærea hasta,

et terræ infixa-est: evulsit vero eam Pallas Minerva,

et Achilli reddidit, latuitque Hectorem, pastorem virorum.

Hector vero allocutus-est eximium Peliden:

Aberrasti, necdum utique, diis similis Achille,

280

ex Jove noras meum fatum; ac certe dixisti;

sed aliquis apta-loquens et subdolus eras verbis,

ut tui præ-metu animorum virtutisque obliviscerer!

Haud tamen mihi fugienti dorso hastam infiges,

sed recta irruenti per pectora adige,

285

si tibi dedit deus: nunc vicissim meam hastam evita

æream; utinam jam tuo in corpore totam recipias:

tum certe levius bellum Trojanis esset,

te interfecto: tu enim es ipsis pernicies maxima.

Dixit, et vibratam emisit longæ-umbræ hastam,

290

et percussit Pelidæ medium scutum, neque aberravit:

longe vero excussa-est scuto hasta. Iratus-est autem Hector,

quod sibi telum velox irritum evolasset e-manu:

Stetitque vultu-dejecto, nec aliam habebat fraxineam hastam:

Deiphobum vero vocabat albo-clypeo, alte clamans;

295

poscebat eum hastam longam: is vero non ipsi prope erat.

Hector autem sensit suo in animo, dixitque:

Eheu, profecto omnino jam me dii ad-mortem vocarunt:

Deiphobum enim ego putabam heroem adesse;

sed ille quidem in muro stat, me vero decepit Minerva.

300

Nunc autem jam prope est mihi mors exitialis, nec longe;

neque est effugium: certe enim olim hoc gratum erat

Jovique, et Jovis filio, Longe-jaculanti; qui tamen me antea

lubentes e-periculis-eripuere: nunc vero me fatum assequitur:

haud tamen ignaviter certe et inglorie perierim,

305

sed magnificum aliquid faciens et quod-posteris audiatur.

Sic igitur fatus, strinxit ensem acutum,

qui ei ad latus pendebat magnusque validusque.

Impetum dedit collectus, velut aquila altivolans,

quæ descendit in-campum per nubes opacas,

310

raptura vel agnam teneram, vel pavidum leporem:

sic Hector impetum-dedit, vibrans ensem acutum.

Irruit et Achilles, ira autem sibi-impleverat animum

atroci; ac scutum pectori prætendit

pulcrum, artificiose-factum: galea autem nutabat fulgida,

315

quatuor-conos-habenti; pulcræque motabantur-concussæ comæ

aureæ, quas Vulcanus fuderat circa conum densas.

Qualis vero stella procedit inter stellas nocte intempesta

Hesperus, quæ pulcerrima in cœlo posita-est stella:

sic ab-hasta fulgor emicabat peracuta, quam Achilles

320

vibrabat dextera, struens malum Hectori divino,

inspiciens corpus pulcrum, ubi reciperet-vulnus facillime.

Hujus autem e-ceteris-partibus tantum tegebant corpus æra arma,

pulcra, quibus Patrocli vim exuerat occisi:

apparebat vero ea pars qua claviculæ ab humeris cervicem destinent,

325

jugulum, ubi animæ citissima pernicies:

hac in eum ardenter-ruens feriit hasta divinus Achilles;

prorsus autem teneram per cervicem abiit cuspis.

Nec tamen arteriam faxinus abscidit ære-gravis,

ut aliquid ipsum Hector alloqueretur respondens verbis.

330

Cecidit autem in pulvere; et super-eo-gloriatus est divinus Achilles:

Hector, at aliquando putabas, Patroclum interfectum-spolians,

salvum te fore, me autem nihil veritus-es absentem.

Stulte, hujus enim seorsum ultor longe fortior

navibus in cavis ego post relictus-eram,

335

qui tibi genua solvi: te quidem canes et alites

lacerabunt turpiter illi vero exsequias facient Achivi.

Illumque languens allocutus-est galam-motans Hector:

supplex-oro, per animam et genua, tuosque parentes,

ne me sinas apud naves canes dilaniatum-vorare Achivorum:

340

sed tu quidem æsque abunde, aurumque accipe,

dona, quæ tibi dabunt pater et veneranda mater:

corpus autem domum meum reddito, ut rogi me

Trojani et Trojanorum uxores participem-faciant mortuum.

Hunc autem torve intuitus affatus-est pedibus velox Achilles:

345

ne me, canis, per genua supplex-precare, neu per parentes:

utinam enim ullo-pacto ipsum me furor et animus stimularet,

crudas dissecans tuas carnes ut-comederem, quum-talia in-me feceris:

adeo non est, qui tuo canes a-capite arceat;

ne si quidem deciesque et vicies-tanta dona

350

appenderint huc adducentes, promiserintque etiam alia;

nec si te ipsum auro compensari jubeat

Dardanides Priamus: ne sic quidem te veneranda mater

impositum lectis deflebit, quem peperit ipsa,

sed canesque et alites totum discerpent.

355

Illum vero jam-moriens allocutus-est galeam motans Hector:

profecto te probe notum aspicio, nec sane eram tibi

persuasurus; certe enim tibi ferreus intus est animus.

Considera nunc, ne tibi aliqua deorum iræ-causa fiam,

die illo, quando te Paris et Phœbus Apollo,

360

strenuum licet, interiment in Scæis portis.

Sic quidem ipsum locutum finis mortis cooperuit:

anima vero e membris volans ad-Orcum descendit,

suam sortem deflens, relicto vigore et juventa.

Hunc etiam mortuum allocutus-est divinus Achilles:

365

Tu morere: fatum vero ego tunc accipiam, quandocunque

Jupiter voluerit perficere, atque immortales dii ceteri.

Dixit, et e mortuo evulsit æream hastam.

Et hanc quidem seorsum posuit, sed ab humeris arma detrahebat

sanguinolenta: ceteri autem circumfusi-sunt filii Achivorum,

370

qui et admirabundi-spectarunt habitum et speciem stupendam

Hectoris: nec ei quis sine-vulnere-inflicto astitit.

Sic veor aliquis dicebat intuitus in proximum alium:

Papæ, certe longe jam mollior tractatu est

Hector, quam quando naves incendit igne ardenti.

375

Sic quidem aliquis dicebat, et vulnerabat astans.

Hunc autem ubi spoliarat pedibus-velox divinus Achilles,

stans inter Achivos verba alata dixit:

O amici, Argivorum ductores atque principes,

postquam hunc virum dii mihi domuisse dederunt,

380

qui mala multa patravit, quanta non universi ceteri:

eia agite, circa urbem cum armis experiamur,

ut cognoscamus Trojanorum mentem, quamnam habeant;

utrum deserturi-sint arcem summam, hoc strato,

an manere ausint, etiam Hectore non-amplius vivo.

385

Sed cur mihi hæc meus secum-disserit animus?

Jacet ad naves mortuus indefletus, inhumatus,

Patroclus; hujus autem non obliviscar, quoad ego

vivis interero, et mihi cara genua moveantur;

quod si mortuorum oblivio-subit in Orco,

390

tamen ego etiam illic dilecti memor-ero sodalis.

Nunc autem, age, canentes pæana, juvenes Achivorum,

naves ad cavas redeamus, et hunc ducamus.

Retulimus magnam gloriam: interfecimus Hectora divinum,

cui Trojani per urbem, velut deo, vota-faciebant.

395

Dixit, et in-Hectorem divinum indigna moliebatur opera.

Amborum retro pedum perforavit tendines

ad talum-usque a calce, bubulaque innexuit lora,

de curruque ligavit; caput vero trahi sivit:

curruque conscenso, et inclytis armis in eum elevatis,

400

scutica-percussit equos, ut-currerent; hi autem non inviti volabant.

Ab-illo vero exstitit, dum-trahebatur, pulvis: et circùm comæ

atræ terræ admovebantur, caputque totum in pulvere

jacebat, ante venustum: tunc vero Jupiter hostibus

id dederat deturpandum ipsius in patria terra.

405

Sic hujus quidem pulvere-fœdabatur caput totum: at mater

evellebat comam, et nitidum abjecit velum

procul: ejulatumque-edidit admodum altum, filium intuita.

Lamentabaturque miserabiliter pater dilectus, circumque populi

ejulatuque tenebantur, et lamentis per urbem:

410

huic autem maxime erat simile, ac si tota

Ilios excelsa igni cremaretur a culmine.

Populi quidem senem vix tenebant dolore-indignantem,

egredi cupientem portis Dardaniis:

omnes autem supplex-orabat, provolutus in luto,

415

nominatim compellans virum quemque:

Absistite, amici, et me solum sinite, solliciti licet,

egressum urbe, ire ad naves Achivorum:

supplicabo viro huic pernicioso, violentia patranti,

si forte ætatem revereatur, ac misereatur

420

senectutis: etenim et huic pater talis est,

Peleus, qui ipsum genuit et nutrivit, perniciem futurum

Trojanis; maxime autem mihi præ omnibus dolores fecit.

Tot enim mihi filios intermit juventa-florentes:

de-quibus omnibus non tantum lugeo, dolens licet,

425

quantum de-uno, cujus me dolor vehemens deferet in Orcum,

Hectore: utinam obiisset inter manus meas!

sic satiati-fuissemus flentesque, lugentesque,

materque, quæ eum peperit, infelix, atque ego ipse.

Sic dixit flens: adgemebant autem cives.

430

Inter-Trojanas vero Hecuba densum-suspiriis exorsa-est ejulatum:

Fili, ego misera curnam vivam, gravia passa,

te mortuo? qui mihi noctesque et dies

gloria per urbem eras, omnibusque emolumentum,

Trojanisque et Troadibus per urbem, qui te ut deum

435

excipiebant: certe enim ipsis admodum magna gloria esses

vivus: nunc vero mors te et fatum occupat.

Sic dixit flens: uxor autem nondum aliquid audierat

de-Hectore; non enim ei aliquis certus nuntius profectus

nuntiarat, quod ei maritus extra mansisset portas:

440

sed illa telam texebat, in secessu-domus altæ,

duplicem vestem purpuream, et opera-picta varia sparsim-intexebat.

Jusserat autem ancillas comis-pulcras per domum

circumdare igne positum tripodem magnum, ut essent

Hectori calida lavacra et pugna reverso:

445

demens, neque sciebat, quod ipsum admodum procul a-lavacris

manibus Achillis domuerat cæsiis-oculis Minerva.

Ejulatum vero exaudiit et lamentationem a turri;

ejusque continuo succussi-sunt artus, humique ei excidit radius;

ipsaque statim inter-ancillas comis-pulcras locuta-est:

450

Adeste, duæ me sequimini: videam, quænam opera facta-sint.

Venerandæ socrus vocem audivi, ac mihi ipsi in

pectoribus salit cor sursum ad os, subtusque genua

glaciantur: prope certe aliquod malum Priami filiis.

Utinam procul ab aure sit mea verbum! sed perquam graviter

455

timeo, ne jam mihi audacem Hectorem divinus Achilles

solum interclusum ab-urbe, in-campum agitet,

et jam eum cessare-faciat a-fortitudine exitiali,

quæ ipsum tenebat: quippe nunquam in turba manebat virorum;

sed longe procurrebat, sua animi-vi nulli cedens

460

Sic locuta, per domum ruit, lymphatæ similis,

vehementer-palpitans corde; simulque ancillæ ibant cum-ipsa.

At quum ad-turrimque et hominum pervenisset turbam,

stetit circumspiciens in muro: illumque animadvertit

raptatum ante urbem; celeres vero eum equi

465

raptabant immaniter cavas ad naves Achivorum.

Illi vero oculos obscura nox cooperuit:

collapsaque-est retro, et animam efflavit.

Procul vero a capite fudit redimicula speciosa,

crinale, reticulumque atque textilem mitram,

470

velumque, quod ei dedit aurea Venus,

die illo, quo ipsam galeam-motans duxit Hector

e domo Eetionis, postquam dederat infinita dona-sponsalia.

Circum vero ipsam gloresque et fratriæ frequentes stabant,

quæ ipsam inter se tenebant præ-dolore-cupidam interitus.

475

Ea vero ut ad-se-rediit, et in præcordia anima collecta-est,

exorsa ejulatum, inter Trojanas dixit:

Hector, ego infelix! eodem igitur nati-sumus fato

ambo, tu quidem in Troja Priami in-domo,

ego autem Thebis infra Placum silvosam,

480

in domo Eetionis, qui me enutriit, parvula quum-essem,

infelix infelicem: utinam non genuisset!

Nunc vero tu quidem in-Orci domos, sub latebris terræ,

abis, ac me gravissimo in luctu relinquis

viduam in ædibus: filius autem adhuc infans sic est,

485

quem genuimus tuque egoque, calamitosi: nec tu huic

eris, Hector, emolumento: quippe occubuisti; nec tibi hic.

Etsi enim bellum quidem effugerit lacrimosum Achivorum,

semper tamen ei labor et mala in-posterum

erunt: alii enim ei terminis-mutatis-adiment agros.

490

Dies vero pupillaris omnibus-æqualibus-destitutum puerum reddit:

semperque dejecto-est-vultu, lacrimisque-madidæ-sunt genæ.

Egens autem vadit puer ad patris sodales,

alium quidem læna prensans, alium vero tunica:

horum autem miserantium pocillum aliquis tantillum admovet,

495

ac labra quidem rigat, palatum vero non rigat.

Hunc et aliquis utroque-parente-vivo-florens e convivio exturbat,

manibus verberans, et probris insectans:

«abi-in-malam-rem sic; non tuus utique pater convivatur nobiscum.»

Lacrimabundus autem redit puer ad matrem viduam,

500

Astyanax, qui ante quidem sui super genibus patris

medullam tantum comedebat, et ovium pinguem adipem:

ac quando somnus occuparet, desiissetque pueriliter-lusitare,

dormiebat in lectis, in ulnis nutricis,

cubili in molli, deliciis repletus corde.

505

Nunc vero multa patietur, caro patre privatus,

Astyanax, ut-eum Trojani cognomine vocant:

solus enim ipsis, Hector, defendebas portas et muros altos.

Nunc vero te quidem ad naves recurvas, procul a-parentibus,

mobiles vermes edent, postquam te canes se-satiaverint,

510

nudum: at tibi vestes in ædibus jacent,

tenuesque et venustæ, factæ manibus mulierum.

Verum enimvero hæc omnia comburam igne ardenti,

nihil tibi utique usui futura, quippe non jacebis in-ipsis;

sed apud Trojanos et Trojanas gloria tibi sunto.

515

Sic dixit flens: adgemebant autem mulieres.